Feb 04

Islamic Torture: Burning – Crucifixion – Amputation- Stoning – Beheading – Mutilation – Acid – Impalement – Rape

Some Muslim clerics claim burning people is not Islamic and forbidden. However, there are contradictory statements within Islam’s own literature. Here are a few examples:

Historical source for burning:  Muhammad’s conquest of Khaybar: “Kinana b. al-Rabi`, who had the custody of the treasure of B. al-Nadir, was brought to the apostle who asked him about it. He denied that he knew where it was. A Jew came (T. was brought) to the apostle and said that he had seen Kinana going round a certain ruin every morning early. When the apostle said to Kinana, ‘Do you know that if we find you have it I shall kill you?’ he said Yes. The apostle gave orders that the ruin was to be excavated and some of the treasure was found. When he asked him about the rest he refused to produce it, so the apostle gave orders to al-Zubayr b. al-Awwam, ‘Torture him until you extract what he has,’ so he kindled a fire with flint and steel on his chest until he was nearly dead. Then the apostle delivered him to Muhammad b. Maslama and he struck off his head, in revenge for his brother Mahmud.” (Ibn Ishaq 515).

It appears Muhammad approved torture by fire in the above Islamic historical source.

The most authoritative hadith by Bukhari seems to be contradictory in regards to burning as punishment.

Hadith against burning:  “Narrated ‘Ikrima: Some Zanadiqa (atheists) were brought to ‘Ali and he burnt them. The news of this event, reached Ibn ‘Abbas who said, ‘If I had been in his place, I would not have burnt them, as Allah’s Apostle forbade it, saying, “Do not punish anybody with Allah’s punishment (fire).” I would have killed them according to the statement of Allah’s Apostle, “Whoever changed his Islamic religion, then kill him.”‘” (Bukhari 9.84.57).

Hadith for burning:  Muhammad is depicted as saying that those who don’t answer the call to prayer should be set on fire, along with their houses: “Certainly I decided to order the Mu’adh-dhin (call-maker) to pronounce Iqama and order a man to lead the prayer and then take a fire flame to burn all those who had not left their houses so far for the prayer along with their houses.” (Bukhari 1.11.626)

Link: Jordan Pilot Burned to Death by ISIS (Very Graphic)

Jordan pilot burned_Islam (3)








Qatar published fatwa in 2006 permitting burning people — removes it after IS burns pilot


Christians Burned in Pakistan

Pregnant Christian woman and husband tortured, stoned and finally burned to death by fanatical Islamic mob (Voice of the Martyrs)

Pregnant Christian woman and husband tortured, stoned and finally burned to death by fanatical Islamic mob (Gateway Pundit)


Burning place pakistan_Islam



parts_pakistan burningBurnt parts of Shama and Shahzad Pakistan_Islam


ISIS Burns Alive Four Prisoners in Grisly Revenge Flick:  Warning – Graphic


Tortures approved by the Qur’an, Hadith or Islamic History:

Crucifixion & Amputation

Muhammad’s ultimatum included the entire world:  “And fight them until persecution is no more, and religion is all for Allah” (Qur’an 8:39). Still, if it takes a holy war and murder to do so, the goal of Muhammad and his moon-god Allah has been to subdue the entire world to the religion of Islam. The Qur’an clearly stipulates that those who do not surrender to Islam will be tortured or put to death:

The only reward of those who make war upon Allah and His messenger . . . will be that they will be killed or crucified, or have their hands and feet on alternate sides cut off, or will be expelled out of the land” (Qur’an 5:33).

Islamic crucifixion


Now when ye meet in battle those who disbelieve, then it is smiting of the necks (Beheading) until, when ye have routed them, then making fast of bonds; and afterward either grace or ransom till the war lay down its burdens (Qur’an 47:4).

Islam beheading


In accordance with the principle of an eye for an eye retribution Muslims often have stoned individuals to death.

Islamic stoning manual


islamic stoning 2




Other tortures include eyes, ears and nose cut off.

cut off nose_Islam (3)


cut off ears_islam




ISIS Chops to Pieces Body of Famed Palmyra Archaeologist

Radical Muslims Finds New “Tear Apart” Torture for Unbelievers


pastor burned with acid

Islamic State disfigures 15 women with acid for not wearing niqab


Acid Attacks on Women in Iran




Muslims Are Calling To Revive An Ancient Horrifying Execution Method Against U.S. Led Coalition Pilots






Convert or die: ISIS chief’s former slave says he beat her, raped U.S. hostage





Boko Haram abductees tell of forced marriage, rape, torture and abuse

Teen who escaped ISIS: ‘My friends were raped’

ISIS releases horrifying sex slave pamphlet, justifies child rape

xxx tube%elastic tits

Feb 02

ستواں حصہ جہاد


بارہواں باب

ابتدائی اسلامی سلطنت دی پالیسی

مقدس جنگ دا دفاع

ایں قدیم رسماں توں منسوب ھے، کہ جہاد دے تصور نیں لازوال نقش مغربیاں دے ذہناں تے چھڈے نیں تاں حقیقت وچ جہاد کی ھے تھامس ہیگس بیان کردے نیں  کہ جہاد دی اصلاح اسلامی ڈکشنری وچ :

‘‘ اسلامی عقیدیاں دی انسائکلیو پیڈیا وچ دستور رسماں اتے رواج کِسی خاص علم دے نال اکھٹے نیں اتے ایں مُسلمان دین وچ اک تھیالوجیکل اصلاح ھے : لِٹ ‘‘ اک جتن ’’ یا محنت کرنا ھے ، اک دینی جنگ ھے جیڈی محمد دے مقصد وچ غیر ایماندار وچ ۔ایں دین وچ اک عہدہدار دے طور تے فرض ھے۔ ایں قرآن وچ ، اتے آپنی تعلیم دی روائتاں وچ منظر عام تے ھے اتے خاص طور تے اسلام دے ترقی یافتہ مقصد دی تاکید کردا ھے اتے مُسلماناں توں بدی نوں رفع کردا ھے ۔ جدوں اک کافر ملک تے مُسلمان حکمراناں نیں قبضہ کیتا۔ تاں اودے وچ بودوباش کرن دی تین متبادل پیش کش کیتیاں گئیاں۔ : (۱) اسلام دا داخلہ ، جیدے وچ فتح دی صورت وچ اسلامی ریاست دے اندر شہریاں نوں پوری آزادی ہوئے گی۔

جزیہ دی ادائگی جیدے وچ اسلام وچ غیر دھرم دار محفوظ سان اتے اُوناں نوں خاص ٹیکس ادا کرن کیتے اُوناں دی رہائش وچ تبدیلی دیتی گئی عرب دے اندر بُت پرستی نہیں کرن دین گے۔ (۳) تلوار دے نال موت : ۔ اُوناں کیتے جیڈے ٹول ٹیکس ادا نہیں کرن گے۔ (۱)

فہرست وچ دوجے نمبر دا پوائنٹ بت پرستاں کیتے لوگو نہیں ہوندا سی۔ مثال دے طور تے ، ہندو ، بدھ مت اتے دوجے اک رب نوں نہ منن آلے دوجی آپشنز وچ ھے تبدیلی یا موت ، جہاد دی پالیسی دی وجہ توں مشرق دی سرزمین ہر خاص طور تے بے رحم تاریخی اتے خونی فتوعات ہوئیاں نیں ہیگس اک صوفی ھے جہاد دا ظاہر تناسب بیان کردا ھے۔

صوفی لکھاری آکھدے نیں کہ جہاد دو طراں دا ھے : الجہاد الاکبریا ‘‘ اک وڈی جنگ و جدل ’’ جیڈی اُوناں دی آپنی ہی نفس پرستی دے خلاف ھے ؛ اتے اک الجہاد الاصغر ھے ، یا ‘‘ نکی جنگ قجدل ھے ’’ ایں کافراں دے خلاف ھے۔ (۲) دوبارہ بیان کردے نیں کہ کافراں دی مُسلماناں نیں ادا کیتی ھے ایں اُوناں دے ویریاں دے آل اشارہ کردی ھے۔

ہیگس ایس اصطلاح نوں بیان کردا ھے ۔ کافراں دی ریاست وچ آڈڈھے قسم دے اکھر ورتے جاندے نیں۔ ۱۔ کافر اک اوہ جیڈا سچائی نوں لُکاندا یا اُودا انکار کردا ھے؛ ۲۔مُشرک اک اوہ جیڈا اللہ دا شریک ٹھہردا ھے؛ مُلحد : اک اوہ جیڈا سچائی توں پھیر جاندا ھے۔ ۴۔ زندیک اوہ اک کافر یا اک زندوننادا پجاری؛ ۵۔منافق ، اک اوہ جیڈا فقہیہ طور تے محمد دے مقصد نوں نہ مننا ہوئے: ۶ مُرتد اک اوہ جیڈا اسلام توں منحرف ھے ، ۷ دہری ، بے دین (کافر) ۸۔ وسانی ، اک اوہ جیڈا بُت پرست (۳)

بنیادی طور تے اک کافر کِسے وچ وی شامل ہو جاندا ھے اوہ جیڈا اسلامی دستور نوں نہیں جاندا۔ جیدا دعویٰ کردا ھے کہ صرف اوہ ہی اللہ دا سچا نبی ھے ، دلچسپی نال ابتدائی مکی سورتاں کِسی وی جہاد کیتے اُصول بیان نہیں کردی۔ جہاد دے قلع دی دیواراں محمد دی سیوا نوں متحرک کرن کیتے ودھنا سی۔ بعد وچ ، اُودے مدینے وچ وریاں دے دوران محمد نیں آپنے آپ نوں سیاسی حکمران دے طور تے پکا بنایا اتے دنیا دی فتح دی کامیابی دا نواں الہام قبول کرنا شروع کیتا اُونوں جہاد دی ابتداء تسلیم کیتا گیا ؛ افرائیم قریش ؛ اسلام وچ اسلامی سلطنت دی پہلی پالیسی ھے ؛ اک تاریخ دا لکھاری لکھدا ھے ؛ کہ پرانے اسلامی معاشرے دے انتخاب دی اک وی سرگرمی نہیں سی۔ ایں جنگجو جیڈے بوہت مختصر سان۔ ( غزوہ ، یا رضیہ ، ایں عام طور تے جانے جاندے سان۔ ایں حملہ کردے سان۔ بڑی چالاکی دے نال ، اُوناں دے اُونٹاں، گھوڑیاں ، کھان پین دیاں شیواں یا اُودی بڑی کمی نوں ضبط کرن کیتے آشیانہ بناندے سان ، مخالف قبیلے دیاں عورتاں نوں غلام بنا لیندے سان۔ (۴)

زیادہ تر خانہ بدوشاں کیتے راضیہ خُوراک دا وسیلہ نہیں سان۔ بلکہ معازرتی کوششاں خُوشی نال کیتیاں جا رھیا سان اتے قبیلے دے باہمی طور تے مدد کرن دا اقرار سی اتے فوج دے تجربات دی اقرار جیتنا سی۔ ایس لئی ایں بوہت زیادہ سی ایس لئی کُجھ مفکر اینوں ایس طراں بیان کردے دوبارہ محمد وی اُونوں آپنے دین دے سانچے وچ عربیاں دی ایس مشترکہ مشق پہلاں توں خُوش سی، محمد نیں آپنی ابتدائی سیوا وچ جہاد دا حکم نہیں دیتا سی، جہاد دا تشدد اُوناں دی فطرت وچ بتدریج ترقی پا گیا سی، محمد نیں قریش دے قبیلے نوں تبدیل کرن کیتے جتن کیتا سی کہ اوہ اللہ دے الہی پیغمبر دے طور تے جانن۔  پر اُوناں نیں بڑی بے عزتی دے نال محمد نوں رد کر دیتا سی۔ پر اوہ کئی واری اُونوں جھوٹا شاعر ، غیب بین ، جادوگر اتے شیطان دا قابض آکھدے سان۔ (۵)

ایدے رد کیتے جان تے اخیری محمد نیں آپنے ابتدائی لوکاں نوں جہاد لڑن دا حکم دیتا ابن عاشق نیں ایس آب و ہوا دے محور نوں دوبارہ شمار کیتا۔ جدوں قریش اُودے متعلق گھلاں کر رھے سان اتے اللہ دے رسول اُوناں دی جانب ودھے اتے کالے پتھر نوں چُومیا اوہ اُودے کولوں گذریا اتے اُونے اُوس معبد ( خانہ کعبہ ) دے دیوالے چکر لگائے۔

جیویں ہی اوہ اُودے کولوں گذریا اُوناں نیں اُودے بارے کُجھ نا حق گھلاں آکھیا۔ ایں میں اُودے تاثرات ویکھ سکدا سی۔ اوہ اگے ودھیا اتے دوبارہ فیر اُوناں دے کولوں گذریا اتے اُوناں نوں دوبارہ فیر اینج ہی کیتا ۔ اوہ رُک گیا اتے فرمایا ‘‘ اے قریش کی تُساں مینوں سُنو گے؟ اُودے وسیلے توں جیدے ہتھاں وچ میری جان ھے میں تینوں ذبح طکراں گا۔ ’’ (۶)

بڑی من بھاوندی گھل ھے ، محمد قریش نوں ذبح کرن دی ثبوت کرن توں پہلاں اُوس نیں آپنے چن دیوتا اللہ نوں چُومیا سی۔ کی محمد آپنے ذاتی بت دے رابطے توں آپنے نقطہ اعتبار توں شیطانی تاثیراں دی آمیزیش تے تکیہ کر رھیا سی۔ کی اُوس نیں شیطانی چن دیوتا اللہ کیتے روحانی دروازہ کھولیا سی؟ ظاہر تے ایں ہی ہوندا ھے۔

تقریباً اک ورے دے بعد ۶۲۲ ء وچ ہوا سی۔ جدوں محمد نیں اُوس وحی دا ثبوت دیتا جیدے وچ ایں اسلام دے پیروکاراں کیتے ایں بیان سی کہ اوہ اُوناں دے خلاف آپنے دفاع کیتے جنگ کرن جیڈے اُوناں نوں نقصان پہنچاندے نیں۔ (۷)

ممکن طور تے قرآن دیاں ایتاں تے اُوس شخص دے خلاف جہاد دا حکم دیندی نیں اوہ جیڈا اسلام نوں قبول نہیں کردا، محمد دی آپنی ذاتی جہاد دی صفت اک حدیث وچ بیان کیتی گئی ھے ابن عمر توں روایت ھے ۔ ‘‘ اللہ دے رُسول نیں فرمایا مینوں اللہ نیں حکم دیتا ھے کہ  اُوناں لوکاں دے خلاف جہاد کرو جدوں تیکر اوہ ایس گھل دی تصدیق نہیں کر دیتے کہ دُنیا وچ کوئی رب ( دیوتا ) نہیں ھے ۔ سوائے اللہ دے اتے محمد اللہ دے رُسول نیں نماز پڑھو اتے زکوۃ دیوں ایس لئی جے کر اوہ ایں سب کُجھ کردے نیں تاں اُوناں دیاں حیاتیاں بچ جان گئیاں اتے اُوناں دیاں جائداداں اسلامی قانون دے مطابق ہون گئیاں اتے اُوناں دا شمار اللہ ہی کرے گا۔ (۸)

اک ہور اینج دی حدیث ھے ۔ اُنس بن مُلک بیان کردے نیں کہ ‘‘ اللہ دے رُسول نیں فرمایا مینوں حکم ھے میں لوکاں دے خلاف لڑاں جدوں تیکر اوہ ایں نہیں آکھدے ؛ کہ دُنیا وچ کوئی رب نہیں ھے سوائے اللہ دے ؛ جے کر اوہ ایں آکھدے نیں ؛ اتے ساڑی طراں قبیلے دے آل منہ کرکے نماز پڑھدے نیں اتے قربانی وچ جینج اسی قُربانی کردے نیں ۔ تاں اُوناں دا لہو اُوناں دیاں جائیداداں ساڑے لئی واجب تعظیم نیں اتے اسی اُوناں وچ کوئی مداخلت نہیں کرن گے سوائے قانون دے اتے اُوناں دا شمار اللہ دے نال ہوئے گا۔ (۹)

حدیث دی گواہی اُونوں بلور دی طراں واضح کر دیندی ھے ۔ جیڈا کوئی وی اسلام دی مخالفت کرے گا اوہ محمد دے غضب دا سامنا کرے گا ۔ انت دے طور اسلامی تاریخ دے مطابق ، دنیا دی فتح اتے دین وچ بدلن کیتے ہتھیار دا اتے تلوار نوں ورتیا گیا۔ حدیث جہاد دی اہمیت نوں بیان کردی ھے ۔ ابو حریرہ توں رویت ھے : کہ اللہ دا رُسول توں پوچھیا گیا کہ ‘‘ سب توں چنگا کام کی ھے؟ ‘‘ تُساں جواب دیتا : ‘‘ اللہ اتے اُودے رُسول تے دھرم رکھنا ’’ سوال نیں فیر پوچھیا۔ ‘‘ اگلی نیکی کی ھے ؟ تُساں نیں جواب دیتا ۔ اللہ دی خاطر دینی جنگ وچ حصہ لینا ( یعنی جہاد کرنا ) ’’ (۱۰) قرآن دے سارے پیراگراف بیان کردے نیں اتے مُسلماناں نوں کافراں نوں مارن دا حکم دیندے نیں۔ آؤں اسی اُوناں دے بارے وچ جانیے اوہ جیڈا اللہ دی راہ وچ لڑدے نیں۔ اوہ جیڈے ایس دنیا وچ آپنی حیاتی دوجیاں کیتے ویچدے نیں اوہ جیڈے اللہ دی راہ وچ لڑدے نیں اللہ دی راہ وچ لڑنا یا فاتح ہونا تاں اوہ اُونوں بڑا وسیع اعزاز دیوے گا اُوناں کیتے جیڈے اللہ دی راہ وچ لڑدے نیں اتے اوہ جیڈے بُتاں دی راہ وچ لڑن نوں نہیں جاندے نیں۔ ایس لئی جنگ کرن شیطان دے حصہ نوں مُکا کیتے جنگ کرن۔ (قرآن ۴ :   ۷۴ ۔ ۷۶ )

کیویں کِسی تے قرآن ایں دعویٰ کر سکدا ھے کہ اوہ جیڈا اللہ نوں نہیں مندا حقیقت وچ اوہ شیطان دے خادم نیں ۔ اوہ سارے جیڈے محمد توں رضامند نہیں نیں یا اُودے مخالف مار دیتے گئے سان۔ ایں سورۃ دی پیروی کرن دی تشریح بیان کیتی گئی ھے۔

میں لوکاں دے دِلاں وچ خُوف بھر دیواں گا اوہ جیڈے محمد نوں نہیں جاندے۔

اُوناں دیاں گردناں نوں کٹ دیواں گا اُوناں دی ہر اک انگلی نوں کٹ دیواں گا جیڈی اُودے آل اُٹھے گی۔ کیوں جے ایں ایس لئی ھے کہ اوہ اللہ اتے اُودے رُسول دے مخالف نیں اُوناں نوں سزا دیوے گا۔ ( قرآن ۸ : ۱۲ ۔ ۱۳ )

موت دی دھمکی وچ آکے بوہت سارے محمد دے ویریاں نوں جبراً اسلام وچ بدلیا گیا سی۔ مُسلمان تاریخ دان تیاری ایناں واقعات دا دوبارہ شمارا کیتا ھے اللہ دے رُسول نیں خالد بن ولید نوں تاجری وچ گھلیا کہ اوہ اُوناں نوں اسلام دی دعوت دین ایس توں پہلاں کہ اوہ اُوناں نال جنگ کرن تین دن وچ اسلام قبول کر لین۔ جے کر اوہ اُونوں ردِ عمل دینا چاھن ( اسلام نوں قبول کرن دے نال ) تاں اوہ اُوناں نوں وی قبول کرے گا جے کر اوہ انکار کرن گے تاں اوہ اُودے نال لڑائی کرے گا۔(۱۱)

بعد وچ خالد نیں اُوناں نوں محمد دے سامنے پیش کیتا اتے اللہ دے نبی نیں فرمایا : کی مینوں خالد بن ولید نیں ایں نہیں لکھیا سی۔ کہ تُساں ہتھیار سُٹ دیتے سان لڑائی نہیں کیتی سی۔ میں تہاڑے سراں نوں تہاڑے قدماں تلے کر دیواں گا۔ (۱۲) جے کر اوہ سچے دِل توں دھرم نہ لیا سکن۔

محمد نیں آہستگی نال اُوناں دے معاہدے نوں اتے اقرار نوں قبول کیتا تلوار دے ذریعے نال بشارت دیندا بائبل دی نوے عہد نامے دی تعلیمات توں بوہت آڈڈا ھے ۔ جدوں ایتھوپیا دے خواچہ اک مسیحی مبشر فلپ توں پوچھیا گیا تُساں اُونوں بپتسمے دے ذریعے بچا سکدے ہاں۔ فلپ نیں جواب دیتا۔ بس جے کر توں پورے دِل و جان توں دھرم لیائے ۔ (اعمال ۸ : ۳۷ ) سچے مسیحی کلام ِ مقدس دی بشارت کردے ویلے کِسی نوں دھمکی نہیں دیندے۔

تاریخی طور تے یسوع نیں ابتدائی کلیسیاء نیں تبدیلی کیتے کِسے نوں مجبور نہیں کیتا۔ ایں بعد وچ کلیسیاء دی تاریخ وچ سیاست دی وجہ توں داخل ہوئی اتے دولت دی چڑیا دے طور تے کلیسیاء وچ شامل ہو گیا سی۔ غلط کلیسیائی راہنماواں نیں مسیحیت وچ تبدیل ہون کیتے لوکاں نیں مجبور کیتا سی ایدے باوجود اسلام دی دینی پالیسی دے محمد نیں غلط چن دیوتا اللہ نوں قبول کرن کیتے لوکاں نوں مجبور کیتا۔ قرآن دے ایس حکم نوں رد نہیں کیتا گیا سی۔ بالآخر دوجے پاسے عرب وچ محمد دی فتح دی منزل کیتے وسعت پیدا ہوئی ۔ اُونے اک ہرکولس نوں گھلیا جیڈا اک باز نطینی دی طاقتور حکمران سی اتے سانوں لکھہیا سی، ‘‘ میں تہانوں اسلام نوں قبول کرن دی دعوت دیندا ہاں جے کر تُساں مُسلمان بن جاؤں گے ۔ ’’ (۱۳) محمد دا ایں آخیری اعلان ساری دنیا کیتے سی، ایدے توں مقدس جنگ یا فیر قتل و غارت ہوندی ھے، ‘‘ اتے اُوناں دے نال اینی اذیت ، جدوں تیکر اوہ مر نہ جان اتے دین صرف اللہ دا دین ھے۔ ( قرآن ۳۹ : ۸ ) جے کر فیر وی جنگ یا قتل کرنا ضروری ہوئے تاں کرو۔ چن دیوتا اللہ نیں محمد دے مقصد نوں وسعت دیتی ھے اللہ نیں پوری دنیا نوں اسلام دے دین دا مطیع کر دیتا ھے۔ قرآن واضح طور تے اقرار کردا ھے کہ اوہ جیڈا اسلام نوں قبول نہیں کردا اُوناں تے تشدد کیتا جاوے گا یا فیر مار دیتا جاوے گا۔

صرف اُوناں لوکاں کیتے ایں اعزاز ھے اوہ جیڈے اللہ کیتے اتے اُودے رُسول دے خلاف لڑدے نیں ۔ اوہ مار دیتے جان گے یا فیر مُصلوب کیتے جان گے یا اُوناں دے ہتھ اتے پیر کٹ دیتے جان گے یا زمین توں خارج کر دیتے جان گے۔ ( القرآن ۵ : ۳۳ )

اک دوجی سورۃ بیان کردی ھے ۔

جدوں تُسی لوکاں نال جنگ کردے اوہ اوہ جیڈے دھرم نہیں رکھدے تاں اُوناں دیاں توناں نوں اُڑا دیوں ۔ جدو تیکر اوہ راہ راست تے نہیں آ جاندے۔ اتے تیزی نال آپنے وچ مِلا لینا۔ اُودے بعد اُوناں تے رحم کرنا یا چھوڑ دینا اتے جنگ ایس بھار نوں گھٹ کردی ھے۔ ( قرآن ۴۷ : ۴ ) اُوناں دے نال متواتر دولت دے وعدے دی محمد آپنے پیروکاراں نوں تحریک دیندا ھے کہ اللہ دا وعدہ ھے کہ جیڈا لوٹ دا مال ھے ۔ تُساں آپنے قبضے وچ کر لیوں گے ( القرآن ۴۸ : ۲۰ ) قرآن قانونی طور تے اجازت دیندا ھے کہ کِسے دی وی جائیداد اوہ جیڈا اسلام نوں قبول نہیں کردا لُٹ لئی جاوے گی یا کھو لئی جاوے گی۔ کئی واری محمد خُفیہ اللہ توں لُٹ مار دے مال کیتے یا غلام کڑیاں کیتے حملہ کردا سی ۔ کی محمد چور یا اک عام ڈاکو سی ۔ تاریخی ثبوت دے مطابق جواب صاف ھے کہ اوہ بے گناہ ھے۔

یہودیاں اتے مسیحیاں دے خلاف جہاد

بھاویں بوہت سارے مُسلمان ایس دعوے دا انکار کردے نیں کہ قرآن سارے دینی دھرم دے بے دینیاں ( کافراں ) نوں مارن دا دعویٰ نہیں کردا ۔ ایدے وچ انسانی فطرت دا مطالعہ کرن آلے وی شامل سان اوہ آپنے دین توں برگشتہ نیں اوہ اللہ اتے اُودے حکماں نوں نہیں مندے اوہ جُھوٹا آکھدے نیں۔ قرآن واضح طور تے مُسلماناں اتے یہودیاں نوں قتل کرن کیتے اکساندا ھے یا کوئی دوجے دیناں یا دوجے دینی طور تے ممانعت کرن آلے اوہ جیڈے اسلام دے تقاضیاں نوں رد کردے نیں۔ اُوناں نوں قتل کرن دا حکم دیندا ھے۔

اُوناں دے خلاف جنگ کرنا جیڈے اللہ دے دیتے گئے حکماں تے عمل نہیں کردے اتے نہ اخیری دن تے اتے اوہ اللہ اتے اُودے رُسول دی مخالفت کردے نیں۔( رد کردے نیں ) ایں اک دینی سچائی نہیں ھے جدوں تیکر اوہہ چھیتی نال آپنا نذرانہ نہیں دیندے ۔ اوہ شخص تھلے کر دیتا جاوے گا۔ ( قرآن ۹ : ۲۹ )

وڈے ٹیکساں نوں ادا کرنا۔ اینج ویکھائی دیندا ھے ، کہ جیویں یہودیاں اتے مسیحیاں نوں موت توں بچان دا ذریعہ ہوئے۔ کی ایس طراں دا تصور پاک خُدا کردا ھے یا سادہ طور تے محمد دے لالچ دے وہم دا حلبہ ھے اتے نفس پرستی دی خواہش معصوم لوکاں نوں قتل کرواندی ھے ؟ ایں ساری دنیا اسلامی ریاست دی پالیسی ھے کہ لوک بھاری ٹیکس ادا کرن کیتے مجبور نیں۔

ایں نمایاں طور تے ویکھائی دیندا ھے کہ محمد آپنے دین نوں دوجے وڈے دیناں توں بہتر قرار دیندا ھے ۔ جیدے وچ خانہ بدوش شامل نیں ۔ یہودی اتے مسیحی فرقے نوں بدعت قرار دیندا ھے۔

اوہ جیڈے عرب دی سر زمین تے گُھس گئے سان، اُودی مِل جُلی صحفیاں دی تعلیم جیڈی اُودی کم عقلی دی وجہ توں سی اتے بھروسہ نوں زبانی منتقل کیتا اتے آڈڈھے قسم دیاں رسماں نوں اُودے وچ شامل کیتا۔ ایس سچائی نوں درجِ ذیل سورۃ ثابت کردی ھے۔

اتے اک یہودی آکھدا ھے ؛ عزرا اللہ دا پُتر ھے ۔ اتے اک مسیحی آکھدا ھے کہ مسیح اللہ دا پُتر ھے ایں اوہ آپنے منہ توں آکھ رے سان ۔ ۔ ۔ اللہ اُوناں دے خلاف آپی ہی لڑے اوہ کینے گمراہ نیں ۔ اُوناں نیں اُونوں آقا دے طور تے لیا ھے ایدے علاوہ اللہ اُوناں دا ربی ھے اتے اُوناں دی عبادت ھے اتے مسیح مریم دا پُتر ھے۔

جدوں کہ اوہ اک ہی رب دی عبادت کردے سان ( القرآن ۹ : ۳۰  ۔ ۳۱ ) جے کر محمد صیحح طور تے جبرائیل فرشتے نوں سُن لیندا تاں اوہ بائبل دے ابتداء دے صحیفیاں دے ماضی دے واقعات نوں سمجھن وچ کِدی غلطی نہ کردا۔

محمد دے مطابق مسیحٰاں دا دھرم غلط ھے اوہ یسوع نوں اک رب دے علاوہ دوجے خُدا دی تعلیم دیندے نیں باقی خاص گھل ایں ھے کہ مُسلماناں نوں مسیحیت نوں قبول کرن توں روکیا جاوے تاں جے حقیقت ایں ھے کہ سچے مسیحی اصل وچ اک خُدا دی ہی عبادت کردے نیں اوہ جیڈے آپنے آپ دا تین ژخصیات دے ظہور دا انکشاف اک ہی ویلے وچ کردا ھے ۔ پر لغوی طور تے ایں تینوں وکھ وکھ خُدا نہیں نیں ایس لئی کُجھ مسیحی اتے مُسلمان ایس تصور نوں سمجھن وچ غلطی کر جاندے نیں اوہ ہمیش توں قائم ھے اتے اُودی اک پوشیدہ آتما ل لوگاس ھے جینے بذاتِ خود جسم لیا اتے اوہ لوگاس ظاہر ہویا ایں اوہ ہی لوگاس سی جیدے بارے وچ یوحنا رُسول لکھدا ھے کہ ساریاں شیواں اُودے وسیلے نال  پیدا ہوئیاں : ابتداء وچ کلام سی اتے کلام خُدا دے نال سی اتے کلام رب سی اتے ایں ہی ابتداء وچ رب دے نال سی۔

ساریاں شیواں اُودے وسیلے نال پیدا ہوئیاں اتے جیڈا کُجھ وی پیدا ہوئیا اُودے وچوں کوئی شے وی اُودے بغیر پیدا نہیں ہوئی۔ اُودے وچ حٰاتی سی اتے اوہ حیاتی آدمیاں دا نور سی ۔ ( یوحنا ۱ : ۱ ۔ ۹ ) ایدے بارے وچ خاص فقرہ ایں سی کہ ‘‘ کلام خُدا سی ’’ رب دی وحدانیت دا سمجھنا بوہت ضروری ھے ۔ایتھے تین رب نہیں نیں ۔ بوہت سارے دوجے لوک اینج خیال کردے نیں اینج ہی نواں عہد نامہ دعویٰ کردا ھے کہ یسوع رب دی لُکی ہوئی صورت ھے کیوں جے ایدے وچ ساریاں شیواں پیدا کیتیاں گئیاں اسمان دیاں ہون یا زمین دی ویکھیاں ہون یا ان ویکھیھاں تخت ہون یا ریاستاں یا حکومتاں یا اختیارات ساریاں شیواں اُودے وسیلے توں اُودے واسطے پیدا ہوندیاں نیں اوہ ساریاں شیواں توں پہلاں ھے۔ اتے اُودے وچ ساریاں شیواں قائم رہندیاں نیں۔ ( کُلسیوں ۱ : ۱۶ ۔ ۱۷ )

ایں ایتاں ثابت کردیاں نیں کہ کائنات نوں تخلیق کرن آلا اصل وچ یسوع ھے ۔ رب دی الوہیت دی ساری معموری اُودے وچ سکونت کردی ھے ، ہور اُودے چیلے فلپس نیں یسوع نوں آکھیا کہ اوہ اُوناں نوں پیو نوں ویکھائے یسوع نیں جواب دیتا ‘‘ اے فلپس ! اینے چیر توں تہاڑے نال ہاں کی تُسی مینوں نہیں جاندے؟ جینے مینوں ویکھیا اُونے پیو نوں ویکھیا ۔ ۔ ۔ کی یقین نہیں کردا کہ جیڈے پیو وچ  میں ہاں اتے پیو میرے وچ ھے۔ ’’ ( یوحنا ۱۴ : ۹ ۔ ۱۱ ) کائنات نوں پیدا کرن آلا اک ہی ھے اتے اوہ اک رب ھے ۔ محمد دے الہام اُودے آپہنے ذاتی تجربے تے انحصار کردے نیں ۔ مسیحیاں نوں اک بدعت قرار دیندا ھے ۔ جیڈے عرب وچ رہندے سان اتے اوہ اُوناں نوں راہِ راست دے طریقے نال بیان کردا ھے۔

قرآن مریم دی اتے مقدساں دے بتاں دی پرستش نوں روکنا ھے۔ ( القرآن ۵ : ۱۱۶ )

اک واری فیر محمد مسیحیاں دے ایس قابلِ قبول دھرم نوں قبول کردا ھے بھاویں پہلی صدی عیسوی وچ ایس قسم دی مشق کرن دا کوئی حصہ نہیں سی یا بائبل دی نیو تے یہودی اتے مسیحی نیں۔ اتے نہ ہی اُوناں دا مقدس تے عقیدہ ھے۔

محمد دے دور وچ مسیحیاں نیں بوہت وڈی مصیبت دا سامنا کیتا سی۔ بوہت سارے غلط عقیدے اتے بوہت ساری غلط رسماں کلیسیاء وچ شامل ہو گئیاں سان کہ محمد سچا نبی سی اوہ ایس گھل تے جانیا گیا سی کہ کی اُودی تعلیمات دی ابتداء یہودیاں اتے مسیحیاں دے صحیفیاں دی تعلیمات دے مطابق سان اتے نہ کہ متبرک ادارے توں لئی گئی سی۔ بجائے ایدے کہ ایناں بدعتاں دے دھرم تے یقین کرے ۔ اُونوں مسیحیت اتے آپنے ذاتی خیالات نوں نمونہ بنایا سی اتے اُودا دین اُودے مطابق سی۔ محمد آپنے مرن دے بستر تے سی اُودا چہرہ با ر بار پسینے توں صاف کیتا جا رھیا سی ، اُونوں نفرت بھرے لہجے وچ فرمایا کہ ‘‘ اللہ مسیحیاں اتے یہودیاں تے لعنت کرے کیوں جے اوہ آپنے نبی دی قبر تے جا کے پرستش کردے نیں، ’’ (۱۴) اک واری فیر ایں مشق مسیحیاں اتے یہودیاں وچ سچی ثابت ہوندی سی۔ بائبل مقدس نبیاں اتے مقدساں دی پرستش کرن توں منع کردی ھے۔

پر یہودیاں اتے مسیحیاں نوں یادگاری دے طور تے عبادت کیتے اُوناں دیاں تھاواں تے عمارت بنانا  ، منع نہیں کیتا سی۔ اُوناں دی یادگاری کیتے جیڈے اُودے توں فائق سان۔ اُوناں دے پکے دھرم دی رسم ھے کہ اوہ رب دی عبادت کرن کلامِ مقدس آدم دی پرستش کرن توں منع کردا ھے جیدی جبلت وچ پاپ شامل ہو گیا سی۔ اینج ہی نبیاں اتے مقدساں ، مقدس مریم دی پرستش یا دوجے لوک جیڈے آدم توں پیدا ہوئے نیں پرستش کرن توں منع کردا ھے اینج ہی ایں سچ ھے کہ فرشتیاں اتے دوجیاں پیدا کردہ مخلوق دی پرستش کرنا منع ھے ۔ سوائے یسوع مسیح دے جیدی فطرت وچ پاپ شامل نہیں سی ۔ یا اوہ صرف عورت دی روحانی فطرت توں سی۔ مقدس مریم نیں صرف آپنا رحم یسوع مسیح نوں دیتا سی اتے یسوع مسیح آسمانی شخصیت سی۔ آسمانی روٹی دی ‘‘ طراں ’’ ( یوحنا ۶ : ۵۸ )

کُجھ لاک بحث کر سکدے نیں کہ یسوع نیں آپنی اصل آزمائش برداشت کرن کیتے گناہ آلودہ فطرت اختیار کیتی سی ۔ دوجے سارے انساناں دی طراں یقیناً اُوس حکم دی انسانیت دے نال سیان کروائی سی ۔ تاں جے پہلا آدم ایس طراں آزمائش وچ نہیں پیا سی۔ حتیٰ بھر وچ اُودی گناہ آلودہ فطرت دی وجہ توں آزمائش ہوئی سی؟ کی یسوع دوجا انسان نہیں  ھے ؟ منطق دے طور تے اُوس نیں آزمائش برداشت کیتی سی۔ بھاویں سی۔ آدم آپنے جُسے دی خواہش دی وجہ توں آزمایا گیا سی۔ انکھاں دی خواہش ، حٰاتی دی شیخی توں ۔ کی یسوع وی اینج ہی آزمایا گیا سی۔ ہور ایدے کہ یسوع وچ وی انسانی رب سی جیڈا بے عیب سی۔ اُودا لہو انسانی گناہواں دی قُربانی دے کفارے کیتے بے عیب سی ۔ غزوہ خندق دی لڑائی دے بعد ، فرض کروں جبرائیل فرشتہ محمد تے ظاہر ہوندا  تاں یقیناً یہودیاں نوں سزا مِلی ہوندی۔

حدیث دسدی ھے ۔

جدوں اللہ دے رُسول غزوہ خندق دی لڑائی دے بعد واپس مُڑے۔ اُونے آپنیاں باواں تھلے کیتیاں اتے غسل کیتا۔ فیر جبرائیل حاضر ہوئے ، اُودا سر مٹی نال ڈھانپیا ہویا سی۔ تہاڑے کول آئے اتے فرمایا ۔ تُساں آپنیاں باواں تھلے کر لیوں ! اللہ دا حکم ھے۔ میں آپنیاں باواں اُودوں تیکر تھلے نہیں کراں گا، اللہ دے رُسول نیں فرمایا ۔ ھن تُساں کیتے جا رھے اوہ؟

جبرائیل نیں فرمایا ایں ہی اوہ رستہ ھے ، اِیسے نقطے دے تحت بنی قریش دے قبیلے دے آل ودھیا جاوے تاں اللہ دے رُسول قریش دی جانب گئے۔ (۱۵)

ایں کُجھ مشکوک جیا ویکھائی دیندا ھے کہ جبرائیل دا پورا سر مٹی نال بھریا ہویا سی اتے اوہ صرف بدلہ لینے نوں اُکسان کیتے۔

کلامِ مقدس دے مطابق کہ فرشتے صاف و شفاف ویکھائی دیندے سان ، اوہ وی مکاشفے دین کیتے نظر آندے سان، ایں تے محمد تے واضح طور تے ظہور سی اوہ صرف کِسی ناپاک آتما دا سی اتے قتل کرن دی کھوج لگا رھیا سی ۔ جدوں مُسلماناں دے قبیلے بنی قریعنہ دے کول آئی تاں محمد نیں اُوناں دے خلاف لعن طعن شروع کر دیتی ، اُوناں نوں حقیروذلیل کیتا اتے اُوناں تے لعنت کیتی ۔ رابرٹ سپنسر، ‘‘ محمد دی سچائی وچ ’’ جیڈا دنیا دے سب توں زیادہ تنگ نظر دین نیں اُودے بانی نیں لکھدے نیں۔

محمد اُودی اصطلاح دسدا ھے کہ اسلامی جہادیاں کیتے کُنبے دا دسنا اک محاورہ بن چُکیا ھے جدوں اج یہودیاں دی زبان بولی جا رھی ھے کہ تاں اُودے رستے وی قرآن دے اندر بنائے گئے سان۔ تُساں بزر دے بھراں اوہ ۔ رب تُساں نوں بے عزت کر چُکیا ھے اتے رب آپنا انتقام تہاڑے کولوں لیوے گا۔ ’’ قرآن وچ ایں تین تھاواں تے بیان ھے ۔

(۲ : ۶۲ ۔ ۶۵ ؛ ۵ : ۵۹ ۔ ۶۰ ؛ اتے ۷ : ۱۶۶ ) کہ اللہ یہودیاں نوں سبت دے دن بندراں اتے سوراں وچ تبدیل کر دیوے گا۔ (۱۶)

ایں دعویٰ یہودیاں دے خلاف نہیں اتے ایں ہلی تیکر مسیتاں دے امام پوری دنیا وچ دہراندے نیں ۔ یہودیاں دا فیصلہ بنوں قریعنہ  بڑے ہیبتناک طریقے نال محمد تے جپٹھیا سی، ایس خُون آلودہ واقعہ نوں ابنِ عشق اک حدیث وچ دسدے نیں کہ فیر رُسول مدینہ دی مارکیٹ وچ گیا اتے اُودے آسے پاسے اک خندق کھودی فیر اُوناں نیں اُودے وچ ڈالیا ، اتے اُوناں دے سراں نوں اُڑا دیتا آپنی آپنی خندق وچ جیویں اُونے اُوناں نوں گھان دیاں روٹیاں دی طراں باہر سُ؁ دیتا سی اوہ تعداد وچ ۷۰۰ یا ۶۰۰ سان ، بھاویں کُجھ اُوناں دیاں زیادہ توں زیادہ ۸۰۰ یا ۹۰۰ دسدے نیں اوہ رُسول آکھن دے مطابق جتھیاں وچ سان۔ اُوناں نیں کاپ توں پوچھیا کہ اوہ کی سوچدا سی کہ اُوناں دے نال کی کیتا جاوے؟ اُونوں جواب دیتا۔ ‘‘ کی تُساں نہیں سمجھو گے ’’ ؟ کی تُسی نہیں ویکھدے اوہ کہ جیڈا طلب کرن آلا ھے اوہ کِدی نہیں اُکتاندا اتے اوہ جیڈے چلے جاندے نیں اوہ کِدی مُڑ کے نہیں آندے ؟ اللہ دے کول ، ایں موت سی۔ محمد نیں ایں اُوناں کیتے اخیری ویلہ ٹھہرایا سی۔ (۱۷) اک دوجی حدیث ایدی ہور تصیح کردی ھے۔ کہ کیویں کیویں یہودی مرد خندق دے کنارے تے بیٹھے سان اتے کیویں انکار اک اک دا سر اتے اُوناں دیاں لاشاں اُودے وچ سُٹیاں گئیاں سان۔ عورتاں اتے بال غلاماں دی طراں ویچے جاندے سان۔ غلاماں دی تجارت دا منافع اتے یہودی قبیلے دی ملکیت جنگ دے لوٹ دے مال دے طور تے مُسلماناں وچ تقسیم کیتیاں گئیاں سی۔ (۱۸)

مختصراً، جدوں محمد مدینہ وچ داخل ہویا تاں یہودیاں نیں اُودے نوے دین دی پیروی کرن توں انکار کیتا ، اُودے انت وچ اُوناں نیں اُودے نال لڑائی کیتی۔ اُونے جلدی ہی یہودی قبیلے نوں ہستی دی انتہا تیکر جلاوطن کر دیتا اتے ممکن طور تے اُوناں دا قتلِ عام کیتا۔ اُودے علاوہ محمد نیں بذاتِ خُود اُوناں جنگاں وچ حصہ لیا سی۔ جیڈا اُونے یہودیاں دے وچکار لڑائی کیتی سی۔ ۔ ایں یہودی تقریباً ۶۰۰ یا ۹۰۰ مرداں دی تعداد وچ سان۔ (بنوں قریعنہ) (۱۹) ہور ایدے کہ سارے یہودیاں نوں مدینے توں جلاوطن کر دیتا گیا سی اُوناں وچ یہودیاں دا قبیلہ قینوقہ وی شامل سی۔ عبداللہ بن سلام دا قبیلہ اتے یہودیاں دا بنوں ہیرا سی( حریرہ) دا قبیلہ وی شامل سی۔ (۲۰)

دفاعی خواہش دی شدت دی وجہ توں اتے یہودیاں توں دھوکے دے خلاف ، محمد نوں اک نواں اتے مفید الہام ہویا سی کہ ‘‘ جے کر تو کِسی گروپ دے دغے توں خُوف زدہ ھے توں اونوں واپس سُٹ دے، ایں اک مساوی اصطلاح ہوئے گی: اللہ دھوکے بازاں نال پیار نہیں کردا۔ ’’ ( القرآن ۸ : ۵۸ ) ایس الہام نوں قبول کرن دے بعد محمد نیں یہودی قبیلے بنو قنیوقہ توں اسگاں ودھ کے گھل کیتی اتے فرمایا کہ اُوناں دیاں جائیداداں کھو لیوں ، اتے اُوناں نوں مدینہ توں بدر کر دیوں۔ (۲۱)

۶۲۸ء وچ محمد نیں دوبارہ دس ورے صُلح دے معاہدے نوں توڑ دیتا یا ‘‘ صُلح حدیبیہ نوں ’’ توڑ دیتا۔ اُودی خُود غرضٰ توں سرکشی کیتی جیڈا اُوس قریش دے نال صُلح حدیبیہ کیتا سی۔ اُونوں توڑ دیتا اتے بعد وچ اللہ توں اک نواں الہام چلیا ایس فیصلے دی منظوری کیتے آپنا الہام ملیا سی۔ مُسلمان اُوس اصول تے تکیہ کردے نیں کہ اسلام دا ایدے وچ جیڈا کُجھ وی فائدہ سی اوہ چنگا سی ، اتے جیدے توں اسلام منع کردا سی اوہ بھیڑا سی۔ (۲۲)  محمد دے ویلے وچ آپریش کرن دا طریقہ ایں استعمال ہویا ، ایں سُولی دی جنگ دے ذریعے نال سی اتے ایں اج وی موجود ھے۔ اُودے وچ اوہ جیڈا اسلامی گروپاں دے نال ملے ہوئے نیں یا گورنمنٹ اُوناں دا راز ظاہر کرن کیتے اُونوں لھبنا ھے اِیسے اُصولاںدے تحت لھبدی ھے اتے اُوناں واقعات نوں تاریخ وچ دسیا جاندا ھے۔

اُونے آپنے ثبوت دے دعویاں نوں عرض کرن توں دریخ کیتا۔ محمد نیں یہودیاں اتے مسیحیاں نال بد زبانی نوں جاری رکھیا، جیس طراں سورۃ وچ بیان کیتا گیا ھے۔ قرآن ۹۸ : ۶ نوں ویکھو اوہ جیڈا صحفیاں نوں اتے بُتاں نوں نہیں مندے اوہ دوزخ دی آگ وچ سُٹے جان گے۔ اوہ کائنات دی سب توں بد تر تخلیق ھے۔ ’’ تُساں لوک جیڈے دھرم رکھدے نیں۔ یہودیاں اتے مسیحیاں دی دوستی نوں قبول نہیں کردے ۔۔۔ ویکھو اللہ غلط کرن کیتے ہدایت نہیں دیندا۔ (القرآن ۵ : ۵۱) محمد نیں ایں آکھنا جاری رکھیا ، اسلام دی ایس تجرد پسند فطرت نوں ہور سورۃ ۶۵ : ۵ وچ بیان کیتا گیا  ھے۔

جے کر صحیفے دے لوک ہی دھرم رکھن کہ اتے برائی نوں یقیناً سانوں اُوناں دے گناہواں نوں معاف کر دینا چاہی دا ایں۔ اتے یقیناً سانوں اُوناں نوں سوھنا باغ وچ گھل دینا چاہی دا ایں۔

محمد چوکھی طراں یہودیاں توں نفرت کردا سی۔ اوہ یہودیاں توں انتقام کیتے موت دے جرمانے دی ہدایت دیندا سی عبداللہ بن عُمر اک حدیث وچ رویت بیان کردی ھے۔

میإ اللہ دے رُسول نوں آکھدیاں سُنیا۔ کہ یہودی تہاڑے نال لڑین گے اتے تُساں نوں اُودے تے فتح ملے گی ایس لئی کہ اک پتھر آکھے گا اے مُسلمان یہودی میرے پیچھے ھے ؛ اُونوں مار دیو! (۲۳)

آپنے مرگ دے بستر تے محمد نیں حکم دیتا کہ سارے یہودیاں اتے مسیحیاں نوں عرب توں خارج کر دیتا جاوے سپنسر محمد دے اخیری اکھراں دی مطابقت دا شمار کردا ھے۔

‘‘ میں یہودیاں اے مسیحیاں نوں عرب جزیرے خارج کر دیواں گا۔ ’’ اُونے آپنے بیلیاں نوں دسیا میں کِسی اک وی نہیں رھن دیواں گا مُسلماناں دے اُونے صرف مرگ دے بسترے تے اک حکم دیتا سی۔ اج سعودی عرب دی سلطنت دے مزدور سرگرمی نال محمد دیاں ارماناں نوں پورا کرن اتے عزت دین تے پورے غوروفکر نال کام کر رھے نیں۔ (۲۴)

اسلام دی روایات دے مطابق ۔ اخیری دِناں وچ مُسلمان یہودیاں دے خلاف لڑن گے مُسلمان اُوناں نوں مارن گے جدوں تیکر یہودی آپنے آپ نوں اُوناں پتھراں دے پیچھاں لُکا لین گے یا درختناں دے پیچھاں فیر پتھر اتے درخت آکھن گے: دے مُسلمان یا اللہ دے نوکر کہ میرے پیچھاں اک یہودی لُکیا ہویا آ جاؤ اتے اینوں مار دیوں۔’’ (۲۵)

محمد اتے قرآن اتے اسلام حد توں زیادہ مسیحیاں  اتے یہودیاں دے خلاف نیں ( مخالفِ مسیحیت ، مخالفِ یہودیت ) جدوں اک مُسلمان آپنے دین دا دعویٰ ! صبر ارت تحمل نال کردا ھے تاں اوہ آپنی مقدس لکھتاں نوں رد کردے نیں ۔ سادہ طور تے ریاکاری کردے نیں ۔ کُجھ صورتاں وچ مُسلمان اوہ ھے جیڈا قتل و غارت نوں نظر اندازی نہیں کردا، پر اوہ اسلامی مومن نہیں نیں ۔ کیوں جے بنیادی تعلیمات دا انکار کر رھیا ھے ۔ مُسلماناں نیں آپنے دشمناں دے نال اللہ دی خاطر دھوکہ دینا اتے جھوٹ بولنا سیکھیا ھے کوئی وی جیڈا اسلامی شرعیت دی مخالفت اُونوں بغیر رحم دے تباہ کر دینا چاہی دا ایں اک سیاسی اتے جابرانہ جنگجوؤاں دا دین ھے اتے ایں دین اُودی پوری آزادی دیندا ھے

تاریخ وچ اسلامی فتح

قدیم رسماں دا جہاد

محمد دا مقصد اتے چن دیوتا اللہ نیں ہو سکدا ھے قرآن وچ اک ایت شمار کیتا ہوئے اتے اُوناں نال اُودوں تیکر لڑو جدوں تیکر ایذارسانی مُک نہ ہو جاوے ( قرآن ۸ : ۳۹ )

بالکل تاریخ وچ ، مُسلماناں نوں اللہ دے ناں وچ فتح اتے مالِ غنیمت ملیا ہوئے ۔ فاراخان وچ ، اسلام اتے دین امریکہ نوں مار رھے نیں مودی آدم توں روایت ھے کہ ، محمد نیں ہیمش ہمسایہ ملکاں تے ۲۷ حملیاں وچ راہنمائی کیتی اتے اُودے وچ ۹ حملیاں وچ اوہ آپی لڑے اتے ہزاراں نوں قتل کیتا۔ وضاحت وچ اُونے آپنے پیروکاراں نوں حکم دیتا کہ گھٹو گھٹ ۴۷ حملے کروں تاں جے ہمسایہ ملکاں دی حکومت مُک جاوے ۔ (۲۶)

۲۵ وریاں وچ محمد دے پیروکاراں نیں شام نوں ، ایران نوں ، فلسطین نوں اتے مِصر نوں فتح کر لیا سی۔ دو آدمی ایس ابتدائی فتح دے ذمہدار نیں جیڈا خلیفہ ابوبکر صدیق اتے خالد بن ولید سان۔ اُوناں دِناں چیں نبی پیغمبر بوہت عزت کردے سان۔ اُودے باج کُجھ ہور اسلامی قتل و غارت دیاں مثالاں نظر آندیاں نیں۔ ابوبکر نیں خالد نوں حکم دیتا کہ ایرانیاں نوں فتح کرے ۔ اتے عراق دی بندرگاہ نوں ورت کے اُونے اعراق دے جنرل حرمیض نوں حکم دیتا سی کہ اسلام نوں قبول کرن اتے خاص ٹیکس ادا کرن جیڈا جزیہ آکھواندا ھے۔ یا اُونے لڑائی دے انتخاب کیتے آکھیا سی۔ حرمیض نیں ایس تجویز نوں رد کر دیتا۔ اُونے ایرانیاں نوں لُٹیا اتے ۱۵ جنگی ہتھیار پکڑ لے گئے۔ عراق دے بارڈر تے ابلیس دی جنگ دے دوران ۷۰،۰۰۰ لوکاں نوں خالد نیں مار دیتا، اُوس ویلے دُنیا دی آبادی وچ لغزش کھان آلی تعداد سی۔

ایانالتمر ، عراق ، اُودے وچ اک قلعے تے محاصرہ کر لیا سی۔ اُودے باج خالد نیں اُوناں سارے رہائشیاں نوں مارنا شروع کر دیتا جہناں نیں اسلام نوں قبول کرن دا انکار کیتا سی۔ ابوبکر نیں شام تے حملہ کرن دا فیصلہ کیتا اتے یارمیک دی لڑائی وچ ہزاراں لوکاں نوں قتل کیتا گیا سی ۔ (۲۷)

اسلامی سلطنت دی فتح دے پیچھے کیڈی قوت عمل کر رھی  سی ؟ محمد نیں خیال اُوناں نوں دیتا سی کہ دُنیا نوں اسلام دے قدماں تھلے لیاؤ اتے ایس مقدس فرمان نوں نفع دے مقصد کیتے متحد کرو۔ محمد نیں ہمیش ایں وعدہ کیتا سی کہ جنگ وچ لوٹیا ہویا مال (مالِ غنیمت) اُوناں لوکاں کیتے ہوئے گا جہناں نیں اُوس مقدس جنگ وچ حصہ لیا سی۔ محمد دے جانشین اتے پہلے خلیفہ بازنطینی توں لُٹے ہوئے مال دا وعدہ کیتا سی۔ اینج ہی محمد دا  جوائی چوتھا خلیفہ سی۔ علی ابن طالب ، اک خیال توں ورغلایا ایس توں پہلاں کہ تُسی جھوٹے اوں ایں عراق دی زرخیز سر زمین ھے اتے اوہ اُودے وڈے خیمے نیں۔’’ (۲۸)

تیجا خلیفہ عثمان محمد دا دوجا داماد ھے  اُونے اُوناں جنگاں توں بڑی دولت حاصل کیتی ھے۔ کارش ایس گھل تے تبصرہ کردے نیں کہ اُونے آپنے قریب القتل دے ویلے جولائی ۶۵۵ء وچ اُونے آپنے آپ نوں ۱۵۰،۰۰۰ دینار دے لیکھاں دے جال وچ پھنسایا۔ اک میلین دینار کیش وچ سی اتے ریاست دی رقم دی قدر ۲۰۰،۰۰۰ دینار سی ۔ اُونے اُونٹاں اتے گھوڑیاں دے وڈے جتھیاں توں وکھ کیتا سی ۔

اُودی لیکھاں دی دولت دا موازنہ محمد دے کُجھ قریبی سنگیاں دی جمع کردہ فرضی دولت دے نال سی۔ زبیر ابنِ اعوام آپنا کُجھ سرمایہ صرف کیتا۔ جیدی کُجھ رقم ۵۰ ملین درہم اتے ۴۰۰،۰۰۰ دینار سی اوہ مدینہ و عراق اتے مِصر وچ بے شمار جائیداد دا مالک سی۔ طلحہ ابنِ عبداللہ اک اسلام دے ابتدائی تبدیل لوکاں وچ سی۔ جیناں دے نال محمد نیں جنت وچ جان دا وعدہ کیتا سی۔ کُجھ اختیارات دے مطابق اُوس ۲۰۰،۰۰۰ دینار اتے ۲۔۲ ملین درہم کیس وچ چھڈے سی۔ اُودی سلطنت وچ اُوناں دی قدر ۳۰ ملین درہم سی۔ صرف اُودی کلے ہی عراق وچ سرمایہ کاری سی۔ اتے جیدی آمدنی اک ہزار دینار ہر دن دی سی۔ (۲۹)

اسلامی اصولاں دے نال بغداد وچ منتقل ہوئی ایدے توں وسیع تجارت دے رستے کُھلدے سان اتے ایں دُور دراز توں اُوتھے اپڑے اتے اسلامی معاشیات دی طاقت نوں ودھان وچ تبدیل ہو گی سی۔ ایں سارے نئی دولت اُوناں کیتے خرچ دا باعث وی بنی اُوہ جہناں نیں فتوعات کیتیاں سان۔ مثال دے طور تے اُوناں نیں سونے نوں نانبھے آلی حوس دے طور تے حاصل کیتا سی۔ مُسلماناں دا لٹیا ہویا مالِ غنیمت اُوناں کیتے سارے ذرائع سی۔

اُوناں نیں ایرانیاں دیاں تھاواں توں بوہت وڈی رقم لُٹی سی اتے حتیٰ کہ اُوناں نیں مِصر وچ فرعون دے محل تے وی حملہ کیتا سی۔ ہور ایدے کہ اسلامی منافع بخش غلام ، کالے مشرقی غلام جہناں گرفتار کرکے عزیز بالاں دی طراں تجارت کردے سی۔ ہزاراں دی تعداد وچ لیائے جاندے سی اتے اُوناں نوں لُون دے میداناں دے مزدوراں دے طور تے بصرہ دے قریب کام کران تے مجبور کیتا جاندا سی۔ اُوناں دی کلاس دی طراں حاضری بولی جاندی سی۔ اُوناں کُنبیاں توں غریباں دی طراں ورتاواں کیتا جاندا سی۔ اتے اُوناں نوں تُھوڑی خُوراک مہیا کیتی جاندی سی۔ حیران کن  گھل ھے کہ اسلامی پیروکار اج وی افریقیاں نوں مطیع کردے نیں اتے اُوناں نوں قابو کرکے غلاماں دی طراں تجارت کردے نیں ۔ (۳۰)

اسلامی خانہ بدوشلوکاں نیں آپنی سلطنت دینا جاری رکھیا ہویا ھے۔ بالکل اینج قدیم دنیا دے مطلق جانیا جاندا ھے ابتدائی آٹھ صوبیاں وچ ، اسلامی مملکت دے مرکزی ایشیاء نوں فتح کر لیا سی اتے وڈا علاقہ انڈیا برصغیر ، مغربی چین دی ریاست ، اتے باز نطیناں دے دارلخلافہ قسطنطنیہ تے قابض ہو گئے سیاتے شمالی افریقہ اتے سپین تے وی حملہ کر دیتا سی۔ (۳۱) وضاحت وچ جنوبی اٹلی اومیڈیٹریرین دا جزیرہ ( کورسیکا ، سائپرس ، سریٹ، رہوڈیس ، مالٹا اتے سارڈینیہ ) اسلامی فوجاں نیں فتح کر لے سی۔

کارش محمد نیں پیروکاراں دی تابعداری دا اک وڈا من بھاوندی تاریخی بیان کیتا ھے ایناں پیروکاراں نوں محمد ساری دنیا نوں اللہ کیتے محکوم بنان کیتے بُلاندا ھے۔

‘‘ میں سارے مردیاں نوں اُوس ویلے لڑن دا حکم دیتا سی۔ جدوں تیکر اوہ ایں نہ آکھن کہ دنیا وچ کوئی رب نہیں ھے سوائے اللہ دے۔ ۔ ۔ ۔ ( نبی  پاک ) محمد دا خُطبہ الوادع مارچ مارچ ۶۲۲

‘‘ میں سمندر پار اُوناں دی سرزمین تے اُوناں دا تاقب کراں گا جدوں تیکر زمین دی سطح تے کوئی وی شخص باقی نہ رھے جیڈا اللہ نوں نہ جاندا ہوئے۔ صلاح دین جنوری ۱۱۸۹ء

‘‘ اسی ساری دنیا وچ آپنا انقلاب لیاواں گے ۔  ۔ ۔۔ جدوں تیکر ایں ہکل نہ آئے کہ دُنیا وچ کوئی رب نہیں ھے سوائے اللہ دے ، اتے محمد اللہ دے رُسول نیں اتے ایں گونج ساری دنیا وچ سُنائی دیوے گی۔ ۔ ۔ ایتاللہ کھومینی ۱۹۷۹ء۔ ‘‘ میں لوکاں نوں حکم دیتا کہ اوہ اُوس ویلے لڑن جدوں تیکر اوہ ایں نہ آکھ دین دنیا وچ اللہ دے سوا کوئی رب نہیں نیں اتے محمد اُوس دے نبی نیں۔’’



ہو سکتا ہے قرآن میں ایک آیت شمار کیا ہواور اُن سے تب تک لڑو جب تک ایذارسانی ختم نہ ہو جائے (قرآن ۸: ۳۹ )

قستیطنطینہ دی جنگ

اسلامی لوکاں دے کرشن دے بُتاں نوں اُکھاڑیا علاواں ازاں مشرقی مسیحیاں دی حد بندی کیتی اتے ہر اُوس شخص نوں ذبح کر دیتا جاندا سی اوہ جیڈا اللہ نوں نہیں جاندا سی ۷۰۵ء وچ مُسلماناں نیں آرمینی معزز مسیحیاں نوں گھرجے وچ بند کر دیتا سی اتے اُوناں ساڑ دیتا اتے اوہ مر گئے۔ ایناں اسلامی حملیاں دے دوران بوہت سارے مسیحیاں اتے یہودیاں دے خلاف قتلِ عام ہویا۔ (۳۳)

بوہت سارے تاریخ نگار قسطنطنیہ دے خلاف محصراں دی فتح تے (۶۷۸ ۔ ۶۷۴ اتے ۷۱۷ ۔ ۷۱۸ ) ہوئی عزت دیندے نیں اتے اُونوں تاریخ وچ اک وڈے تبدیل ہون آلے نقطے دے طور تے بیان کیتا گیا ھے ، بازنطینی دے دارلخلافہ قسطنطنیہ دے طاقتور مسیحیاں نیں اُودے چوگرد مضبوطی نال قلعہ بندی کیتی سی۔ اُودا دروازہ یورپ سی اتے اُوناں دا اخیری مقابلہ مشرقی اسلامی فوج دے خلاف سی۔ (۳۴)

خلیفہ مادیہ نیں بازنطینی فوج نوں مِصر ، شام نوں اتے جینے شمالی افریقہ دے نال مُلک سان شکست دیتی۔ خلیفہ بوہت بھاری آرمی ۱۵۰،۰۰۰ اسلامی جہادی بازنطینی دے دِل قسطنطنیہ وچ لیایا سی۔

ایں صرف ٹیکنالوجی دے فائدہ دی بالادستی نوں چنگا بناون کیتے لیایا سی طاقتور قلعہ بندی اتے اک راز نفرت انگیز ہتھیار ھے، جینے باز نطینی اسلامی محاصرے تے قابض ہون کیتے قابل ہوئے سی۔

رب دے فوجی دستہ وچ رونڈی سٹارک قسطنطنیہ دیاں کنداں دے متعلق بیان کردے نیں :

کہ ایں کنداں عام نہیں سان؛ اُوناں نیں اُوناں تے حیران کُن اننجئنیرنگ دا کام کیتا ہویا سی، بابر دیاں کنداں دے نال وڈے ستون دا بھاری برکم کام کیتا گیا سی اتے عالیشان فیصل اتے اُوندے اندر دی جانب پکی کند سی۔ اُودی چالی فُٹ اُونچائی اتے ۱۵ فٹ موٹائی  اُودی ہور نکھیڑ بڑی فصیل اتے وڈے ستون نیں۔ جے کر ایں کافی نہیں سی۔ ساحل دی جانب وڈی خندق سی بیشک دوجی تیناں پاسے حملہ آور کشتی دے ذریعے ہی کنداں تیکر اپڑ سکدے سی۔ (۳۵) بازنطینی اااسلام دے سامنےدےحملے  نوں روکن دے قابل ہو گئے سی، تاں جے مُسلماناں نیں بحری رستہ بند کرکے شہریاں نوں بُھک نال مارن دا جتن کیتا سی۔ اتفاقی طور تے واقعہ ہون آلے ویلے وچ شامی انجنئیرنگ فنِ تعمیر دا ماہر جیدا ناں ہیلی دا کالنسیکوس سی۔ا ونے آپنی سرزمین تے مُسلماناں نال ایذارسانی برداشت  کیتی سی۔اتے  اوہ قسطنطنیہ وچ رھندا سی۔ اُونوں یونانی آگ دی ایجاد دا اعزاز دیتا گیا سی۔ تاں جے قدیم عبارت دی بنیاد تے کیمیائی ٹیکنالوجی نوں چلان دا آغاز حقیقت سی یا فیر اسکندریہ دی لائبریری توں پرانی مصری داستناں دے علم نوں محفوظ کیتا گیا سی ۔

یونانی آگ موجود پٹرول دی جیلی دی مشابہت رکھدی سی۔ ایں بوہت زیادہ اشتعال پذیری سی اتے ایں پانی نال بُجھ نہیں سکدی سی۔ بازنطیناں  نیں اُونوں منجنیق دے ذریعے نال روکن دا جتن کیتا یا فیر پمپ ورگیاں شیواں دا استعمال کیتا سی۔ منجنیق اُوس اٹ دے شیشے وچ لُکے ہوئے مادے نوں سُٹ سکدی سی۔ یا ایس برت نوں ۴۰۰ ۔ ۵۰۰ گز تیکر سُٹ سکدی سی اُودے باج اُوس شعلے دے دھماکے دا پھیلاؤ ۷۵ فٹ دے احاطے وچ ہو سکدا سی اتے اُودے توں دشمن دے جہازاں دا نقصان قابلِ غور حصے تاں جے منجنیق نوں جہازاں نال چلانا مشکل سی۔ ایس لئی یونانیاں نیں آگ نوں سُٹن کیتے پمپ ورگی شے نوں ایجاد کیتا اتے ایں پانی دے دریا نوں روک سکدی سی پرانے جنگی جہازاں دی غلیل وچ نلی دے ذریعے لگائی جاندی سی اتے ایں پانی نما دریا نوں روک سکدی سی۔ بازنطیناں نیں ایس ٹیکنالوجی دے ہتھیار توں مُسلماناں دے جہازاں دے اُوپر بار بار سُٹ کے اُونوں تباہ کر دیتا سی۔

۷۱۷ء وچ قسطنطنیہ دے خلاف ۱۸۰۰ جنگی جہازاں دے ذریعے اگے بھاری برکم حادثات کیتے سی، بازنطیناں نیں بوسپوریس تے مُسلمان نبوی نوں دھوکے نال ماریا اتے باج وچ یونانی آگ دے نال اُوناں نوں پاریا، اُوناں دے زیادہ تر جہاز تباہ ہو گئے سی اگلی بہار وچ مُسلماناں نیں نوی نبوی دے نال جتن کیتا یونانی آگ دے اسلحے نال بازنطیناں دی چڑھائی نال اوہ دوبارہ مغلوب ہو گے سی۔ (۳۶) بالکن دے ذریعے اسلام دے یقینی حملیاں نال یورپ نوں بچان کیتے قسطنطنیہ دی مشہور اتے فیصلہ کن جنگاں سان۔


سیاحواں دی  جنگ

اُوناں دی دنیا تے قبضہ کرن دی شدید جستجو سی، عثمانی جنگ وچ اُوناں نین آپنی میشناں نوں مغرم تے سامنے توں حملہ کرن کیتے یورپ دے دل دی سرزمین تے لگایا۔ مُسلمان حملہ آور عبدالرحمٰن دی راہنمائی وچ اُوناں نین شمالی سپین نوں فرانس وچ دھکیل دیتا۔

ایس طریقے نال مُسلماناں نیں مسیحیاں دی بوہت ساری فوج نوں زبح کیتا، گرجاگھراں نوں ساڈ دیتا اُوناں نوں لُٹیا گیا اتے اُوناں نوں غارت کیتا گیا۔ اوہ سینٹ مارٹن دے دورے دے دوران لُوٹن آلے سی، پر پہلاں اُوناں نیں لُٹ مار اتے محاصرے اتے فتح دی خُوشی نوں منانا چنگا سمجھیا اِیسے اثناء وچ چارلس مارٹل اتے اُودے مشہور امیر وینگین اُودے نال ملے اوہ بہادری نال مستحکم طور تے اگے ودھے عبدالرحمٰن دی فوج تے چڑھائی کر دیتی ۔

مارٹل غیر معمولی لمبا اتے طاقتور سی۔

اُودی نہایت اعلیٰ فتوعات الیماتائی، باعیئرین، اتے فرانس دے خلاف سان اتے جرمناں نیں اُونوں کارولنجین ملک نوں فتح کرن دی حمایت دیتی سی ۔ اوہ درحقیقت شمال مشرقی گال دا حکمران سی جیس نیں فرانس دی سلطنت نوں مستحکم کیتا۔

بوج وچ اُودا ناں فرانس پے گیا اوہ آرمی دا مکھڑہ اتے صاف دِل شخص سی اُونے اسلامی فوج تے ۷۳۲ وچ چڑھائی کیتی، چارلس مارٹن دی فوج اتے عبدالرحمٰن الغفا دی فوج میدانِ جنگ وچ خطرناک طریقے نال ست دن تیکر لڑدے رھے سی جیڈا سیاحواں اتے پوٹیرس دے وچکار ہوئی سی۔ جیڈی تقریباً ۱۵۰ میل پیرس دے جنوب وچ واقعہ ھے ۔ ایس جنگ دے دوران وچ تاریخ نگاراں نیں اندازہ لگایا سی کہ ہر تھاں تے مُسلمان ۳۰،۰۰۰ توں ودھ کے ۳۰۰،۰۰۰ تیکر مارے گئے سی ۔

مُسلمان خطرناک طریقے نال ایس حادثے توں دوچار ہوئے سی عبدالرحمٰن وی ماریا گیا سی۔ مارٹل دی ایس عظیم فتح توں اک عنوان مشہور ہویا ‘‘ دی ہیمیر ’’ مشہور میکاہسین توںپھیر گئے سی۔ ممکن طور تے چارلس مارٹل مقدس رومن سلطنت دا طاقتور شہنشاہ گرینڈ فادر بن گا۔ بوہت سارے تاریخ نگار ایس گھل دا دعویٰ کردے نیں کہ ایس فتح نیں یورپ نوں اسلامی فتح توں مکمل طور تے بچایا سی خورے ایں ایس جنگ دی سب توں اہم فتح سی ۷۳۵ وچ اسلامی فوجاں نیں دوبارہ پینڈ تے حملہ کر دیتا۔ پر مارٹل اتے اُودے بہادراں نیں اُوناں نوں شکست دیتی بلکہ اُوسے فوجی دے نال اتے مُسلمان دوبارہ کدی حملہ نہیں کرن گے اتے اوہ جنوبی یورپ توں دور دوڑا دیتے گئے نیں۔ (۳۷) نفرت دے نال اُوناں ھملیاں وچ خلل پایا گیا ، اسلامی مملکت دیاں فوجاں لگاتار تعداد وچ ودھدیاں گئیاں اتے دوجے علاقیاں وچ پھیلدی گئی سی۔ محمد دا فرمان رد نہیں کیتا گیا سی۔ اسلامی حکومت دا جذبہ سی کہ پوری دنیا تے قبضہ کرنا سی۔

الحاکم (مہندی)

اسلامی شعیہ توں روایت ھے کہ اوہ مِصر یاں دے خلیفیاں تے یقین کردے نیں، طارقالحاکم مریا نہیں سی اتے اوہ بارھویں امام دے طور تے دوبارہ مُڑ آئے گا یا مہدی اخیری دِناں وچ مُڑ آئے گا اوہ ست ورے حکومت کرے گا ۔ مسیحیت وچ اسلام دا مہندی اصل وچ مخالفِ مسیح ھے۔ سارے مُسلمان اخیری ویلے تے دھرم رکھدے نیں۔ مُسلماناں دا دنیا دا راہنما مہندی آکھواندا ھے پر ہر فرقہ اُودے ظاہر ہون دیاں تشریحات آپی ہی تبدیل کر رھیا ھے۔۹۹۶ ء وچ (الحاکم بارہ ورے دی عمر دا خلیفہ بن گیا سی اتے اُونے حکومت کیتی جدوں تیکر ۳۶ وریاں دی عمر دا اختتام نہیں ہویا سی ۔ اُودی حکمرانی دا کردار بے رحم ایذارسانی اتے تبای سی۔ سٹارک حاکم دی عجیب حکمرانی نوں اختصار دے نال بیان کردا ھے ۔ اُونے حکم دیتا کہ کیرو وچ سارے کُتیاں نوں مار دیتا جاوے کہ انگور نہ ودھن یا کھادے نہ جان ( اتے نہ ہی شراب بناون کیتے سانبھے جان ) نہ کوئی عورت آپنے گھر توں باہر نکلن اتے موچی عورتاں دیاں جوتیاں بنانا ترک کر دیوے۔ حاکم وی قانون توں باہر شیواں کھاندا سی ۔ پنیر اتے واٹر کرد کھاندا سی کوئی چھلکے دے بغیر مچھلی کھاندا سی ۔ اچانک اُونے تقاضا کیتا کہ شخص رات دے ویلے کام کرے اتے دن دے ویلے سوئے اُوس ویلے ایں اُودے توں دوجیاں توں چنگے گھنٹے سان ۔ اُونے آپنے اُستاد نوں قتل کر دیتا اتے قریب قریب اُودے سارے وزیر اتے وڈی تعداد وچ اُودے سرکاری آفیسر ، شاعر اتے طبیب اتے اُودے بوہت زیادہ رشتے دار کئیاں نوں اُونے آپی مار دیتا سی۔ اُونے آپنی تھاں وچ غلام عورتاں دے ہتھوں کٹ دیتا سی، اُونے بیان کیتا ھے کہ اوہ عورت دے پبلک وچ غُسل کرن دے خلاف ھے اتے اُونے اک دم اک کند وچ داخل ہون دا رستہ بنایا کہ ساریاں عورتاں اُودے اندر ہی رھن۔ (۳۸)

سٹارک ایناں ایذارسانیاں دی نکھیڑ بیان کردے نیں۔

حاکم نیں سارے مسیحٰاں نوں عبور کیتا کہ اوہ آپنے گلیاں دے چوگرد چار پونڈ دا کراس ( سُولی ) پان اتے یہودی مساوی وزن دا اک کالف ( بچھڑا ) پان ( عبادت کیتے ندامت دے طور تے سُونے دا بچھڑا )

اخیری ، حاکم نیں مسیتاں وچ عبادت دے دوران اللہ کیتے آپنا ناں متبادل قائم کیتا۔ حاکم سارے مسیحی گرجا گھراں نوں ساڈن اتے قبضے وچ لین دا حکم دیتا۔

اخیری ، حاکم نیں مسیتاں وچ عبادت دے دوران اللہ کیتے آپنا ناں متبادل قائم کیتا ۔ ۔ ۔ حاکم سارے مسیحی گرجا گھراں نوں ساڈن اتے قبضے وچ لین دا حکم دیتا ۔ ممکنا طور تے ، تیس ہزار چرچاں نوں ساڈیا گیا اتے لوٹیا گیا ) ایں اک لمبی فہرست سی ۔ یروشلم وچ مقدس مزاراں دے گرجا گھراں نوں مکمل طور تے تباہ کر دیتا سی۔ اُوناں سارے مزدوراں دے اندر باہر کیتا ھے کھوج لگائی گئی ۔

حاکم پاڑاں دے سفر دے دوران غائب ہو گیا سی۔ جتھے اوہ اکثر عِلم نجوم توں تر ہو جاندا سی۔ اُودا کھوتا آپنی پیٹھ تے فون دے نال واپس مُڑ جاندا سی۔ بوہت سارے دھرم رکھدے سی کہ اُونے کوئی قتل کیتا سی ۔ ۱۰۲۷ء وچ اگلے حکمران دے باز نطینیاں نوں دوبارہ گرجا گھر دے پیوتر مزار تعمیر کرن دی اجازت دیتی سی۔ پر اُودے وچ بوہت سارے زیادہ تباہ ہو چکے سی اوہ تعمیر دے قابل نہیں سی۔ (۴۰)

ایں خبر اُوناں کیتے انتہائی حماقت انگیز سی اتے پیوتر تھاواں دی بے حُرمتی یورپ وچ رھن آلیاں نوں غُصہ دیوان دے پئے سی اتے ایں لگاتار اُوناں کیتے لعنت دے طور تے پروان چڑھ رہی سی ، ایں پیوتر مقاماں دی واپسی دی رپورٹ وچ درج ھے ۔ ایں اک من بھاوندا نوٹ ھے کہ امام مہندی دا رویہ مخالفِ مسیح دے لوکاں وچ شمار کیتا گیا ھے اوہ جہناں نیں پیوتر تھاواں دی بے ھُرمتی کیتی سی، ایذارسائیاں دا بھاری ادارہ جیڈے آپنے رتبے وچ رب توں ودھ کے ھے۔ اتے وڈا ایں اک وڈے آدمی دے شابہہ ھے جیڈا اخیری دِناں نوں بڑی چالاکی دے نال پورا کرن کیتے کھڑا ہو ئے گا پر اک وڈے رُتبے دے نال اسلامی قتلِ عام بِلا تخفیف جاری سی ۔ ابتدائی گیارہ صدیاں دے دوران ۱۰۳۲ ۔ ۱۰۳۳ وچ چھ ہزار یہودی مراکو وچ ذبح کیتے گئے اتے ایں گھٹو گھٹ اُوناں وچ بوہت نکے بم دے نال مرے سان۔ (۴۱)

نارمن اٹلی دی آزادی اتے سیسلی باشندے

۱۰۳۸ ء وچ  جارج مینکس اک مشہور باز نطینی جنرل سی جینے باقاعدہ طور تے آپنے شکر دی راہنمائی کیتی سی ، لومبرڈز، اتے اک عارضی طور تے خُود غرضی ، جیدے وچ اک نارمن بہادر وی شامل سی، جہناں نیں پوری جنوبی اٹلی نوں رہائی دیتی ، اتے سیسلباں نوں مُسلماناں توں رہائی دیتی سی ۔ نارمناں دی آزادی سی یا ‘‘ شمالی لوک ’’ بوہت طاقتور جنگجو سی ، اوہ جہناں نیں فرانس دے شمالی علاقے وچ رہائش کیتی سی ، اتے ایں نارمنڈے دی سلطنت دی نیو بنی سی ۔ اُوناں دے حملے مکمل طور تے کامیاب ہوئے۔ اُوس ویلے جدوں تیکر مینکس تے کنٹرول کرن دا فیصلہ کیتا سی اتے اُوناں دے اعزازات دا وی بیان کیتا سی۔ اک سرکش نیں بازنطینی آرمی دے وچکار پھوٹ پائی سی ، اتے مُسلماناں نیں سیسلباں تے دوبارہ قبضہ کر لیا سی۔

۱۰۴۱ء وچ نارمن نیں خُداوند دی لڑائی وچ جیدی راہنمائی طاقتور سورما ولیم آف بائیوئیلی نیں کیتی۔( آئرن آرمی ) اُونے فیصلہ کیتا کہ اُوناں کیتے سیسلی تے قبضہ کرنا ھے ، اُوہ اُودے تے قابض ہو کے قلعہ بندی کرن دے قابل ہو گئے سی اتے اُوناں نیں حِلفی دی نیو نوں بنایا۔ بازنطینیاں نیں مقالے کیتے اتے اُوناں نوں عزت کرن کیتے آپنی آرمی نوں نارمن دے خلاف جنگ کرن کیتے گھلیا سی۔ بھاویں اوہ بوہت وڈی تعداد وچ سی، نارمناں نیں اُوناں دے وڈی بہادری اتے طاقت نال لڑائی کیتی اتے اُوناں نوں بہادری نال باز نطیناں نوں ویلے دے ویلے ماریا۔ انت دے طور تے دوبارہ شکست ہوئی اتے باز نطینی دوبارہ کِدی وی اٹلی وچ کُھلے عام نارمناں دے نال لڑائی نہیں کرن گے۔

۱۰۵۹ء اتے ۱۰۷۱ء دے درمیان نارمن ، رابرٹ گِسکارڈ نیں جنوبی اٹلی وچ نارمن سلطنت دی نیو رکھی۔ اتے سیسلی وچ مُسلماناں نوں اُکھاڑ دیتا گیا۔ اینج باز نطینی اتے مُسلمان دوبارہ کدی وی اُوناں تے دہشت گرد حملہ نہیں کرن گے۔

۱۰۹۸ء وچ رابرٹ گِسکارڈ دا وڈا پُتر ، بوہمینڈ نیں انطاکیہ دے شہر دی قلعہ بندی دے خلاف فتح کیتے سُولی دے جنگجو فوجیاں دی راہنمائی کیتی۔ نارمن اتے ناروے دے بحری باشیندیاں نیں مسیحی سر زمین دی آزادی وچ اک دائرے دا کردار اسلامی فوجاں دے خلف ادا کیتا سی۔ گیارھویں اتے بارہویں صدی دے دوران جیدے وچ پیوتر زمین تے سُولی دیاں جنگاں شامل سی۔ (۴۲)

اِل سیڈ

سپین وچ مسیحی فوجاں نیں وِشگوتھیک تولیڈو دی سابق سلطنت تے مُسلماناں نیں ۱۰۸۵ء تے قبضہ کرن دا دعویٰ کیتا سی ۔ ٹولیڈو عربیاں وچ ڈِگ چُکیا سی اتے اٹھویں صدی وچ بیر بیر مُسلماناں نیں لمبے عرصے تیکر مضبوط اسلامی کنٹرول نوں بنائے رکھیا سی اتے اُوناں وچوں اک شاہی گھرانے امیر مُسلمان سی۔ (۴۳)

جدوں بادشاہ اُلفونوسوآف لیون، کیسٹل نیں تولیڈو تے قبضہ حاصل کیتا سی۔ اسلامی اختلافات وچ ایں بوہت طاقتور سی۔

۱۰۹۲ء توں ۱۰۹۸ء تیکر مُسلماناں نیں ابیریا  پنسلیویا وچ بوہت سنجیدہ نقصان چُکیا سی۔ سپین وچ بوہت سارے مسیحی سورما سی روڈا گوڈییذ دی وائیویر، ویسے تے اوہ اِل سیڑ دے ناں توں جانیا جاندا ھے ۔ اک چار میسٹین آکھوایا ھے۔ اُونے ۱۹۶۱ء وچ اِل سیڑ دی فلم وچ روڈا گوڈیز دا کردار ادا کیتا سی۔ اِل سیڈ دے عنوان دا ترجمہ ‘‘ آقا ’’ یا مالک دے طور تے کیتا گیا ھے اتے اعزاز دے طور تے اُودے عنوان نوں کیمپیڈریا چمپیئن دے طور تے دیتا گیا سی ، بادشاہ نیں جنگاں وچ وڈے نقصان دی ذمہ داری آپنے اوپر کیتی اتے حکم دیتا اتے اکثر اُودی تجویز لڑائی کیتے بہادر سورما سی اتے چمپیئن سورما نپوری فوج دی مخالفت کردا ھے ، فتح کرن آلے شہر وچ یا شہراں وچ لڑائی کرن دا دعویٰ کرن گے ۔ روڈا گوڈیز فوجیاں وچ ملٹری دا محافظ روح انسان سی۔ خواہ اوہ کلا ہی لڑائی کرے یا وڈی آرمی دی راہنمائی کرے۔ اُونوں کِدی وی شکست نہیں ہوئی سی۔

اِل سیڈ آپنے مخالف لڑن آلیاں دے خلاف اک عقل مند فاتح سی اتے آزادی حاصل کرن کیتے اتے والنیسا دے شہر دے قلعیاں دی حفاظت کرن دے طریقے نوں بوہت سارے مسیحی سورماواں نیں تحریک پائی اتے اُوناں طریقیاں نوں اینا پسند کیتا۔


ایناں وچ اک عظیم جینوسائیڈز نیں تاریخ نوں جاری رکھیا اتے تابعداری وی اُودے وچ شامل سی۔ ہندوستان برصغیر دی آبادی دے دسویں حصے نوں تباہ و برباد کر دیتا سی انسانیت دے خلاف جرم نوں مُسلماناں نیں لغوی طور تے محمد دی تابعداری وچ اُودے اُوس حکم دی پیروی کیتی کہ اللہ دی خاطر ساری دنیا نوں مطیح بنانا ھے ۔ تاریخ نگار دے ایس ۔لال نیں جائزہ لیا کہ ۱۰۰۰ اتے ۱۵۲۵ وریاں دے وچکار اٹھ میلین لوک اسلام دے ناں دی خاطر مارے گئے نیں اوہ ایں وی شمار کردا ھے کہ دو ملین لوک محمود غزنوی دے حملیاں وچ مارے گئے سان۔ جینے سلطنت تے قبضہ کیتا ہویا سی۔ پاکستان و افغانستان ایران اتے شمالی مشرقی ہندوستان تے ایں علاقے اسلامی جہاد دی فتح وچ موت دے حادثات دا شکار سی ۔

سلجوق ترکیاں دا  مشہور حملہ آور

سُولی دی جنگوچ : پیوتر زمین کیتے جنگ دی مستند تاریخ تھامِس ایسبر نیں مشرق توں اک نوے اسلامی خُوف دا بیان کیتا :

ہور ڈرامائی ردوبدل جیویں کہ ترکیاں دی آمد نیں گیارھویں صڈی وچ اسلامی دُنیا نوں پیدل کرکے رکھ دیتا۔

۱۰۴۰ دے قریب ایں بے گھر قبائلی لوک مرکزی ایشیاء توں ( یاد رکھن دی گھل ھے کہ ایں لوک آپنے جنگجو کردار دی وجہ توں جانے جاندے سان۔ وسط ایشیاء وچ آنا شروع ہو گئے۔ سلجوق اک شاہی قبیلہ سی۔ ( روس توں لیکے آرل دے سمندر تیکر ) ۔ ۔ ۔ تُرکی مہاجراں دے حملہ آور دستے پھیلے ہوئے سی۔ ۱۰۵۵ توں سلجوق قائد نگر ہورل بیگ سی جیویں بغداد وچ سُلطان دے طور تے فائز کیتا گیا سی سُنی اسلام تے اُودی حکمرانی دا دعویٰ کر سکدا سی۔ (۴۴)

نگر ہورل بیگ فوجیاں نیں مسیحی آرمنیا دی سلطنت تے حملہ کرکے اُوناں تے اجارہ داری قائم کیتی سی۔ اُوس آرذڈن شہر نوں لُٹ لیا سی۔ لوکاں نوں ذبح کرایا سی۔ عورتاں دی عزت لُٹی گئی سی اتے بالاں نوں غلام دے طور تے پکڑدے گئے سی۔

ہور اُودے کہ آرمنیا دے باہر دے کُجھ شہراں وچ خُونریزی اطمینان دے نال عام کیتی گئی سی۔ لاشاں دے بوہت وڈے انبار لگا دیتے گئے سی۔ اُوناں نیں ساریاں گلیاں نوں لاشاں نال روک دیتا گیا سی۔ ممکنہ طور تے ایں واقعات باز نطیناں دے آل ردِ عمل ظاہر کردے نیں ترکی فوجی بازنطیناں دے خلاف لڑائی نوں جاری رکھیا سی اتے مسیحی مشرقی سلطنتاں صدیاں کیتے مصیبت وچ آگئیاں سان۔

اِٹسائزبنادوق دی راہنمائی وچ ترکیاں نیں دان تے قابض ہون نوں جاری رکھیا اتے پیوتر سرزمینیاں تے حملے کرنے جاری رکھے۔ ۱۰۷۴ء وچ اُوناں نیں بوہت ساری زمین تے قبضہ کر لیا سی ۔ ۱۰۷۵ء وچ اُوناں نیں دمشق تے قبضہ کر لیا سی ۔ اُوناں نیں یروشلم تے قبضہ کر لیا سی۔ ایٹسائز نیں وعدہ کیتا کہ یروشلم دے رہائشیاں نوں حفوظت دیتی جاوے گی۔ پر جدوں دروازے کھولے گئے سی، ہزاراں لوکاں نوں ذبح کیتا گیا سی ترکیاں نیں شہریاں نوں رملہ ، غزوہ  تائر اتے جافہ باہر کڈ دیتا سی۔ (۴۵)

اتے درمیان وچ قتل و غارت ، مسیحی پیوتر مقامات نوں ایذارسان کیتا گیا سی۔ اوہ جیڈے باہر کڈ دیتے گئے ۔ ایں وڈی دہشتناک قبر سی ایس وڈی حماقت ارتکاب مُسلمان ترکی خانہ بدوشاں نیں کیتا سی۔

ایسے اثناء وچ سلجوقنیں آپنے آ نوں روم دا سلطنت مقرر کیتا ( روم ، نوے روم قسطنطنیہ دے آل اشارہ کر رھیا ھے ) اتے اِیسے ورے نیسیا وچ وی سُلطان مقرر ہویا۔ (۴۶) ایس لئی ترکیاں نیں آپنے دارلخلافہ اصلی قسطینطنیہ دے لاگے اونوں مرکز بنایا ہوئے گا۔ جنگ جاری سی کی مسیحٰاں دی نکی جئی سلطنت باز باقی رہ گئی سی۔ دنیا تے اسلامی حکمرانی نوں تاریخ نگار ثابت کردے نیں اتے دنیا تے قبضہ ایس گھل نوں ثابت نہیں کر سکدا اتے نہ ہی نظر انداز کرنا چاہیئے ۔ بوہت سارے ایس سبق وچ حوالہ جات صرف سیوا دے طور تے جھلک دیندے نیں ۔ یا تاریخ دے اُوناں واقعات دیاں جھلکیاں لوکاں نوں وکھاندا ھے اتے زمین محمد دی عزت وچ برباد کیتی گئی سی۔ بے رحم اسلامی ایجنڈے نوں قبول کرنا۔ دنیا دی فتوعات کیتے ایں صدیاں گیارہویں دے اخیر تیکر راہنمائی کردیاں نیں ۔ بقائے حیات کیتے ذہن اک تھاں تے قائم ھے اوہ جیڈے آزادی کیتے سُولی دی جنگ وچ جان کیتے چُنے گئے سی۔ اسلامی حکمرانی دے طریقے نال اک مسیحی پیوتر سرزمین نوں کنٹرول کردا ھے۔


تیرھواں باب

سُولی دیاں جنگاں دا ردِ عمل

سُولی دیاں جنگاں ۔ تعریف بمقابلہ فرضی داستان

جدوں اکھر سُولی دی جنگ گالھ مہان وچ شامل کیتا گیا سی بوہت سارے پھٹ جان آلے خیالات آندے سان ،ذہنی تصویراں کُھل کے سامنے آگئیا بھڑی قسمت دے نال بوہت ساری فرضی داستاناں دی موجودہ سمجھ سُولی دیاں جنگاں دے پاروں کُم رھی سی۔ ایں سبق اینج دے غلط تصورات نوں واضح طور تے تاریخ دی سُولی دیاں جنگاں دے پاروں دسن دا ارمان کر دا ھے۔

حقیقی اصطلاح ‘‘سُولی دی جنگ’ورتی نہیں گئی سی  یا پوپ ارمن دوئم نیں اُودا جواب نہیں دیتا سی، جدوں اُونے اُوس نوں پہلی سُولی دی جنگ آکھیا سی ۔ ایس بریچ مختصر طور تے تاریخ دی تعریف کردا ھے عام طور تے ۃم عصر اصطلاح سُولی دی جنگ ہی ھے ۔ ( پہلی سُولی دی جنگ ) آسان آکھ سکدے ہاں ۔ ایں اک سفر ھے یا سیروسیاحت ( مقدس مقامات ) ہلی تیکر گیارہویں صدی مُکی نہیں سی ۔ایدے توں خاص اصطلاح وچ سُولی دے نشان ورگے اکھر وچ ترقی ہوئی ۔سُولی دیاں جنگاں کیتے اتے ممکن طور تے فرانس دی اصطلاح کروسڈ نوں تسلیم کیتا گیا سی ، جیدا ترجمہ ‘‘ سُولی دے راہ دے طور تے کیتا گیا سی۔(۱)

تاریخ وچ بوہت ساریاں سُولی دیاں جنگاں ہوئیاں ۔ تاہم تاریخدان عام طور تے ایں خیال پیش کردے نیں کہ سُولی دیاں جنگاں اوہ ست وڈی فوجی مہم نیں جیڈی کہ مغربی یورپ توں شروع ہوئیاں تاں جے مقدس زمین نوں اسلامی حکمرانی توں آزاد کران ۔ پہلی سُولی دی جنگ کیتے پوپ اربن دوئم  نیں ۱۰۹۵ وچ بلایا اتے ایں  جنگ ۱۰۹۹ وچ شروع ہوئی ۔ ستویں سُولی دی جنگ ۱۲۵۰ وچ آپنے انت نوں اپڑی اتےاخیری سُولی دی جنگ  ۱۲۹۱ وچ شہداں نوں مُسلماناں دے حوالے کیتا گیا ۔(۲)

تحریک سُولی دی جنگ وچ یورپ دا ہر ملک اتے ہر طبقہ شامل سی اصل وچ  حیاتی دے ہر شعبہ توں تعلق رکھن آلے لوک جیویں کہ کلیسیاء سایست ،ادب اتے معاشرتی وڈی تعداد وچ شامل سی ۔ (۳)

اسلام دا سُولی دیاں جنگاں دے پاروں نظریہ

۱۹ء صدی توں قبل مسلماناں نیں سُولی دیاں جنگاں کیتے معمولی دلچسپی دا اظہار کیتا زیادہتر اسلامی تاریخ داناں نیں اُوناں نوں بطور بے توجہی اتے مُردہدلی لیا اُوناں وچوں بوہت سارے عالماں نیں حقیر ترکیاں نوں کڈن کیتے رعایت کرن نوں ترجیح دیتی اتے اونوں اگے مصر وچ ودھن توں روکیا ۔ تاں جے اک بوہت زورآور اسلامی شہنشاہ عثمان جیڈا ‘‘ یورپ دا بیمار آدمی ’’ دے لقب توں جانیا جاندا سی ۔ طاقت دی زوال پذیری اتے تاثیر ، ناراضگی دی وجہ مغرب دے خلاف مسلماناں وچ ودھ رھی سی، مزید اسرائیل دی قوم دی ریاست دے طور تے ودھ دا گیا جیدا حکم دیتا گیا سی ۔ بھاویں ساریاں توں اہم حصہ اسلامی نصاب سُولی دیاں جنگاں دے خلاف پیدا ہویا اتے ایں سُولی دیاں جنگاں گیارھویں صدی وچ ایجاد ہوئیاں ۔(۴)

سُولی دیاں جنگاں کیتے قوتِ رفتار ۔ ’’چاڑن آلی مکرو شے  ‘‘))

موجودہ دور وچ اک مشہور  لائن خیال جانی کہ پوپ اتے بادشاہ کیتے ہتھیار دے طور تے ورتی گئی ھےنویں  سرزمین تے اُودی طاقت ودھان کیتے اتے مسلماناں نوں مسیحیت وچ بدلن کیتے ورتی جاندی ھےجیس ویلے  ۔ ستمبر ۱۱، ۲۰۰۱ وچ حملہ ہویا تاں بوہت سارے شہریاں نیں اتے دنیاں دے لیڈراں نیں مسلماناں کولوں سُولی دیاں جنگاں دی معافی منگی سی کی ایں وجوہات تاریخ توں تصدیق کر سکدی ھے یا ایں منطق ھے؟ یا مسلماناں نوں چاہی دا ایں بلکہ سابق مسیحیاں دی سر زمین اُتے مُسلماناں دی خُونریزی توں مُسلماناں نوں معافی منگنی چاہی دی ایں ؟ اسلامی ملٹری دا یورپ دے حملیاں دا اتحاد اتے بے حرمتی اتے مقدس سرزمین اُتے قبضہ کرکے حکمران ایں دو ابتدائی وجوہات سان جیڈی ملٹری دے منصوبے دا ردِ عمل آکھواندی ھے ۔ اسلامی حملے مدقس سرزمین اُتے ۶۳۹ وچ شروع ہوئے سی جدوں خلیفہ عمر نیں سفورنیس نوں حکم دیتا سی جیڈا یروشلم چرچ دا بشپ سی اوہ اک یادگار مسیت یروشلم وچ بنان جا رھیا سی ( چٹان اُتے گنبد ) اُوس تھاں تے یہودیاں دی پرانی ہیکل سی محمد نیں اُودے تے بنان دا حکم دیتا سی ۔ سفورنیس ایس صدمے نال ٹوٹ گیا سی ۔

حقیت وچ ایس تباہی دے پاروں دانیل نبی نیں نبوت کیتی سی اتے ھن ایں مقدس تھاں تے کھلوتے نیں عمر نیں اُوسے بُڈھے مسیحی بشپ سفورنیس نوں قید وچ مزدور دے طور تے کام کروایا اتے سفورنیس تھوڑے چیر بعد مر گیا سی۔ مسلماناں نیں دونواں تے فتح پائی اتے مقدس شہر یروشلم نوں تباہ اتے ناس کر دیتا سی ۔(۵)سفورنس مختلف مسیحی یہودیاں آل اشارہ کر رھیا ھے کلام دیاں ایتاں دسدیاں نیں کہ جدوں مسیت بنن دا حکم دیتا گیا سی ‘‘ چاڑن آلی مکروہ شیواں ’’ پہلاں دانیل ۱۲ : ۱۱ ۔ ۱۲ وچ دسدا ایں ۔اُوس ویلے توں رازانہ قُربانیاں دیتیاں گئیاں اتے چاڑن آلیاں مکرو شیواں اُودے تے رکھیاں گئیاں ۔ ۱۲۹۰ دن پورے ہو گئے سان مبارک نیں اوہ جیڈے ۱۳۳۵ دناں دا انتظار کردا ھے۔

دوجی مرقس ۱۳ : ۱۴ وچ بیان ملدا ھے ۔ ‘‘ بس جدوں تُسی اُوس چاڑن آلی مکرو شے اُودی تھاں تے کھلوتی ہوئی ویکھو جتھے اُودا کھلونا روا نہیں ( پڑھن آلا سمجھ لے ) اُوس ویلے جیڈے یہودیہ وچ ہون اوہ پہاڑاں تے نس جان۔

تیجی لوقا ۲۱ : ۲۰ وچ بیان ملدا ھے ۔

’’فیر جدوں تُساں یروشلم نوں فوجاں وچ کیریا ہویا ویکھو تاں جان لیوں کہ اُودا اُجڑنا لاگے ھے۔‘‘

‘‘چاڑن آلی  مکروشے ’’ یسوع مسیح دے بعد دے واقعات نوں بیان کردی ھے۔ مختلف مفکر ایدی تھیوری دے ‘‘ چٹان تے گنبد ’’ دے پاروں بیان کردے نیں کہ ایں چاڑن آلی مکروہ شے سی ۔ جیویں بشپ سفورنیس دا دھرم سی ۔ ایں تفصیل یروشلم دی تباہی دے ویلے نوں تاریخی طور تے اتے اُودے تباہی اثرات نوں بیان کردی ھے ۔

پہلی تباہی دی ہر ۷۰ سال توں طِطس نیں یروشلم تے قبضہ کیتا ہویا سی اتے اُودی تھاں ویران کر دیتی سی۔ ایں اک اندازہ لگایا گیا کہ ۵ ۔ ۱ ملین یہودی یروشلم وچ اتے یروشلم دے قریبی علاقیاں وچ قتل کیتے گئے سان دوجی تباہی دی ہر ۱۳۲ ۔ ۱۳۵ وچ وقوع پزیر ہوئی سی ۔ اُوتھے دوجے ۶۰۰۰۰۰ توں ۷۵۰،۰۰۰ ۔ یہودیاں نوں ذبح کیتا گیا یا بار نوں کوبہ دی روگردانی دے دوران ایس قتل و غارت دے باوجود وی یہودی اتے مسیحی لگا تار پِسے ہوئے سان اتے دوبارہ اُوناں نوں یروشلم وچ رواں ہونا پیا سی ۔ تاہم ۶۳۹ وچ اخیری تباہی ہوئی۔

تیجی تباہی دے ہر یروشلم وچ وقوع پزیر ہوئی جدوں اسلامی فوجاں نیں حضرت عمر دی راہنمائی وچ یروشلم تے قبضہ کیتا۔ (۶)

اسلامی جمعہ دے بعد ۶۳۷ وچ یروشلم تے قبضہ ہو گیا سی اتے پوری طراں اسلامی ڈھلوان بن چُکیا سی اتے نفرت دے نال مقدس ہیکل دی تھاں مسیت بنا دیتی گئی سی غور کرو کہ اصلی زبان نوں حقارت دی نظر توں ویکھیا جاندا سی اتے اونوں قائم کیتا ، جاری کیتا گیا ۔

بھاویں اینج نہیں سی ہونا چاہی دا ۔ ایں تمام بیانات اکٹھے لسانیات دی تعلیم نوں ودھان کیتے دلائل پیش کر دے نیں ۔ یا بنیاد دی اُوس تھاں اُتے اُودا کوئی تعلق نہیں بناندا ۔ مزید ہور چٹان تے گنبد اللہ دی بے حرمتی دی فہرست وچ شامل ہوندا ھے قرآن بیان کردا ھے ۔ قرآن ۱۹ : ۳۵ ایں موزوں نہیں ۔ ( اُونوں اللہ دی شان ) کہ اللہ نوں اک پُتر پیدا کرنا چاہی دا ایں ۔

یروشلم بُوہت سارے موقعیاں تے فوجاں وچ کیریا رھیا سی ،؛ ۷۰ ، ۱۳۲ ، ۶۳۹، ۱۰۹۹، ۱۱۸۷ ، ۱۹۴۸، اتے ۱۹۶۷ تیکر فوجاں دے قبضے وچ رھیا سوائے کُجھ خاص ویلیاں دے واقعات دے دوران سُولی دیاں جنگاں نال مسیحیاں نیں دوبارہ قبضہ کر لیا سی ۔ دانی ایل دے حساب دے دناں چوں اک سال حساب دے مطابق مل دا ھے تاریخاں دیاں اینا چابیا وچوں اک بڑا من بھاوندا تعلق ملدا ھے ، ۱۲۶۰ ورے سی۔ ( دانی ایل وچ اُوناں دا شمار) ایدے توں حقیقی طور تے چٹان دا گنبد ۶۸۸ وچ بنیاد بنیا سی ( تاریخ دا  دورانیہ ۶۸۸۔ ۶۹۱ ) اتے سرکاری طور تے اسرائیل دی ریاست نوں ۱۹۴۸ وچ بحال کیتا گیا ایں ایں ۱۲۹۰ دناں یا وریاں دی دانیل دی تیس وریاں دی نبوت دا ویلہ پورا ہوندا ھے ۔ ایح ویکھائی دیوے گا کہ قابض لوک ( اتے ممکن ھے کہ مقدس مقام نوں اللہ دے گنبد دی عمارت کیتے مخصوص کیتا گیا سی اوہ دوجے تیس وریاں نوں شمار کر ہون گئے ۔ بائبل وچ کُجھ دوجے غیر اتے تاریخاں دیتا گئیا سان۔ جیڈی نوی شمار کیتی جاندی سی  ۔ ۶۸۸، ۱۹۴۸ ااتے ۱۹۶۷ دیاں تاریخاں دا مفہوم موزوں ویکھائی دیندا ھے ۔

( اے) تباہ شدہ مُلک جیدی جیدی زمین واوا زرخیز ھے پر ھن ایں جڑی بوٹیاں پیدا کر رھی سی اتے بڑی کشادگی نال چُپ اتے ماتم وچ ھے ۔  ۔  ۔  ایتھے تباہی ھے اتے نہ ہی کوئی فضل دا تصور کر سکدا ھے ۔ حیاتی دی شان و شوکت اتے اعمال دے نال ۔  ۔  ۔ اسی پورے مجمعے وچ کِسے اک انسان نوں نہیں ویکھیا سی ۔  ۔  ۔ اُوتھے بڑی مشکل نال اک درخت سی اُوتھے ہر پاسے جھاڑیاں سی ، حتیٰ کہ زیتون دا

کٹلس ناقص زمین دے دونہیں خاص بیلی نیں زیادہ تر مُلک دا اندر صحرا ہی سی ۔ (۷)

تاریخی موقعیاں اتے تاریخی نبوت وچ نفرت انگیز اسلامی نظام بوہت حیران کن ویکھائی دے رھیا سی اک مفروضے دا تجزیہ کرنا باقی ھے کہ کُجھ بےوفا اعتبار کردے نیں اتے بائبل دے ادبی سائز تے سوچ وچار کردے نیں ۔

شروع چیں گیارھویں صدی دے بعد وچ ، حاکم ، مہدی اک دی طراں ھے ، ہور مسیحیاں اتے یہودیاں نیں تھاواں نوں سمجھ لیا سی اتے یروشلم دے شہریاں دے خلاف قابِل نفرت پیر چُکے گئے سی ایں لعنتاں اسلامی گروہواں دے ہتھوں لگاتار گیارھویں صدی دے مسیحیاں دے مقدس مقاماں اتے مقدس زمیناں دی مخالف ہو رھی سی۔ مسیحیاں دے مقدس مقاماں دی پہلی گوہی یورپ وچ معزز لوکاں دی حماقتاں نیں ۔ گیارھویں صدی دے دوران گرجے نوں مرتب کرنا اتے پرہیزگاری پورے یورپ وچ کھلر گئی سی اتے ساریاں فرقیاں نوں ایں پرہیزگاری چھو گئی سی ، ایدے وچ بہادر جنگجو وی شامل سی،

ایس بریچ مقدس سرزمین دی شہرت اتے اُودی تحفظ دی اہمیت نوں سُولی دیاں جنگاں دی تحریک دے طور تے قبول کردے نیں ۔

گیارہویں صدی دے مُکن تے سُولی دیاں جنگاں دا گزریا ہویا دورانیہ مشرقی میڈ ٹرینین دے مُسلماناں دے خلاف صاف اتے واضع ھے ایں اک وڈی  گالی نہیں سی ۔ ایناں سُولی دیاں جنگاں دا مقصد پہلاں پہلاں اسلام نوں جڑ توں کڑنا سی یا مُسلماناں نوں مسیحی دھرم وچ بدلنا سی بلکہ اسلام دا انت ایں سی کہ پیوتر سرزمین تے قبضہ کرنا اتے پیوتر شہر یروشلم تے۔ (۸) بوہت سارے سوال نیں اک محمد اتے اُودے پیروکار اں دا سارے فلسطین اتے یروشلم تے قبضہ کرن دا کوئی حق سی ۔؟ جواب بالکل کُھل کے ہونا چاہی دا ایں ۔ محمد عربی دہشت گرداں وچ رھندا سی اتے یروشلم تے دعویٰ کرنا صرف اُودا  اک خیال سی اُوتھے اُودا مطلب ایں سی کہ جنت آل یروشلم توں ودھنا سی ۔ تاں جے کوئی وی اینج دا گواہ نہیں ملیا سی جیڈا محمد نیں ذاتی خواب تے تکیہ کردا ہوئے ۔ مزید ہور محمد ایس گالھ دا دعویٰ کردا ھے اوہ اسرائیل دے نبیاں دی لائین وچ اخیری نبی نیں ، کی ایں حقیقت ہو سکدی ھے ؟ اصل وچ نہیں ۔ محمد دا قرآن غلطیاں نال بھریا پیا ھے اتے ایں کہانیاں دی غلط بیان کردا ھے حالانکہ اُودا اصل عبرانی متن وچ کوئی وجود نہیں ۔

وضاحت وچ مُسلمان دعویٰ کردے نیں کہ محمد نبیاں دا سردار ھے ۔ جے کر ایں حقیقت سی تاں کیویں اُونے کوئی فوقالفطرت معجزہ نہیں کیتا  سی ۔ یا فیر شفائیہ قوت جیویں پچھلے عبرانی نبی کردے سی؟ ایدا جواب صاف تے واضع ویکھدا ھے اوہ اک دغاباز سی اتے آسان ایں کہ اوہ ہمیش بدعتی عقیدیاں نوں دسن آلا سی ۔ جیڈے عقیدے عرب دے صحراواں وچ گھومدے پیے سان ۔ مسلماناں دا قانونی طور تے یروشلم تے کوئی دعیٰ نہیں ھے یا پیوتر سرزمین دینی وجوہات دی نیو ھے ۔ صرف یہودی اتے مسیحیاں دے صیحح نبی رہ رھے سان اتے اُوناں نیں اُوس تھاواں تے سیوا کیتی سی۔

سُولی دیاں جنگاں کیتے بازنطینیاں دی محاصرے وچ مدد

وضاحت وچ ایں کہ پیوتر سرزمین دا  آزادی ارمان سی ، یورپ دے خلاف اسلامی مداخلت دے خلاف جنگ کرنا ، قانونی وجہ سی بازنطیناں دی مسیحی مملکت دے سارے صوبے دس ورے تیکر حملیاں دے قبضے وچ رھندے سان  ۔

جیدے وچ یروشلم کُھس گیا سی اتے ھن اُونوں ہیبتناک مدد دی لوڑ سی ۔ ترکی دے مُسلمان قسطنطینیہ دے اک سو میل تیکر گُھسے ہوئے سان ۔ باز نطینی شہنشاہ الیگزیس کامنیس نیں اک خط نوں خاص اپیل دے نال چھیتی کاؤنٹ آف فلینڈرز نوں گھلیا جیدے وچ حملہ کرن آلیاں دی مدد لین کیتے درخواست کیتی گئی سی ۔ ۔ ۱۰۹۵ مارچ وچ پوپ نیں ایں یہ خط پیپاسینزا کونسل وچ پہلاں پیش کیتا روایت دسدی ھے کہ فرانس دی سرزمین اُوتے اُودی واپسی سی ؛ پوپ اربن دوئم ریمنڈ سینٹ گلیز دے نال ملے سان آزادی دی مہم وچ فوج دے راہنما دے طور کاؤنٹ آف ٹاولکیس نیں ممکن طور تے کردار ادا کیتا ۔

پوپ اربن دوئم  نیں بعد وچ کلر سوفٹ تے اک کونسل بلائی ۔ فرانس نیں شہنشاہ الیگزیس دا خط پڑھیا ۔اُونوں دوبارہ قتل دی جغرافیہ نکھیڑ دے خط وچ شمار کیتا سی کہ تُرکی دے مُسلماناں نیں مسیحیاں تے تشدد ، پیوتر مقاماں دی بے حُرمتی ، تباہی ، پیوتر تھاواں دی تباہی ، اُودے بعد چھیتی  ہی ۲۷ نومبر ۱۰۹۵ وچ پوپ دوئم اربن دوئم نیں کلر مونٹ شہر دے باہر چراگاہ وچ اک ک پلیٹ فارم قائم کیتا اتے اُونے آپنی زورآوار آواز دے نال شہریاں دے وڈے ہجوم دے نال خطاب کیتا جیدے وچ کِسان دہیاتی ، معزز اہل کلیسیاء دے لُوکی وی شامل سی اُودی تقریر نیں ہمیسش کیتے تاریخ نوں بدل دیتا سی ۔سٹارک پوپ اربن دوئم دی تقریر دا بیانکردا ھے اتے ساریاں نیں باواں چُکے کے آکھنا شروع کر دیتا ۔ اُوناں نیں مذبحیاں نوں ناس کر دیتا ۔ اُودے بعد اُوناں نیں ناپاکی نال مذبحیاں نوں گندہ کر دیتا ھے ، اوہ مسیحیاں دیاں سُنتاں کر دے نیں اتے اوہ سُنتاں دے لہو نوں مذبحیاں تے ڈول دے نیں ۔ یا اُوناں نیں اُوس لہو نوں بپتسمہ دے وڈے حوض وچ ڈول دیتا ھے ۔ جدوں اُوناں نیں موت دی نیو تے لوکاں اُتے تشدد دی خواہش کیتی ، اُوناں نیں اُوناں دیاں نافاں وچ موریاں کر دیتیاں جدوں اُوناں نیں بے رحمی دے نال باہر نوں کھیچیا تاں انتڑیاں باہر نکل آئیاں ۔ لکڑی دے نال اُوناں نیں مسیحیاں نوں بھن دیتا اتے فیر اُوناں نیں اُوناں نوں کوڑیاں دے نالے ماریا اُوناں نیں مصیبت زدہ دے آلے دوالے راہنمائی کیتی جدوں تیکر جُسے دے اعضا باہر نہ نکل آئے سی اتے شکار شدہ لوکاں دیاں غدودا مثانے باہر نکل کے زمین تے ڈِگ  پیے سان ۔ میں زنانیاں دی قابلِ نفرت بے حرمتی دے پاروں کی آکھاں گا ایدے توں بھیڑا بولن توں بہتر ایں ھے کہ چُپ رھواں ایس لئی اوہ جیڈے انتقام دی مزدوری کردے پیے نیں ایں اوہ غلط کردے پیے نیں اتے ایس علاقے دے عہدداراں نوں قابو کردے پیے نیں بھاویں ایں آفت تہاڑے تے نہیں آندی جے کر تُسی فاتح اوہ تاں تُساں جلال ہووں گئے اتے تُساں اُوس تھاں تے ہووں گئے جتھے یسوع مسیح ھے اتے رب تہانوں کدی نہیں بُھلے گا اتے اوہ تہانوں پیوتر دستے دے طور تے پاندا ھے ۔۔۔۔دوزخ دے سپاہیوں جیوندے رب دے سپاہی بن جاؤ ۔ ( ۹ )

رب دی مرضی ایں ہی ھے چلاؤ رب دی  مرضی ہی ھے لوکاں نیں آپنے لیڑے تے جُوتے پھاڑے اتے سُلیاں نوں بنانا شروع کر دیتا اتے اُوناں نوں آپنیاں چھاتیاں تے سی لیا اگلے سال اوہ سُولی دی جنگ کرن کیتے سارے رضا مند سان ۔

ایں قابلِ غور نہیں سی کہ پوپ نیں کیتے وی آپنی تقریر وچ مُسلماناں دی بلاہٹ کیتے کوئی حوالہ نہیں دیتا سی ۔ ایں نوآبادکاری جذبات سان ۔ اُوس نیں سادہ طور تے پیوتر سرزمین دے ابتدائی مسیحیاں دی آزادی کیتے آکھیا سی ۔ ۔ ویمنڈ گلیز دے سینٹ نیں مقصد نوں دہرایا ایس گالھ دا دعویٰ کر دے ہویا کہ پیوتر مقاماں دی خاطر غیر مُلکی لوکاں نال جنگ کرن جارھیا ھے اتے وحشی قوم نوں شکست دیوے گا ۔ اینج نہ ہووے کہ پیوتر یروشلم دے ایسر ہوجان یسوع مسیح دا مقدس دے مزاراں نوں خراب کر ھے نیں ۔ (۱۰)

فرضی خزانےنوں لھبن دی  جستجو

اک ہور داستان دعویٰ کر دی ھے کہ سُولی دیاں جنگاں نکیاں پُتراں نوں جائیداد توں عاق کرن کیتے لڑیاں گئیاں سان دولت تے امیری خواہش تسکین نہیں دے سکدی سی ۔ جیڈی اُوناں کیتے جمع کیتی جاندی ھے ایں بالکل حیران کن گالھ ھے کیویں اینج دیاں کہانیاں ، کِسی ثقافت وچ زور پکڑ سکدیاں نیں جدوں کہ تاریخی طور تے اُودی کوئی بنیاد نہیں ھے ۔ حقیقت وچ بوہت ساریاں سُولی دیاں جنگاں بالخصوص تھوڑے کُنبیاں دے گہرے تعلقات دی بنا تہ ہوئیاں نیں ، صُولی دی جنگ کرنا ذاتی طور تے قُربانی دا روپے پیسے دا وسیع ذریعے دا تقاضا کرنا ھے ۔ ہر کوئی آپنے کُنبیاں نوں گھراں وچ مہیا کردا سی ۔ یا مشرق دے آل لمبے سفر کیتے تیار کردا سی ۔ ایں اندازہ لگایا گیا کہ ہر سُولی دے مجاہد نوں اُوس سفر نوں کرن کیتے چار یا پنج واری سالانہ تنخواہواں نوں اکٹھا کرنا سی ۔ بوہت سارے لوکاں نیں آپنے سفر دے سرمائے کیتے آپنیاں جائیداداں نوں ویچنا پیا سی اتے آپنی ذاتی ورتن آلیاں شیواں نوں وی ، اُوناں وچوں سُولی دی جنگ دا راہنما  بیولین دے گارڈفرائے نیں ملک دا  وارڈن فرانس دے بادشاہ فلپس  نں ویچ دیتا سی اتے اُونوں آپنے مُلک بیولین دے قابل ِ عزت بشپ نوں فرضی ضمانت دے طور تے پیش کیتا ۔ (۱۱)اک ہور دوجا جنگی راہنما نارمنڈے دا رابرٹ نیں آپنی ڈیوک دی ریاست وچ آپنے بھراں نوں ضمانت دے طور تے پیش کیتا۔(۱۲)

مشرق وچ بہادری دے نال مرن آلیاں دی شرح فیصد بوہت زیادہ سی اتے رہن کیتی ہوئی شیواں دی ضبطی وی کثیر تعداد وچ سی ، سُولی دیاں جنگاں دے کُنبیاں نیں ایس مقصد وچ حصے کیتے بوہت وڈی مالی قیمت چاہنی سی ۔ فی الحقیقت مال و متاع نوں رکھنا آسان سی ۔ کیوں دس توں پندرہ فیصد بہادر لوکاں نیں پوپ دی پُکار تے آپنے آپ نوں پیش کیتا سی اتے سُولی دیاں جنگاں وچ حصہ لیا سی؟ جواب بالکل واضع ھے بالخصوص ایدے اُوناں نیں آپنے مال و متاع نوں پیش کیتا اتے ایس جستجو وچ حصہ لین کیتے اُوناں نیں آپنیاں حیاتیاں نوں خطرے وچ پایا سی۔

سلطنت دی سُولی دی جنگ ۔ وسعت اتے ویلے دا نقشہ

پہلی سُولی دی جنگ (۱۱۰۲)

پہلی سُولی دی جنگ بوہت وڈے گروہ نوں عارضی طور تے جمع کردی ھے ۔ ایس بریچ دسدے نیں  ۔ ۶۰،۰۰۰ اتے ۱۰۰،۰۰۰ دے وچکار یونانی مسیحی پہلی سُولی دی جنگ وچ مارے گئے سان ۔ جیدے وچ  ۷۰۰۰ توں  ۱۰،۰۰۰ بہادری دے نال لڑتے ہوئے مرے سان ۔ خورے ۳۵۰۰۰ توں  ۵۰۰۰۰ سپاہ سالاراں دا دستہ سی اتے باقی دس ہزار نمبر جنگجو سان جیدے وچ زنانیاں اتے بال شامل سان تاں لازم کی ھے ایں کہ سُولی دی جنگ کیتے آکھیا جانا ظاہری طور تے اک قاعدے دے خلاف سی ایس پیمانے قرونِ و سطیٰ دا لک توڑ دیتا سی ۔ حکومت اُوس ویلے دی حکومت وچ فوج اک سائز وچ اکٹھی نہیں کیتی گئی سی۔ ایں بہادراں دی آمرانہ طرفداری سی کہ ایں درمیانی عمراں دے جنگجو مقرر ہوئے سان۔ (۱۳)

ایں اُوکھا کام سُلی دی جنگ دے ‘‘ شہزادے ’’ دے طور تے جانے جاندے سی۔ اُوس ویلے دو میجر پہلی سُولی دی جنگ وچ شامل ہوئے سان اُوناں دے ناں نارمنز اتے فرینکس سی اتے جیناں نوں پنج راہنماواں دی راہنمائی وچ شامل کیتا گیا سی: (۱) ۔ ہاگ ، ورمنڈس دا شمار ( ۱۰۵۳ ۔ ۱۱۰۱ ) وچ ہویا فرانس دے بادشاہ ہنری دا پُتر سی اتے شہزادی سکینڈائیوین ، کیوکی آن ؛ (۲) گارڈ فرائے بیولین (۱۰۶۰ ۔ ۱۱۰۰ ) ڈیوک ریاست دی عمر لورین ( اور اسکی ماں ) ایں اک چارلی میحبین دا براہ راست ظہور سی ۔ گارڈ فرائے آپنے بھراں ایسوئیس سوئم دے ہمراہ سی اتے بیولوکاں دا  بالڈنون (جیڈا بعدوچ  بالڈون یروشلم دا بادشاہ بن گیاسی ) ؛  ( ۳ ) ٹرائنٹو دا بوہیمنڈ ( ۱۰۵۸ ۔ ۱۱۱۱ ) ، رابرٹ گیوس کارڈ دا پُتر سی ۔ جہناں نیں اکٹھے جنوبی اٹلی وچ ٹارمن سلطنت نوں قائم کیتا سیسلیاں تے  بازنطیناں اتے مسلماناں نیں حکومت کیتی ۔ بوہیمنڈ نیں نارمن بہادراں دی وڈی فوج نوں پُختہ طریقے نال راہنمائی کیتی سی۔ ( ۴ ) ٹویولوئیس دے ریمنڈ ( ۱۰۴۱ ۔ ۱۱۰۵ ) جنگ وچ شامل سی جیڈے سینٹ روغنڑے دے ناں توں جانے جاندے سان ، گیلز اتے جو بوڑھے جنگ جو راہنما ۳۰ پچونجاں ورے دی عمر دے سان اُوناں نیں وی سُولی دی جنگ وچ شرکت کیتی سی ، ؛ ( ۵ ) نارمنڈے کا رابرٹ ڈیوک نے ( ۱۰۵۱ ۔ ۱۱۳۴ ) شمولیت کی ، ولیم دا وڈا پُتر فاتح ہویا سی ۔ البرٹ انگلینڈ ، سکاٹلینڈ اور نارمنڈے توں بہادر نارمنوں نوں لیایا سی ایں پنج عارضی فوجاں ویلے نال دسمبر ۱۰۹۶ تے مئی ۱۰۹۷ دے وچکار لڑن کیتے قسطنطینہ وچ اپڑیاں سان ۔(۱۴)

بھاری اتے باتربیت فوجاں دے  بہادر بازنطینی سلطنت دے شہنشاہ الیگزیئس تے فخر کردے سان اوہ اُوناں کیتے بالکل حیران کُن شخصیت دے طور تے سی ۔ اوہ زر خرید اتے غلاماں نوں مُل لین وچ پہل کرن آلا سی ۔ پر ھن اُونوں ہزاراں مقرر جنگجوؤاں دا مُقابلہ کرنا سی جیڈے اُوناں دی آپنی آزاد مرضی نال فوج دی مہم وچ مرکزی نگاہ بن کے آرھے سان ۔

لاطینی بازنطینوں دی دور افتادی تے یقین کدے سان اتے  الیگزنیس دیاں ایناں ہیبتناک اتے خطرناک سُولی دیاں جنگاں دیاں سوچاں تے اعتماد نہیں کردے سان الیگزنیس دی پہلی سُولی دی جنگاں دے طور لڑن آلی فوج سی جینے اُودی وفاداری دا حلف چُکیا سی اتے سر زمین بازنطیناں نال بھر گئی سی اُودے بعد چھیتی ہی اُونے اعلان کیتا کہ اوہ آپنی فوج نوں اُوناں دے نال پیوتر سرزمین تے نہیں گھلے گا نتیجے دے طور تے شہنشاہ دے دھوکے دہی دے مختلف واقعات دی وجہ توں سُولی دیاں جنگاں نیں الیگزنیس تے کِسے وی قسم داے الزام تے ممکنہ طور تے انکار کر دیتا ہووے گا ۔(۱۵) بوہمینڈ دی راہنمائی وچ  سُولی دیاں جنگاں نوں نیسیا ڈورے لہیوم اتے انطاکیہ وچ گھلیا گئیا سی اُوناں نیں ترکیاں ، عرب ، عرب دے خانہ بدوشاں دے خلاف آرمی نوںإ اکٹھا کیتا اتے لڑائی کیتی اتے فتوعات دے نال مُڑ آئے اتے اُوناں نیں خطرناک لمبے سفر نوں پہاڑاں دے پار اتے سورج دی گرمی وچ بے رحم صحرا نوں برداشت کیتا ۔ انطاکیہ وچ اکُھس کے اُوناں نیں شہر دے قعلے نوں خوفناک بنا دیتا اتے اک ویلے وچ میں پری میٹر تے ترکی دی آرمی نوں تباہ ناس کرکے شکست دیتی ۔ بڑی ہوشیاری دے نال  بوہمینڈ  نیں جنگی ترکیب دے نال اخیری انطاکیہ تے قبضہ کر لیا سی ۔ جنگی ترکیب کے ساتھ آخر کار انطاکیہ پر قبضہ کر لیا تھا ۔ جون ۱۰۹۸ وچ ، نارمن شہزادہ بوہمینڈ نیں سُولی دی جنگ دے سارے کمنڈریاں دے حکماں نوں قبول کر لیا سی ۔ زیر نہ ہون آلے فرق دے خلاف اُودی آپنی فوجی طاقت دی وجہ توں قبول کیتا سی ۔ بوہمینڈ نوں انطاکیہ  دے لوکاں نیں ہیرو دے طور تے قبول کیتا اتے اُوس نیں انطاکیہ تے آپنے کنٹرول نوں قائم رکھیا جدوں تیکر یروشلم وچ دوجے جنگ کر رھے سان  ۔(۱۶)

یروشلم دا شہر پوری دنیا کیتے اک وڈی قلعہبندی دے طور تے قبول کیتا جاندا سی جیویں ہی سُولی دی جنگ جیڈی یروشلم شہر دے لاگے اپڑے سان اُوناں دی تعداد گھٹ ہو کے و ۱۳۰۰ بہادر جوان رہ گئے ت سان اتے ر ۱۰۰۰۰دس ہزار فوج دے سپاہسالارخورے صرف  دو تہائی آرمی دے برابر سان جیناں نیں نیسیا تے دو ورے تیکر حملہ کیتا سی جیویں انطاکیہ دے نال سُولی دی جنگ جیڈیاں فوجاں یروشلم تے قابض ہو گئیاں سان اتے اوہ یروشلم وچ اتفاقی طور تے واقع ہون آلے حالات دی مدد کرن دے نال اُودے تے قابض ہو گئے سان بروقت جینوز ک دے بحری جہازاں دی خوراک اتے  ضروری تعمیری سامان دے نال بروقت اپڑی ، تعمیری کاماں کیتے  مشینری ایں سب جنگجو نوں فتح حاصل کرن دے قابل بناندی ھے ۔(۱۷) ۱۵ جولائی ۱۰۹۹ نوں یروشلم تے قبضہ کر لیا گیا سی اتے بنیادی طور تے یروشلم اک سلطنت بن گئی  سی ممکنہ طور تے یروشلم دی سلطنت نوں فرانس دے اکھر آؤٹیر مئیر  دے طور تے جانیا گئیا سی ۔ایں سلطنت ویسے ہی علاقے تے پھیلی ہوئی سی جیویں پرانے فلسطین دا علاقہ سی۔

گارڈ فرائے یروشلم دے خلاف فتح حاصل کرن کیتے راہنمائی کیتی سی اتے اودا دفاع کیتا سی جدوں مصر دی فوج نیں اودے خلاف حملہ کیتا سی ۔ اُوناں جتن لائے کہ دوبارہ اُودے تے قابض ہو جائیے ۔ (۱۸)

سٹارک گارڈ فرائے دےپاروں دسدا ھے :

گارڈ فرائےنیں ایس سرزمین تے بادشاہ دا تاجپان توں انکار کر دیتا سی کیوں جے اُوتھے سونے دا تاج نہیں پا سکدا سی ۔ جتھے ‘‘ کنڈیاں دا تاج پانا سی ۔ ’’

ایس توں پہلاں کہ اوہ پیوتر مزار دا دفاع کرن آلے دے طور تے خطاب حاصل کردا اُونے انکار کر دیتا۔

اس سے پہلے کہ وہ مقدس مزار کا دفاع کرنے والے کے طور پر خطاب حاصل کرتا اُس نے انکار کر دیا ۔

سٹارک مسیحیاں دی نوی سلطنت دے بنن دے پاروں بیان کردا ھے،

ہور ایدے کہ یروشلم دی سلطنت وچ اُوتھے تین دوجے جھوٹے جنگجو وی سی ایں ایڈیسہ دے علاقے دے سان۔ اتے انطاکیہ دے حکمران سان۔جیڈے پورے انطاکیہ دے شہر نوں گھیرے ہوئے سی جیڈا ھن موجودہ تُرکی ھے ؛ اتے ٹریبولی دا علاقہ ، انطاکیہ دے جنوب دے آل واقع ھے اتے لینبیز کاسٹل وچ وی جیڈا شہر دا ناں کھلرے ہوئے سی انطاکیہ ایس علاقے دا بوہت وڈا شہر سی۔جیدے وچ تقریباً آٹھ ہزار لوکی رھندے سان  ۔ (۱۹)

ایں حیرانکُن تاریخ سی کہ سُولی دے جنگواں نیں سلطنت نوں اسلامی فوجاں توں دوبارہ واپس چھیتی نہیں لیا سی۔ سلطنت دی بنیاد رکھن دے بعد بھاری تعداد وچ سُولی دے جنگجو یورپ مُڑ آئے سان اتے اُوتھے صرف تین سو بہادراں نوں چھڈیا سی اتے بوہت سارے فوجی سپہ سالاراں نیں سلطنت نوں ریاستاں دے قعلیاں دی فوج نوں کنٹرول کیتا ۔ دوبارہ فتوعات نوں سہارا اسلامی سلطنت وچ پُر زور تفرقے دی وجہ توں چلیا سی اتے جیڈے سُولی دے جنگجواں دے سامنے اکٹھے نہ ہو سکے ۔ پہلی سُولی دی جنگ دا ویلہ وی قابلِ غور سی ۔ دونہواں سلطنتاں نوں بچان کیتے مسیحی فوجاں دی طرفداری اہم سی۔

سلطنت دا  دفاع ۔ بحری ڈاکیواں توں مدد

اکورے دے بعد گارڈ فرائے کلر گیا سی اتے تین دناں دے بعد اُونوں یروشلم لے جایا گیا۔ اُودے بعد اُونوں بھراں بالڈون نیں کرسمس دے دن دا ۱۱۰۰ وچ بادشاہ دا تاج پاوایا اصل وچ سلطنت دے بانی نیں سلطنت نوں وسعت دین نوں بڑی اہمیت دیتی۔ ابتدائی فتوعات وچ سلطنت نوں وسعت اتے دفاع نوں ودھایا۔ ناروے دے پاکیزہ لوکاں نیں اتے مسیحی مجاہدین  نیں سختی نال رسد دی لوڑ نوں مہیا کرن وچ معنی خیز کردار ادا کیتا اتے فوج نوں باہم مدد پہنچان وچ اہم کردار ادا کیتا۔ شروع وچ پہلاں مسیحی بادشاہ یورپ توں گھلیا گیا سی اُودی اک  مثال دا شمار کردے نیں۔ ایں بادشاہ سیگرڈ سی۔ ناروے دے یاتری ( پیوتر ، حاجی ) ایس پیوتر سرزمین وچ آزادی دی بہادری دے کارنامیاں دی ناقابلِ بیان کہانیاں لے کے واپس مُڑے سان۔ ایں تحریک بالڈون دی مدد دے مقصد وچ تبدیل ہو گی۔ یروشلم دا نواں بادشاہ سی۔

بادشاہ سیگرڈ نوں پیوتر سرزمین دی ڈاکیواں دی فوج دی راہنمائی کیتے متفقہ طور تے چُنیا گیا سی۔ ۱۱۰۷ وچ بادشاہ سیگرڈ ۶۰ بحری جہاز اتے پنج ہزار مسیحی بحری جنگ جو ( بحری ڈاکیواں ) نوں لیکے پیوتر سرزمین دے آل روانہ ہویا۔ ایس سفر دے دوران اُوناں نیں ست اہم جنگاں لڑیاں ۔ اُودے وچ کُجھ بُت پرست بحری ڈاکیواں دے خلاف سان اتے دوجے ویلے وچ اسلامی فوجیاں دے خلاف لڑیاں ۔ سیگرڈ بذاتِ خُود جنگ وچ فیصلہ کُن فتح دے نال لڑیا۔ اُونے سیسلی وچ اُونوں بند وی کر دیتا سی اتے اُونے نارمن راہنماواں دے نال پکی باہمی تعلق بنائے سی، جیدا شمار روجر دوم نیں کیتا ھے۔

اُودے بعد فلسطین ۱۱۱۰ وچ اپڑے، سیگرڈ بالڈاون دے ملیا جینے اُودا استقبال بڑے چنگے طریقے نال کیتا۔ اُوناں نیں اکھٹے درایائے یردن وچ جھڑی پائی اُوتھے ہی سیگرڈ نیں بپتسمہ لینا پسند کیتا سی اتے دوجے عام پیوتر کماں دی مشق وی کیتی سی اتے سِگرڈیت جڑ توں لے کے موسمِ سرما دے آغاز تیکر یروشلم وچ ہی ٹھہریا رھیا۔ قدیم ناروے دے لٹریچر ہیمسکرائنگلہ : وچ ناروے دے بادشاہواں دی تاریخاں درج نیں۔ ستوری سٹیورلسن ریکارڈ کردے نیں :۔

بادشاہ بالڈون نیں بڑی شان و شوکت دے نال بادشاہ سیگرڈ اتے اُودے سارے لوکاں دی دعوت کیتی اتے اُونوں بڑی پیوتر یادگاراں دیتیاں بالڈون دے اتے کلیسیاء دے بزرگاں دے حکم توں پیوتر سُولی توں لکڑی اک چپٹی کڈی گئی اتے ایس پیوتر یادگار دے نال اُوناں دونہواں نیں حلف چُکیا ایں جیڈی لکڑی سی پیوتر سُولی دی سی ۔ جیدے تے رب نیں بذاتِ خُود بڑی تکلیف چُکی سی اتے فیر ایں پیوتر یادگار بادشاہ سیگرڈ نوں دیتی گئی ایس صورت وچ اوہ اتے اُودے بارہ مرد ہور وی سی۔ ایس گھل دی قسم کھانی چاہی دی ایں کہ اوہ مسیحیت نوں آپنی پوری طاقت دے نال پھیلان۔

جے کر ممکن ہوئے تاں اُوس لکڑی کلوناروے وچ آرچ بشپ دی سیٹ تے نصب کرے اتے اُوس پیوتر سُولی نوں اُوتھے لے گئے اُوتھے جتھے پیوتر بادشاہ اُولاف رھندا سی ۔ ۔ ۔ ایدے بعد سیگرڈ آپنی مزروعہ زمین دے آل مُڑن کیتے مُڑ بحری جہاز تے گیا فیر بادشاہ بالڈون شام وچ کفاراں دے قبضے سیڈاؤن نوں جان دی تیاری کیتی۔ اُودی وسعت تے بادشاہ سیگرڈ نیں اُودا ساتھ دیتا۔ اُودے بعد بادشاہ نیں کُجھ ویلے کیتے اُوس پنڈ نوں محاصرے وچ لے لیا سی۔ اُودے بعد اُوناں نیں آپنے ہتھیار سُٹ دیتے فیر بادشاہواں نیں اُودے تے قبضہ کر لیا سی۔ (۲۰)

سیٹورنسن نیں فرنگیاں دے تسلسل دی اک پرانی نظم نوں ریکارڈ کیتا۔ جیڈی اُوس واقعہ دی آتما دی عکس مندی کردی ھے۔

اینارسکلاااسن نیں وی ایدے پاروں بیان کیتا ھے۔

‘‘ باروے کاکا بادشاہ ہکلاڈز آکھدا ھے۔

کافراں دا قصہ سیڈاؤن ھے

خطرناک شور دے نال انجن چل رھیا ھے

کنداں اتے پتھراں دیاں چھتاں تباہ ہو چُکیا نیں

قصبیاں دیاں کنداں دی بربادی لاگے ھے ایں ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔

ناروے دے باشندے ایناں سیاہ کنداں تے چڑھ گئے نیں

اوہ بزرگ جہناں نیں اُوناں دے غارت کرن دے اعلان نوں پڑھیا۔

جھوٹیاں دے قصبے نوں آپنی مرضی نال جیت لیا۔ (۲۱)

بھاویں بڑی بہادری دے نال اُوناں دے خلاف زبردست لڑائی توں بڑی فتوعات حاصل ہوئیاں اتے اُوتھے بوہت جاناں دا نقصان وی ہویا سی۔ جیویں ماضی وچ بیان کیتا گیا سی۔ قرونِ وسطیٰ دے مفکر ایس بریچ نیں دعویٰ کیتا کہ از سُولی دیاں جنگاں تے ۱۰۰،۰۰۰ حیاتیاں چُکیاں گئیاں اُوہ جیڈے سُولی دیاں جنگاں وچ مرے سان۔ ہو سکدا ھے ایں تعداد بوہت زیادہ ہوئے۔ سُولی دیاں جنگاں دے تاریخ نگار ، رونڈی ستارک ۱۳۰،۰۰۰ دا حوالہ دیندے نیں جیڈے پیوتر سر زمین کیتے بنھی ہوئیاں سان اتے ۸۸ فیصد یروشلم نوں حاصل کرن دے ویلے ضائع ہو گئیاں سان سٹارک ہور لکھدے نیں ایں اُوس ویلے تیکر نہیں ہویا سی جدوں تیکر یورپ دے اعلیٰ درجے دے پُتر پہلی جنگِ عظیم دے دوران خندق وچ ذبح نہیں ہوئے سان۔ ایس لئی یورپ نیں ساری راہنمائی دی نس نوں گنوا دیتا سی جیڈے پہلی سُولی دی جنگ وچ اُوس تھاں تے ودھے سان۔ اُوناں وچوں جیڈے اُوس دوران مشرق وچ چلے گئے سی ۔ اُوناں وچوں جیڈے اُوس دوران مشرق وچ چلے گئے سی آپنے چنگے ویلے وچ۔ (۲۲)

پہلی سُولی دی جنگ لڑن آلیاں دیاں قُربانیاں بوہت مہنگی سان اتے زیادہ تر حیاتیاں اُوناں دی پیوتر سرزمین دی آزادی نوں حاصل کرن کیتے ضائع ہو گئیاں سان۔

وضاحت وچ بحری ڈاکو نوں سُولی دے جنگجوؤاں اتے فوج نوں حکم جاری کیتا کہ پیوتر مقامات بنائیاں جان اتے اُودا دفاع کیتا جائے اتے اُوناں دا جیڈا اُوس سلطنت وچ رہ رہے سی، اولیت دے مطابق ۱۱۱۹ وچ ہیوہیگس دی پینس نیں تیس قرینکش توں یروشلم وچ راہنمائی بالڈون دوئم دے دورِ حکومت دے شروع وچ ہویا سی ۔ جینے سلطنت تے حکومت کرن کیتے تین ورے کیتے حلف چُکیا اتے پیوتر حکم نوں پورا کیتا اُوناں جنگجواں دی چوکھی مہارت تے غور کروں۔

بالڈون نیں حکم دیتا کہ اوہ پیوتر وعدیاں دے حکم نوں ترک کر دین کہ اوہ پیوتر مقامات نوں بچان کیتے اُودی مدد کرن اُوناں نوں تھاں دا ناں دیتا گیا اتے سلیمان بادشاہ دے گھر دا وی ( سلیمان دی ہیکل دی نوعیت تے بھروسہ کرنا ) اتے اُوناں دے نوے گھر دا وی پتہ دیتا۔

۱۱۲۵ ہیوہیگس دی پینس نیں یورپ وچ نوی تقویت نوں لھبن وچ یروشلم نوں چھڈیا اتے اُوس نیں سُولی دیاں جنگجواں دے حکماں نوں حکم دے طور تے قانوناً مستحکم پایا۔ پینس یورپ وچ صاحبِ اختیار آدمی حمایت نوں حاصل کرن دے قابل ہو گیا سی ۔ اُودا ناں برنارڈ آف کلوویکس سی ۔ برنارڈ آپنے دورے دے بوہت معزز اتے قابلِ عزت تھیالوجی دے ماہر سی اتے اُونے آرچ بشپاں ، بادشاہواں اتے پوپاں نوں بغیر کِسی تعلق اتے خُوف دے اُوناں نوں رد کیتا ، اوہ بذاتِ خُود اک بہادر آدمی سی اتے اُودے حکم دین دی ساخت آرمی دی طراں سی، برنارڈ ابتدائی طور تے زبردست بہادری دی وکالت کردا سی اتے بوہت سارے تجویز کردے سی۔ کہ اُودی سیوا کرن دا انداز پرانے سر گلہاڈ دی طراں ھے ۔ برنارڈ نیں قانون و قواعد نوں لکھیا جیڈا ۷۲ آرٹیکل تے مشتمل سی۔ جیدے وچ قواعد دی فہرست نوں وی شامل کیتا سی۔ دعائیواں ، پرستش ، پاکیزگی ، تقامیل اتے لیڑیاں دے کوڈ وی شامل سی بہادراں دا لباس باحیا ہوئے ، جیدے تے چاندی دی کڑھائی کیتی گئی ہوئے اُوناں دے بازواں تے سونا نہ جڑیا ہوئیا اتے اوہ چٹی پوشاک پان گئے۔ مشہور لال سُولی اُوناں دیاں چھاتیاں تے بعد وچ شامل کیتی گئی سی۔ ۱۱۲۸ وچ اک چرچ کونسل ٹورس وچ ہوئی جتھے ایں قانونی طور تے حکم جاری کیتا گیا جیدے وچ مسیح دے غریب بہادراں دے طور تے حکم جاری کرن دی اتے سلیمان دی ہیکل دی تصدیق کیتی گئی سی۔ ( جیڈی بعد وچ بیت المقدس دے بہادر دفاع کرن آلے آکھوائے ، بیت المقدس دے دفاع کرن آلیاں وچ صرف اُوناں نوں اجازت سی جیڈے بالغ اتے پکے بہادر سان۔ (۲۳)

۱۰۷۰ دے لاگے ( اک ہسپتال وچ جیڈا بعد وچ سینٹ جان دے ناں جانیا گیا )

اک نرس جیڈی بیمار سی جیڈی یروشلم دے مقدس مقاماں وچ زخمی ہوئی سی ۔ ممکنہ طور تے لیڈر شپ نیں یروشلم دے پیوتر مقاماں دی حفاظت شروع کر دیتی گئی سی اتے جیدے وچ تقریباً ۴۵ قلعے گریثن سی، ایں جنگ جیڈے کالے چوغے پائے ہوئے سی اتے اُوناں دیاں چھاتیاں تے چٹی سُولیا سان۔ ۱۱۲۰ دے دوران اوہ بیت المقدس دے دفاع کرن آلے دے کول حریف آئے ہون گئے اتے اوس ویلے اُوناں نیں بوہت ساری جنگاں وچ حصہ لیا سی ۔ سٹارک ایناں بہادرواں دے پاروں بیان کردے نیں :

قانونی طور تے سینٹ جان دے حکم دے طور تے جانیا جاندیا ھے۔

بہادر رفائے عامہ دی جماعت بیت المقدس دے دفاع کرن آلیاں دی اصطلاح برابر ھے اتے اُوناں دی لڑائی دی قابلیت برابر نیں اتے حادثات جیڈے اُوناں نیں برداشت کیتے سان بالکل برابر سی جدوں اوہ پیوتر سر زمین نوں چلا رھے سی اتے رفائے عامہ دی جماعت یورپ وچ نہیں آئی سی پر صرف اوڈس نیں مُسلماناں دے نال لڑائی نوں جاری رکھیا سی۔

اوریب لوڈس اُوتھے سی، اوہ مالٹا تے قابض ہو گئے سی اُوناں نیں مُسلماناں دے حملیاں نوں دوبارہ پسپا کیتا۔ جھگڑا بوہت زیادہ تعداد وچ سی ۴۰ ہزار اتے چھے توں زیادہ جنگجؤاں دے درمیان ہویا سی۔ فی الحقیقت ھن مالٹے دے جنگجواں دے طور تے جانے جاندے سی، رفائے عامہ دی حمایت تے موجود سی۔ (۲۴)

موجودہ تاریخ دی ترمیم وچ رجحان

کی صلاح الدین اک روشن خیال اتے صابر مُسلمان سی؟

بارہویں سبق دے ابتداء وچ اسی بااصول اتے پوری دنیا نوں اُودے کیتے محکوم بنان دی دھمکی دے حکم نوں بیان کیتا سی اتے محمد دے کھڑے ہون دے انداز دے طور تے آغاز ہی سی ۔ ۱۱۸۹ ء وچ صلاح دین نیں اُودے علاوہ حالیہ وچ ۱۹۷۹ ء وچ کھومیانی اتے نومبر ۲۰۰۱ وچ اُوسامہ بن لادن منظر عام تے سی ۔ ( دو مہنے دے بعد ۱۱۱۹ دے واقعات ) ایں طنزیہ طور تے سی ، تاں جے صلاح دین نیں آسمان دی بادشاہی دی سکاٹ دے جنگ نامہ دی رہائی دی تصویر کشی کیتی ھے اوہ بڑے روشن خیال مُسلمان راہنما سی اُوناں نیں رحم اتے صبر دے نال اُوس جنگ نوں مُکایا۔ اُوناں کیتے جہناں نیں سُولی دے جنگجواں دی وحشیانہ تصویر دی تائید کیتی اتے اُوناں نیں مُسلماناں دی پیاری سرزمین دے اندر امن اتے صبر وچ مداخلت کیتی سی ۔ ایں طفلم گھر نوں چلان کیتے ہٹ ہوئی سی۔ ریڈی سکاٹ دی ٹیم نیں امریکہ وچ مُسلمان دے نال تعلقات ( سی اے آئی آر ) دی کونسل دا انتظام کیتا سی اتے دوجے گروپاں نیں ایس خیال دی حمایت کیتی اوٹ وچ مخالف احساسات توں پرہیز کیتا سی ۔ ہالی وڈنگار دلال سیاست نوں دُرست کرن کیتے اکر رہائی تھامس کدی کدھار صحیح تاریخ دا نقشہ کھچیا سی۔

ریڈلی سکاٹ ناقابلِ بیان طریقے نال ایس حیران کن فلم دا بیان کردا ھے پر ایں بھیڑی لیکھ ھے کہ اوہ ایس حوالے دا انتخاب کردا ھے کہ ایں اسلامی دباؤ دا نمونہ ھے ۔ ایں انٹریمبنٹ دے مقصد کیتے جنگ نامے نوں تاریخی طور تے حیس بنانا اک مسئلہ ھے ۔ پر اک دوجا مسئلہ ھے جدوں تاریخ ہو جاندی ھے تاں اُوس سوچ نوں مننا اُلٹ ہو جاندا ھے جیویں یسعیاہ نبی دعویٰ کردا ھے ۔ یسعیاہ  ۵ : ۲۰ ’’ اُوناں تے افسوس جیڈے بدی نوں نیکی اتے نیکی نوں بدی آکھدے نیں اتے نور دی تھاں تاریکی نوں اتے تاریکی دی تھاں نور نوں دیندے نیں اتے شیرینی دے بدلے تلخی اتے تلخی دے بدلے شیرینی رکھدے نیں ۔‘‘ بوہت ساری برطانیہ دی اکیڑ میاں فلم تے الزام لگاندی ھہیں کہ مکمل طور تے تاریخ دی سچائی تے لاگت ھے اتے ایں مُسلمان معاشرے دی طمانیت کردی نیں۔ دوجے تاریخ نگاراں دی بحث دا ایں اک صدری عکس ھے۔

پروفیسر یونتھن ریلے سمتھ ، سُولی دے جنگجو دی مختصر تاریخ دا اک منصف ھے اتے اوہ دنیا دے تاریخ نگاراں دے دور دی راہنمائی کرنا ھے۔ اوہ فلم نوں ’’ کوڑا کرکٹ ‘‘ آکھدا ھے اوہ  نکھیڑ بیان کردا ھے کہ ایں ساری دُرست تاریخ نہیں ھے ایں مُسلماناں اتے اُوناں دی تہزیب دی باطل دلیل پیش کردے نیں اتے سُولی دی جنگ سارے بے رحم اتے وحشی سی۔ اصل وچ کرن کیتے کُجھ نہیں سی؛ اتے مُسلماناں دا مقابلہ یہودیاں اتے مسیحیاں توں نہیں سی، ایں بالکل بے معنی گھل ھے۔ (۲۵)

ہور اُودے ریلے سمتھ نیں آکھیا کہ فلم مکمل طور تے سروالٹر سکاٹ دی کتاب ’’ دی تالسمین ، جیدی اشاعت ۱۸۲۵ ء وچ ہوئی سی ۔ ایں روحانی طرز دی تحریر سی ایدے وچ سُولی دے جنگجوؤاں دی ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ویکھائی گئی ۔ اُودے تے بھروسہ کرنا سی ۔ ھن مکمل طور تے اُودی بدنامی تاریخ نگار اکیڈمیاں نوں جاندی ھے ۔

سپینز دوجے تاریخ نگاراں دا شمار کردا ھے۔

پروفیسر یونتھن فلپ ’’ قسطنطنیہ نوں بچان کیتے ، چوتھی سُولی دی جنگ دا ’’ مصنف ھے اُونے وی فلم دی تصویر نوں وی مُکایا ۔ اوہ تاریخی سچائی دا بیان کردا ھے اتے اُونے اُوس موضوع دی یعنی صُولی دے سورماؤاں اتے بیت المقدس دے محافظاں دے طور تے تصویر کھیچھی ھے، بیت المقدس دے محافظ ’’ باڈیذ ‘‘ دے طور تے صرف مُسلماناں دے ظاہری تناسب نال سہارا دے رھے سی اتے ’’ باڈیذ ‘‘ ایں ظاہر کرن دا کوئی غلط راہ ھے ایں واقعی کوئی غلط راہ ھے اُوناں نوں مُسلماناں توں بڑی دھمکیاں چلی نیں اتے بوہت سارے اخیری تیکر مار دیتے گئے سی ۔ کیوں جے اُودی شمشیر زنی دی صلاحیت صرف مقدس سرزمین دا تحفظ سی۔ (۲۶)

صلاح الدین کون سی ؟ اوہ کرد دا باشندہ سی اتے شاہ رُخ دا بتھیجا سی، اُونے ۱۱۶۹ء وچ مصر نوں فتح کیتا سی ۔ اُونے اُوس شام تے فتح مند حکمرانی کیتی سی۔ نور الدین جینے سُولی دی سلطنتاں دے سورماؤاں دے خلاف بوہت واری مہم جوئی وی کیتی سی اتے صلاح الدین نیں اُونوں فتح کیتا سی۔ (۲۷)  صلاح الدین نیں ۴۵ ورے دی عمر وچ الہ الدین دی بیوہ نال ویاہ کیتا اتے تخت نوں کھو لیا سی اتے اک ہی حکمرانی دے نال اُونوں مصر اتے شام وچ لے گئے ۔ صلاح الدین دونہویں بوہت ساری سُولی دیاں جنگجوؤاں دے خلاف لڑائیاں جیتیاں اتے ہاری وی نیں ، صلاح الدین نیں آپنا عمل محمد دی بے درد جنگوجدل دے مطابق عمل کیتا سی ۔ ہیٹن دی لڑائی جولائی ۱۱۸۷ء وچ ہوئی۔ اُونوں بذاتِ خود اگے ودھ کے رفائے عامہ دی جماعت اتے بیت المقدس دے محافظاں دے طور تے حصہ لیا سی اتے فیر اُودی فوج مُک گئی سی جیڈی باقی ویچن آلے بہادر سی اُودے تے تکیہ کیتا سی ۔ (۲۸)

کُجھ لوکاں دا خیال ھے کہ یروشلم نوں فتح کرن دے بعد صلاح الدین دے کام رحم کرن آلے کام سی ۔ ایں غلط سی اُودا ذاتی طور تے ارمان سی کہ اوہ مکمل طور تے مسیحیاں نوں اُوتھوں کڈھ دیوے۔ پر اُودا موزاں ذریعہ دولت حاصل کرنا سی۔ صلاح الدین نیں بازنطینی شہنشاہ دے صُلحنامہ تے مہر کر دیتی سی ۔بھاویں ایں قانون دی پابندی دی آمیزیش کرنا سی۔ ایں بوہت زیادہ ممکن سی۔ اوہ ست ہزار یروشلم وچ رہائشیاں توں اتے ۳۰ ہزار بسنت دے رہائسیاں نوں آزاد کرن تے راضی ہو گیا سی۔

اتے دوجے شہر دے ادھے لوکی مارکیٹ وچ غلاماں دی طراں ویچ دیتے گئے سی۔ ایس لئی صلاح الدین دا اک رحم دا نمونہ یروشلم نوں لُٹیا ھے اتے شہر دے ادھے لوکاں نیں غلاماں دی طراں مارکیٹ وچ گھلنا سی۔

جدوں کہ دوجے نمونے چوکھی طراں اسلامی بدلے اتے تیزی نال جنگ و جدل محمد دے مُسلماناں نیں کردار دے نمونے دی خاص درسگاہ سی۔ اوہ کیس طراں دا روشن خیال اتے رحم دل ہیرو سی؟ صرف اوہ جیڈا اسلام نوں رفع کرن دا ارمان کردے نیں اتے اسلام دی سچائی نوں انوکھی اتے غلط تصویر وچ اک اسلام دے ہیرو دے طور تے پیش کردے نیں۔ ایدے علاوہ بذاتِ خود اکثر کُتب خانیاں ، کتاباں اتے علم دی تباہی وچ شامل سی۔ اسلام دے ابتدائی شروع دے وریاں وچ سکندریہ نوں فتح کرن دے بعد مُسلمان کمانڈر نیں خلیفہ عمر توں پوچھیا کہ دمشق دی عظیم لائبریری دے بارے وچ کی کرنا چاہیے ۔ جیدے وچ سینکڑوں ہزاروں طومار پیئے ہوئے نیں۔ سپنسر ایناں واقعات دا دوبارہ شمار کرنا ھے۔

عمر نوں آکھیا گیا کہ اُودا جواب دین ، ‘‘ کہ جیڈا کُجھ اُودے تے لکھیا گیا کی اُودے نال رب دی کتاب (قرآن) متفق ھے، جے کر ایں متفق نہیں ھے تاں اُوناں نوں لوڑ نہیں ھے۔ ایس لئی ایناں نوں ضائع کر دیتا جاوے۔’’ ایس طراں نال اینا چار ہزار عام طوماراں نوں شہر دے ایندھن دے طور تے استعمال کیتا گیا اتے ایس اینوں ساڑے جان وچ چھ مہنے لگے۔(۲۹)

اینج ہی صلاح الدین نیں قاہراں وچ لائبریری نوں بند کر دیتا گیا اتے کتاباں نوں ترک کر دیتا۔ (۳۰)

اسلام سائنسی اتے بیصرت کیتے اک عظیم ذخیرہ ھے؟

اک ہور مشہور عقیدہ جیڈا وریاں توں گردش کردا رھیا ھے کہ مسلماناں نیں فن، موسیقی، ثقافت، تعمیر، سائنس اتے ٹیکنالوجی وچ بوہت ترقی کیتی ھے تاہم اینا دعویاں نوں چیلنج نہیں کیتا گیا۔ سب توں پہلی گھل حدیث وچ اک وڈی فہرست ذکر کردی ھے اتے اک مفصل وضاحت بیان کردی ھے کہ محمد نیں پُر زور طریقے نال فنون، تصویراں ، موسیقی ، موسیقاراں خاص آلات ایتھوں تیکر کہ پالتو ڈنگراں جیویں کہ کتے کتیاں نیں اُوناں دی مخالفت کیتی سی۔ اسلامی قانون دے مطابق ثقافت اک لعنت سی اتے مُسلماناں کیتے ممنوع سی کیوں محمد دے ڈینمارک وچ کارٹوناں دے فنکاری دے ڈرامے تے ایں غُل گپاڑا سی؟ ایں مادہ جی گھل ھے کہ ایں اسلامی فلسفہ قانون دے مطابق اتے محمد دے نقطہ دے مطابق اک لعنت سی۔

تقریبا! سارے اسلامی ثقافت اتے سائنس دی ترقی براہ راست یہودی ، دینی ثقافت توں لئی گئی جیڈے اُوس زمین وچ وسدے سان جیڈے لوکاں نیں فتح کیتی۔ اسلامی کمزور داستان جیڈی مسیتاں دے نمونیاں دی صورت وچ ھے ۔ اوہ مشرقی رومی سلطنت دے پکے مصری ڈھانچیاں چوں لئی گئی۔ چٹان دا مشہور گنبد مشرقی رومی سلطنت دے دستکاراں اتے معماراں نیں پیش کیتا اتے ایں کلیسیاء دے پیوتر حصہ توں مشابہت رکھدا ھے۔ بوہت سارے مشہور مسیتاں مسیحیاں دے گرجے گھراں توں اضافی میناراں اتے کُجھ اندرونی ڈئیزان دی تبدیلیاں دے نال بنائی گئی نیں ابتدائی سائنسی کتاب جیڈی عربی وچ لکھی گئی اوہ شام دے مسیحی کاہن جیڈا اسکندریہ وچ بہندا سی اُونے طِب تے لکھی ایں کتاب فارسی یہودی فزیشن دی کتاب دا عربی وچ ترجمہ ھے۔ (۳۱)اسٹاک اسلامی ادویات دی نیو دا خلاصہ کردا ھے۔

’’ مُسلمان‘‘ یا ’’عرب‘‘ ادویات اصل وچ مسیحی دوائی دی حقیقی شکل ھے ۔ ایتھوں تیکر کہ وڈے وڈے مسلمان اتے عرب دے ڈاکٹر وی عظیم نسٹورین میڈیکل سنٹر جیڈا شام وچ نسی بس وچ تربیت پا چُکے نیں نہ رف ادویات بلکہ ترقی یافتہ تعلیم دا ایک مکمل سلسلہ وی نِسی بس وچ دوجے سیکھن دے ادارے وی نسٹورین نیں قائم کیتے جیدے وچوں اک جنڑیشر پُر ھے جیڈی کہ سائنس دی تاریخ وچ اعلیٰ مقام رکھدا ھے۔ جارج سر مُون نیں ( ۱۸۸۴ء ۔ ۔ ۔ ۱۹۵۶ء ) وچ اُوس ویلے دا سب توں وڈا دانش دا مرکز آکھیا۔ اینج نسٹورینس نیں چھیتی ہی عرب وچ آپنی اک ساکھ قائم کیتی جیدے وچ اُونے بہترین اکاوئنٹنٹ ماہرِ تعمیر ، فلکیات دان ، بنکر ، ڈاکٹر ، تاجر فلاسفر ، سائنس دان ، بتالہ نویس اتے اساتذہ پیش کیتے۔ اصل وچ نوی صدی دی ابتداء وچ تقریباً سارے پڑھے لکھے مفکرین جیڈےے اسلامی علاقیاں وچ سان اوہ نسٹورین مسیحی سان۔ (۳۲)

مشہور عربی عدد شماری کرن آلیاں نیں زیرو دا تصور ایجاد کیتا جینوں مُسلماناں نیں آپنی ایجاد دے طور تے بنا لیا۔

بھاویں ایں اصل وچ اسلام توں پہلاں ہندوستان وچ اک ہندو ای ایجاد سی ایتھوں تیکر کہ مارماڈیوک پکٹیل جیڈا کہ قرآن دا اک مشہور مترجم سی اتے جینے اسلام قبول کر لیا اُونے ایس گھل نوں تسلیم کیتا کہ جدید اسلامی ثقافت مقامی فاتح لوکاں وچوں ہو کے آئی ھے ۔ اسلامی نیو بحری فوج بحری فوج وی ایسے توں بنی ھے اتے بذمنٹائن اتے دستے وی ایسے توں بنے کیوں جے عرب آلیاں نوں سمندری سفر دا کوئی علم نہیں سی ۔ (۳۳) ایں مثالاں مُسلماناں دے اُدھار لئے گئے کلچر تہزیب دی سطح نوں کریددی ھے اتے ایں کریدن دا کام ایس مقامی سرزمین وچ رھن آلے لوکاں نیں کیتا۔

جہاداں دا خلاصہ

جہاداں دا آغاز ۱۰۹۵ وچ ہویا اتے ستواں جہاد ۱۲۵۰ تیکر رھیا اخیری جہادی شہر اتے علاقے ۱۲۹۱ وچ مجبوراً اسلام قبول کر گئے ۔ پہلا جہاد (۱۰۹۸ء توں ۱۰۹۹ء) نوں اک بوہت کامیاب جہاد قرار دیتا گیا جیدے وچ یروشلم نوں دوبارہ فلسطین وچ بطور اک مسیحی پکے علاقے دے قائم کیتا گیا۔

دوجا جہاد (۱۱۴۶ء توں ۱۱۴۸ء) وچ مکمل ہویا ایں جہاد ناکام قرار دیتا گیا کیوں جے ۱۱۴۴ء وچ ابتدائی مُسلماناں نیں ایدے وچ کامیابی پائی۔ تیجا جہا(د ۱۱۸۸ء توں ۱۱۹۲ء )وچ پوپ گریگری ہشتم نیں صلاح و دین دی فتح دے جواب وچ ہیٹن وچ ۱۱۸۷ء وچ اُوناں جہادی جیڈے یروشلم وچ سی اُوناں دے خلاف کیتا۔ یورپ دی بوہت ساری شخصیات ایس دین وچ شامل سان جیدے وچ انگلینڈ دے شیر دل بادشاہ چرچڈ توں اتے فرانس دے بادشاہ فلپ اتے شہنشاہ فریڈرک باربا رُوسا اُوناں نیں یروشلم توں نہ لیا پر اوہ ایس قابل ہو گئے کہ اوہ ساحل لیوینٹ دے نال نال دی جہادی زمین تے قبضہ کر لین۔ چوتھا جہاد ( ۱۲۰۱ء توں ۱۲۰۴ء )  وچ کونسٹنٹ ٹائن دی جنگ ٹائن دی جنگ وچ تبدیل ہو گیا اتے لاطینی بادشاہت دے قیام تے مُک گیا ایس عرصے دے دوران بوہت سارے ادرونی شاہی خفیہ راز وی سامنے آئے جہناں نیں سابقہ بیذینٹائن لڑائیاں نوں جہاداں وچ اکٹھا کر دیتا اتے ایں سب دارلخلافہ بیذینٹائن دا انت بنے۔ پنجواں جہاد (۱۲۱۸ء توں ۱۲۲۱ء ) ۔چھیواں جہاد (۱۲۲۸ء توں ۱۲۲۹ء) وچ ہویا اتے ستواں جہاد ۱۲۴۸(ء توں ۱۲۵۰ء )  وچ ہویا جیدا مرکز بنیادی طور تے مِصر سی اتے اُودا زیادہ تر حصہ ناکامیاں دا ھے ۔ ستویں جہاد دے دوران کٹر دینی بادشاہ لوئیس نہم نیں ایس مہم دی راہنمائی کیتی ۔ جہادی کُجھ عشرے تیکر دباؤ پاندے رھے پر اخیری ایناں دیاں قوتاں ۱۲۹۱ء وچ بننی شروع ہو گئی۔ (۳۴)

کُجھ لوکی دعویٰ کردے نیں کہ جہاد ناکام ہوئے کیوں جے اُودے بعد بادشاہتاں نہیں رھیا پر ایں انت مندرجہ ذیل حقائق دے سبب توں ناکام ھے جیویں کہ پچھلے باب وچ ذکر کیتا گیا ھے کہ کونسٹنٹ ٹائمپل اتے ٹورز دی لڑائیاں مُسلمان سپین دے فاتحین مشرقی و وسطیٰ اتے شمالی افریقہ دے فاتحین دے قصے مشہور نیں۔ اسلامی گِدی نشیناں نیں ویانہ دی اتے ورنا دی اتے قصاؤ دی وڈی وڈی لڑائیاں وچ یورپ نوں وی فتح کرن دا جتن کیتا۔ پر ایں بائلون دے گاڈ فربے بوہی مونڈ دے ٹرائنٹو شیر دل بادشاہ چرڈ بادشاہ لوئیس نہم اتے بوہت سارے دوجے ہیروز نیں اینج نہ ہون دیتا۔ اسلامی فوج نوں یورپ وچوں کڈھ دیتا گیا ۔

بھاویں ایں اُودے بوہت سارے حصیاں تے اختیار لے چُکی سی۔ (۳۵)اصل وچ یورپ وچ اچانک اسلامی حملیاں وچ ایناں جہاداں دے عرصے دے دوران بوہت سارے لوکی مُکا دیتے گئے۔ ایس گھل تے وی بحث کیتی جا سکدی ھے کہ مغربی لاطین نیں بیذینٹائن شہنشاہ دی درخواست جیڈی اُونے مدد کیتے کیتا اُونوں نظر انداز کر دیتا گیا۔ اسلامی فوجاں نوں کونسٹنٹ ٹائمپل توں کڈھ دیتا گیا اتے یورپ دے وڈے حصے وچ دھکیل دیتا گیا۔ جہادیاں نیں سفر دا انتخاب کیتا اتے ایشیاء مائنر توں لیکے بیذینٹائن تیکر بوہت سارے علاقیاں نوں بحال کیتا جد کہ فلسطین وچ آپنا تسلط قائم کیتا۔

جہاد اتے بائبل دا ’ حیوان ‘

گدی نشینیاں دی بادشاہت دی وُسعت

بارھویں صدی دے ابتدائی حصے دے دوران بسیار خور منگولیاں نیں اک لاکھ خانہ بدوش جنگ جوئیاں دے نال آپی نوں مغرب دے آل دھک دیتا اتے اُوناں دی راہنمائی جیناں جیس خان ( جیڈا کہ اک بین الاقوامی حکمران سی ) نیں کیتی جین جیس خال ۱۲۲۷ء وچ مر گیا پر آپنی وسیع سلطنت چار پُتراں دئ وچکار تقسیم کر دیتی۔ ایں نوی بادشاہتاں گولڈن منگولی بادشاہتاں کہلان جیدا زیادہ تر حصہ روس ، یوکرائن، جنوبی پولینڈ، بلغاریہ، اتے ہنگری توں لیکے ساحل ایڈرئیٹک تیکر قائم ہوئیاں ۔ (۳۶)  (۱۲۹۴ء توں ۱۳۰۴ء) وچ غزنی سلطنت دے دوران منگول حکمراناں نیں اسلام قبول کیتا اتے دوجی اسلامی قوتاں دے خلاف جیدے وچ سُلجک ترک شامل سی جہناں نیں اِنسٹولیا دے بوہت سارے حصے وچ حکومت کیتی سی ۔ منگولاں دے حملے توں بچ کے ترکاں نیں مغربی انسٹولیا دے علاقے دے پہاڑاں دے آل ہجرت کیتی اتے ایس گھل نیں دنیا دی تاریخ وچ اک بوہت اہم نقطہ گدی نشین شہنشائیواں دے مستقبل کیتے ثابت کیتا کراش ایناں اسلامی جہاداں دے بارے وچ بیان کردا ھے:

ایس معاشرے تے غزا دے فوجیاں دا اختیار سی اتے ایں ابتدائی دناں دے اسلامی لوکاں دی یاد دلاندے نیں جہناں نیں جہاد نال محبت نوں فروغ دیتا اتے ایدی ہتھیائی ہوئی شیواں علاقے اتے ساخت نوں دنیا دی بے قیام دینی وبستگی نوں ضائع کر دیتا۔ غزنیاں دے دستیاں جیڈا کہ دین دے جہادی سان سارے ملک وچ اُونوں فروغ دیتا اوہ ہتھیائی ہوئیاں شیواں تے جیوندے رھندے سان جیڈے اُوناں نیں بیذینٹائن دے لوکاں دے نال مسلسل لڑائی دے ذریعے نال حاصل کیتی سان۔ اُوناں وچ زیادہ تر ترک منافع خور سان۔(۳۷)

سوگٹ توں اک ترک علاقی جیڈا مغربی انسٹولیا وچ ھے اوہ عثمان دی خلیج دے ناں توں مشہور ہویا۔ ( ۱۲۵۸ء توں ۱۳۲۶ء اتے ایں ہی گِدی نشین آکھوائے ۔ ۱۳۰۱ء گِدی نشین جیدے ترجمے دا مطلب ہڈی توڑن آلے کیتا گیا اُوناں نیں بوہت شہرت حاصل کیتی کیوں جے اُوناں نیں جنوبی کونسٹنٹ ٹائمپل کیتی زبردست بیذینٹائن قوت نوں شکست دیتی۔ گِدی نشین نیں اُونوں بیذینٹائن دے علاقے تیکر دھکیا اتے گدی نشینیاں دے سردار نیں آپنے پُتر اُوریان نوں فوجی طاقت وچ چھڈیا اتے اُونے آپنی بادشاہت نوں پھیلا لیا۔ اُوریان نیں بیذینٹائن دیاں قوتاں نوں جیڈا انسٹولیا وچ سی علامتی طور تے نظر انداز کر دیتا اتے جنوب مشرقی یورپ وچ چڑھائی کیتی ۔ اُوریان دے پُتر مُراد نیں ( ۱۳۶۱ء توں ۱۳۸۹ء ) تیکر اسلامی وسعت نوں جاری رکھیا اتے جنوبی کونسٹنٹ ٹائمپل تیکر لے گیا اتے فیر بلغاریہ اتے سربیا دیاں زمیناں تیکر اگلے دو عشریاں کیتے مُراد نیں آپنے علاقیاں نوں اختیار کیتے مسلسل وُسعت دیتی۔ (۳۸)

سریز ابتداء وچ جوان باکن مُنڈے سی جیناں دیاں عمراں عام طور تے دس توں بارہ ورے سی اتے ایناں نوں ۸ اتے ۲۰ مُراد نیں جینی سریز لوکاں نیں دریافت کیتا جینی دے وچکار دے مُنڈے وی تصور کیتا جاندا سای ۔ تُرکی منتظمین ایس سلطنت وچ سکائٹ ہوندے سی اتے مسیحی کُنبیاں توں اُمیدوار مُنڈیاں نوں قبضے وچ لیا جاندا سی اتے اُوناں نوں عثمانی جہادی جنگ جُو بنایا جاندا سی۔ یورپ دے بعد ابتدائی روم وچ پہلی منظم فوج بنائی گئی۔ سپنسر ایدے بارے وچ بیان کردا ھے:

جینی سریز عثمانی سلطنت دے سب توں زیادہ خطرناک جنگ جو سی جیڈے مسیحیت دے خلاف سی اتے اُوناں فوجاں دے اندر جیڈے مُنڈے سی اوہ آڈڈھے علاقیاں توں جمع کیتے گئے سی۔ مسیحی پیو مجبور سی کہ اوہ آپنے پُتراں نوں اُودے وچ گھلدے اتے مُسلماناں نیں پکے ترین اتے ذہین ترین مُنڈیاں نوں لے لیا سی جیڈا دوبارہ کِدی وی اُوس ویلے تیکر آپنے گھراں وچ نہ آئے جدوں تیکر کہ اوہ اُوس علاقے دی مُسلمان فوج دا حصہ نہ بن گئے۔ (۳۹)

ایں جوان مُنڈے مکمل طور تے اسلامی خیمیاں دے تھلے اُوناں دے زیر سایہ تعلیم پاندے اتے اُوناں تے شدید نظم و ضبط لوگو کیتا جاندا سی۔ جینیسریز ہر وڈی عثمانی جنگ لڑن گئے اتے اوہ جہادی سر برائیواں دے خلاف وی محاصرہ کرن گئے۔ (۱۵۲۲ء)

اسلامی عثمانی حملہ آوراں نیںہور (۱۳۸۵ء) وچ صوفیہ دی فتح دے نال وُسعت پائی اتے بعد وچ ہور دو وریاں وچ سیلونیکا دی بندرہگاہ نوں وی فتح کیتا۔ (۴۰) ۱۹۳۸ء وچ مُراد نیں آپنی فوجاں نوں مسیحٰاں دے خلاف کسو دی لڑائی وچ لیایا۔ سپنسر ایدے پاروں لکھدا ھے۔

جنگ توں پہلاں دی رات وچ عظیم وزیر نیں قرآن کھولیا اتے اُودے توں فوجیاں نوں اُکسایا اُودی اکھیاں اُوس ایت تے گئیاں جیدے وچ لکھیا ھے۔’’ اے نبی منافقاں اتے بےدھرمیاں دے نال لڑ۔‘‘ اُوس وزیر نیں آکھیا کہ ایں مسیحی کتے بے دھرم اتے منافق نیں۔ اسی اُودے نال لڑدے ہاں ۔ اوہ اُودے نال لڑیا اتے اک وڈی فوج ایناں دے خلاف پھیل گئی اتے ۱۵ جون دے دن سربیاں دے خلاف یومِ سوگ منایا ۔ (۴۱)

بِضد نیں ۱۳۸۹ء توں لے کے ۱۴۰۲ء تیکر آپنی سلطنت نوں ودایا اتے ستمبر ۱۳۹۶ء نوں اک منظم جہاد وچ جیڈا کہ نیکوپوُلس دے شہر وچ بلغاریہ دے لاگے ہویا شکست دیتی۔ ایناں فوجی دستیاں دے جوتیاں دی ودھدی ہوئی آواز نیں ترکی کرنلاں نوں جیڈے بلقان دے علاقے وچ نوے نوے آباد ہوئے سی ہلا کے رکھ دیتا۔ (۴۲)

یورپ دی اسلامی اختیار نیں آپی نوں چھیتی رونما کیتا۔

چنگے لیکھاں توں یورپ کیتے جیس خاں دے منگول ورثاء یورپ وچ آئے جیڈے تمر لین یوتموری آکھوائے۔ (۱۳۳۶ء توں ۱۴۰۵ء) تیموری لوکاں دا ایں فرقہ اسلامی فرقے نقشبند صوفی فرقے نال تعلق رکھدا سی اتے ایں ترکی جہادی فوجیاں دے خلاف بوہت سارے اسلامی علاقیاں وچ لڑے ۔ تموریاں نیں ۱۴۰۲ء وچ ترکیاں نوں انقرہ وچ شکستدیتی اتے فیر آپنی توجہ چین دے آل کر لی۔ ایس صورتحال وچ عثمانی سلطنت کمزور پئے گئی۔ یورپ کیتے ایں وقفہ مختصر ہویا کیوں جے ۱۴۰۵ء وچ تمیوری سلطنت اُودی بادشاہ دی وفات دے بعد وکھ ہو گئی۔ عثمانیاں نیں آپنے گواچے ہوئے علاقیاں نوں فیر لے لیا۔ محمود دوم نیں بیذینٹائن دے دارلخلافہ نوں جیتن دا جتن کیتا اتے فیر بیذینٹائن دے شہنشاہ نیں لاطینی کلیسیاء نوں اسلامی جہادیاں دے خلاف فوجی مدد کیتے کیتا، شہنشاہ جون ہشتم آرتھوڈوکس اتے کاتھولک کلیسیاؤں نوں فلورین دی کونسل وچ اکٹھا کرن تے آپنے شہنشاہت دے دفاع دی اُمید تے متفق ہو گیا، پوپ ایگنس ہشتم پولینڈ ہنگری اتے والکیا توں اک فوج نوں بھنن تے رضا مند ہو گیا۔ ورنا ہنگری دی مشہور لڑائی (۱۴۴۴ء) وچ مُراد نیں تیس ہزار جہادیاں دی اک فوج نوں شکست دیتی۔ (۴۳)

ورنا دے مقام تے شکست دے بعد ہلی زیادہ دیر نہیں گذری کہ عثمانی دستے نیں آپنے بوہت لمبے چیر دے انتظار کیتے ہوئے مقاصد نوں ۲۹ مئی ۱۴۵۳ء وچ حاصل کر لیا۔ محمود دوم نیں آپنا چٹا گھوڑا کونسٹنٹ ٹائمپل وچ دوڑایا کہ ایس قابل فخر شہر نوں آپنی سلطنت دے نوے دارلخلافہ دے طور تے لے سکے اتے جیت دے ٹائٹل دے نال فاتح دا ٹائٹل لکھ سکے ایں مغرب کیتے اک وڈی شکست سی ایس شہر کیتے ہمیش عظیم یورپ دی کند دا ٹائٹل لگدا سی۔

محمود دی بادشاہت دے تحت عثمانیاں نیں یونان، سربیہ، بلقان دے اک بوہت وڈے حصے اتے کوئیمن پینی سولہ نوں وی فتح کیتا روس مرکزی ایشیاء اتے یورپ دے چکار اہم تجارت دے راستے ھن عثمانی حکومت دے تحت سی۔ (۴۴) ایناں حکمراناں دے تحت اسلامی عثمانی سلطنت فلسطین، مصر، عرب ، عراق، شمالی افریقہ ہنگری دے بوہت وڈے حصول اتے جنوبی اٹلی تیکر کھلردی چلی گئی۔

۱۵۲۹ء وچ ترک ویانہ دے دروازیاں تیکر سی۔ عثمان دی حکومت وچ عظیم بادشاہ سلیمان ۱۵۲۰ء توں ۱۵۲۲ء تیکر اسلام دا گھر سی اُونے فیر اک ہی سلطنت الہی خلافت وچ بدل دیتا ۔ کرش اینا واقعات دے بارے وچ بیان کردا ھے۔

چھیتی ہی عثمانی سلطنت بلند ترین مقام تیکر اپڑ گئی۔

اینج دے مقام تیکر جینے پہلاں کدی وی اینا عروج نہیں پایا سی ماضی دی مُسلمان سلطناں نوں دبا دین آلے پریشر توں پستی دے عمل دا سامنا وی سی اُوناں دے وچکار تنظیمی ابتری وی سی اتے ہر طراں دے وریاں ورے رھن آلے مسائل وی سان جیدے سببوں اوہ آفتاں دا شکار ھے معیشت ہولی ہولی پسدی چلی گئی پر ھن اُونے چنگا ہونا شروع کیتا پر جنگاں تے بوہت زیادہ روپیہ پیسہ خرچ کرن دی وجہ توں عثمانی حکومت تجارت دے خسارے وچ چلی گئی۔ جیدے سببوں نا صرف خام مال اتے مقامی صنعتاں متاثر ہوئیاں بلکہ سونے چاندے دا کاروبار وی بوہت زیادہ انحصار وچ چلا گیا۔ (۴۵)

اک سلطنت دے ایں کردار پستی وچ چلے گئے اتے فیر تاریخ وچ ایں ہی ہوندا رھیا۔ سلطنت اتے ریاستاں دھوکہ دیندیا رھیا اینج دا دھوکہ جیڈا ایس توں پہلاں کدی نہیں ہویا کیوں جے اُوناں نیں اک اینج دا منصوبہ بندھیا کہ اوہ کِسی وی مسئلے نوں حل کرن وچ بچے عثمانی سلطنتاں دی وسعت نوں جاری رکھیا ۱۶۸۳ء وچ ترکاں نیں ویانہ نوں لین دا جتن کیتا پر اُوناں دا سامنا اک ہور وڈے گروہ توں ہو گیا۔ پاک رومی سلطنت اتے پالش لیتھینن کومن ویلتھ یعنی (ہولی لیگ) توں تاریخ داناں نیں ۸۰۰۰۰ توں ۸۴۰۰۰ مغربی گروہ دے جنگجوؤاں دا تخمینہ لگایا ھے جیدی راہنمائی پالش بادشاہ جانتھری، جانسن سوم، صوبیسکی کر رھیا سی ایں جنگ وچ اک لکھ تیس ہزار توں لیکر اک لکھ پچاس ہزار عثمانی ترکاں دے خلاف سان اینا وچ اک وڈا گروہ آلیڈ جینسری دا وی سی۔ ویانہ دی لرائی وچ تاریخ دا سب توں وڈا گھوڑیاں دا دستیاں دا گروہ وی شامل سی۔ یورپین اتحاد نیں آپنی فتح نوں ثابت کیتا اتے اوہ مغربی تہذیب دے ہیرو آکھوائے ۔

اخیری عثمانی سلطنت ہور ڈِگ گئی اتے اُونوں اک بھیڑے اُستعارے یعنی ’’ یورپ دے بیمار بندے ‘‘ دا ناں دیتا گیا۔ ہولی ہولی ہوور بربادی پہلی جنگِ عظیم تیکر جاری رھی اتے اسلامی عثمانی خلافت ۳ مارچ ۱۹۲۴ء نوں آئنی طور تے برپا ہو گئی اتے مکاشفے دی کتاب وچ لکھیا ہویا ’’ حیوان ‘‘ ھن زخمی ہو گیا۔

آرمینیاء دی نسل کشی

سُٹے جان دے باوجود ترکاں نیں بوہت ساریاں لڑائیاں لڑیاں اتے بوہت سارے وحشیانہ جرائم آپنی اخیری بربادی تیکر کردے رھے بیسوی اتے اکسیویں صدی وچ سلمان گروہاں نیں تشدد نوں جاری رکھیا ۱۸۹۴ء توں ۱۸۹۶ء تیکر ترک مُسلماناں نیں آرمینیاء دے ۲۵۰۰۰۰ مسیحیاں نوں ذبح کیتا ۱۹۰۴ء اتے ۱۹۰۹ء وچ ہور ۳۰۰۰۰ آرمینیاں نوں ماریا۔ ۱۹۱۵ء وچ اک واری فیر پہلی جنگِ عظیم توں پہلاں مُسلمان ترکاں نیں انتظامی طور تے اک ملین آرمینیا دی نسل کشی کر دیتی بوہت سارے گولی دا شکار ہوئے بوہت ساریاں نوں ڈبو دیتا گیا جیدے وچ بال وی شامل سان اتے بوہت ساریاں نوں پہاڑاں دیاں چوٹیاں توں سُٹ دیتا گیا اتے جیڈے بچ گئے اُوناں نوں ملک بدر کر دیتا گیا یا غلام بنا لیا گیا۔ (۴۶)کوئی وی شخص اینا دی نسل کشی تے غور کر سکدا ھے کہ ایں کِنی متاثر ہوئی ۔ اسلامی ترک اداریاں وچ تشدد کیتے ہتھیار موجود نیں اتے ایں ادارے تشدد اتے موت دے خطرات پیدا کردے سان اک واری فیر آرمینیاں نیں آپنی دفاع دے سارے ذرائع نوں گنوا دیتا جدوں اُوناں ملک بدری اتے قتل د ے ذریعے توں وڈے پیمانے تے ذبح کرنا شروع کیتا گیا اتے ملک بدر پالیسی دے تحت مُسلمان ایس قابل ہوئے کہ اوہ دوجیاں قوماں نوں دھوکہ دین وچ مداخلت کرن ۔ اصل وچ اُوناں وچ زیادہ تر نوں ذبردستی ٹریناں کاراں وچ راہ ہی دے وچ مار دیتا گیا یا بُھک توں مار دیتا گیا۔

دوجے جیڈے سمندر دی راہ گئے اُوناں چوں اکثر نوں پانی وچ ڈبو دیتا گیا اوہ جہناں نیں سریا دے صحرا دے ذریعے توں سفر کیتا جیڈا کہ افرات دے نال نال ھے اُوناں نوں یا تے قتل کر دیتا گیا یا بیماری نال مر گئے۔ (۴۷)ایسے اثنا وچ مکمل دینی صفائی پورے آرمینیاء دے صوبیاں وچ ہوئی ۔ کرشن وین دے صوبے دی اک مثال بیان کردا ھے:

وڈا قاتل ڈی جے ویدت پاشا سی جیڈا کہ جنگ دے منسٹر ایبتر پاشا دا سالہ سی جیڈا کہ فروری ۱۹۱۵ء وچ وین دا گورنر بنیا اتے اک بھیڑی ترین خبر ایں سی کہ آرمینیاء وچ متاثرین دے جُسیاں تے گھوڑیاں دے پیراں دے نشانات سان ۔ ڈی جے ویدت نیں کوئی ۸۰۰ لوکاں نوں ذبح کیتا جیناں وچ زیادہ تر بوڑھے آدمی عورتاں اتے بال سان ۔ اپریل تیکر مرن آلیاں دی تعداد دس ہزار ہو گئی اتے آنے آلے مہنیاں وچ وین دے علاقے وچ ایناں دی آبادی اتے زیادہ ودھ گئی۔ (۴۸)

ہٹلر آرمینیاں دی نسل کشی دے نمونے نوں آپنے ہتھیار کیتے زبردست تباہی کیتے ورتدا ھے ۔ ہٹلر اتے ہیزچ ہملر دونہویں ہی اسلامی فرقیاں دے طریقیاں نال جیڈے اُوناں نیں نسل کشی کیتے ورتے اُوناں توں متاثر سی۔ ہٹلر سٹائطِن ، مائیو، پولپوٹ اتے بوہت سارے دوجے ایس نسل کشی دے طریقیاں توں متاثر سی اتے اُوناں نیں اینوں اپنایا اتے آپنی حکومتاں وچ دہشتگردی اتے لکھاں نوں ذبح کرن وچ اینوں اختیار کیتا مُسلمان ایس منصوبہ سازی وچ بانی سی اتے اکسیویں صدی دے سارے عظیم ڈکٹیٹراں نیں ایناں دی نقل کرنی شروع کیتی ۔

ریاست متحدہ امریکہ دے شہریاں نیں ایں برکت آپنے آباواجداد دی باریک بینی نال پائی کہ اوہ آپنے حق نوں آہنی قوانین دے تحت حاصل کرن۔ بانیاں نوں ایں گھل بڑی گہری طور تے پتہ چلی کہ وحشیانہ حکومتاں لوکاں تے کیتیاں جاندیاں نیں اتے اینا دی بنیاد یورپ دی تاریخ وچ موجود ھے اتے اُوناں دی جدوجہد اک نوی ریپبلک حکومت نوں قائم کرن وچ سی۔

مزید ہور ہتھیاراں دی ضبطی وچ ہٹلر نیں وی خیمیاں دے مظلوماں تیکر اپڑان کیتے ٹریناں نوں آمد و رفت کیتے وی استعمال کیتا اتے ایدے وچ تین گنا اہلیت توں زیادہ لوکاں نوں بھر دیتا ایس طراں نال بوہت سارے راہ وچ ہی مر گئے۔

مزید ہور ہٹلر نیں وی رعایا نوں آزاد اذیت دیتی جیویں کہ مُسلماناں نیں کیتا ۔ شوبد نیں آپنی کتاب تشدد کیتے رب دی لڑائی : اسلام نبوت اتے بائبل وچ تاریخی بیان دیندے ہوئے لِکھیا:

’’ ہٹلر ترکاں دے نسل کشی دے کام توں ایس قدر متاثر سی کہ اُونے ۲۲ اگست ۱۹۳۹؍ نوں آپنے پولینڈ کیتے وسیع منصوبیاں نوں بیان کردے ہوئے ایس گھل نوں شامل کیتا کہ اوہ بیلیاں وچ موجود آدمیاں، عورتاں اتے بالاں نوں مار دیوے گا اُونے آکھیا کون آج آرمینیاء دی نسل کشی نوں یاد نہ کرے گا؟‘‘۔ (۴۹)

ہٹلر نیں مُسلماناں دے ایس ناپاک کام نوں یہودیاں نوں دوجی جنگِ عظیم وچ مارن دا کام جاری رکھیا۔ ایں گھل مکمل طور تے قابلِ فہم ھے کہ ساڑے موجودہ اقتصادی ، سیاسی اتے دنیا دی فضاء وچ بائبل دے اخیری دناں دے متعلق جیڈا کُجھ دسیا گیا ھے اُودے وچ اسلام اتے مستقبل دے زور آور مطلق العناناں دے وچکار لڑائیاں ہوئیاں گئیاں اتے ممکنہ طور تے مُسلمان دنیا وچ اینج کرن گئے ۔ یوحنا رُسول نیں نبوت کیتی ھے ’’ اتے میں اُوناں دے سراں وچوں اک تے گویا زخم کاری لگیا ہویا ویکھیا پر اُودا زخم کاری لگیا ہویا ویکھیا پر اُودا زخم کاری چنگا ہو گیا اتے ساری دنیا تعجب کردی ہوئی اُوس حیوان دے پیچھے پیچھے ہو گئی ۔

(مکاشفہ ۱۳ : ۳ ) ۱۹۹۴ء وچ اسلامی خلافت دے خاتمے تے ایں کاری زخم حیوان دے لگیا اتے فیر ھن ایں تازہ ہو رھیا ھے ، ٹھوس ہو رھیا ھے اتے ساری زمین تے پھیل رھیا ھے ۔ اخیری حیوان دا ایں زخم ٹھیک ہو جاوے گا ۔ جدوں خلافت دوبارہ قائم ہوئے گی۔ یوحنا ایس بیان نوں جاری رکھدا ھے۔

’’ ایں جیڈا توں حیوان ویکھیا ایں پہلاں تے سی مگر ھن نہیں ھے اتے آئندہ اتھاہ گڑھے توں نکل کے ہلاکت وچ پئوے گا اتے زمین دے رھن آلے جیناں دے ناں بنایِ عالم دے ویلے توں کتاب ِ حیات وچ لکھے نہیں گئے ایس حیوان دا ایں حال ویکھ کے پہلاں سی اتے ھن نہیں اتے فیر موجود ہو جاوے گا تعجب کرن گئے۔‘‘(مکاشفہ ۸: ۱۷ )

خلافت دا انقلاب

اسلام پوری دنیا وچ اک ہی حکومت یا خلافت تے زور دیندا ھے جیدی نیو شریعت ے قانون تے ھے اتے ھن ایں گھل بخار دی طراں ہو چکی ھے اسلامی انقلاب نیں موجودہ عشریاں وچ بے شمار مثالاں وچ سر کڈھیا ھے۔

چند مختصر جھلکیاں ایس ودھدے ہوئے رُحجان نوں ظاہر کرن کیتے ایتھے دیتی گئیاں نیں کہ موجودہ زمانے وچ ایں تصور ایس قدر بین الاقوامی سطح تیکر پھیل گیا ھے۔

بوہت ساری شمالی افریقہ دیاں قوماں اسلامی حکومتاں جتن کر رھیا نیں کہ اوہ آپنے شریعت لا دے تصور دے نال سارے مسیحی مخالفت نوں مُکا دین۔ عیدی امین دے یوگینڈا وچ حکومت وچ آن دے بعد اُونے اسلام قبول کیتا اتے انت دے طور تے تین لکھ شہریاں دا قتلِ عام کیتا جیدے وچ زیادہ تر مسیحی سان۔

اج مصری مسیحی زیادہ تر وڈے منظم طریقے نال مارے جاندے قیدی بنائے جاندے تشدد کیتے جاندے اتے موت دے گھاٹ اُتارے جاندے۔ عشریاں توں اسلامی جوشیلے جتن کر رھے نیں کہ مصر دی سیکولر حکومت نوں برباد کر دین اتے اینوں اسلامی شریعت دے تحت لے آن۔

ھن اوہ آپنے مقصد نوں پورا کرن کیتے زور لگان۔ نائجریا وچ وی مسلسل حملیاں دے تحت ملک دے شمالی حصے دے مُسلمان جتن کر رھے نیں کہ جنوبی حصے وچ وی اسلامی حکومت نوں قائم کرن۔ نائجریا میں خُوش قسمتی نال مسیحی مبشرین جیویں کہ رہنما ڈبونکی لکھاں دی تعداد وچ مشتمل عبادتاں کروائیاں نیں اتے لوکاں نیں مسیحیت نوں قبول کیتا ھے خورے لہر وی اسلامی زیادتاں کیتے خلاف جنوب وچ اک بہتری دا قدم ھے۔ ۱۹۸۵ء توں سوڈان دی حکومت نیں وی شہریاں دے خلاف وڈے پیمانے تے جنگ شروع کیتی ھے جیڈا دہی علاقیاں وچ ھے اتے ایدا آغاز نیوبہ دی پہاڑی توں ہویا ھے سوڈان دی حکومت نیں اک طے شدہ پروگرام نوں سارے ملک وچ اسلامی حکومت لوگو کرن کیتے طے کیتا ھے ۔ ایدا تخمینہ لگایا گیا ھے کہ گورنمنٹ آف سوڈان دے ۱۰ لکھ لوکاں نیں ۸۰ دی دہائی دے آخر وچ اتے ۹۰ دی دہائی دے شروع وچ ایس گھل کیتے خیمے لگائے نیں۔ پیٹر ہمینڈ نیں آپنی دستاویز ’’ آگ دے تھلے دھرم ‘‘ وچ آپنی ابتدائی گوائیاں وچ ایناں خیمیاں دے بارے وچ بیان کیتا ھے: سوڈان دی حکومت وچ نسل کشی دا اک مرکزی حصہ لوکاں دے نال زیادتی وچ مزمر ھے۔ نیوبہ دی ہر خاتون نوں ’’ پیس کیمپ ‘‘ دے اندر یا تے اُودے نال زیادتی کیتی گئی ھے یا اُونوں زیادتی دی دھمکی دیتی گئی ھے۔ ۹ ورے دی عمر دیاں کُڑیاں دے نال زیادتی ہوئی ھے جیدے کیتے سپاہیاں نیں حدیث وچوں ایں دلیل پیش کیتی سی کہ محمد نیں وی ۹ ورے دی عائشہ دے نال ویاہ کیتا سی۔ عورتاں دے نال زیادتی ہوئی جیویں ہی اُوناں نوں اغواہ کیتا گیا اتے جیلاں وچ آمد تے وی زیادتی ہوئی اتے ایناں زیادتیاں نوں ’’ پیس کمیپ ‘‘ وچ یا لیبر کیمپ وچ دہرایا گیا یا مُسلمان سپاہیاں نیں آپنی ڈیوٹی دے دوریاں دے دوران اُوناں دے نال عارضی ویاہ کیتے ایس جنسی تشدد اتے غلامی دی پالیسی دا مقصد نیوبہ دے معاشرے دے سماجی طور تے برباد کرنا سی۔ (۵۰)

موجودہ لوکاں دی نسل کشی دارفر دے شہر وچ ہوئی اتے ملک دے دوجے حصیاں وچ وی میڈیا نیں اِیسے دا نوٹس لینا شروع کیتا۔

جہاد دی ہدایت دی آڑ وچ مشرقِ وسطیٰ وچ دہشت گردی نوں مغرب وچ آفت بنایا گیا ایران وچ ایت اللہ خمینی دے زیر سر پرستی اسلامی انقلاب ناقابلِ فراموش ھے۔

فروری ۱۹۷۹ء خمینی نیں آپنے زور دا استعمال کیتا اتے نومبر وچ تہران وچ یو ۔ ایس ایمبسی نوں قابو کیتا جنوری ۱۹۸۱ء وچ ترپین مکفول اشخاص نوں قید کر لیا گیا جدوں تیکر کہ رونلڈ ریگن نیں جیڈا کہ امریکہ دا صدر سی اُودا چالیس گنا ادا نہ کر دیتا۔ اکتوبر ۱۹۸۳ء وچ بنیاد پرست مُسلماناں نیں لبنان وچ ۱۲۴۱ امریکی سپاہیاں نوں قتل کر دیتا گیا اپریل ۱۹۸۸ء وچ اسلامی دہشت گرداں نیں پین امریکی ورلڈ ایئرو نمبر ۷۴۷ جیٹ ایر لائینز وچ اک بم نسب کر دیتا جیویں ہی جہاد لاکر بی توں سکاؤٹ لینڈ توں اُڑیا اوہ پھٹ گیا اتے ۲۵۹ لوک جیڈے جیٹ دے اندر سان مارے گئے اتے گیارہ جیڈے زمین تے سی اوہ مارے گئے۔ خلیج خارص دی لڑائی دے دوران صحرائی طوفان مغرب دے معصوماں دے خلاف جاری رھیا جینوں شدید طریقے نال سُنیا جاندا رھیا۔ ۱۹۹۳ء وچ ۶ مارے گئے اتے ہزاراں زخمی ہوئے مُسلماناں نیں بارود نال بھری ہوئی اک ویگن نیویارک سٹی دے جڑواں ورلڈ ٹریڈ سنٹر وچ گھلی جون ۱۹۹۶ء وچ مُسلماناں نیں اک ایندھن نال بھرے ہوئے ٹرک وچ خوبر سعودی عربیہ توں گھلیا جینے ۱۱۹ امریکیاں نوں مار دیتا اتے ۴۰۰ زخمی ہوئے۔ اگست ۱۹۹۸ء وچ دو وڈے بم نیروبی ، کینیا اتے دائرے اسلام دی ایمبیسیاں وچ گھلے جینے ۲۲۴ نوں ماریا اتے پنج ہزار زخمی ہوئے۔

۱۱ ستمبر ۲۰۰۱ نوں مُسلماناں نیں مِل ملا کے چار جیٹ ائیر لائینز نوں اغواہ کیتا دو جہازاں نوں جڑواں ٹریڈ سنٹر دے ٹاورز دے آل اُڑا دیتا تاں جے اُودے ڈھانچیاں نوں برباد کر دے۔ اک پینٹا گون دے آل اُڑا یا گیا اتے چوتھا وشگٹین ڈی سی دے آل اُڑیا جیڈا شینکس وائل ، پینسولینیہ وچ ہی مستقل طور تے برباد ہو گیا کیوں جے مسافراں نیں بہادری دے نال جہاز دوبارہ قابو کر لیا۔ اسلام نیں دنیا دے آڈڈے بوہت سارے حصیاں وچ آپنے بین الاقوامی غلبے کیتے لڑائی نوں جاری رکھیا ھے اُودے نال نال اوہ لوکاں دی ہجرت دے وسیلے توں وی مغربی ملکاں وچ ہولی ہولی داخل ہوئے۔ ایں پس منظر کلیسیاء دے اندر وی بطور اُوناں دے ایان دے گوائیاں دے طور تے ویکھیا جا سکدا ھے۔ بھیڑے لیکھ توں یورپ وچ مسیحی دھرم توں لوکی ڈِگدے پئیے نیں اتے امریکہ وچ وی اِیسے گھل دی پیروی کیتی جا رھی ھے ایس طراں توں بغیر کِسی روحانی بیداری دے بوہت ساری مغربی قوماں وچ مُسلمان ایس گھل نوں ترجیح دین گئے کہ اوہ اینا قوماں نال وفاداریاں دا الحاق کر لین۔ جیویں کہ مُسلماناں دی آبادی قوماں وچ ودھدی ھے تاں شریعت لا دے لاگو ہون دا مطالبہ وی مقامی سطح تے ہولی ہولی پروان چڑھدا ھے اتے اخیری ایں شدد اختیار کرکے قومی سطح تیکر اپڑ چُکیا ھے تاریخی تخمینے دے مطابق جیڈا اسالامی جہاد وچ لوکی مارے گئے اُوناں دی تعداد ۱۲۰ ملین افریقی سی جیدے وچ ۷ ملین مسیحی سان ۸۰ ملین ہندو سان اتے ۱۰ ملین بدوہست سی۔ اصل تعداد دا اندازہ لگانا اُوکھا ھے کیوں جے بین القوامی طور تے حقائق کھلرے ہوئے نیں ایس طراں نال اسلامی جہاد نیں تقریباً ۲۷۰ ملین لوکاں نوں موت دے گھاٹ اُتار دیتا ۔(۵۱) ایں تعداد حیرت انگیز طور تے اُوناں لوکاں دی اکثریت تے مشتمل ھے جیڈے اینا صدیاں دی ابتداء وچ سی ۔ اینوں ویکھن کیتے دو زبردست ویب لنکس نیں جیڈے کہ روزانہ اسلام دے دنیا بھر وچ تشدد نوں اپ ڈیٹ کردے نیں۔

پہلی سائٹ


ایں اسلام توں متعلقہ اموات نوں ۱۱ ستمبر ۲۰۱۱ توں ھن تیکر روز بروز تصدیق کردی ھے اتے ایس سائٹ وچ تصدیق کردی ھے اتے ایس سائٹ وچ تعداد نوں تاریخ ، ملک اتے شہر دے حساب نال لکھیا گیا ھے غالباء بہترین سائٹ


ہفت روز دیاں نویاں کہانیاں نوں جیڈیاں جہادی سرگرمیاں یا اسلامی افزائش دے متعلق ھے پیش کردی ھے ایس سائٹ دے اندر لنکس بے شمار نیں اتے ہر کِسے کیتے جیڈا موجودہ دنیا دے اسلامی تحریکاں دی تحقیق کرنا چاھندے نیں بوہت مفید نیں اتے ایں پوری دنیا دی خلافت نوں وی بیان کردے نیں۔

چودھواں باب

مرتد ہون لئی جہاد

مرتد ہون دی تعریف

حدیث دے اندر بوہت سارے پیریاں وچ اُوناں سارے لوکاں کیتے موت دا اعلان کیتا گیا جیڈا اسلامی دھرم نوں چھڈدے نیں۔ اک حدیث بیان کردی ھے، ’’ جیڈا کوئی آپنے اسلامی دین نوں چھڈ دیوے توں اُونوں مار دے۔‘‘ (۱) اک ہور حدیث ایس طراں دی موت دے بارے دسدی ھے۔ ابو موسیٰ دے اک پاسے اک آدمی کھڑا سی موتھ نیں پوچھیا ایں آدمی کون ھے؟ ابو موسیٰ نیں آکھیا اوہ اک یہودی سی اتے مُسلمان ہو گیا اتے فیر دوبارہ یہودی دین وچ مُڑ گیا فیر ابو نیں موتھ نوں درخواست کیتی کہ بیٹھ جاوے پر موتھ نیں آکھیا کہ جدوں تیکر ایں آدمی ماریا نہ گیا میں نہیں بیٹھا گا ایں اللہ اتے اُودے رُسول دی عدالت ھے اتے اُونے تین واری ایں گھل آکھی فیر ابو موسیٰ نیں حکم دیتا کہ ایس آدمی نوں مار دیوں اتے اُونوں مار دیتا گیا۔(۲)

مرتد دھرم کیتے محمد دا حکم سی کہ اُونوں فردً سزائے موت دیوں ۔ حدیث وچ ہور اک ہور گواہی ھے بے شک میں اللہ دے رُسول نوں ایں آکھدیاں سُنا اخیری دناں وچ کُجھ بیوقوف نوجوان ظاہر ہون گئے جیڈے بوہت ساری چنگیاں گھلاں آکھن گئے پر اُوناں دا دھرم اُوناں دے گلیاں توں باہر نہیں آوے گا اتے اوہ دین نوں اینج چھوڑن گئے جیویں کھیل دے ویلے تیر چھڈیا جاندا ھے بس جتھے کتے اُوناں نوں ویکھو اُونوں مار دیوں اتے جیڈا کوئی اُونوں مارے گا اُوناں نوں روزِ محش وچ انعام ملے گا۔(۳) اک بین القوامی امام نیں جنوبی افریقہ دے پروپیکشن دے سنٹر وچ مرتداں دے خلاف جہاد نوں دفاع کیتا۔ اُونے اُوناں مُسلماناں دی مصلوبیت دی حمایت کیتی جہناں نیں سوڈان وچ مسیحیت نوں قبول کیتا سوڈان دی اسلامی حکومت نیں ایس گھل دی برائے راست ذمہ داری لئی کہ اوہ سینکڑاں مسیحیاں نوں مصلوب کرن گئے۔(۵)

نبی محمد نیں آپنے پیروکاراں نوں حکم دیتا کہ اوہ اُوناں ساریاں نوں مار دین جیڈے محض اُوناں تے تنقید کردے یا اُودے اختیار اتے اُودے اعلیٰ حکمرانی دے استحقاق تے سوال چُکدے نیں اک سو سالہ بڈھے یہودی شاعر ابو عقیق نیں محمد تے تنقیدی نظماں لکھیا اتے محمد نیں حکم دیتا کہ اینوں مار دیو۔(۶)اک جوان خاتون شاعرہ عصملہ بنتِ مروان نیں نبی تے تنقید نوں جاری رکھیا اتے اُودے وحشیانہ اعمال تے ملامت کیتی ۔ محمد نیں ایس ناگوار حالت نوں جیڈی اُونے بیان کیتی سُنیا اتے اُودے ڈیڈ دے اندر بال سمیت اُونوں مار دیتا۔ تاریخ دان برنارڈ لوئیس آپنی کتاب تاریخ وچ اسلام خیالات، لوک اتے قرونِ وسطیٰ وچ واقعات دے اندر لِکھدا ھے اتے بوہت سارے قتلاں دا ذکر اُونے کیتا:

اک حاصد یہودی عبداللہ ابن کھیتر نیں نبی دے کردار تے چھیٹے اُڑان آلیاں نظماں دیاں دُھناں بنایا جیناں نوں عوام دے اندر دو غلام کُڑیاں نیں گایا اُوناں وچوں اک نوں قتل کر دیتا گیا اتے دوجی معافی منگنی پئی اک بوہت مشہور مثال کعب ابن الہ اشرف جیڈا کہ نبی سی اتے نبی دا مخالف اتے جینے واضح طور تے وسیع پیمانے تے مُسلماناں دے خلاف ایتاں لکھیا۔ اک مقامی کہانی دے مطابق نبی نیں پہلاں اُودے نال واقفیت ودھائی اتے فیر اُونوں قتل کرکے کعب ابن الہ اشرف توں چھٹکارا پایا۔(۷)

ایناں بیانات دے اندر ہور محمد دے بوہت سارے دوجے مرتد سی۔ مخالف کرن آلے وی سی اتے اُوناں ساریاں نوں قتل کر دیتا گیا اُونے آپنے سندیسے دے خلاف کِسے قسم دی تردید نوں قبول نہ کیتا ہر شخص کیتے موت تجویز کیتی گئی جینے اُودی نبوت دے خلاف دعویٰ کیتا۔ محمد نیں دعویٰ کیتا کہ اوہ بائبل دے نبیاں دا پیروکار ھے فیر وی اُونے بائبل دی تعلیم دی مخالفت کیتی یسوع نیں آپنے مشہور پہاڑی وعظ وچ ’’ جدوں میرے سبب توں لوک تہانوں لعن طعن کرن گئے اتے ستان گئے اتے ہر طراں دیاں بھیڑیاں گھلاں تہاڑی نسبت نا حق آکھن گئے تاں تُساں بختاور ہوؤں گئے ۔ خوشی کریو اتے شادمان ہونا کیوں جے آسمان تے تہاڑا اجر وڈا ھے ۔ ایس لئی کہ لوکاں نیں اُوناں نبیاں نوں وی جیڈے تہاڑے توں پہلاں سان اینج ہی ستایا سی۔ (متی ۵: ۱۱ ۔ ۱۲ )

’’ کئی ٹھٹیاں وچ اُڑائے جان اتے کوڑے کھان بلکہ زنجیراں وچ بنھے جانے اتے قید وچ پین نال آزمائے گئے۔‘‘ (عبرانیوں ۱۱: ۳۶)

پولس رُسول نیں نہ صرف مخالفت نوں برداشت کیتا بلکہ آپنے پختہ انداز دا اعلان وی کیتا۔


اینا مرتد لوکاں دے مارے جان آلیا وچ عورتاں وی شامل سان اتے عورت جیڈی آپنے دھرم توں پھیر جاوے اُونوں وی مارنا چاہی دا ایں۔ (۴)محمد دے ویلے توں اج تیکر اُوناں سارے لوکاں نوں جیڈے مرتد ہو جاندے نیں جیڈے شیلے مُسلمان مار دیندے نیں اسلامی قانون دے مطابو مرتد دی تعریف ایں ھے ۔ ۱۔ جیڈا اسلام نوں ترک کرن دا اعتراف کر لے ۲۔ بنیادی اسلامی قوانین دا انکاری ہوئے۔ ۳۔ قرآن اتے محمد دا تمسغر اُڑائے مُسلماناں نیں آپنے نبی محمد دی مثال دی پیروی نوں جاری رکھیا۔ جنوری ۱۹۹۶ء وچ

’’ اتے آپنے ہتھاں نال کام کرکے مشقت چُکدے نیں لوکی بھیڑا آکھدے نیں اسی دُعا دیندے ہاں اوہ ستاندے نیں اسی سہنے ہاں اوہ بدنام کردے نیں اسی مِنت سماجت کردے ہاں ۔ اسی اج تیکر دُنیا دے کوڑے اتے ساریاں شیواں دی جھڑن دی مانند رھے۔( ۱۔ کرنتھیوں ۴ : ۱۲ ۔ ۱۳ ) اوہ ہور طور تے آپنی خُونی برتری دے خلاف خبردار کردا ھے۔

’’ اے عزیزوں ! آپنا انتقام نہ لو بلکہ غضب نوں موقع دیوں کیوں جے ایں لکھیا ھے کہ خُداوند فرماندا ھے انتقام لینا میرا کام ھے بدلہ میں ہی دیواں گا۔ بلکہ جے کر تیرا ویری بُھوکا ہوئے توں اُونوں کھانا کھوا۔ جے کر پیاسا ہوئے تو اُونوں پانی پلا کیوں جے اینج کرن نال تے اُودے سر تے آگ دے انگاریاں دا ڈھیر لگائے گا۔ بدی توں مغلوب نہ ہو بلکہ نیکی دے ذریعے نال بدی تے غالب آؤ۔‘‘ ( رومیوں ۱۲ : ۱۹ ۔ ۲۱ )

کلام ِ خُدا معصوم لوکاں دے خُون دے بدلے کیتے محمد نوں ملامت کردا ھے جہناں نیں اُودے سندیسے تے شک کیتا اوہ جہناں نیں اُودے کردار دے حوالے توں سوال چُکے اتے جہناں نیں اُونوں اللہ دے اخیری رُسول منن دا انکار کیتا۔ اُودے کیتے اُونے یقینی موت دا اعلان کیتا۔محمد نیں اک واری فیر بائبل دی نبوت دے سچا ہون دے امتحان وچ ناکامی حاصل کیتی۔

سلمان رشدی دا معاملہ

اسلام دی برداشت نہ کرن دی فطرت دے بارے وچ بیان اتے اُودے جہاد دے اُصولاں دے تعلق توں اکثر مصنفین نوں موت دی دھمکیاں دیتیاں گئیاں یا اُوناں نوں قتل کیتا گیا جہناں نیں آپنے دین دی پڑتال کیتی یا آزادی تقریر دی عزت دی واضح طور تے اسلامی عقیدہ ہر قسم دے آزادانہ خیال اتے اُوناں دی دینی یا سیاسی تصورات نوں چیلنج کرن تے مخالفت کردا ھے خورے سب توں اہم مرتد ہون دا کیس جیڈا شائع ہویا اوہ سلیمان رشدی دے ناول شیطانی ایتاں دا کیس سی ۔ برنارڈ لوئیس جیڈا کہ برطانوی امریکی تاریخ دان ھے اُونے ایس بیان دا ذکر کیتا : ۱۴ فروری ۱۹۸۹ء نوں ایت الہ خیمنی نیں جیڈا کہ ایران وچ اسلامی دینی اختیار اعلیٰ مرتبہ رکھدا ھے اُونے اک فتویٰ جاری کیتا ایس فتویٰ وچ اُونے دنیا دے سارے جوشیلے مُسلماناں نوں اطلاع دیتی کہ اوہ شیطانی ایتاں دے ناں توں کتاب لکھن آلے مصنف دا خون بہان کیوں جے ایں کتاب اسلام ، نبی اتے قرآن دے خلاف تالیف کیتی گئی۔ پرنٹ کیتی گئی اتے شائع کیتی گئی ھے اتے اُوناں لوکاں نوں وی ایدے وچ شامل کیتا جائے جہناں نیں ایس فہرست نوں جاندے ہوئے وی اینوں شائع کیتا میں ایس گھل دا اعلان کردا ہاں کہ سارے جوشیلے مُسلمان ایناں نوں تیزی نال قتل کر دین کتے وی ایں ملن ۔ تاں جے کوئی وی دوبارہ اسلامی تقدس دی بے حرمتی کرن دی جرات نہ کرے اتے جیڈا کوئی ایس راہ وچ آپی قتل ہو گیا اوہ شہید منیا جاوے گا۔(۸)

مُسلمان متشددین نیں مرتد رُشدی دے قاتل نوں اک ملین ڈالر دین دا اعلان کیتا۔ برطانوی حکومت نیں فوراً ہی مسٹر رُشدی کیتے حفاظتی قوت فراہم کیتی جیدے کیتے برطانیہ دے ٹیکس ادا کرن آلے سالانہ اک ملین توں زیادہ ھن تیکر ٹیکس ادا کر رہے نیں۔

دانیل پائپ نیں آپنی دستاویز رُشدی دے معاملات : ناول ، ایت الہ اتے مغرب دے بارے وچ بیان کردے ہوئے رُشدی دے ناول دی اشاعتاں دے بارے وچ مندرجہ ذیل گھلاں لکھیاں۔

خمینی دے مدد گار وی گلیاں وچ نکل آئے ۱۵۰۰۰ بنیاد پرست مُسلمان جیدے وچ زیادہ تر پاکستانی سی اُوناں نیں پیرس وچ احتجاج کیتا اتے کیمریاں دے اندر رُشدی نوں موت دو کے پلے کارڈ لگائے۔ ہینگی وچ ۵۰۰۰ مُسلمان منسٹری آف جسٹس دے اگے اکٹھے ہوئے اتے شیطانی ایتاں دی بوہت ساریاں جلداں اتے مصنف دی تصویری نظر آتش کیتی اتے سلیمان رُشدی دی موت دے بارے وچ مطالبہ کیتا۔ تقریباً ۲ ہزار مُسلماناں نیں چوبیس فروری نوں مانچیسٹر وچ اتے ااگلے دن نیویارک سٹی وچ دس ہزار لوکاں نیں احتجاج کیتا اتے ۲۵ تاریخ نوں ہی اک ہزار مُسلماناں نیں اُوسلو وچ مارچ کیتا اگلے دن ۲ ہزار لوکاں نیں کوپن ہیگن وچ مارچ کیتا سیکنڈ نیوبا دے احتجاج کرن آلے اُوس عشرے دے سب توں وڈے احتجاج کرن آلے سی دوبارہ انگلینڈ وچ تین ہزار مُسلماناں نیں رُشدی دی کتاب دے خلاف ۳ مارچ نوں ہیلی فِکس وچ احتجاج کیتا ۔ چوتھی دفعہ شیف فیلڈ وچ سلیمان رُشدی دی موت کیتے احتجاج کیتا۔

چھیویں واری دوبارہ تین ہزار مُسلماناں نیں ڈربی وچ مارچ کیتا اتے شیطانی ایتاں دی کتاب دیاں جلداں نظر آتش کیتیاں۔ (۹)

اتے ایس موت دے رُکے ہوئے ایناں فطرات کیتے بوہت زیادہ پوری دنیا وچ انتظامات کیتے گئے ۔ پائپ نیں ایدیاں مثالاں دی کُجھ وضاحت دیتی ھے۔

سیاست داناں نوں ہور وضاحت دینی پئی ۔ کینڈا وچ منسٹر نوں ، برطانیہ وچ وزیر اعظم نوں ، وزیر خارجہ نوں اتے ہوم سیکرٹری نوں ، فرانس وچ قومی اسمبلی دے صدر نوں ، فرانس ، نائجریا اتے مِصر وچ فنکاراں نوں دھمکیاں دیتیاں گئیاں ۔ برطانوی ٹیلی ویثرن دے انٹرویو لین آلے سینسز نیں اک ایرانی ڈپلیٹ توں سوال پوچھیا، کی تُساں سمجھدے اوہ کہ بحثیت اک مہذب شہری سانوں دوجیاں دی آراء تے اُوناں نوں قتل کرنا چاہی دا ایں ۔ مُسلمان جوشیلیاں نیں ایس سوال نوں آپنی بے عزتی سمجھنا اتے سینسز نوں وی جان دی دھمکیاں دیتیاں ۔ بس اُونوں وی آپنے نال پولیس دا محافظ رکھنا پئیا اک عوامی آسٹریا دے شیطانی ایتاں دے ریڈر نوں وی معتل کر دیتا کیوں جے اُونوں وی ٹیلی فون تے بم دے حملہ دی دھمکیاں ملیاں ۔ اینا وچوں اک دھمکی ویانہ وچ ایرانی امبیسی وچ اپڑی۔ خمینی دے پیروکاراں نیں درجناں دی تعداد وچ اشاعتاں گھراں وچ اتے کتاب گھراں وچ جیڈا کہ مغرب وچ موجود سی دھمکیاں جاری کیتیاں۔ (۱۰)

سلیمان رُشدی نوں ضرور قتل کیتا جانا زہی دا ایں ایدی باز گشت پوری دنیا وچ سُنائی دیتی ۔ ایتھوں تیکر کہ مشہور شخصیات جیڈی نوی نوی اسلام وچ آئیا سی اُوناں نیں وی اُودی موت دی حمایت کیتی ۔ پائپس نیں ایس بیان نوں جاری رکھدے ہوئے آکھیا :

ایدے وچ فرانس دے دانشور ونسنٹ منصور اتے سوئس صحافی احمد حبر وی شامل سی۔ کیٹ سیٹونزجیڈا کہ سابقہ راک سنگر سی اتے جینے ۱۹۷۷ء وچ اسلام قبول کیتا اتے آپنا ناں بدل کے یوسف الہ اسلام اُونے سرے دے مُسلمان طالب علماں نوں دسیا کہ اُونوں ضرور مارا جانا چاہی دا ایں ۔ قرآن اینوں واضح کردا ھے ۔ جے کر کوئی نبی دی توہین کردا ھے تاں اُونوں ضرور ماریا جانا چاہی دا ایں۔ اسلام (کیٹ سٹیونز ) نیں دو مال پہلاں ٹیلی وژن تے آپنا انٹر ویو دیندے ہوئے آکھیا کہ جے کر سلیمان رُشدی میرے دروازے تے مدد کیتے آئے تاں میں ایت اللہ خمینی نوں فون کراں گا اتے اُوس شخص دا پتہ اُونوں ٹھیک ٹھیک دسا گا۔(۱۱) ایس قسم دی سر چڑھدی تقریراں دا مظاہرہ ٹرائنٹو کینڈا وچ وی ہویا جتھے راہنماؤاں نیں ایس گھل دا اعلان کیتا کہ اسی چاھندے ہاں اسلامی قانون نافذ کیتا جاوے اسی دنیا دے دوجے قوانین دی پرواہ نہیں کردے۔(۱۲) آپنی ابتداء ہی توں اسلام دنیا کیتے ہمیشہ اک خطرہ رھیا ھے۔ جوشیلے مُسلماناں نیں جیویں ہی قرآن و حدیث نوں قبول کیتا تاں اُوناں نیں اینوں مقام دیتا اتے پوری دنیا نوں فتح کرنا چاہی دا ایں ۔

’’ سارے مذاہب اللہ کیتے نیں قرآن ( ۳۹ : ۸ ) جے کر اسلامی قانون ( شریعت ) مغرب وچ کافی زور پا جاندا ھے تاں سارے سابقہ آزادیاں منسوخ کیتیاں جان گئیاں اسلامی قانون دیناں دی جمہوریت دے اُصولاں اتے آزادی دی مخالفت کردا ھے۔ اسلام دنیا وچ تیزی نال ودھن آلا دین اتے انسانیت دی آزادی کیتے تیزی نال ودھن آلا خطرہ ھے جدوں تیکر کلیسیاء اتے باقی آزاد دنیا پوری سرگرمی دے نال ایس خطرے نوں پکے طور تے نہیں روکدی تاں اسلام پورے طور تے آپنا مقصد جیڈا دنیا تے حکومت کرن دا ھے یقیناً پورا کر سکدا ھے۔ اسلامی منصوبہ سازی ہمیش ہی استعمال کیتی جاندی رھی ھے۔ ایتھے نہیں ایس نیں حکومت نوں وسیع کرن دا کام ضروری سمجھیا اتے ایس منصوبہ سازی وچ جھوٹے امن دے محادے ٹوٹے پھوٹے مقالیاں ، جنگاں اتے علاقائی نفوذ وچ جیڈا کہ انسانی ہجرت دے ذریعے کیتی گئی اُودے عمل نوں ایدے وچ شامل کیتا صرف اک ہی امن جیڈا اسلامی مذہب چاھندا ھے اوہ ایں ھے کہ ہر ملک پورے تے اُوناں دی حکومت دے تحت ہوئے اوہ کِسی وی دھوکے فریب نال حاصل کیتی جاوے۔ دنیا دے مُسلمان فاتحین دی ہمیش ایں ہی منزل رھوے گی۔

رُشدی اتے اُودا ناول ( شیطانی ایتاں ) ۱۹ جون ۱۹۴۷ نوں سلیمان رُشدی ممبی دے اک آزاد خیال مُسلمان گھرانے وچ جمیا ۔ ماسوائے وڈے  وڈے کُجھ عید دے موقویاں تے اُودے والدین آپنے ثقافتی دھرم دی گھٹ ہی مشق کیتا کردے سی۔ اُونے اک دینی ماحول وچ نشوونما پائی بھاویں اُودی نانی مسیحی سی اتے اُودے بیلی ہندو سِکھ اتے پارسی سی۔ ۱۳ ورے دی عمر وچ انگلینڈ دے اک سکول وچ شمولیت حاصل کیتی بعد وچ ۱۹۶۵ء وچ اوہ کنگز کالج کیمرج وچ تاریخ دی تعلیم پان کیتے چلا گیا۔ اُودے ابتدائی وریاں وچ اُونے اسلامی اصلیت نوں مرکز بنایا اتے اسلامی تاریخ وچ ۱۹۸۸ء نوں ( شیطانی ایتاں ) دے ناں توں اینوں شائع کیتا جدوں اوہ گھل بڑی من بھاوندی ھے کہ رُشدی دے ناول دے ۵۶۱ صحیفیاں وچوں صرف اک باب دے ۳۶ صحفات متضاد شیطانی ایتاں دے بارے وچ گھل کردے نیں ایس کتاب دا زیادہ تر حصہ اسلام توں متعلقہ نہیں ھے اتے ایدے وچ زیادہ تر برطانیہ اتے ہندوواں دی سماجی حیاتی نوں مرکز بنایا گیا ایس ناول دے دوجے باب رُشدی محمد دی ابتدائی خِدمت دا مقامی حصہ وی بیان کردا ھے ۔ اُونے بوہت سارے حقائق نوں وی استعمال کیتا ھے جیڈا کہ ایس کتاب دے ابتدائی حصیاں وچ پہلاں توں بیان کیتے جا چُکے نیں رُشدی اک سابقہ مُسلمان دے طور تے محمد دے نبوت دے دعوؤیاں دے بارے وچ شک تے مبنی بیانات دیندا ھے اتے اوہ ایس گھل نوں وی ظاہر کردا ھے کہ کیس طراں درحقیقت اسلامی عمل نیں ترقی کیتی۔

۲۰۱۲ء وچ ھن تقریباً دو عشرے لنگ چُکے نیں کہ سلیمان رُشدی دے خلاف ہلی تیکر شریعت دے متوالے پُر جوش طریقے نال لوکاں نوں اُکسا رھے نیں ۔ایتھوں تیکر کہ اوہ ہلی آپنی حیاتی قتل کیتے جان دے خوف دے بغیر امن نال نہیں گزار سکدا۔ رُشدی نیں جے پور لِٹری فسیٹیول انڈیا وچ اک تقریب وچ شرکت کیتی جتھے بوہت سارے اتے مصنفین وی آئے ہوئے سی۔ بھیڑے لیکھاں نال رُشدی نوں مجبور کر دیتا گیا کہ اوہ اینوں منسوخ کرے کیوں جے بوہت ساریاں مُسلمان تنظیماں زہر آلودہ خطرات نوں اُگل رہی سان۔ فیسٹیول آلیاں نیں فیصلہ کیتا کہ اوہ ایس فیسٹیول وچ شرکت کیتے رُشدی نوں اجازت دین گئے کہ اوہ اک وڈیو دے ذریعے  ایدے وچ شرکت کرے۔ دوبارہ مُسلماناں نیں اینوں مرتدی دے باعث دھمکیاں دین اتے ایس فیسٹیول دے منظمین دے خلاف ایدی وڈیو دے منسوخ کرن تے زور دیتا۔ (۱۳)

جدوں کہ بائبل نوں پچھلے ۲۰۰ وریاں توں اک تنقیدی مضمون بنایا ہویا ھے ۔ مغربی مفکرین نیں حال ہی وچ اسلامی قرآن دی جانچ پڑتال شروع کیتی ھے۔ موت دی سزا اُوناں دے خلاف نہیں ھے جیڈا بائبل مقدس دے خلاف تنسیخی مقالے اتے کتاباں لکھدے نیں ایناں وچ اوہ وی مُسلمان وی شامل نیں جیناں دے اعمال ایس گھل دی تصدیق کردے نیں کہ اوہ پیوتر صحفیاں تے حقیقی طور تے دھرم نہیں رکھدے۔ جدوں کہ ایدے توں بالکل متضاد مُسلمان دنیا اُوناں سارے لوکاں کیتے قتل دا حکم دیندی ھے جیڈا قرآن دے تنقیدی تجزئیے یا محمد دی تاریخ بیان کرن دی جرات کردے نیں۔ محمد آپنی ساری تاریخ وچ بطور جنگ اتے قاتل دے شہزادے دے طور تے جانیا گیا جیویں کہ اُودا پیو شیطان ھے ۔ جدوں کہ ایدے توں برعکس یسوع مسیح نوں بطور صُلح دے شہزادے دے نبیاں نیں اُودی پہلی آمد تے پیش کیتا اتے ایس گھل دا ذکر یسعیاہ ۶ : ۹ ایت یسوع مسیح نیں اُوناں ساریاں نوں برداشت کیتا جہناں نیں اُونوں رد کیتا یا اُودیاں گھلاں تے شک کیتا۔ پر محمد نیں ہر اُوس کفن جینوں اُودے کاماں تے تنقید کیتی یا اُودی نبوت دے دعوے تے اُونوں قتل کروایا۔ محمد دا فلسفہ آپنی فطرت وچ واضح طور تے مخالف ِ مسیح دا فلسفہ سی اتے اُودے کام اتے اُصول شیطان دے نال مشابہت رکھدے سی جیڈا کہ جھوٹیاں دا پیو نفرت پھیلان آلا اتے قاتل اتے جدائیاں پان آلا اتے اوہ یسوع دی محبت اتے معافی دے خلاف سی۔

ایں ناول لکھ رھیا سی تاں رُشدی نیں آپنے آپ نوں اک مُسلمان نہ جانیا دوجے پاسے کہ آیا اوہ مُسلمان ھے یا غیر مُسلم ایس امتیاز دے بغیر محمد دی اک سیکولر انسان دے طور تے بے عزتی کیتی جینوں اسلامی قانون دی عدالتاں دے مطابق موت دی سزا جاننی چاہی دی سی ایں

یسوع مسیح نیں اینج دے کام کرن آلے لوکاں دے بارے وچ بیان کیتا ھے کہ ایں شیطان دے بالاں دے کام نیں تُساں آپنے پیو ابلیس توں اوہ اتے آپنے پیو دے ارماناں نوں پورا کرنا چاھندے اوہ اوہ شروع توں ہی خونی ھے اتے سچائی تے قائم نہیں رھیا کیوں جے اُودے وچ سچائی ھے نہیں جدوں اوہ جھوٹ بولدا ھے تاں آپنی ہی سی آکھدا ھے کیوں جے جھوٹا ھے بلکہ گھوٹ دا پیو ھے۔

( یوحنا ۴۴ : ۸ )

محمد نیں اُوناں ساریاں نوں ذبح کروادیتا جہناں نیں اُودے دعوے تے شک کیتا مزید ہور اُونے اصلی بائبل دے صحفیاں وچ تضاد پیدا کیتا اتے اُوناں نوں بدل دیتا جیڈا کہ پہلاں ہی موجود سی۔

پندرواں باب

غلامی دا جہاد

محمد (نسلی غلام تاجر؟)

حٰرت انگیز طور تے امریکہ دے پزاراں سیاہ فارم لوئیس فرقان دی ’’ اسلامی قوم ‘‘ نوں سیاہ فارم تسلیم کردے نیں اتے اُوناں نیں سیاہ امریکی آدمیاں کیتے چٹے فارم نسلی لوکاں کیتے جنگ جاری رکھی ھے جیدے وچ یہودی وی شامل نیں۔ فرقان نیں دھوکے دے نال ایس گھل نوں یقینی بنایا ھے کہ افریکی معاشرے نوں آپنی جنگ لڑنی ھے اوہ جیڈا ایس گھل دا ارمان رکھدے نیں کہ اوہ فرقان دی نسل دے خاص حصے دی پیروی کرن تاں اُوناں نوں ضرور اُودی تنظیم دی غلط گھلاں دی وفاداری کرنی ہے۔

تلے دیتے پیرائے ایس گھل دا ثبوت ھے کہ تاریخی طور تے ایں حقیقت موجود ھے کہ بنیادی طور تے اسلام دا دین سیاہ فارم افریقیاں دی نسل توں سی بوہت سارے افریقی سیاہ فارم جنگجو اسلامی گروپ ایس گھل نوں تسللیم کردے نیں کہ اسلامی دھرم اتے محمد دی تعلیمات ضابطحیات ھے ۔ بوہت ساریاں نیں آپنے ہی طور تے اسلام دے عقیدے نوں خلافِ معمول شامل کر لیا ھے۔ اُوناں نیں انسانی شکل وچ رب دے پُتر دے عقیدے دی تنسیخ کیتی ھے اتے سمجھدے نیں کہ اُوناں دا رہنما اسلامی سیاہ فارم ھے جدوں کہ بوہت سارے مُسلمان اینوں سچے اسلامی عقیدے نہیں سمجھدے۔

محمد اک چٹا آدمی سی

امریکہ اتے دنیا دے دوجے حصیاں وچ اک عقیدہ گردش کر رھیا ھے کہ محمد اک کالا آدمی سی ایس مفروضے نوں کوئی تاریخی پذیرائی نہیں ملی ۔حدیث ایس کیتے واضح گاوہی پیش کردی ھے کہ محمد اک ثٹا آدمی سی۔ اک حدیث واضح طور تے محمد دی جسمانی ظاہریت نوں پیش کردی ھے۔

اسی نبی دے نال مسیت وچ بیٹھے ہوئے سی، جدوں اک آدمی اُونٹ تے سوار ہو کے آیا اُونے مسیت دے سامنے آپنے اُونٹ نوں بٹھایا اُودیاں لتاں بنھیا اتے آکھیا : تہاڑے وچکار محمد کیڈا ھے ؟ اُوس ویلے نبی ساڑے وچکار آپنے بازواں دے بل جُکھے ہوئے سی۔ اسی جواب دیتا کہ ایں آپنے بازواں دے بل کمر ٹِکا کے بیٹھن آلا چٹا آدمی ھے۔ (۱) ہور اک حدیثی شہادت بیان کردی ھے : ۱ ’’ اتے اک چٹا آدمی ( یعنی نبی ) جینے بارش کیتے درخواست کیتی ۔ ۔ ۔ ۔‘‘ (۲)۲۔ اُونے آپنیاں راناں نوں ننگا کیتا ’’ اتے اسی اُودی ران دی چٹائی نوں ویکھیا۔‘‘ (۳)۳۔ ’’ جدوں نبی نیں دُعا کیتی ، اُونے آپنے باواں نوں کھلاریا اتے اسی اُودی باواں دی چٹائی ویکھی۔‘‘ (۴)نبی الہ احزاب دی لڑائی دے دن ساڑے نال زمین نوں چُک رھے سی اتے اسی ویکھیا کہ اُودے ٹیڈ دی چٹائی تے مٹی سی۔‘‘ (۵)ایناں واضح شہادتاں توں ایس گھل کیتے کوئی شک کیتی کہ محمد اک چٹا آدمی سی۔

محمد نیں کالے غلاماں نوں لیا

حدیث تاریخی طور تے ایس گھل دا ریکارڈ بیان کردی ھے کہ محمد نیں ذاتی طور تے کالے غلاماں نوں مُل لیا ، ’’ بس میں اُوپر آلے کمرے وچ گیا جتھے نبی سی اتے اُونے آپنے کالے غلم نوں آکھیا کی تُسی عمر نوں اندر لیاؤ گئے ؟‘‘ (۶)

نبی دی سوانح عمری وچ اُودے بوہت سارے کالے فارم غلاماں جیویں کہ بلال ، ابو ہریرہ، اُسامہ ابن زید اتے رابہ شامل سی اُوناں دا ذکر ملدا ھے اینا وچوں اک افریقی مرد غلام سی جیدا ناں مہران سی اُودا دوبارہ ناں سفینہ رکھا گیا اتے ایں ناں محمد نیں رکھیا۔ اک نا معلوم مصنف نیں آپنی کتاب پردے دے پیچھے : بے نقاب اسلام وچ ایس غلام مہران یعنی سفینہ دے بارے وچ لکھیا : ’’ رب دے رُسول اتے اُودے بیلی اک سفر تے گئے اتے جدوں اُوناں دا سامان چُکن کیتے بوہت زیادہ بھاری ہو گیا تاں محمد نیں آکھیا کہ آپنا لیڑا پھیلا اُوناں نیں اینوں سامان نال بھر دیتا فیر اُوناں نیں اینوں میرے تے رکھ دیتا رب دے رُسول نیں مینوں دسیا اینوں چُکو کیوں جے تُساں اک جہاز اوہ ایتھوں تیکر کہ مینوں چھ یا ست کھوتیاں دے سامان لد دیتا جدوں اسی اُوس سفر تے جا رھے سی جیڈا کوئی آپنے آپ نوں کمزور محسوس کردا اوہ آپنے لیڑے ، آپنا بکتر یا اپنی تلوار میرے تے سُٹ دیندا اتے میں اُونوں چُک لیندا۔ نبی نیں مینوں دسیا کہ توں اک جہاز ایں۔‘‘ ( ابن قائم ، پی پی ، صحفہ ۳۶۹ ، احمد توں بیان کیتا گیا۔ ( ۵ : ۲۲۲ )۔ (۷)

محمد دے  سیاہ فارم لوکاں کیتے مذمتی بیانات محمد نیں بار بار ایتھوپیا دے لوکاں کیتے بے دین لوکاں دے طور تے بیان دیتے۔(۸) اک واری اُوناں نیں سفنے وچ اک سیاہ فارم عورت نوں ویکھیا اتے اُونوں برائی دی نمائندہ اتے آن والی وبائی مرض توں تعبیر کیتا۔(۹) دوجیاں رائتاں وچ اُوناں نیں آکھیا کہ سیاہ فارم لوکی چپٹی ناک آلے غلام نیں ۔ اک ہور بیان توں ایں واضح ہوندا ھے کہ محمد افریقی سیاہ فارم لوکاں نال کہرایت کھاندا سی۔ اُودی نسلی عداوت جیڈی کٹر پن دی حد تیکر سی اوہ سیاہ فارم مشترک قومیت دی تحقیر کردی سی۔

اسلام غلامی دی تاریخ

محمد نیں بوہت سارے لوکاں مردوزن نوں غلام بنایا اتے مُسلماناں نیں اُودی مثال دی پیروی کیتی اتے ظالمانہ حت تیکر چودہ سو وریاں تیکر غلاماں دی تجارت کیتی اتے ایں اسلامی غلاماں دی تجارت اج وی جاری ھے۔ تاریخی شواہد دی دستاویز موجود نیں کہ عرب آلیاں نیں سیاہ فارم غلاماں نوں ویچیا اک اندازے دے مطابق دعویٰ کیتا جاندا ھے کہ ۶۵۰ ء توں لے کے ۱۹۰۰ء تیکر عرب آلیاں نیں ۴۔ ۱۴ ملین سیاہ فارم غلاماں نوں افریقہ توں چوری کیتا۔(۱۰)  انسانی حقوق دی تذلیل کردے ہوئے پوری دنیا وچ براہ راست ۲ یا زیادہ شیواں دے تعلق دے نال اسلامی لوکاں نیں غلاماں نوں چیچیا اتے اینا لوکاں دا عقیدہ نوے عہد نامے دی تعلیمات دے متضاد ھے ۔ جدوں مُسلمان پہلی واری شمالی افریقہ گئے تاں اُوناں نیں لوکاں نوں اک چناؤ دیتا کہ توں مُسلمان ہو جاؤ یا فیر غلام بن جاؤ۔

مُسلماناں اتے اہل یورپ دے وچکار تجارت غلاماں دی اسلامی مشق توں روک دیتی گئی۔ افریقہ توں بوہت وڈے قبیلیاں نیں آپی مُسلماناں دے نال صف بھن لی تاں جے ویری قبیلیاں نوں قیدی بنا لین۔ بس افریقیاں نیں اک دوجے ، مُسلمان غلاماں دے تاجراں دے نال ، غلام بنا دیتا۔اسلامی یا پوری غلاماں دی تجارت توں پہلاں ، افریقہ وچ سخت غلامی دی رسم سی اُوناں دے آپنے ہی لوکاں دے درمیان حدود دیاں فتح اتے طاقت کیتے ۔جنسی غلامی وچ بوہت پہلاں دوجیاں قوماں دے نال ملوث سی۔ اُوناں نیں اُونوں فتح کر لیا، پر مُسلماناں نیں عالمی منڈی دی سستے مزدور کیتے لالچی بُھوک نوں پُر کرن کیتے ایں کام بوہت ودھایا۔ اج اسلامی برسر اقتدار ملکاں وچ ، بلا تخفیف ، وڈی سطح تے غلاماں دی تجارت جاری ھے۔ حبشیاں دی تجارت سفید فارماں دی تجارت ، دوجے مُشرک گراہواں دی تجارت اتے حتیٰ کے بالاں دی تجارت جاری ھے۔ اینا وچوں اکثر بالاں نوں دولت مند گاہکاں کیتے بطور جنسی کھولنے استعمال کیتا جاندا ھے۔ سوڈان وچ ، عرب ؟ غلام تاجر ہلی تیکر کُنبیاں اتے بیلیاں نوں ڈنگیا ۔غلاماں دی خریدو فروخت ہوندی ھے۔ ایناں غلاماں وچ زیادہ تر نوں مشرقِ وسطیٰ دی دولتمند اقوام نوں ترسیل کیتا جاندا ھے تاں جے طاقتور تیل دے تاجر شیخاں دی سیوا کیتے جاندے۔

حال ہی وچ تاجراں دے بوہت مال دا اندازہ ہزاراں وچ دس ھے۔ نوے پکڑے جان آلے غلاماں وچوں کُجھ نیں بچ نکلن دا جتن کیتا اتے اکثر ایدے نتیجے وچ قتل ہو گئے۔

اکثر عورتاں اتے جوان کُڑیاں دے نال بے رحمی نیں زبردستی زنا کیتا گیا اتے غیر طبعی جنسی کام کیتے گئے۔ قرآن نیں کِسی وی کُڑی دے نال مباشرت کرن دی اجازت دیتی ھے۔ ( کِسی وی عمر دی ) جینوں اوہ ملکیت رکھدا ہوئے، ’’ ساریاں ویائی وریاں عورتاں نوں منع کیتا گیا اُوناں نوں بچاؤ ( قیدیاں ) نوں جیڈی تہاڑی ملکیت ھیں ۔(قرآن ۴ : ۲۴ ) اسلام وچ کِسی غلام نوں کوئی قانونی حق نہیں ھے مرد یا عورت نال ظالمانہ سلوک کیتا گیا اتے صرف مادی جائیداد تصور کرو۔ ابنِ ورق نیں اک حیران کن اطلاع پیش کیتی۔

فرانسیسی میگزین وچ ایل وی ( نمبر ۲۵۶۶۲ ، ۱۶ اکتوبر ۱۹۹۴ء ) ۴۵۰۰۰ جوان افریقی حبشی ہر ورے ہلی تیکر اغواہ ہوندے نیں اتے غلامی وچ تبدیل کر دیتا جاندا ھے ۔ بطور خلیجی ریاستاں دے اتے مشرقِ وسطیٰ دیاں ریاستاں دے نوکر۔ (۱۱) اُوناں وچوں کئی غلام جنوبی سوڈان توں حاصل کیتے جاندے نیں۔ سوڈان دی اسلامی حکومت مالی طور تے اتے اکثر عسکری طور تے ، جنوبی سوڈان دے کالے مسیحیاں نوں زنا بالجبیر اتے مغلوب کرن کیتے مدد کردی ھے۔

۱۹۹۲ء دے موسمِ گرما دے دوران میرے افریقہ دے تیجے مشنری دوجے تے میں اینا رویاں دے ثبوت گواہی دیتی۔ میں نیروبی کلیسیاء دے اک نشیبی پینڈ وچ اک پاسے کھڑا سی اتے اک چنگی بولی بولن آلا ادھیڑ عمر شخص میرے لاگے آیا۔ اُونے میرے کولوں سگریٹ منگی پر میں آکھیا میں اک مشنری ہاں برونڈی جان آلا ہاں اتے سگریٹ نوشی نہیں کردا۔ اُونے اُوس آپنی حالیہ داستانِ غم مینوں سُنانا شروع کیتی۔ مینوں حیران کرن کیتے ۔اُونے سوڈان توں نینروبی تیکر ٹُرن دا مطالبہ کیتا اتے تنزانیہ وچ ملیشیاء ٹریننگ کیمپ وچ ارمان اتے شرکت کیتے منصوبہ بندی کر رھیا سی۔ اُودے منصوبت سی کہ اوہ آپی نوں ضرور تربیت نال اتے ہتھیاراں نال مسلح کرے اتے اخیری مُڑ آئے اتے آپنے وطن جنوبی سوڈان وچ مزاحمتی تحریک نال لڑے۔

اُودا کُنبہ اتے یار بیلی شمالی سوڈان توں مُسلمان افواج دے آل قتل کر دیتے گئے سی۔ اُونے آپنے ٹخنے وکھان کیتے آپنی پلیٹ اُوتے دی جیڈا بوہت زیادہ فاصلہ طے کرن دی وجہ توں جیڈا اُونے پہلاں کیتا سی جیڈا کہ سو فُٹ توں زیادہ وڈے ہو گئے سی، خورے کوئی ۶۰۰ ۔ ۹۰۰ میل دا فاصلہ ۔ ایدے توں میں لاجواب ہو گیا بھاویں ذرائع نیں اینا واقعات دے پاروں گھٹ دسیا سی۔ میں اُونوں کُجھ ڈالر دیتے اتے آکھیا کہ تہاڑا سفر مُبارک ہوئے۔ ایں کوئی عشرے دے بعد دی گھل نہیں ، ڈار فر دے مسئلے دے دوران ایں کہ ذرائع اتے مشہور شخصیات نیں اسلامی مجرماں اتے گروؤاں دے وحشیانہ شرمناک کاماں دی نشان دہی کرنا شروع کر دیتا ۔ بہترین قائم شدہ ایجینسیاں نیں ٹخمینہ لگایا ۳۰۰۰۰۰ توں ۵۰۰۰۰ مارے گئے اتے ۲ ملین توں زیادہ بے گھر ہوئے ۔ مجموعی طور تے اینا شکار ہون آلے سوڈانیاں دی وڈی تعداد نوں بطور غلام قیدی کر لیا اتے اکثر نال زنا بالجبیر کیتا گیا۔

غلاماں دے عرب تاجراں دے آلوں حبشیاں نوں مغلوب کرن دی ایں صرف چند مثالاں نیں ۔ اسلام انسانی حقوق دے لحاظ نال اخلیاقیات نوں نہیں ودھایا۔ جنسی غلط استعمال ، غلامی اتے نسل پرستی دا اسلامی عمل نیں بڑی چنگی لکھت شہادت دیتی ھے ! ایں تعصب دا عدم برداشت اتے جنگ دا دان رہ جاندا ھے بے شک معقول وجہ دنیا دی آبادی دا پنجواں حصہ اسلامی نظام دی پیروی کردا ھے وجہ ایں ھے کہ تاریخی علم اتے آگاہی دی کمی ھے ایس لکھتی شہادت وچ معاملات نوں کھولیا گیا ھے۔

مسیحیت غلامی دی مذمت کردا ھے

مسیحیت دے ابتدائی رُسول رومی سلطنت دے طاقتور دور وچ رھندے سی۔ اُوتھے غلامی اک معیار سی۔ ابتدائی مسیحی مصنفین سرکاری ملازم نہیں سی اتے غلامی دے متعلق موجود رومی قوانین نوں مُکا نہ سکے، پر اُوناں نیں اینج دے کاماں دی کھلم کھلا مخالفت کیتی کہ ایں اک برائی ھے۔ پُولس رُسول نیں مسیحیاں نوں ایس مکرو منڈی وچ کِسی قسم دی شرکت توں بچن دی ہدایت کیتی۔ فلیمون دے آپنے مسیحی خط دی سولہویں ایت وچ اُونے آکھیا کہ نسے ہوئے غلام انیمس نوں مُڑ آن دے اتے عزت نال پیش آنا، ’’ ھن توں غلام دی طراں نہیں بلکہ غلام توں بہتر ہو کے پیارے بھراں دی طراں۔‘‘ متن وچ نوکر دی اصطلاح دا مطلب ھے ’’ غلام ‘‘ یونانی وچ کوئنے ۔ نوے عہد نامے وچ غلاماں دی تجارت نوں اک سنجیدہ پاپ خیال کیتا جاندا ھے۔ بائبل نیں ایس جُرم نوں دوجیاں وچ شمار کیتا ھے: بے آئین اتے فرمان لوکاں کیتے ، غیر دھرم داراں اتے گناہگاراں کیتے ، ناپاک اتے رب دیاں شیواں دی بے حرمتی کرن آلیا ، ماواں نوں قاتلاں کیتے ، بندے اغوا کرن آلیاں کیتے زنا کاراں کیتے ، اُوناں کیتے جیڈا آپی نوں انسانیت دے نال بے حرمتی کردے نیں، جھوٹی قسم کھان آلیاں کیتے اتے جے کر کوئی دوجی شے ایتھے ھے جیڈا پکی تعلیم دے خلاف ھے۔ ( ۱۔تمتھیس ۱ : ۹ ۔ ۱۰ ) اصلی یونانی زبان اغوا کاراں نوں پیش کردی ھے یعننی یونانی اکھر ( انترا پوڈ سٹیاس ) یعنی اغوا کار ‘‘، غلاماں دا اک تاجر، اغوا کرن آلا اک اوہ آدمی جیڈا بے انصافی نال انساناں نوں غلامی وچ مفت لے لیندا ھے ، یا اوہ جیڈا دوجیاں دے غلاماں نوں چُرا لیندا ھے اتے ویچ دیندا ھے۔ ‘‘ کوئی وی بندہ جینے غلاماں دی تجارت وچ یا کاروبار وچ حصہ لیا ہوئے یا غلاماں دا مالک ہو کے نوے عہد نامے دی تعلیمات دی خلاف ورزی کیتی ھے۔

حتیٰ کہ مسیحیاں وچ غلامی دی بھیڑی ریت متحدہ ریاستاں وچ خونی سولِ جنگ دا نتیجہ بنی ایں پاپ اک ہی دھرم رکھن آلے بھراواں اتے بہناں وچ وڈی خونریزی لیایا۔

کلامِ پاک دی تعلیمات دی نافرمانی آخر کار یہواہ دی عدالت لیاندی ھے ۔ تاں جے ، محمد نیں وی ، آپنے طریقے دہائے حیاتی دی حمایت وچ اصلی بائبلی نوشتاں دی مخالفت کیتی۔ کئی واری اُونے موسیٰ نوں بطور اک عظیم رہنما دا دعویٰ کیتا جینے آپنے لوکاں نوں مصری اسیری توں باہر لیان کیتے رہنمائی کیتی ؛ فیر وی ریاکارانہ طور تے اُونے ذاتی طور تے ( محمد نیں ) ، غلاماں دی تجارت وچ بطور مالک اتے اُکسان آلا دونہواں وچ آپنی مصروفیت دا اظہار کیتا۔

واضح طور تے ، محمد بائبل دے اُصول اتے نوے عہد نامے وچ بیان کردہ اعتقاد دے مطابق نبی نہیں سی۔ اخیری محمد اتے اُودے بیلیاں نیں یہودی الہام دی نافرمانی دی وجہ توں اتے چن دیوتا اللہ دی پیروی دی وجہ توں اخیری عدالت دا سامنا کیتا۔  سولہواں باب

مخالفِ مسیح دا جہاد ( مہدی )

بائبل نبوتی نوشتیاں نوں پورے طور تے سمجھن کیتے ، اک یروشلم مرکزی گفتگو شنید نوں کام وچ لیانا ضروری ھے۔ کئی واری نبوتی نوشتے یروشلم ، اسرائیل اتے آسے پاسے دے علاقیاں توں تعلق رکھدے نیں۔ اک واری ایں پکے تفسیری اپڑ نبوت نوں زیادہ سمجھن کیتے توجہ دیندی ھے۔

اسلامی مہدی دی تعریف سُنی اتے شعیہ اسلام دیاں شاخاں آپنے آن آلے مسیائی رہنما مہدی دا انکار کردے نیں سُنی مُسلمان ایدے آل اشارہ کردے نیں کہ ’’ اوہ اک دُرست رہنمائی کرن آلا اتے جیدا انتظار ہوندا ھے اک ھے۔ ‘‘ اتے شعیہ مُسلمان اُونوں صاحب الزمان دا لقب دیندے ہوئے مندے نیں،’’ زمانے دا آقا ‘‘ ۔ بائبلی نوشتے ایس شخصیت نوں بطور شیطان جاندے نیں جیڈا ’’ زمانے دا مالک ‘‘ دی طراں آکھواندا ھے۔ مُسلماناں دا مسیح مسیحیاں دا مخالفِ مسیح ھے۔ ویلڈ شعبت ، گاڈزوارآنیڑر ، اسلام ، پروفیسی اینڈ دی بائبل رائٹس :

اسلامی روایت دے مطابق ، مہدی صرف بطور اک غیر واضح دینی رہنما ظاہر نہیں ہوندا ؛ اوہ خلافت دی حکومت نوں بحال کرن کیتے فیر آئیگا۔ اسلام ایدے پیروکاراں نوں ہدایت کردا ھے : جے کر تُساں اُونوں ویکھو ، جے کے اُودی اطاعت کرو ، حتیٰ کہ جے کر تہانوں برف تے رینگنا پئوے، کیوں جے اوہ اللہ دا نائب ( خلیفہ ) مہدی ھے۔ ’’ کیوں جے اوہ راہ صاف کرے گا اتے حکومت قائم کرے گا ، محمد دے کُنبے ( کمیونٹی ) دی ۔  ۔  ۔  ہر دھرم دار اُونوں سہارا دین کیتے اُودی اطاعت کرے گا۔‘‘ (۱) خلیفہ پارسائی دے طور تے دینی معاملات وچ پوپ ورگا ھے۔ تاں جے ، خلیفہ وی اسلامی دنیا دی حکومت ( خلافت ) دے اک سردار حکمران دے طور تے حکومت کردا ھے ، اسلامی شریعت وچ مطلق اختیار دے نال ۔ شُعبت آن آلی خلافت اک دُرست خلاصہ دیندا ھے:

پر ۱۹۲۴ء توں ’’ الہی حکومت ‘‘ دی تقریباً چودہ صدیاں دے بعد خلیفہ دی حکومت اخیری موقوف ہو گئی۔ اج پوری مُسلم دنیا وچ خلافت نوں بحال کرن کیتے قوت دے نال آتشفشاں پھٹن آلا ھے۔ مہدی اتے خلیفہ دیاں دونہواں نشستاں کیتے اختیار دے نال اک ہی شیز ھے ، محمد نیں آکھیا، ’’ میری اُمت دے اخیری زمانے وچ اک خلیفہ ہوئے گا ۔ ۔ ۔ ۔ اوہ امام مہدی ہوئے گا۔ ‘‘ دوجے اکھراں وچ ، ایں اخیری خلیفہ ، جدوں آپنے عہدے تے بیٹھے گا ، اخیری زمانیاں دا مہدی ہوئے گا۔ (۲)

سارے مُسلماناں نوں آن آلے مہدی کیتے تعظیم اتے مکمل اطاعت کرنا ضروری ھے۔ اک اعتدال پسند مُسلمان دی زبردست فرضی داستان بذاتِ خُود بطور اک مکمل طور تے ظاہر ہوئے گی اک واری مہدی حکم قبول کردا ھے۔ اج مُسلماناں دی اک تھوڑی تعداد تے تشدد بنیاد پرست ھے؛ پر جدوں مہدی ظاہر ہوندا ھے تاں اعتدال پسنداں نوں قبول کرن اتے اُودی اطاعت کیتے مجبور کیتا جاوے گا۔ اخیری دناں وچ مُسلماناں دی اکثریت ، جہودی ذہن دی اکثریت بن جاوے گی اتے فرمان آزاد خیال فوراء قتل کر دیتے جان گے۔ آن آلے مہدی تے دھرم لیان کیتے عالمی لوڑ نوں مُسلم ورلڈ لیگ دے آلوں ۱۹۷۶ء وچ اُونوں اک فتویٰ قرار دیتا گیا۔ بے شمار حدیثاں آن آلے مہدی دی تصدیق کردیاں نیں اتے سارے مُسلماناں کیتے دھرم لیان کیتے بطور لازمی حوالہ دیتا گیا ۔ (۳)

۲۰۰۵ وچ کئی قوماں نوں مہدی دی پرستش دا قبل از وقت وکھایا گیا جدوں اُوناں نیں ایرانی صدر محمود احمدی نثاد نوں اقوامِ متحدہ دی جنرل اسمبلی چوں نیویارک وچ خطاب کردے سُنیا شُعبت لکھدا ھے:

احمد نثاد نیں اصلی طور تے دُعا کیتی ، اے قادرِ مُطلق مالک ، میإ تیرے توں دُعا کردا ہاں کہ چھیتی نال آپنے اخیری راز نوں آشکارا کر، جیدا توں وعدہ کیتا ، جیڈا کامل اتے خالص انسانیت ھے اوہ ژخص جیڈا ایس دنیا نوں انصاف اتے امن نال بھر دیوے گا۔‘‘ مہدی جیدا ایس طراں حوالہ دیتا گیا ھے کامل انسانیت جیڈا سارے انبیاء اتے نیک آدمیاں دا والی ھے۔‘‘ مہدی سارے نبیاں دا والی ھے؟ اسلام دے مطابق ، محمد اخیری نبی ھے اتے کامل انسان ھے ۔ جیڈا احمد نثاد جیڈا آکھدا پیا ھے اوہ ایں ھے کہ مہدی محمد دا فیر تجسم ضروری ھے۔ ۔ ۔ ۔ ابن خطیر اسلام دا مشہور عالم نیں اٹھویں صدی وچ بیان کیتا کہ ، ’’ ایس ویلے دے اظہار اتے اضافے دی تھوڑی نشانیاں دے بعد ، انسان اک عظیم اذیت دے مرحلے وچ اپڑ چُکیا ہوئے گا۔ فیر آن آلا مہدی ظاہر ہوئے گا ؛ اوہ اُوس زمانے دیاں نشانیاں وچوں پہلی واضح تر نشانی ہوئے گی۔‘‘ (۴)

ہو سکدا ھے کہ کوئی حیران ہوئے جے کر کوئی اینج جیویں احمدی نثاد عالمی طور تے آتشزدگی دی تحریک دین دا خواہاں تاں جے زیادہ توں زیادہ میصبت آئے اتے اُوناں دے آن آلے من پسند مہدی دے آن دی رفتار ودھے۔

مہدی اتے مخالفِ مسیح ایکوں جئے نیں

اسلامی مہدی اتے مخالفِ مسیح دے وچکار بوہت ساریاں گھلاں ایکوں جئیاں نیں ۔ اسلام آپنی آتما وچ مخالفِ مسیح ھے اتے سب توں وڈے کامل گستاخ شیطان ہم خیال ھے تمام تر ضروری عقیدے جیڈے مسیحیت دے اندر مُکتی کیتے ھے اسلامی عقیدے اُوناں دی مخالفت کردے نیں۔ اسلام مکمل طور تے مسیحیت دے خلاف ھے اتے اُودا مواد مسیحیت دا مخالف مواد ھے ایتھوں تیکر کہ کالے تے چٹے وچ مسیح یسوع اتے مہدی جیڈا کہ مخالفِ مسیح ھے اُودے خطابات وچ وی تضاد ھے یسوع مسیح رب دا پُتر ھے جدوں کہ مخالفِ مسیح بربادی دا فرزند ھے ( تباہی دا قہر دا بدکاری دا یعنی شیطان دا ) ( ۲۔ تھسلنیکیوں ۲: ۳۔۸ ) یسوع مسیح نوں سچائی آکھیا گیا جدوں کہ مخالفِ مسیح ( شیطان ) نوں جھوٹیاں دا پیو آکھیا گیا ( یوحنا ۸ : ۴۴ ) یسوع نوں پیوتر آکھیا گیا جدوں کہ مخالفِ مسیح نوں ہلاکت دا فرزند آکھیا گیا۔ ( ۲۔ تھسلنیکیوں ۲: ۳ ) یسوع مسیح دا ناں خوفِ خُدا دا مُکاشفہ جد کہ مخالفِ مسیح دا خُطاب روکن آلی تاثیر ھے۔ ( ۲۔ تھسلنیکیوں ۲: ۷ ؛ مکاشفہ ۱۷ : ۵ ) ۔(۵)

تثلیث اتے مسیح دے پُتر ہون دا انکار

اسلام رب دے ثالوث ہون دی فطرت دا انکار کردا ھے۔ ’’ بے شک کافر نیں اوہ جیڈے آکھدے نیں اللہ تین خُداواں وچ تیجا ھے۔‘‘ ( قرآن ۵ : ۷۳ ) اینج ہی اسلام خاص طور تے بوہت ساریاں سُورتاں وچ رب دے پُتر ہون دی مخالفت کردا ھے :

’’ ۔ ۔ ۔ اتے نصرانی بولے مسیح اللہ دا پُتر ھے جیڈیاں گھلاں اوہ آپنے منہ توں بکدے نیں اگلے کافراں نال گھل بناندے نیں اللہ اُوناں نوں مارے کتھے اُوندھے جاندا ھے۔‘‘ ( قرآن ۹ : ۳۰ ) ’’ اوہ آکھدے نیں رحمان نیں اولاد اختیار کیتی بے شک تُساں حد دی بھاری گھل لیائے فریب ھے کہ آسمان ایدے توں پھٹ پئوے اتے زمین شق ہو جاوے اتے پہاڑ ڈِگ جاوے ڈح کے اُودے تے کہ اُوناں نیں رحمان کیتے اولاد دسی اتے رحمان کیتے لائق نہیں کہ اولاد اختیار کرے۔‘‘ ( قرآن ۱۹ : ۸۸ ۔ ۹۲ ) بے شک کافر ہوئے جہناں نین آکھیا کہ اللہ مسیح ابن مریم ایں ہی ھے۔‘‘ ( قرآن ۵ : ۱۷ ) بائبل واضح طور تے دسدی ھے ، ’’ کہ اوہ جھوٹا ھے جیڈا یسوع دے مسیح ہون دا انکار کردا ھے اوہ مخالفِ مسیح ھے جیڈا پیو اتے پُتر دا انکار کردا ھے جیڈا کوئی پُتر دا انکار کردا ہوئے اوہ پیو دا وی انکار کردا ھے پر جیڈا پُتر دا اقرار کردا ھے اُودے اندر پیو وی ھے۔ ‘‘ ( ۱۔ یوحنا ۲ : ۲۲ ۔ ۲۳ ) اینج ہی ، ’’ رب دی آتما نوں تُساں ایس طراں سیان سکدے اوہ کہ جیڈا کوئی آتما اقرار کرے کہ یسوع مسیح مجسم ہو کے آیا ھے اوہ رب دے آلوں ھے اتے جیڈا کوئی روح یسوع دا انکار نہ کرے اوہ رب دے آلوں نہیں اتے ایں مخالفِ مسیح دی آتما ھے ۔ ۔ ۔ ‘‘ ( ۱۔ یوحنا ۴ : ۲ ۔ ۳ ) دوبارہ اسلام مخالفِ مسیح ہون دے کردار نال بھریا ہویا ھے جدوں اوہ رب دے مجسم ہون اتے خُدائے ثالوث دا انکار کردا۔

مصلوبیت اتے جی اُٹھن دا انکار

ٍمسیح دے خلاف اسلام دی گستاخ جاری رھندی ھے اتے اوہ مسیح دے مُصلوب ہون اتے زندہ ہون دی گواہی دا وی انکار کردی ھے:

’’ اتے اینا دے ایس آکھن تے کہ اسی مسیح عیسیٰ ابن مریم اللہ دے رُسول نوں شہید کیتا اتے ھے ایں کہ اُونھاں نیں نہ اُونوں قتل کیتا اتے نہ اُونوں سُولی دیتی بلکہ ایناں کیتے ایدی شبیہ دا اک بنا دیتا گیا اتے جیڈا ایدے بارے وچ اختلاف کر رھے نیں ضرور اُودے آلوں شبے وچ پئے ہوئے نیں اُونھاں نوں ایدی کُجھ وی خبر نہیں مگر ایں ہی گمان دی پیروی اتے بے شک اُونھاں نیں اینوں قتل نہیں کیتا بلکہ اللہ نیں اُونوں آپنے آل چُک لیا اتے اللہ غالب حکمت آلا ھے۔ ( قرآن ۴ : ۱۵۷ ۔ ۱۸۸) اک  من بھاوندی گھل ایں ھے کہ سارے مُسلمان ایس پیرائے تے متفق نہیں ہو سکدے۔ درحقیقت اوہ سارے پریشان نیں اتے اُونھاں دے کول کوئی خاص علم نہیں ھے اتے اینا مُسلماناں وچوں اک اکثریت ایس تشریح تے دھرم رکھدی ھے کہ یسوع ہلی وی جُسے وچ جیوندا ھے اتے امام مہدی دے آن دے بعد ظاہر ہووے گا۔ اسلامی علم و آخرت دے مطابق یسوع امام مہدی دا اُمتی ہووے گا۔ اک واری فیر اسلام ایس گھل تے اک دوجے دا مخالف ھے جدوں کہ بائبل فرماندی ھے کہ مخالفِ مسیح ( مہدی نوں مسیح خُداوند شکست دیوے گا اتے اُونوں آگ دی جھیل وچ پان گئے۔ ( مکاشفہ ۱۹ : ۲۰ )

اک دوجا فرقہ ایس گھل تے دھرم رکھدا ھے کہ مسیح ھن حقیقی جُسے وچ نہیں ھے بلکہ صرف سُولی تے مریا ہویا ظاہر ہویا۔ خیر اینا دونہواں وچوں کوئی وی تشریح کیوں نہ ہوئے مُسلمان ایس گھل دا انکار کردے نیں کہ مسیح سُولی تے مویا۔ مُسلمان تبصرہ کرن آلے اکثر ایں دعویٰ کردے نیں کہ ایں لہو دی قُربانی دے عقیدے دی الہیات نال رلدا مِلدا ھے اتے مُسلمان پاپاں دے کفارے نوں وی رد کردے نیں ۔ ایس طراں نال اسلام یہودیاں اتے مسیحیت وچ مُکتی دے ضروری تصور نوں وی رد کردا ھے۔

یوحنا رُسول  نیں لکھیا ھے ’’ کیوں جے بوہت سارے اینج دے گمراہ کرن آلے دنیا وچ نِکل کھڑے ہوئے نیں جیڈے یسوع دے مجسم ہو کے آنے دا اقرار نہیں کردے۔ گمراہ کرن آلا اتے مخالفِ مسیح ایں ہی ھے۔‘‘ ( ۲ ۔ یوحنا ۱ : ۷ ) دوبارہ اسلام ایس عقیدے دا انکار کردا ھے کہ مسیح پُتر دی صورت وچ مجسم ہو کے آیا۔ مخالفِ مسیح نوں اک ’’ دھوکہ دین آلا ‘‘ وی آکھیا گیا ھے اتے ایدا کردار بالکل مہدی دے نال ملدا ھے اللہ نوں اصل عربی زبان وچ مُکارا وی آکھیا گیا ھے۔ ( یعنی بوہت وڈا دھوکہ دین آلا ) اینج ہی مہدی وی شیطان دے قبضے وچ ھے اتے اوہ وی ساری دنیا نوں دھوکہ دیوے گا کہ اُونوں سجدہ کرن۔

اسلامی عقیدے بار بار یہواہ پاک خُدا دے خلاف گُستاخی کردا ھے اتے مُستقبل وچ بائبل دی نبوت دے مطابق مخالفِ مسیح ( مہدی ) وی ایں ہی کُجھ کرے گا:

’’ اتے وڈے بول بولن اتے کفر بکن کیتے اُونوں اک منہ دیتا گیا اتے اُونوں بیالس مہنے تیکر کام کرن دا اختیار دیتا گیا اتے اُونے رب دی نسبت کفر بکن کیتے منہ کھولیا کہ اُودے ناں اتے اُودے خیمے یعنی آسمان دے رھن آلیاں دی نسبت کفر بکن اتے اُونوں ایں اختیار دیتا گیا کہ مقدساں نال لڑے اتے اُونھاں اُوتے غالب آئے اتے اُونوں ہر قبیلے اتے اُمت اتے اہل زبان اتے قوم تے اختیار دیتا گیا۔ ‘‘ ( مکاشفہ ۱۳ : ۶ ۔ ۷ )

مقررہ وقتاں اتے قانوناں وچ تبدیلی دا جتن

دانیل نبی دے مطابق مخالفِ مسیح ’’ اتے اوہ حق تعالیٰ دے خلاف گھلاں کرے گا اتے حق تعالیٰ دے مقدساں نوں تنگ کرے گا اتے مقررہ ویلیاں اتے شریعت نوں بدلن دا جتن کرے گا۔ ‘‘ ( دانیل ۷ : ۲۵ )

اسلامی کینلنڈر دی نیو محمد دی حیاتی تے ھے اتے چن دے گھومن تے جیدی سارے مُسلمان پیروی کردے نیں ؛ مزید ہور شریعت دا قانون وی دینی قانونی نظام دے مطابق اسلامی معاشراں دے شہریاں تے لاگو کیتا جاندا ھے۔ اک واری مخالفِ مسیح دی دنیا بھر وچ خلافت دا کنٹرول ہو گیا تاں اوہ سارے آئنی قوانین نوں شریعت دے قوانین وچ بولن دی اتے اسلامی کیلنڈر نوں اک ادارہ بنان دی دا جتن کرے گا۔

عورتاں دے حقوق دا انکار

مہدی اتے مخالفِ مسیح دنیا وچ نوی خلافت دے دور وچ عورتاں دے حقوق دا انکار کردے نیں۔ ’’ اوہ آپنے پیو دادا دے معبداں دی پرواہ نہ کرے گا اتے نہ عورتاں دی مرغوبہ نوں اتے نہ کِسی ہور معبود نوں منے گا۔‘‘ ( دانیل ۱۱ : ۳۷ ) کُجھ نبوتاں دا تجزیہ کرن آلے ایں وی آکھدے نیں کہ مخالفِ مسیح ہم جنس پرست ہووے گا۔ عبرانی دے اصل متن وچ ایں گھل بوہت واضح ھے کہ اوہ عورتاں دی خواہش دی عزت نہیں کرے گا۔ خلافت دے تحت شریعت دا قانون نافذ ہوئے گا اتے عورتاں دے حقوق پامال کیتے جان گئے۔

جنگ دے خُداواں دی عزت کیتی جاوے گی

اخیری دناں وچ مخالفِ مسیح مکمل طور تے شیطان دے قبضے وچ ہوئے گا اتے مہدی نوں اللہ کنٹرول کرے گا اللہ دے ۹۹ خُطابات وچوں اک ’’ المومیت ‘‘ ھے جیدا لفظی ترجمہ ’’ اک اینج دا شخص جیڈا موت دی طاقت دے قبضے وچ ھے ، موت دا سبب بنن آلا ھے ، حیاتی لین آلا یا اُونوں برباد کرن آلا ‘‘

بائبل دا ایں سارا بیان شیطان دے نال مِلدا جُلدا ھے ، چور نہیں آندا پر چران اتے مار دین اتے ہلاک کرن نوں ۔ ۔ ۔ ۔‘‘ ( یوحنا ۱۰ : ۱۰ ) مکاشفہ ۹ : ۱۱ وچ شیطان دا اک ناں ابدون ھے ( یعنی برباد کرن آلا ) اتے یونانی وچ اُپلیون ھے ، بائبل دے بوہت سارے دوجے حوالے وی شیطان نوں موت دا لیان آلا اتے برباد کرن آلے دے طور تے آئے نیں۔

مہدی کیتے ہیگز نیں بیان کیتا ھے:

صحیح بخاری دیاں روائتاں دے مطابق محمد دے بارے وچ ایں آکھیا گیا اتے المہدی گھلیا جاوے گا جیڈا اماماں دی مہر ھے اوہ سارے مذہباں نوں فتح کرے گا۔ اوہ قلعہ بناوے گا اتے لوکاں نوں برباد کرے گا اتے بتاں دے تمام قبیلیاں نوں سُٹے گا اتے رب دے شہیداں دیاں موتاں دا انتظام لیوے گا۔ (۶)

ایں بیان دوبارہ مخالفِ مسیح دے نال مِلدا جُلدا ھے ایں ساری خلافت دی سلطنت دی رہنمائی کرے گا ۔ اُونے آکھیا کہ چوتھا  حیوان دنیا دی چوتھی سلطنت ھے جیڈی ساری سلطنت توں آڈڈھی ھے اتے ساری زمین نوں نگل جاوے گی اتے اُونوں لتاڑ کے ٹوٹے ٹوٹے کرے گی۔ ‘‘ ( دانیل ۷ : ۲۳ ) ؛ ’’ اتے ایس حیوان دی مانند کیڈا ھے ۔؟ کیڈا ایدے نال لڑ سکدا ھے ؟ ‘‘ ( مکاشفہ ۱۳ : ۴ ) شُعبت مہدی دی قوت دے بارے وچ مُسلماناں دے تصور نوں پیش کردا ھے :

ایتھوں تیکر کہ بوہ سارے جدید اتے بین المذاہب تصور رکھن آلے مُسلمان مفکرین وی ایس گھل تے یقین رکھدے نیں کہ مہدی فوجی حکومت دے نال دنیا وچ حکمرانی کرن آ رھیا ھے ۔ ہارون یحیٰ جیڈا کہ اک جدید دور دا دعویٰ کرن آلا اتے وسیع خیال مُسلمان مصنف ھے اُونے ویب سائٹ تے اک سوال دے جواب وچ آکھیا۔ ’’ مہدی مشرق اتے مغرب دے وچکار ساریاں تھاواں تے حکومت کرے گا۔‘‘ ایس طراں یحیٰ مہدی دیاں خُوبیاں دا وی ذکر کردا ھے جیڈا کہ تمام دنیا تے قبضے دے حوالے نال ھے : کوئی وی مہدی دے مقابلے وچ کھڑا نہیں ہو سکدا اتے اوہ تمام دُنیا تے حکمرانی کرے گا۔ ‘‘ (۷)

مُسلمان مفکرین ایس گھل تے یقین کردے نیں کہ مہدی دنیا دے قوماں دے خلاف بوہت سارے جہاداں وچ رہنمائی کرے گا اتے اوہ اسلام کیتے دُنیا بھر وچ راج کرے گا جیس طراں پنجویں باب وچ بیان کیتا گیا ھے کہ اللہ جغرافیائیہ طور تے پاپ دے تمام دیوتاؤاں دے برابر ھے اتے عُلما دا ( یعنی سائبین دیوتا ) ایں دونہویں جنگ دے دیوتاؤاں دے طور تے جانے جاندے نیں ۔ آپنی کتاب مون تہیم وچ جوئیل ناتن لکھدا ھے:

مرد چن دیوتاؤاں وچ مشرقِ وسطیٰ وچ ہلال چن دی شکل شمشیر ورگی ھے جیڈا ایس گھل نوں ظاہر کردی کہ چن دیوتا قُدرتی طور تے جنگجو دیوتا ھے اتے ایس حقیقت دی سیان گلِیکیمش کرواندا ھے ۔ گلِکیمش آپنے پاپ کیتے اک کلہاڑے اتے اک تلوار نوں جیڈا کہ رات دے ویلے تنے ہوئے شیراں دے جیڈے کہ رات نوں گشت کردے نیں اُوناں نوں مارن وچ آپنی اہلیت دسدا ھے۔(۸)

اللہ اک جنگ دا دیوتا ھے اتے بوہت سارے اسلامی جھنڈے اتے اُودے چہرہ کشی دے نمائندے تلواراں دے نشان دے طور تے ایدی نمائندگی کردے نیں دانیل نبی اک پیرائے وچ مخالفِ مسیح اتے ایدے دینی عقیدیاں دی اہمیت نوں بیان کردا ھے :

’’ اوہ آپنے پیو دادا دے معبداں دی پرواہ نہیں کرے گا اتے نہ عورتاں دی مرغوبہ نوں اتے نہ کِسے ہور معبوداں نوں منے گا بلکہ آپنے آپ ہی نوں سب توں بالا جانے گا اتے آپنے مکان تے معبود حصار دی تعظیم کرے گا اتے جیس معبود نوں اُودے پیو دادا جاندے سی سونا اتے چاندی اتے قیمتی پتھر اتے نفیس ہدیے دے کے اُودی تعظیم کرے گا اوہ بیگانہ معبود دی مدد نال مستحکم قلعیاں تے حملہ کرے گا جیڈا اُونوں قبول کرن گئے اُوناں نوں بڑی عزت بخشے گا اتے بہتیاں تے حاکم بنائے گا اتے رشوت وچ ملک نوں تقسیم کرے گا۔‘‘ ( دانیل ۱۱ : ۳۷ )

اصلی عبرانی زبان وچ ، ۳۷ ایت وچ جیڈا اکھر ’’ معبود ‘‘ کیتے استعمال ہویا ھے اُودا ترجمہ جمع دی صورت وچ یعنی ’’ معبوداں ‘‘ وچ ہونا چاہی دا سی۔ (۹) کی ایں محمد دے آلوں اسلام دے نال تعلق نہیں رکھدا؟ اُودے آباؤ اجداد نیں کعبہ دے مزار وچ ۳۶۰ معبوداں دی پوجا کیتی اتے اُونے سارے بُتاں نوں توڑ دیتا پر حجرہ اسود نوں جیڈا کہ اللہ دی نمائندگی کردا سی اُونوں پوجیا ۔ تاں جے محمد بوہت سارے نوے آڈڈھے عقیدیاں دے وچکار ہم آہنگی دے دیناں اتے بدعتی عقیدے جیڈے کہ اللہ دی پوجا دے نال ملدے سی۔

اُوناں دے نال جُڑیا رھیا۔ چھیتی ہی مادہ پرستاں دا اللہ ریا کار چن دیوتا وچ بدل گیا اتے اُودیاں خُصوصیات ، صفتاں اتے دھرم وچ اضافہ ہویا۔ محمد دا نواں دین اسلام اینوں وحدانیت دا ناں دیتا گیا ایتھوں تیکر کہ اوہ آپنے ہی قبیلے دے لوکاں اہل قریش دے خلاف ہو گیا اتے اُوناں وچوں بہتاں نوں ذبح کیتا ایس طراں نال محمد نیں آپنے اباؤاجداد دے دیوتاؤاں دی نہ تے ہور پیروی کیتی اتے نہ ہی اُوناں دی عزت کیتی جے کر مخالفِ مسیح مہدی آن آلے دور وچ ایِسے پس منظر توں آندا ھے تاں ایں گھل اُودے کیتے پوری آنی ھے اتے اسلام کیتے وی مخالفِ مسیح آپنے ہی دیوتا نوں عزت دیوے گا۔

دوجے اکھراں وچ اوہ جنگ دے دیوتا نوں عزت دیوے گا ( یعنی چن دیوتا اللہ نوں ) اتے وڈے وڈے مضبوط قلعیاں تے حملہ کرے گا۔ ( یعنی دوجی وڈی فوجی قوتاں تے ) مخالفِ مسیح شیطان دے قبضے وچ ہوئے گا، ’’ اوہ کِسے دیوتا نوں عزت نہیں دیوے گا ؛ کیوں جے خُود آپنے آپ نوں سب توں وڈا بناوے گا۔ ‘‘ ( دانیل ۱۱ : ۳۷ ) شیطان اک بوہت وڈا باغی سی اتے اِیسے سببوں اُونے آپنے آپ نوں رب توں وی وڈا ہون کیتے پیش کیتا اتے اک طور تے اُونے ایں وی فیصلہ کیتا کہ صرف اُوسے دی پرستش ہووے ۔ مخالفِ مسیح مہدی صرف شیطان دی پیروی کرے گا جینے اُودے تے مکمل طور تے قبضہ کیتا ہویا ھے اوہ صرف جنگ دے دیوتا دی عزت کرے گا اتے دنیا تے اُودے اختیار اتے فتح کیتے اُودے توں درخواست کرے گا۔ ’’ اے غیب دسن آلے نبی کافراں تے اتے منافقاں تے جہاد کرو اتے اُوناں اُوتے سختی فرماؤ اتے اُوناں دا ٹھکانہ جہنم ھے اتے کی ہی بھیڑا انجام ۔ ۔ ۔ ‘‘ ( قرآن ۶۶ : ۹ )

’’ اتے جے کر اُودے نال لڑو ایتھوں تیکر کہ کوئی فسادی باقی نہ رھوے اتے سارا دین اللہ ہی دا ہو جاوے فیر جے کر اوہ بعض رھن تاں اللہ اُوناں دے کام ویکھ رھیا ھے اتے جے کر اوہ پھرن تاں جان لیوں کہ اللہ تہاڑا مولا ھے تاں کی ہی چنگا مولا اتے کی ہی چنگا مدد گار اتے جان لیوں کہ جیڈا کُجھ غنیمت لوں تاں اُودا پنجواں حصہ اللہ اتے رُسول اتے قرابت آلیاں اتے یتیماں اتے محتاجاں اتے مسافراں دا ھے۔ ‘‘ ( قرآن ۸ : ۳۹ ۔ ۴۱ )

شیطان بطور ہلال نوے چن دے طور تے پیش کیتا گیا ھے قضاۃ دی کتاب وچ جدعون نیں مدیان دیاں فوجاں دے خلاف اسرائیل دا دفاع کیتا اُوناں وچوں کُجھ نسلاً اسماعیلی سی۔ ’’ جدعون سارے زیورات ایتھوں تیکر کہ جیڈے اُونٹاں دیاں توناں وچوں سی لے گیا۔( قضاۃ ۸ : ۲۱ ) اصلی عبرانی ترجمے دے مطابق ایں زیورات چن یا الہلال دے معنی رکھدے نیں۔ عبرانی رسم الخط دے مطابق اتے جیڈی اُودی زبان دی جڑ ھے ۔ (۱۰) ہو سکدا ھے کہ ایں زیورات جیڈے اُونٹاں دے گلیاں دے نال بنھے ہوئے سی اوہ ہلال چن دی طراں دے نیں ( قضاۃ ۸ : ۲۶ ) ایں لوکی چن دیوتا دی پوجا کردے سی جیدے سبب توں اُونھاں نیں آپنے ڈنگراں دے گلے وچ ایس قسم دے زیورات پاوائے۔ زباندانی دی قربت وچ ایناں دا ترجمہ ہلال چن ہی بندا ھے ۔ (قضاۃ ۸ : ۲۱ ) وچ جے کر اسی اینوں اک اکھر دے نال جوڑیے تاں ایدا ترجمہ شمار کیتا گیا ھے اتے بعد وچ یسعیاء ۱۴ : ۱۲ وچ وی ھے اینج ہی پرانے تصور دے مطابق اکھر سِن کیتے شِن استعمال ہوندا سی۔ اِیسے سببوں چن دیوتا کیتے وی پہلاں اکھر ڈاؤن  استعمال ہوندا سی اتے ایں اصل متن وچ اک دوجے نال مِلدے جُلدے نیں ۔ یسعیاہ بابلیاں دے بادشاہ نال خطاب کردا ھے۔ ( ایں وی شیطان دی اک قسم ھے اتے آن آلے مخالفِ مسیح مہدی دی صورت وی ) : ’’ اے صُبح دے روشن ستارے توں کیوں جے آسمان توں ڈِگ پیا قوماں نوں پست کرن آلے توں کیوں جے زمین تے ٹپکیا گیا تاں توں آپنے دل وچ آکھدا سی میں آسمان تے چڑھ جاواں گا۔

میں آپنے تخت نوں رب دے ستاریاں نوں وی اُوچا کراں گا اتے میں شمالی اطراف وچ جماعت دے پہاڑ تے بیٹھاں گا میں بادلاں توں وی اُوتے چڑھ جاواں گا میں خُدا تعالیٰ دی مانند ہووا ں گا پر توں پاتال وچ گڑھے دی تہ وچ اُتاریا جاوے گا اتے جیناں دی نظر تیرے تے پئوے گی تینوں غور نال ویکھ کے آکھن گئے کی ایں اوہ ہی شخص ھے جینے زمین نوں لرزایا اتے مملکتاں نوں ہلا دیتا۔‘‘ ( یسعیاہ ۱۴ : ۱۲ ۔ ۱۶ ) غور کروں شیطان اتے مخالفِ مسیح پہلاں وی ٹھیک اک طراں نال بیان کیتے گئے نیں ، ’’ اوہ آپنے آپ نوں سب توں بالا جانے گا۔‘‘ ( دانیل ۱۱ : ۳۷ ) مزید ہور قرآن اصل وچ حکم دیندا ھے کہ مُسلمان شیطان دی پوجا کرن، ’’ آکھو میں صُبح دے رب دی پناہ منگدا ہاں۔ ‘‘ ( قرآن ۱۱۳ : ۱ )

توں کہری شرٹس لکھدا ھے :

مزید ہور شیطان اتے ہلال چن دے وچکار کافی مماثلت ھے ویب سائٹ


گلیزن ایل آرچر نیں آپنی کتاب ’’ انسائیکلیو پیڈیا آف بائبل ڈیفیکلٹیز ‘‘ جیڈا کہ ذونڈوارن پریس توں ۱۹۸۲ء وچ شائع ہوئی اُودے وچ لکھیا کہ عبرانی زبان وچ ’’ ہیلل ‘‘ دا ترجمہ یونانی زبان دے ’’ ہیوس فورس ‘‘ وچ کی ھے پر ایدا حقیقی مطلب ’’ صُبح لیان آلا صبح دے ستارے ‘‘ دے آل کیتا گیا ھے اوہ ہور ایدی واضح وجہ بیان کردا ھے جیڈا کہ ابتدائی قریبی مشرقی زباناں وچ سمجھیا جاندا ھے ایدے مطابق اکھر سیریاک پشتہ دا اکھر استعمال ہویا ھے جیڈا قریب ترین ہیلل نال مِلدا جُلدا ھے اینوں ’’ آلل ‘‘ وی آکھدے نیں اک ممکنہ طور تے عربی نسل اینوں ’’ ہیللن ‘‘ آکھدی ھے جیدا مطلب ھے ’’ نواں چن ‘‘ جے کر ایدیاں جڑاں عبرانی دے ہلال نال مل دیاں نیں ( یعنی عربی دے ہالہ توں ) تاں ایدا مطلب ھے ’’ آب و تاب نال چمکنا ‘‘ ( عقئدین نسل وچ ’’ ایلو ‘‘ اک اسم صفت ھے جیدا مطلب ’’ چمکنا ‘‘ ھے ) ایس طراں نال اسی سمجھ سکدے ہاں کہ ’’ ہیلل ‘‘ دا مطلب ’’ چمکن آلا ‘‘ ھے ( صحفہ نمبر ۲۶۸ ) اوہ ہور بیان کردا ھے کہ لوسیفر نوں طنزاً ’’ شہار ‘‘ وی آکھیا گیا ھے جیدا مطلب ھے ’’ اک چمکن آلا ‘‘ ( صحفہ نمبر ۲۶۹ )۔ (۱۱)

عربی زبان عبرانی زبان دے قریب ترین زبان ھے اتے اکثر ابتدائی اکھراں دے مطلب دی صحیح اصلی جڑ نوں ویکھن کیتے مفید ھے ۔ عربی نسل دا اکھر ہیلن دا ترجمہ نواں چن ھے جیدا مطلب ھے کہ یہواہ ابلیس دی عدالت دا مذاق اُڑاندا ھے ۔ یہواہ ابلیس دے بارے وچ بیان کردا ھے کہ اوہ اک چمکدا ہویا صُبح دا  ستارا سی جیدا آپنی روشنی گنوا بیٹھا اتے اخیری اوہ بُجھ جاوے گا۔ دوجے ایس پیرائے نوں وینس دے ستارے دے مساوی وی سمجھدے نیں جیدیاں جڑاں اسلام توں پہلاں عرب دے کاماں توں سی جیدا تذکرہ پچھلے ابواب وچ ہویا ھے ۔ اسلامی جھنڈے وچ ہلال چن اتے ستارے دیاں تصویراں دی تشبیہ نظر آندی ھے۔

جن ( بد روحواں ) قرآن نال پیار کردیاں نیں

جن جیڈے کہ بد روحواں دے مساوی نیں ایس طراں دیاں ہور روحواں یا شیطان قرآن دیاں سورتاں وچوں ھے اتے ایدا تعلق اسلام توں پہلاں دی اصل توں ھے اُونھاں نیں اسلام دے راستے دی پیروی کیتی اتے قرآن دی تعریف کیتی۔

’’ تُساں فرماؤ مینوں وحی ہوئی کہ کُجھ جناں نیں میرے پڑھن تے کن لگا کے سُنیا تاں بولے اساں نیں اک عجیب قرآن سُنیا کہ بھلائی دی راہ دسدا ھے تاں اسی اُودے تے دھرم لیائے اتے اسی ہر گز کِسی نوں آپنے رب دا شریک نہیں کراں گئے ۔ ۔ ۔ اتے ایں کہ اساں نیں جدوں ہدایت سُنی اُودے تے دھرم لیائے جیڈے آپنے رب تے دھرم لیائے اُونوں نہ کِسی دا خوف اتے نہ زیادتی دا اساں نیں تسلیم کیتا ۔ ۔ ۔ ‘‘ ( قرآن ۷۲ : ۱ ۔ ۲ ، ۱۳

کیوں جے کوئی مُسلمان اینج دے رب دی پوجا کرن گئے جیدیاں بد روحواں وی پوجا کردیاں نیں ؟ کی کِسے نوں سمجھنا نہیں چاہی دا کہ ایں اِیسے گھل دی علامت ھے ؟ کی ایں کِسے کیتے ٹھیک ھے کہ اوہ اُوسے شیطانی چن دیوتا اللہ دے اگے جُھکن جیدی پوجا بدروحواں وی کردیاں نیں۔

قتل کرن دی وڈے پیمانے تے مشق

اک بوہت وڈی نظراں جما کے ویکھن آلی مشابہت جیڈا مخالفِ مسیح اتے مہدی دے درمیان ھے اوہ ھے مارنے دا طریقہ کار ’’ فیر میں تخت ویکھے اتے لوک اُودے تے بیٹھ گئے اتے عدالت اُوناں دے سپرد کیتی گئی اتے اُونھاں دیاں روحواں نوں وی ویکھیا جیناں دے سر یسوع دی گواہی دین اتے رب دے کلام دے سبب توں کٹے گئے سی اتے جہناں نیں اُوس حیوان دی پرستش کیتی سی نہ اُودے بُت دی اتے نہ اُودی چھاپ آپنے متھے اتے ہتھاں تے لئی سی۔ اوہ جیوندا ہو کے ہزار وریاں تیکر مسیح دے نال بادشاہی کردے رہے۔‘‘ ( مکاشفہ ۲۰ : ۴ )

مزید ہور مخالفِ مسیح دی سلطنت مندرجہ ذیل دھرم وی رکھے گی ؛ لوک تہانوں عبادتخانیاں توں خارج کر دین گئے بلکہ اوہ ویلہ آندا ھے کہ جیڈا کوئی تہانوں قتل کرے گا اوہ گمان کریگا کہ میں رب دی سیوا کردا ہاں۔‘‘ ( یوحنا ۱۶ : ۲ )

دوبارہ اسلام دی ساری تاریخ نیں ستویں صدی توں متحدہ ہو کے قتل کرن دی اک وڈی مشق کیتی ھے ۔ محمد نیں آپی وی ۶ سو اتے ۹ سو یہودی آدمیاں نوں جیڈا کہ بنوقریزہ توں سان قتل کرن وچ حصہ لیا اُودے بعد چھیتی ہی اُونے اتے ۴ سو یہودیاں نوں مارن دا حکم دیتا۔ ابن عشاق ایس واقعے نوں بیان کردے نیں:

ابو عبیدہ نیں مینوں ابوامر دی سربراہی وچ مینوں دسیا کہ مدیان وچ جدوں رُسول نیں بنوقریزہ نیں یہودیاں وچوں ۴ سو آدمیاں نوں مار دیتا جیڈا کہ آس دے اتحاد وچوں خزاراج دے خلاف سی اُوناں کیتے قتل دا حکم دیتا گیا۔(۱۲)

محمد نیں مُسلماناں کیتے پیروی دا اک طریقہ کار قائم کیتا، ’’ تہاڑے کول بلاشبہ اللہ دے رُسول بہترین نمونہ ھے ‘‘ قرآن ۳۳ : ۲۱ ) بے شک بعد وچ آن آلی سارے خلیفاں دیاں نسلاں اتے اسلامی رہنماؤاں نیں محمد دے سر قلم کرن دے طریقے کار نوں جاری رکھیا ایتھوں تیکر کہ ۱۹۸۰ء دے جدید دور وچ افغان جہادی جنگجوؤاں نیں اندازً ۳۰۰۰ سویت فوجاں دے سر قلم کیتے۔(۱۳)سعودی عربیہ دی حکومت نیں ایس قانون نوں جاری رکھیا کہ سعودی عربیہ دی بادشاہت وچ جادوگراں نشہ لین آلیاں اتے ہم جنس پرستاں وغیرہ دے سر قلم کرن دی مشق نوں اختیار نہ کیتا۔ رومی حکومت نیں بنیادی طریقہ کار وچ غیر شہریاں دے قتل کیتے سُولی دین دا طریقہ اختیار کیتا۔ جدوں کہ کاتھولک کلیسیاء نیں ڈبون یا ساڑن دا طریقہ اپنایا صرف اسلام نیں ہی ایس قتل دی تاریخی رویت نوں لمبے عرصے کیتے جاری رکھیا۔ ایتھوں تیکر کہ اُوناں دے خاص حکماں جیڈی اُوناں دی ’’ پیوتر کتاب ‘‘ وچ ھے ۔ ’’ اُوناں دا سر تن توں وکھ کر دیوں۔‘‘ (قرآن ۴۷ : ۴ ) ۔ (۱۴)

ہو سکدا ھے کہ کِسے نوں القاعدہ دی تقسیم کیتی ہوئی اوہ ویڈیو زیادہ ہوئے جیناں وچ جیوندے لوکاں دے سر کٹے گئے۔ اک واری اسلامی خلافت جے کر سرکاری حکومت بن جاندی ھے اتے مہدی اُودا سربراہ ہوندا ھے تاں پوری دنیا وچ سر کٹن دا کام اُوناں ساریاں کیتے جیڈے اُودے نشان دے سامنے جُکھن توں انکار کرن گئے۔

ساری دنیا وچ مخالفِ مسیح دی حکومت

بطور بائبل دیاں نبوتاں دے ریکارڈ وچ جیڈا مخالفِ مسیح دا مُستقبل وچ خطابات ہون گئے اوہ ساری دنیا وچ بادشاہی کرے گا اُونوں بابل ، اُسوریہ دا بادشاہ طائر ( لبنان ) دا شہزادہ اتے مِصر دا فرعون آکھیا جاوے گا۔ جغرافیائی طور تے ایں نبوت بڑی جامع ہووے گی مسیح دے بارے وچ نبوت ہوئی کہ اوہ مِصر ، بیتالحم اتے ناصرت توں آوے گا اتے سچی نبوت دے مطابق یسوع بیتالحم توں آیا، ہیرودیس دے زمانے وچ مِصر دے آل نسیا اتے ناصرت وچ پلیا ودھیا۔

دس قومی اسلامی سیاسی اتحاد

شُعبت اُوناں قوماں دا اک خلاصہ بیان کردا ھے جیڈا مخالفِ مسیح مہدی کنٹرول کرے گا۔ یسعیاہ دی کتاب وچ اُودا زیادہ تر حتمی حصہ ملدا ھے کہ مسیحا اتے مخالفِ مسیح دے وچکار جنگ ہوندی ھے ۔  تاں جے جدوں اسی درحقیقت خاص قوماں نوں جیڈے اُوس ’’ نبوتی حصے ‘‘ دی زد وچ آندے نیں یا ایس گھل دا ’’ بوجھ ‘‘ رکھدے نیں کہ اوہ مسیح دے خلاف ہوئے تاں اوہ ساری مُسلم قوماں نظر آندیاں نیں ۔ ایناں قوماں تے غور کرو ایناں وچ زیادہ تر زور دیتا گیا ھے : بابلیاں ۔ یسعیاہ ۱۳ باب ؛ اُسوریہ اتے فلسطین یسعیاہ ۱۴ باب ؛ موآب۔ یسعیاہ ۱۵ باب ؛ دمشق ۔ یسعیاہ ۱۷ باب کش ( سوڈان اتے صومالیہ لینڈ ) ۔ یسعیاہ ۱۸ باب ؛ مصر ۔ یسعیاہ ۱۹ باب ؛ مصر اتے کش ۔ یسعیاہ ۲۰ باب ؛ بابل ( عراق اتے عرب ) اتے ادوم ( عرب ) ۔ یسعیاہ ۲۱ باب ؛ ظائر ( لبنان ) ۔ یسعیاہ ۲۳ باب  ۔ (۱۵)

ایں دس اسلامی ملکاں دا سارا اتحاد ھے ، ’’ اتے اوہ دس سینگ جیڈے تُساں ویکھے دس بادشاہ نیں ۔ ہلی تیکر اُوناں نیں بادشاہی نہیں پائی پر اُوس حیوان دے نال گھڑی بھر دے واسطے بادشاہواں دا سارا اختیار پان گئے۔ ‘‘ ( مکاشفہ ۱۷ : ۱۲ ) ایں دس حکمران دس حیوان دے نال اک اتحاد بنان گئے شُعبت لکھدا :

۲۰۰۲ وچ خلافت دی دوبارہ تشکیل دا اک منصوبہ ابو قنات الہ شریف الحیسنی جیناں دا تعلق گائیڈنگ ہیلپر فاؤنڈیشن توں سی اُونے لکھیا ایس منصوبے دا ناں، ’’ خلافت دی واپسی دا منصوبہ ‘‘  سی۔ ایس منصوبے دے مطابق دس لوکاں دی اک کونسل دا ہونا ھے جیڈا ’’ معاون خلیفے ‘‘ ہون گئے اتے ایں خلافت دی حکمرانی دی معاونت کرن گئے۔ ایں معاونین یا اراکین دی کونسل اج دی حکومتاں دے بوہت وزراء دی طراں ہون گے۔(۱۶)

دوجی اسلامی گروہ اتے تحریکاں ایِسے طراں دا نظریہ پیش کردیاں نیں اتے مشرقں وسطیٰ وچ ساری دنیا دی سلطنت کیتے ایس مقصد کیتے کام کر رھیاں نیں اتے پوری دنیا دے آل ودھ رھیاں نیں۔ ایناں بادشاہتاں وچوں اُسوریہ وچ کافی اُبھر کے سامنے آئی ، اسرائیل دی جنگ دے نال لشکراں دے رب نیں فرمایا۔’’ میں آپنے ہی ملک وچ اُسوری نوں شکست دیواں گا اتے آپنے پہاڑاں تے اُونوں پیراں تھلے لتاڑاں گا۔ فیر اُودا جیڈا اُودے اُتوں لتھیا اتے اُودا بھار اُودے موڑیاں توں ٹیلگا۔ ( یسعیاہ ۱۴ : ۲۵ )

ست سر

یوحنا رسول نیں اخیری ویلے دے حیوان یا بادشاہی دی گواہی دیتی ’’ بس اوہ مینوں روح وچ جنگل نوں لے گیا۔ اُوتھے میں قرمزی رنگ دے حیوان تے جیڈا کفر دے ناواں توں لپیا ہویا سی اتے جیدے ست سر اتے دس سینگ سی اک عورت نوں بیٹھے ہوئے ویکھیا ۔ ۔ ۔ ایں ہی موقع ھے اُوس ذہن دا جیدے وچ حکمت ھے اوہ ستوں سر ست پہاڑ نیں جیناں تے اوہ عورت بیٹی ہوئی ھے اتے اوہ ست بادشاہ وی نیں پنج تے ہو چُکے نیں اتے اک موجود ھے اتے اک ہلی آیا نہیں اتے جدوں آوے گا کُجھ عرصے تیکر اُودا رھنا ضرور ھے اتے جیڈا حیوان پہلاں سی اتے ھن نہیں اوہ اٹھواں ھے اتے اُوناں ستاں وچوں پیدا ہویا اتے ہلاکت وچ پئیوے گا۔‘‘ ( مکاشفہ ۱۷ : ۳ ؛ ۱ ۔ ۹ )

دُرست تفسیری مطالعے وچ ، اکھر پہاڑ نوں ’’ بادشاہت ‘‘ وچ ترجمہ کیتا جانا چاہی دا سی ۔ جیس طراں کہ دوجے نبوتی پیراؤاں وچ ھے دوبارہ شُعبت دے شاندار مشرقی وسطیٰ دے تجزئیے وچ اوہ ایتاں دی اک زبردست بیصرت دیندا ھے :

سب توں پہلاں اسی دیکھدے ہاں ایس ویلے جیڈا کُجھ لکھیا گیا ایدے مطابق پنج حکومتاں پہلاں سُٹیاں جا چُکیاں نیں جیدے کہ جملے وچ دیکھیا گیا ’’ پنج سُٹیاں جا چُکیاں نیں‘‘

ایں حکومتاں نیں :

۱۔ مصری شاہنشاہیت

۲۔ اُسوری شاہنشاہیت

۳۔ بابلی شاہنشاہیت

۴۔ فارسی شاہنشاہیت

۵۔ یونانی شاہنشاہیت

اینا پنجاں توں بعد فرشتے نیں یوحنا نوں دسیا کہ اک پہاڑ ( شاہنشاہیت ) ’’ ھے ‘‘ اُوس ویلے وچ یوحنا نیں مکاشفہ دی کتاب وچ لکھیا کہ ایں رومی شاہنشاہت سی اُونے مشرقِ وسطیٰ ، شمالی افریقہ اتے بوہت سارے یورپ تے حکومت کیتی ۶ ۔ رومی شاہنشاہت۔(۱۷)

بس ستواں صیگہ راز وچ ھے ۔ یوحنا رُسول دی حیاتی دے دوران ایں ستوں شاہنشاہت موجود نہیں سی۔

اٹھویں اخیری حکومت ستویں حکومت دی تجدید کرے گی ہر کامیاب حکومت پہلی حکومت نوں جذب کرے گی اتے آپنے اختیار نوں باہر دے آل ہور وسیع کرے گی۔ یوحنا دے دور دی رومی حکومت زور آور سی پر اُودے تے اسلامی عثمانیہ دی شاہنشاہت دیاں خُوبیاں نوں پورا کیتا اتے ایں ہی ستویں شاہنشاہت ھے ایں اسلامی زاہنشاہت برباد ہوئے گی پر اخیری دناں وچ اٹھویں شاہنشاہت دے طور تے سُپر پاور ہوئے گی ۔ ایں تمام تر شاہنشاہتاں یروشلم نوں مرکز بنا کے یروشلم تے قبضہ کرن گئیاں۔

ترکی بطور مخالفِ مسیح دے اک پکی سلطنت

کوئی وی مسیح دے مُڑ آن دے دن یا گھڑی نوں نہیں جاندا پر اوہ نشان گواہی ہون گئے جیڈے ایس موقے تے ظاہر ہون گے ۔ بائبل دیاں نبوتاں جدید ترکی دے آلوں اک تے گویا زخم کاری لگیا ہویا ویکھیا پر اُودا زخم کاری چنگا ہو گیا اتے ساری دنیا تعجب کردی ہوئی اُوس حیوان دے پیچھے پیچھے ہو لئی۔‘‘ ( مکاشفہ ۱۳ : ۳ ) جیس طراں ایس تیرھویں باب وچ پیشنگوئی ہوئی ۔ ستویں شاہنشاہت دا ہڈ کوارٹر کونسٹنٹ ٹائمپل ہوئے گا۔ ترکی ( مشرقی رومی سلطنت دا سابقہ دارلخلافہ سی ) اوہ زخمی ہویا جدوں ۱۹۲۴ء وچ خلافت مُکی ۔ حزقی ایل دیاں نبوتاں وچوں ترکی اخیر زمانے دا اک خاص وڈا کھلاڑی ھے جیڈا کھڑا ہوندا ھے اتے اسرائیل دے خلاف جنگ کردا ھے۔ حزقی ایل مخالفِ مسیح نوں جُوج دے ناں توں نبوت کردا ھے :

’’ کہ اے آدمزاد جُوج دے آل جیڈا ماجوج دی سرزمین دا ھے اتے روش اتے مِسک اتے توبل دا فرمانروا ھے متوجہ ہو اتے اُودے خلاف نبوت کر اتے آکھ خُداوند خُدا ایں وے فرماندا ھے کہ ویکھ اے جُوج روش اتے مِسک اتے توبل دے فرمانروا وچ تیرا مخالف ہاں ۔ ۔ ۔ ۔ اتے اُودے نال فارس اتے کُوش اتے نوط جیڈا سب توں سب سُپر بردار اتے خُود پوش نیں ۔ جُمرا اتے اُودا سارا لشکر اتے شمال دے دونہویں پاسے اہل تجرمہ اتے اُوناں دا تمام لشکر یعنی بوہت سارے لوک جیڈے تیرے نال نیں۔‘‘ ( حزقی ایل ۳۸ : ۲ ۔ ۳ ؛ ۵  ۔ ۶ ) ایناں نبوت دیاں اٹھ تھاواں وچوں خاص طور تے ترکی دے جدید بارڈرز تے واقع ھے اُوناں علاقیاں وچ موجوج ، مسک ، توبل ، گومر ، جُمرا دے علاقے نیں ایں ایس علاقے دے نال شامل نیں اتے جدید دور وچ فارص ( جدید دناں وچ ایران ) ، کُوش ( سوڈان اتے صومالیہ ) فوط ( مغربی مِصر ممکنہ طور تے لیبیا ، الجیریا ، تنسیہ اتے مُری طانیہ ) ایں سارے علاقے اسلای نیں ۔(۱۸) ایس نبوت وچ بوہت ساریاں شیواں عبرانی توں غلط ترجمہ ہوئیاں نیں ’’ وڈے شہر ‘‘ دا ترجمہ بطور ’’ روش دے شہزادے ‘‘ دے کیتا ھے ۔ یا ’’ وڈے ‘‘ نوں بطور رُوش ترجمہ کیتا گیا ھے۔ زبان دانی دے لحاظ نال ایں روش رس یا ریشہ دے مترادف ھے ۔ ایں عبرانی زبان نال تعلق نہیں رکھدا جیویں کہ براؤن ڈرائیور برگر اتے دوجیاں نیں ایں آکھیاھے اکھر رُوش یا وڈا یا سردار تمام تر بائبلی بیان وچ اک خاص مقام رکھدا ھے۔(۱۹) ایس لئی دُرست پڑھن وچ جُوج بطور اک رہنما ( دا سردار یا دا وڈا سردار ‘‘ ) ایں تمام اسلامی علاقے نیں۔

موجوج سنطیہ دے علاقے دے طور تے متعارف ہویا ھے جینے ’’ ایشیا ، ماوئز ( ترکی ) ، اتے بوہت سارے مرکزی ایشیائی ممالک ( ترکمانستان، قانقستان ، تاجکستان ، ازبکستان وغیرہ وغیرہ ) ‘‘ ایں سارے دے سارے سابقہ سوویت یونین آف رشیہ دے حصے نیں اتے ھن مُسلم ممالک وچ بدل چُکے نیں۔ (۲۰)

پر گُمن دا مذبح بطور شیطان دا اک تخت

مکاشفہ دی کتاب وچ ست کلیسیاؤاں کیتے یسوع مسیح دا پیغام ایشیاء مائز کیتے سی ( جدید ترکی ) :

’’ اتے پرگُمن دی کلیسیاء دے فرشتے نوں ایں لکھ کہ جیدے کول دو دھاری تلوار ھے اوہ فرماندا ھے کہ میں ایں تے جاندا ہاں کہ تو شیطان دی تخت گاہ  وچ سکونت رکھدا ھے اتے میرے ناں تے قائم رھندا ھے اتے جیناں دِناں وچ میرا وفادار شہید انتپاس تہاڑے وچ اُوس تھاں قتل ہویا سی جتھے شیطان رھندا ھے اُوناں دناں وچ توں میرے تے دھرم رکھن توں انکار  نہیں کیتا۔‘‘ ( مکاشفہ ۲ : ۱۲ ۔ ۱۳ )

ابتدائی پر گُمن پیگن لوکاں دی پرستش دا مرکز سمجھیا جاندا سی ۔ جیڈا ایشیاء مائز یعنی ترکی وچ سی اتے اُونوں بطور تمام تر ماضی دیاں سلطنتاں وچ اک وسیع دیوتاؤاں دے مقام دے طور تے جانیا جاندا سی۔ ایدے جنوب دے حصے وچ زیس دیوتا دا اک بوہت وڈا مذبحہ سی اتے ایں مذبحہ گھوڑے دے جوتی دی شکل وچ تعمیر کیتا گیا سی اتے ایدے پہلو ۶۴ ۔ ۳۵ میٹر کُلھے اتے ۴ ۔ ۳۳ میٹر گہرے سی ایس مندر دی تھلے آلی تھاں بوہت سرد سی جینوں جیسجینٹ میسی دا ناں دیتا گیا سی ایس تھاں تے جناں اتے دیوتاؤاں دے وچکار لڑائی ہوندی سی ایدا خدو خال جرمن دے جغرافیائی نیں بنایا سی اتے اینوں برلن جرمنی وچ لیائے سی ۔

پہلا پرگُمن عجائب گھر ۱۹۰۱ء وچ کھولیا گیا تاں جے ایں اخیری کارڈ ڈھانچے دے طور تے ان فٹ ثابت ہویا اتے آخرکار اینوں ۱۹۳۰ء وچ اک وڈے عجائب گھر دی شکل وچ بدل دیتا گیا ۔ ۱۹۳۴ء توں ۱۹۳۷ء دے وچکار نازی پارٹی دے وڈے معمار ایلبرٹ سوئیر نیں پر گُمن دا اک مذبہ زی پیلن ٹرائیل کیتے بنایا جیڈا کہ نیوریم برگ ریلیاں کیتے شاندار تھاں سی ۔ ایس مذبحہ دے وچکار کانسی دا اک بیل بنایا گیا جیڈا انسانی قُربانیا کیتے سی ایدے بیل نوں ہٹا کے اُودی تھاں ہٹلر دا پلپٹ بنا دیتا گیا۔

ایس بیل دی اُودے مظلوماں کیتے اک لمبی خوفناک تاریخ ھے ۔ مسیحی بشپ اینٹی پاس نوں یوحنا رُسول دے مکاشفے دے مطابق ایس قربان گاہ تے قتل کر دیتا گیا اینٹی پاس نیں بوہت ساریاں بدروحواں ایس شہر توں کڈی جیدی وجہ توں پیگن دیوتاؤاں دی پوجا وچ خلل پاؤندا اتے اُوناںنیں رومی گورنر نال ایس مسئلے دی شکایت کیتی جدوں اینٹی پاس نیں رومی شہنشاہ دے بُت نوں بطور ’’ آقا اتے دیوتا ‘‘ قُربانی چڑھان توں انکار کر دیتا تاں اُونوں موت دی سزا دیتی گئی۔ پیگن روایت دے مطابق ایس بیل دی قربانی وچ دروازہ کھولن دا حصہ وی شامل سی جیدے وچ بیل کیتے دروازہ کھولیا اتے انسانی قربانی نوں بیل دے سر تے ادا کیتا جاندا اتے اُودا جُسہ انسانی جُسے دے نال ہوندا اگ اُوس کانسی دے بُت دے تھلے اڑی جاندی جیدے وچ اُوس جیوندے مظلوم شخص نوں آہستہ آہستہ بُبُھنیا جاندا۔ بیل دا سر اک پائپ دے نال فٹ کیتا گیا سی ایس لئی جدوں اک مظلوم نوں دُکھ دیتا جاندا اتے اوہ درد دے نال چلاندا تاں بیل جیوندا ہو جاندے۔ (۲۱)

اتے ایِسے قربانگاہ دے مرکز توں ہٹلر نیں آپنی مافوق الفطرت قوت دا دعویٰ کیتا اتے پیغام سُنائے اتے دُنیا دی فتح کیتے لوکاں دی ریلی کڈی۔ اکھر ہولو کاسٹ یونانی زبان دا اکھر ھے جیدا مطلب ھے۔ ’’ ڈنگر دی قُربانی دا مکمل طور تے ساڑیا جانا۔ ‘‘ چھ میلین یہودی ہٹلر دے وڈے حکم دی وجہ توں ایس طریقہ نال قُربان کیتے گئے۔ ایں مناظر نیوریم برگ دے اجتماعات وچ ٹارچ لائٹ دے نال ہوئے۔ جیدے وچ ہٹلر نوں بطور اک دیوتا پیش کیتا گیا۔ ایدے حوالے توں اک مشہور فلم وی بنائی گئی جیدا ناں ’’ ارادے دی فتح ‘‘ سی۔ ایں فلم مشہور جرمنی دے اداکار لینی ریفنستھل نیں ڈیریکٹ کیتی۔ ہٹلر نیں بڑے محتاط ہو کے اُودے ہر سین دی اجازت دیتی اتے ایں جرمنی وچ ۱۲ ورے تیکر وکھائی جاندی رھی۔ من بھاوندی گھل ایں ھے کہ جدوں پرگُمن دا مذبحہ روسیاں نیں ۱۹۴۸ء وچ جدوں اسرائیل قوم پیدا ہوئی لے لیا تاں ایں مذبح ۱۹۵۸ء وچ مُڑ آیا۔

۲۰۰۶ء وچ ترکی نیں پرگُمن دا مذبح جرمنی توں واپس لیان دا جتن کیتا پر اُوناں نیں انکار کر دیتا ۔ ترکی دی حکومت نیں ایں ارادہ کیتا سی کہ ایس مذبحے نوں اُودے اصلی مقام تے دوبارہ تعمیر کیتا جاوے۔ بائبل دے صحیفے اتے چرچ دی تاریخ دے گواہاں نیں ایس حقیقت نوں تصدیق کیتا کہ شیطان اتے اُودی شیطانی طاقتاں نیں قوماں ، شہراں ، عمارتاں ، ڈنگراں ، لوکاں اتے ایتھوں تیکر کہ قیلیاں نوں وی آپنے قابو وچ کیتا ۔ ایشیاء مائز ترکی تے وی وریاں تیکر شیطان دا قبضہ رھیا اتے ایں قبضہ اسلام دی سلطنت دے نال سی۔ دارلخلافہ جیڈا کہ پرانے ویلیاں وچ پیگن شہر سی، اُوس ویلے وچ پرگُمن جغرافیائی طور تے مشرقی رومی سلطنت دے دارلخلافہ ( کونسٹنٹ ٹائمپل ) دے لاگے سی جیڈا کہ استنبول ھے جیڈا کہ اسلامی عثمانی سلطنت دا دارلخلافہ ھے اتے چھیتی ہی ایں مخالفِ مسیح اتے پیگناں دے چن دیوتا اللہ دے تحت آ جاوے گا۔

ترکی وچ اسلامی اتے فوجی رُجحان

دانیل دی کتاب وچ مخالفِ مسیح دی اک نبوت بیان کردی ھے:

’’ اتے اُوناں دی سلطنت دے اخیری ایام وچ جدوں خطاکار لوک حد تیکر اپڑ جان گئے تاں اک ترش رو اتے رمزشناس بادشاہ برپا ہوئے گا۔ ایں دڑا زبردست ہووے گا پر آپنی قوت توں نہیں اتے عجیب طراں نال برباد کرے گا  اتے زور آوراں اتے مقدس لوکاں لوکاں نوں ہلاک کرے گا اتے آپنی چترائی نال اینج دے کام کیتے گئے کہ اُودی فطرت دے منصوبے اُودے ہتھ وچ انجام پوئے گئے اتے دل وچ وڈا گھمنڈ کرے گا اتے صُلح دے ویلے وچ بہتریاں نوں ہلاک کرے گا۔ اوہ بادشاہواں دے بادشاہ توں وی مقابلہ کرن کیتے اُٹھ کھڑا ہوئے گا پر بے ہتھ ہلائے ہی شکست کھاوے گا اتے ایں صُبح وشام دی رویا جیڈی بیان ہوئی یقینی ھے پر توں اُوس رویا جیڈی بیان ہوئی یقینی ھے ۔ پرتوں ایس رویا نوں بند کر رکھ کیوں جے ایس دا علاقہ بوہت دور دے ایام توں ھے۔‘‘ ( دانیل ۸ : ۲۳ ۔ ۲۶ )

’’ اتے اوہ اک ہفتہ  کیتے بہتاں نال عہد قائم کرے گا اتے نصف ہفتہ  وچ ذبیحہ اتے ہدیہ موقوف کریگا اتے یصلیاں تے اُجاڑنے آلی مکروہات رکھی جاوے گی ایتھوں تیکر کہ بربادی کمال نوں اپڑ جاوے گی اتے اوہ بلا جیڈی مقرر کیتی گئی ھے اُوس اُجاڑنے آلے تے واقع ہووے گی ۔ ( دانیل ۹ : ۲۷ )

مخالفِ مسیح تعلق قائم کرن دا اتے فریب دین دا ماسٹر ہووے گا اوہ اسرائیل اتے دوجیاں قوماں دے نال ست ورے کیتے اک عہد بنھے گا اتے درمیان وچ اُونوں توڑ دیوے گا۔ محمد اتے اللہ دا ناں نہاد مکاشفہ اُوس جھوٹے امن دے محاہدے نوں قائم کرے گا اتے اسلام دی ترقی کیتے ہور کام کرے گا۔ محمد نیں دس ورے وچ حدیبیہ وچ عہد نوں توڑیا جیویں ’’ صلح حدبیہ ‘‘ آکھدے ہاں اتے اُودے پیروکار ساری تاریخ وچ ایس جھوٹے فریبی امن دی پیروی دی مثال نیں۔ ترکی وزیراعظم ریِسپ طئیی اپ ایرڈگن اتے صدر عبدالہ ( اکھری طور تے جیدا ترجمہ ’’ بدروح اللہ دا نوکر ‘‘ ) نیں ترکی وچ بطور اک رہنما دے پوزیشن اختیار کیتی جینے مشرقی وسطیٰ امن کیتے جتن کرنا سی۔ ترکی نیں بوہت سارے امن دے محاہدیاں دے درمیان دے طور آپنا کردار ادا کیتا تاں جے ایں گھل قابلِ غور ھے کہ ای یو دی رُکنیت حاصل کرنا اتے مغرب دی مخالفت کرنا اُوناں دے ارمان سی۔ اِیسے اثناء وچ اسلامی بنیاد پرست پس پردہ شدید یہودی مخالفت اتے مسیحی مخالفت دا جذبہ پورے ترکی وچ پھیلا رہے سی۔ ایس گھل نوں اک دھچکا نہیں لگنا چاہی دا کہ ایناں لوقاں نیں اسلامی دارلخلافہ توں یہودیاں اتے مسیحیاں دی اک لمبے عرصے کیتے مخالفت کیتی۔ ترکی حکومت نیں مسلسل کِسی وی رسمی پیچان دا ارمینیاء دے مسیحیاں دے قتل کیتے انکار کیتا ۔

جیویں کہ اُوناں نیں یہودیاں دے مذبح تے ذبح ہون دا انکار کیتا ۔ ۲۰۰۷ء وچ ایرڈگن نیں گورنمٹ ادارے دی پالسی وچ اک نواں قانون جاری کیتا جیدے وچ ۱۹۱۵ء دے واقعے کیتے نام نہاد امن نوں ارمینیاء وچ قتل ہون آلے مسیحیاں دے ناں دے نال جُوڑیا گیا۔ ایں واضح طور تے ۱۹۱۵ء وچ ارمینیاء وچ ہون آلے قتل دے خلاف اک یک جہتی دی کوشش کیتی سی۔ ۲۰۱۲ء وچ فرانس نیں ارمینیاء دے قاتلاں سرکاری طور تے سزا دین دی گھل جیدے کیتے تُرکی نیں اُودے تاریخی حقائق نوں تسلیم کرن توں انکار کر دیتا۔ اِیسے اثناء وچ ترکی نیں شریعت دے قانون جیدے وچ ۱۴۰۰ فیصد عورتاں دے مرن دی شرح سی اتے بوہت سوں نوں اِیسے پاداش وچ قتل کر دیتا گیا ۔ اُودیاں سلائیڈاں جاری کیتیاں۔

بوہت ساریاں مثالاں ایس گھل دی وی ملدیاں نیں کہ جدید ترکی وچ مسیحیاں اتے یہودیاں کیتے بوہت زیادہ دینی تُعصب پایا جاندا ھے ۔ ۲۰۰۶ ء وچ ترکی فلم ’’ اعراق : بھیڑاں دی وادی ‘‘ نیں ترکی وچ زش دا ریکارڈ قائم کیتا۔ اتے ااِیسے طراں جرمنی دے مہاجر نوں وی جیڈا تُرکی وچ آباد سی۔ اک فلم ’’ ہڈ انسیڈنٹ ‘‘ ایدے چے ایراق وی شامل ھے جیدے وچ ترکیاں نیں خاص فوجی دستے وکھائے جیناں نوں امریکی فوجیاں نیں پکڑیا ہویا سی اتے اُوناں دے سراں تے ہُڈ رکھے ہوئے سی۔ ترکی دے کمانڈو نیں بے عزتی محسوس کیتی اتے ترکی دے لوکاں دے آل مخالفت اُبھری۔ اک تشدد دی صورت وچ ایس فلم وچ امریکیاں نوں برائی دے مُجرم وکھایا گیا اتے اُوناں دے نال اک یہودی ڈاکٹر وی جیدا کردار گیری بسی نیں کیتا اتے ایں شخص ٹیل آویو ، نیویارک اتے لندن وچ بلُہل مارکیٹ وچ اعراقیاں دے عضاء ویچ رھیا سی۔ (۲۲)

آن لائن درسپائجل انٹر نیشنل نیوز نیں آپنی سائٹ وچ ایں بیان جاری کیتا۔ ’’ ایس طراں دا کوئی وی بھیڑا کام نہیں کیتا گیا جدوں کہ فلم آلیاں نیں ترکیاں اتے مُسلماناں دی وحشیانہ مخالفت نوں پیش کیتا ایس فلم وچ بھیڑے لوک کالے سی اتے چٹے دنیا امریکی سی یعنی کُرد ، مسیحی اتے یہودی۔‘‘ (۲۳) بوہت سارے ترکیاں نیں ایس فلم دی تعظیم ایس طراں وی کیتی کہ اینوں اک زبردست فلم دی پذیرائی ملی اتے درحقیقت ایدی بنیاد اک پروپیگنڈے تے سی۔ ایدے بعد جیڈی فلم آئی اوہ ’’ بھیڑیاں دی وادی ‘‘ ’’ فلسطین‘‘ ایں فلم در حقیقت واضح طور تے صحیون دے خلاف ایجنڈا سی جیڈا کہ فلسطین وچ ’’ فلو ٹیلا ‘‘ مسائل دے بارے وچ سی ۔ ترکی دی نفرت دے بارے وچ سی۔ ترکی دی نفرت دے بارے وچ دوجی اُبھری ہوئیاں مثالاں کتاباں دا ہتھوں ہتھ ویکنا سی اینا وچ ’’ آڈولف ہٹلر ‘‘ دی کتاب ’’ میری حدود ‘‘ ۔، پوپ تے حملہ ، صحیون دے بزرگ دا پروٹوکول اتے ہنری فورڈ دے بین الاقوامی یہودی۔ (۲۴)

صدر عبدالہ گُل اتے وزیراعظم ایرڈوگن دونہواں دیاں جڑاں ترکی دی اسلامی تحریک توں ھے جیڈا کہ اے کے پی دی لیبرل جماعت دے تحت ھے ( اسلامی جسٹس اینڈ ڈویلپمنٹ پارٹی ۔ ایرڈوگن بین الاقوامی امن اتے پر بی جمہوریت دی گھل کردا ھے جدوں کہ اُودیاں جڑاں اسلامی نیں شُعبت کُجھ مثالاں بیان کردا ھے :

ایروڈوگن نوں ایں غیر مشہور بیان دیندے ہوئے پکڑیا گیا ، ’’ جمہوریت اک گلی دی کار دی طراں ھے ۔ تُساں اُونوں اُوس ویلے تیکر چلاندے اوہ جدوں تیکر کہ منزل نہ آوے اتے فیر تُساں اُتر جاندے اوہ۔‘‘ ایں وی بیان کیتا گیا کہ ایروڈوگن دی سیکرٹری نیں ایں بیان جاری کیتا کہ ایں ضروری سی کہ سیکلرازم اتے ریپبلک ازم نوں ہٹا دیتا جاندا ھے اتے اسلامی نظام دی شرکت ہوندی۔ اک ہور موقعے تے اک نایاب لمحے وچ ایروڈوگن نیں اک زبردست نظم لکھی اُونے لکھیا: ’’ مسیتاں ساڑیاں نشان نیں گنبد ساڑے ہیلمٹ نیں اتے مینار ساڑے دھرم دا حصہ نیں اتے سارے دھرم دار سپاہی نیں ایں پیوتر فوج میرے دین دے محافظ نیں قادرِ مطلق دے آل ساڑا سفر ساڑی منزل ھے اتے ساڑا اخیر شہادت ھے۔‘‘ (۲۵) ایں بیانات ایروڈوگن دی نیت جیڈی اسلامی ادارے کیتے تُرکی تے حکومت کرن کیتے سی اُودی فطرت دی عکاسی کردی ھے ۔ ایس قسم دے بیانات نیں اُودے اُودے کیتے القاعدہ دی لیڈر شپ دے آلوں جیویں کہ الزواری اتے دوجیاں دے آلوں عزت ودھائی ۔مختصر عرصے وچ اے کے پی نیں ایروڈوگن دے قبضے وچ اک اسلامی سلطنت نوں جمہوریت دے بھیس وچ اسلام دے لاگے کیتا جوئیل رچرڈسن دے بھیس وچ اسلام دے لاگے کی جوئیل رچرڈسن دے اک آرٹیکل دے مطابق جیدا عنوان ترکی آپنی فوج نوں دوگنا کردا ھے‘‘ اتے اے پی نیں ۲۰۰۲ توں تھلے دیتے کام کیتے۔

’’ صدارت تے قبضہ ؛وزیراعظم دی نشست تے قبضہ پارلیمنٹ دے بوہت ساریاں نشستاں نوں حاصل کرنا ؛ اسلامی ججاں دی جیوری دا بھرنا ؛ فوج دا سر قلم کرنا ؛ پولس دی قوت وچ مداخلت کرنا ( تقریباً ۷۰ فیصد اراکین اسلامی گُولن مومنٹ دے نیں ) جیل وچ قید ترکی دے صحافی ( پوری دنیا وچ کِسی وی دوجی قوم توں زیادہ ترکی صحافی قید وچ نیں جیڈا کہ چین اتے ایران توں وی زیادہ نیں ) ۔‘‘ قوم دی قیادت ھن ترکی دے آہن نوں دوبارہ لکھن کیتے بِل پاس کرن دے اختیار تے کام کر رھی ھے ۔ فوج اتے عدلیہ دیاں قوتاں نوں صاف کیتا جاندا رھیا ھے ۔(۲۶)

تُرکی کیتے ایں منصوبہ کیتا گیا کہ اُودی فوج نوں دوگنا کر دیتا جاوے جیڈا کہ پہلاں ہی نیٹو دی فوج دی دوجے نمبر تے آن آلی فوج ھے جیدی تعداد تقریباً ۵۰۰۰۰۰ سپاہی نیں۔ ترکی دا اک سنجیدہ مسئلہ بے روزگاری دی اک تحریک ھے مزید ہور ایس تنخواہ دار فوج دی بقا دے گورنمنٹ خاموشی دے نال آپنے نیو کلیائی مقاصد نوں وی ودھا رھی ھے۔ ۲۰۰۶ء وچ ایروڈوگن نیں آپنے نیو کلیائی پاور پلانز دی تجدید کیتی اتے پارلیمنٹ توں ۲۰۰۷ وچ ایں منظور ملی کہ ۲۰۱۰ء وچ رشیا اتے ترکی ایس عشرے وچ نیوکلیائی پلانٹ تعمیر کرن گئے جدوں کہ جدوں کہ ترکی وچ ہون آلے ایس وڈے منصوبے دے بارے وچ خاموش رھیا۔(۲۷)

مغربی قوتاں دی ھن ہو سکدا ھے کہ دلچسپی ہووے کیوں جے اسلامی عثمانیہ دی شہنشاہت نیں آپنی نوی حیاتی دے نشانات نوں ظاہر کیتا ھے اتے مشرقی قوماں دے نال مغربی اقتدار کیتے منصوبے بنا رھی ھے ۔ ترکی عام طور تے ’’ اینا ٹوین ایگل ‘‘ دے نال مل کے آپنی طاقت دیاں مشقاں کردا ھے ۔ حال ہی وچ اسرائلیاں نوں تہران وچ ایرانی ائیر سپیس تے اُڑایا۔ (۲۸) ایں سارے نشانات وکھاندے نیں کہ مخالفِ مسیح دی بادشاہت جاگدی ھے اتے قوماں کیتے بربادی ھے ۔مغرب وچ بوہت سارے اینا اسلامی نشانات توں غافل نیں اتے ایس مقصد تے اُوناں دیاں فوجاں ایس تصویر توں دور نیں اتے اُوناں نیں کِدی وی ایدا نوٹس نہیں لیا۔ تاں جے بڑی تیزی دے نال ایں سُپر پاور دے طور تے چلدی ھے ۔ اسلامی مُلا آپنے لوکاں نوں ایں تبلیغ کردے نیں کہ مُسلمان اُونج ہی مغرب نوں شکست دے دین گئے جیس طراں نال مسیحیاں نیں پیگن روم نوں دیتی تیجی صدی دے نتیجے دے طور تے روم اک فوجی اکثریت بنیا پر اُودے وچ اقتصادی بحران وی آیا ۔ شہنشاہ ڈی اولشین نیں فیصلہ ککیتا کہ اوہ ودھدے ہوئیاں اقتصادی بحران دے سبب شیواں دیاں قیمتاں مقرر کر دیوے آہستہ آہستہ اُوس نیں مسیحیاں اتے یہودیاں کیتے ساری سلطنت وچ مخالفت نوں ودھا دیتا جیس نیں بین الاقوامی انقلاب نوں جنم دیتا جیڈا حال ہی وچ مسیحی ہون آلیاں دے آلوں آیا اتے ایں کونسٹنٹ ٹائن دے آلوں سی ۳۱۲ء وچ رومی سلطنت دا پیگانی دور ختم کیتا گیا اتے کونسٹنٹ ٹائن اک بادشاہ دے طور تے سامنے آیا کی دنیا وچ اینج ہی قوتاں اسلام کیتے وی واقع ہو سکدیاں نیں۔ مسیحیاں نیں پوری سلطنت وچ مسیحیت نوں پھیلایا اتے ایں محض ویلے دی گھل سی کہ اُونے اک فتح حاصل کیتی اینج ہی پہلی اسلامی سلطنت نیں مسیحی بیذینٹائن نوں فتح کیتا ( جیڈا کہ پہلاں رومی حکومت سی اتے ایں محض چند عشریاں وچ


اسلام چاند دیوتا یعنی اللہ دے ذریعے نال ساریاں نوں چیلنج کردا ھے جیڈے قرآن دے اختیار تے شک کردے نیں :

‘‘پر اک بہُتان جیڈا اُتھاں نیں بنا لیا ھے اتے اُودے تے لوکاں نیں اُونوں مدد دیتی ھے بے شک اوہ ظالم اتے جھوٹ تے آئے نیں اتے بولے اگلیاں دیاں کہانیاں نیں جیڈیاں اُوناں نیں لکھ لئییاں نیں تاں اُوہ اُوناں تے صُبح و شام پڑھی جاندی نیں ۔’’ ( قرآن ۲۵ : ۴ ۔ ۵ ) فیر قرآن اک ہور بیان دیندا ھے جیڈا دھرم دار بے ایماناں نوں دیندا ھے ۔ ’’ تُساں فرماؤ اُونوں تے اُونے اُتاریا ھے جیڈا آسماناں اتے زمین دی ہر لُکی گھل جاندا ھے ۔ ۔ ۔ ‘‘ ( قرآن ۲۵ : ۶ )

ایں پیرائے کِسی شہادت دے ایس بیان نوں مدد دین دی وجہ پیش کرنا چاھنداھے کہ قرآن دی ساری کہانیاں یا تے پہلاں توں موجود نیں یا محمد دی حیاتی دے بارے وچ ھے ۔ قرآن وچ کُجھ وی نواں نہیں ھے ۔ بوہت سارے قرآن دے قابل ذکر پیرائے اسلام توں پہلاں دی تاریخ یا حدیث دے حوالیاں دے بغیر نہیں سمجھے جا سکدے۔(۱)

مثال دے طور  تے سورما اُونٹنی دا ذکر اک مشہور عربی دی دیوار دے عقیدے توں لیا گیا ھے ۔ قرآن ۷ : ۷۷ ۔ ۷۸ ) مزید ہور قرآن دی یہودی کہانیاں جیویں کہ ’’ بندر آدمی ‘‘ دی کہانی جیدے وچ لوک بندراں دی صورت وچ بدل جان گئے۔( قرآن ۷ : ۱۶۶ ؛ ۲ : ۶۵ ) مسیحی ذرائع وی جیویں کہ غار دے بیلی دا حوالہ بوہت زیادہ لئے گئے نیں ۔ ( قرآن ۱۸ : ۲۶ ) ایں کہانی یاد دلاندی ھے کہ کیویں کُجھ نوجوان ۳۰۹ وریاں کیتے غار دے اندر گئے اتے فیر ٹھیک حالت وچ جیوندے ہوئے ۔ ( ۲ ) کُجھ مثالاں اینج دیاں نیں جیناں دا پرانے عقیدیاں توں جیڈے کہ محمد دے قرآن توں پہلاں ہی عرب وچ موجود سی سامنے آئی ایں۔

ایناں عقیدیاں کیتے ہور اسلام توں قبل دیاں روائتاں ودھی پئی ایں۔ ایں کتاب ایناں وچوں بوہت ساریاں روائتاں نوں پیش کردیاں نیں ۔ پیوتر پتھراں نوں چُمن اتے رگڑن دی مادہ پرستی دیاں رسماں جیڈیاں کعبہ وچ سی طواف کرن دی رسم چن دیوتا اتے الرحمان دی بدعت اتے اللہ دیاں تین دھیاں ایں ساب مادہ پرستاں دیاں رسماں نیں ۔ ایں ساری دی ساری اسلام توں پہلاں دیاں رسماں اتے اسلام دی مشق دے نال بنھی ہوئی ایں جیناں نوں تحقیق اتے مطالعہ دے نال اک تاریخی شواہد وچ دستاویز دی صورت وچ پیش کیتا گیا۔ (۳)دوجیاں مشقاں وی موجود نہیں سی اوہ وی شامل کیتی گئی ایدے وچ مادہ پرستاں دی دن وچ پنج واری مکہ وچ نماز پڑھن دی رسم ، دو پہاڑاں دے وچکار دوڑن دی رسم ، ہفتے دی بجائے جمعے نوں لوکاں دے اکٹھے ہون دی رسم مہنے وچ دن دے ویلے روزہ رکھن دی رسم ، نماز توں پہلاں وضو کرن دی رسم ، ناک وچ پانی پان دی  اتے کڈن دی رسم، عربیاں دے جناں تے دھرم لیان دی رسم ، چوراں دے ہتھ کٹن دی رسم ایں سب پہلاں موجود سان۔

ہور ، اتے بوہت ساری مادہ پرستی دیاں رسماں حدیث دے اندر موجود نیں۔ جیدے وچ : ٹیبوز دی رسم ، بھیڑی انکھ دی رسم ، جادو دی رسم ، بدعاؤاں دی رسم ، ناواں دی رسم ، کامیابی دی رسم ، قسم کھان دی رسم ، خاص قربانیاں دے وسیلے قسم توڑن دیاں رسماں ، تہم پرستی دے وعدیاں دییاں رسماں ، شمانیت دیاں رسماں اتےآتماؤاإ دیاں رسماں ۔ ( ۴ )  ایناں ساریاں مشقاں نوں محمد دیاں تعلیمات دے نال جوڑ کے اسلامی دھرم بنا دیتا گیا ۔ بوہت سارے مُسلمان تسلیم کردے نیں کہ ایں کہانیاں تے رسماں عرباں دی تاریخ وچ پہلاں توں موجود سی۔ جدوں بوہت ساریاں شیواں وچ اسلام دیاں ایں شکلاں موجود سان تاں فیر کیوں ایس گھل تے اصرار کیتا جاندا ھے کہ قرآن آسمان توں نازل ہویا ھے ۔تاں جے تاریخی شواہد اتے جغرافیائی دریافتاں نیں ایدے خلاف شیواں تیار کر لیاں نیں ۔تاریخ توں ایں گھل واضح ھے کہ محمد نیں پرانے عقیدیاں ، رسماں اتے بائبل دیاں پہلاں توں موجود کہانیاں توں اینوں تیار کیتا ھے۔

جیویں کہ ایس کتاب وچ بیان ہویا ھے کہ محمد نیں سارے ذرائع آپنے ہی آسے پاسے توں لے نیں اُودی مُلاقات عربی بدعتاں اتے آڈڈھے دھرم داراں توں ہوئی۔ ( مسیحی ، یہودی اتے  خوفِ خُدارکھن آلے ) اتے ایں مُلاقات اُودے کارواں دے سفراں وچ ہوئی ۔ آڈڈھے علاقیاں وچ گھومن دے بعد اتے ہر عقیدے دے ٹوٹے لین دے بعد محمد نیں آپنی پوری حیاتی دے دوران قرآن دا اصل مواد جمع کیتا۔

حیرت انگیز طور تے حجرہ اسود دی پرستش دا عقیدہ ااینا تمام تر رسماں وچ حیران کُن ھے ایں گھل قابلِ ذکر ھے کہ مُسلمان بُت پرستی دے خلاف سرگرم نیں تاں فیر اوہ کیوں حجرہ اسود نوں چُمن تے اصرار کردے نیں ؟ بائبل دیاں تعلیمات دے مطابق حجرہ اسود دی پرستش غلط ھے اتے ایں وی بُت پرستی ھے ۔ ایں سنجیدہ تضاد محض ایس حقیقت توں واضح ہوندا ھے کہ محمد نیں عرب دی مادہ پرستی دیاں رسماں نوں اختیار کیتا اتے پتھراں دی بدعت ابتدائی عرب توں آئی ۔ بُت پرستی دی ایس شکل نوں اکثر’’پیترا آلوترے ‘‘ ( یعنی پتھراں دی پوجا ) دے ناں توں سیانا جاندا سی اتے اُودی مشق بوہت ساریاں ثقافتاں ساری دُنیا چے کر دی سی ۔ پتھراں دی پرستش مادہ پرستی دی وڈی شکل وچوں اک ھے ہر ورے لکھاں مُسلمان مکہ دی زیارت کردے نیں یعنی اللہ دے گھر دی جیدی نمائندگی حجرہ اُسود دا بُت کردا ھے ۔مُسلمان ایس شہادت نوں قبول کرن توں انکار کردے نیں جیڈے ایس حقیقت نوں پیش کردیتی ھے کہ اللہ دی پوجا محض اسلام توں پہلاں دے پتھر اں دی پوجا دی اک فریبی شکل ھے جینوں وحدانیت دے ناں وچ پیش کیتا گیا ۔جدوں تُساں پنجواں باب پڑھدے اوہ تاں تہانوں شہادت ملدی ھے کہ اللہ اک چن دیوتا ھے جینوں حجرہ اُسود دا بُت پیش کردا ھے ۔

محمد نیں یہودی تعلیمات اتے رسومات نوں اختیار کیتا جدوں تیکر کہ اُوناں نیں نبوت نوں رد کیتا ۔ یہودیاں نیں ایس بُت پرستی نوں قبول کرن توں انکار کر دیتا۔ جیڈا ایس حصے وچ محمد دے نوے دین توں آ رہی سی اوہ سارے دے سارے عرب مادیت پرستی اتے چن دیوتا اللہ دی پرستش توں پہلاں ہی خبردار سی جیڈا کہ اسلام نیں اختیار کیتا ۔ محمد نیں یہودیاں دے خلاف نفرت دا اظہار کیتا جدوں اُوناں نیں اُودے دعوے نوں منن توں انکار کیتا ۔ محمد اتے اُودے اسلامی پیروکاراں نیں بڑے تُعصب دے نال یہودیاں دی مخالفت کیتی ۔ اینا اسلامی گھلاں توں جواب وچ جیڈا کہ یہودیاں دے خلاف سان ایں گھل منطقی طور تے سامنے آندی ھے کہ یہودی مفکرین ، ربی جوزف تلیشکن نیں بوہت سارے حوالیاں دے نال اینوں پیش کیتا۔ یہودی ادب وچ ربی تلیشکن نیں محمد دے ان پڑھ ہوندے ہوئے صحفیاں دے علم اتے عورتاں کیتے اُودے خیالت تے لکھیا ۔ ( نوٹ ) محمد تلیشکن دا اُبھردا ہویا مضمون سی:

گہری محمبت شدید مخالفت وچ بدل گئی جدوں یہودیاں نیں محمد دے رب دے نبی ہون نوں تسلیم کرن توں انکار کر دیتا ۔ مسیحیاں دے نال نال یہودی وی ایں مان رکھدے سی کہ محمد دے سچے پیغام دے اندر کُجھ وی نواں نہیں سی اتے اوہ ایں وی جاندے سی کہ نواں ھے اوہ سچ نہیں سی ۔ ہور ایں کہ محمد دا عبرانی بائبل دا علم سطحی ھے ۔  ۔  ۔  ( کہ مطابق ) سورۃ ۲۸ : ۳۸ ، وچ اوہ فراعون دے بارے بیان کردا ھے ۔ ( خروج دی کتاب توں ) ہامان توں پوچھدا ھے ( ایں آستر دی کتاب وچ ھے ) کہ اوہ بابل نوں برج کھڑا کرے اک قسط جیڈا پیدائش توں شروع ہوندا ھے ہور ایں کہ یہودی اتے ایں معاملہ مسیحیاں کیتے وی محمد دی ہدایت دے مطابق کہ نافرمان طیویاں نوں ماریا جاوے متاثرکُن نہیں سی۔ ( سورۃ ۴: ۳۴ )۔(۵)

ربی تلیشکن ایس گھل دے بارے وچ وی بیان کردا ھے کہ کیویں اُونے توریت دی تعلیم نوں وصول کیتا:

محمد نیں بوہت طریقیاں نال یہودیاں اتے یہودیاں دے دین تے حملہ کیتا ۔  ۔  ۔ اُونے ابراہام نوں یہودی دے بجائے مُسلمان پیش کیتا ؛

ابرہام نہ یہودی سی اتے نہ نصرانی بلکہ ہر باطل توں وکھ مُسلمان سی اتے مُشرکاں توں نہیں سی ۔ بے شک ساریاں لوکاں توں ابرہیم دے زیادہ حقدار اوہ سی جیڈے اُودے پیرو ہوئے ۔ اتے ایں نبی اتے دھرم لیان آلے اتے دھرم لیان آلیاں دا والی اللہ ھے ۔ ‘‘ ’’ سورۃ ۶۸ ۔ ۶۷ : ۳ محمد یہودیاں تے اُوناں دیاں نبوتاں دے بارے وچ الزام لگاندا ھے جیڈا کہ بائبل توں لئی گئی نیں ۔ خاص طور تے اوہ الزام لگاندا ھے کہ یہودی سچے توحیدی نہیں نیں کیوں جے اُونے دعویٰ کیتا سی کہ اوہ عزرا نبی دی بطور دیوتا پوجا کردے نیں۔  ( سورۃ ۳۰ : ۹ ) ۔ ۔ ۔ سورۃ ۶۱ : ۲ وچ  مثال  دے طورتے  محمد نیں آکھیا ‘‘ بے شک دھرم لیان آلے تیز یہودیاں اتے نصراناں اتے ستارے پرستاں وچوں اوہ کہ سچے دل نال اللہ اتے پچھلے دن تے دھرم لیان اتے نیک کام کرن ایناں دا ثواب اُوناں دے رب دے کول ھے اتے نہ اُوناں نوں کُجھ اندیشہ ہوئے اتے نہ کُجھ غم ۔ ’’ پچھلیاں وریاں وچاسرائیل دے نال اک امن دا محاہدہ کرن توں پہلاں شام دے صدر انور سعادات نیں ایس ایت نوں مُسلماناں دے برتاؤ دے تعلق توں یہودیاں تے ایس ایت نوں واضح کیتا جدوں مصر نیں اسرائیلیاں نوں شکست دیتی۔  ( ۶ )

تلیشکن عمردا  حوالہ دیندا ھے جینے اسلامی حکومت دے تحت اختیار نوں سمجھایا :

مغرب وچ اک بوہت مشہور عقیدہ ھے یہودی مُسلمان شہریاں دے برابر دنیا وچ جیوندے رہے جدوں تیکر کہ صحیونیاں نیں یہودی مخالفت احساسات نوں عرب دے وچکار واضح نہیں کیتا ۔ اصل وچ اُوناں دے سو سالہ رویے دے دوران اسلام نیں یہودیاں اتے مسیحیاں نوں حقارت دی نظر نال ویکھیا اتے اُوناں نوں دوجے درجے دے شہری دے طور تے رکھیا ۔  ( ۷ ) مزیدبرآں تلیشکن بیان کرتا :

اُوناں دا معیار آپی نوں غیر توحیداں دے مقابلے وچ ہلی وی برتر ھے اوہ علاقہ جات جیناں نوں مُسلمان فوجاں نیں فتح کیتا ۔ لوکاں نوں ایں پیشکش کیتی گئی۔ کہ یا تو دائرہ اسلام وچ آجاوی یا فیر مر جاویں ۔ یہودیاں اتے مسیحیاں نوں جیناں دا ذکر ہویا ھے کہ اُوناں نوں اُوناں دے دین دی اجازت دیتی گئی اُوناں دیاں حیاتیاں عمر دے قانون دے مطابق بسر ہوئی جتھوں تیکر سیاہ لوکاں دا تعلق ھے توں اُوناں کیتے جنوب وچ جِم کرو دا قانون لوگو کیتا گیا ۔ یہودیاں اتے مسیحیاں نوں آکھیا گیا کہ جدوں مُسلماناں دا ارمان ھے اوہ آپنیاں نشستاں توں کھڑے ہو جان ۔ یہودی اتے مسیحیاں نوں منع کیتا گیا کہ اوہ کِسے ہور دین وچ داخل نہ ہون اتے آپنے دین دی تبلیغ نہ کرن ۔ ایتھوں تیکر کہ دھہمیاں نوں آکھیا گیا کہ جدوں اوہ آپنے مُردیاں نوں دفن کرن تاں آپنی آواز بلند نہ کرن ۔ اک عملی ظلم دیاں حداں نظر آندیاں نیں ۔ اُونوں اجازت دیتی گئی کہ اوہ صرف کھوتیاں نوں چلا سکدے نیں اتے اُوناں نوں منع کیتا گیا کہ اوہ گھوڑے اتے خچر نہیں چلا سکدے ۔ ( ۸ )

تاریخ دے ریکارڈ دے مطابق اسلامی قوانین نوں  یہودیاں اتے مسیحیاں دی ذلت کیتے لوگو کیتا گیا ، تلیشکن بیان کردا ھے :

یہودی اتے مسیحی عرصہ دراز توں  تحقیری قانون دی زد وچ رہے اُوناں نوں کئی ویلے اُوہ کُجھ پاون کیتے آکھیا جاندا جیڈا اوہ نہیں پانا چاھندے اوہ کُجھ جینوں پا کے اوہ احمق نظر آن ۸۰۷ء وچ ۔  ۔  ۔  عباثی خلیفہ ہارون الرشید نیں قانون پاس کیتا کہ یہودی اک لمبی ٹوپی پانون گئے اتے پیلے رنگ دی بیلٹ پاون گئے ۔  ۔  ۔ گیارھویں صدی وچ بغداد وچ یہودی عورتاں نوں اک پیر کالے رنگ دا اتے دوجا لال رنگ دا جوتا پاونا پیندا سی اتے اُوناں دے گلے اتے جوتے دے نال اک پیتل دی گھنٹی ہوندی سی۔ (۹)

ایں ذلت وسطی دور وچ وی جاری رھی تلیشکن لِکھدا ھے وسطی دور وچ فاطمید خلیفہ حاکم نیں مسیحیاں نوں حکم دیتا کہ اوہ فُٹ لمبا صلیب بانہواں دے نال پاون جدوں کہ یہودیاں نوں پنج پاوئنڈ وزنی گیند آپنی گرن دے آلے دوالے پاونی پیندی سی ۔ ایس گھل دی ’’ یادگاری ‘‘ کیتے کہ اُوناں دے آباؤجد کِدی بچھڑے دے سر دی پوجا کردے سی۔ ۱۹۴۸ء وچ یمن توں اُوناں رو تیکسارے ہدی مردوزن نوں ایں زور دیتا جاندا سی کہ اوہ فقیراں آلے لیڑے پاون جیڈی ای گھل دی علامت سی کہ اوہ تھلڑے درجے دے دھہمی نیں ۔(۱۰)

جتھے اسلام نیں حکومت کیتی اُوتھے یہودیاں اتے مسیحیاں نوں آزادی اتے انسانی اختیارات توں تھلڑے حصے وچ رکھیا گیا ۔ ماضی وچ اسلامی عقیدے نیں ظالم قوانین بنائے اتے اُوناں ساریاں دے نال تشدد کیتا جیناں نیں محمد نوں بطور نبی منن توں انکار کیتا۔ ایس سیاست نیں اُوناں ساریاں قوماں نوں جہالت اتے ذلت دیتی جہناں نیں جُھوٹے نبی محمد دی مخالفت کیتی اتے اُودے مادہ پرست چن دیوتا اللہ دی ۔ اسلامی قوانین دی مخالفت دی وجہ توں محمد دے بارے وچ سچائی بیان کرن دی وجہ توں اُوناں اُوتے تشدد ہویا۔ ایں کتاب ذاتی طور تے یا ارادی طور تے مُسلماناں دی مخالفت کیتے مصنف دی نفرت نہیں ھے بلکہ اسلامی تعلیم اتے اُوناں دی شہنشاہی فطرت دی عکاسی ھے ۔ ایں کتاب ایس لئی لکھی گئی کہ مسیحی اتے غیر مسیحی دونہویں ایس گھل نوں سیکھن کہ اسلام دی تاریخی جڑاں کی نیں ایس گھل دی اُمید کیتی جاندی ھے کہ کوئی وی مُسلمان جیڈا ایس کام نوں پڑھے گا اوہ لہو دے کفارے دی قُربانی کیتی جیدا ذکر توریت وچ آیا ھے اتے جواب خُتم ہو چُکیا ھے اُودی عزت کرے گا اتے یسوع مسیح نوں آپنے شخصی خُداوند اتے نجات دہندہ دے طور تے جانے گا ۔ ایں کتاب ایس گھل دی شہادت وی ھے کہ اوہ سب جیڈا یسوع مسیح وچ حقیقی معافی نوں کِدی نہیں مندے سی اوہ توبہ کرن گئے اتے زندہ خُدا یہواہ دے آل پھر آن گئے۔ محمد نیں بیان کیتا سی کہ موسیٰ دی پنج کتاباں نیں جیڈی کہ پیوتر توریت آکھواندی ایں ختم ہو چُکی نیں ۔ تاں جے اوہ ویکھن وچ ناکام ہویا کہ لہو دیاں قُربانیاں آن آلے مسیحا دی تصویر تے سی جیڈا کہ دُنیا دے پاپاں نوں چُکن کیتے آوے گا۔ توریت بیان کردی ھے کہ لہو بہائے بغیر پاپ دی معافی نہیں ھے اتے ایں گھل ہر اک شخص کیتے مُسلمان بدھ مت ، ہندو سیکلر لوک ، مسیحی وغیرہ کیتے ھے کہ مُکتی صرف یسوع وچ ھے نہ کہ کِسی دین یا فلسفے دے اندر  دین انسان دے جُسے دے کام تے نیو ھے جیڈا بچا نہیں سکدا تاں جے مُکتی یسوع وچ ھے ۔ یسوع نیں آپنی آتما وچ آپنے لوکاں نوں چنگے کام کرن دے قابل بنبایا ھے جیڈا کہ حقیقی دین ھے۔

توریت معافی اتے رب دے ملاپ دے بارے وچ کی آکھدی ھے ؟ پیوتر توریت وچ ( احبار ۷ : ۱۱ ) یہواہ پیوتر رب لہو دی قُربانیاں دا مطالبہ کردا ھے ۔ ساری توریت وچ لہو دی قُربانی مسیحا دی پہلی آمد جیڈی پاپ دی معافی کیتے اُودی موت نوں پیش کردی ھے دی اک تصویر ھے ۔ یہواہ نیں ہر شخص نوں آزاد مرضی دیتی ھے کہ اوہ ایس فضل نوں حاصل کرے ۔ خُدا راستبازی دے اندر ۱۰۰ فیصد کاملیت دا مطالبہ کردا ھے ۔ انسان دے اعمال اتے کام راستبازی دے ایس معیار نوں کِدی پورا نہیں کر سکدے۔ جیویں کہ توریت وچ لکھیا ھے ۔ ’’ ویکھ میں بدی وچ صورت پکڑی اتے میں پاپ دی حالت وچ ماں دے ٹیڈ وچ پیا۔‘‘ ایس وجہ توں خُداوند یسوع مسیح ساڑی قُربانی بناندا کہ اُودے وسیلے نال اُوناں ساریاں کیتے جیدا معافی منگے کامل راستباز ٹھہری۔ یعنی آپنے ذہناں نوں بدلن اتے آپنی حیاتی دیاں سمتاں نوں بدلن آپنے پاپاں کیتے ، اتے اُونوں بطور آپنے خُداوند اتے مُکتی داتا دے وصول کرن

یسوع مسیح نیں ساڑے پاپاں کیتے صلیب تے اک متبادل قُربانی کیتے آپی نوں پیش کیتا اتے سانوں ساریاں نوں ابدی حیاتی وچ اُودے ناں توں بلائے جان کیتے جُسے سمیت قبر چوں جیوندا ہویا۔ سارے دھرم داراں دے اندر اوہ روح القدس دی  صورت وچ موجود ھے جہناں نیں اُونوں قبول کیتا۔ مُکتی خالصتاً یسوع توں ھے اک منظم دین ، جماعت یا دوجے انسان دے بنائے ہوئے دین توں نہیں ۔ اسلام دے مطابق محمد دیاں تعلیمات جیڈیاں حدیث وچ ھے سارے ماسوائے اُوناں دے جیڈے جہاد کردے نیں سارے جہنم وچ جان گئے ۔ یا اسلام دے برزخ دی تھاں ایس شہادت دے پیش نظر جیڈا ایس کتاب وچ بیان کیتی گئی ھے قرآن دی فطرت مادی ھے اتے اسلام مادیت پرستی توں نکلیا ھے ۔ مینوں خُداوند وچ ایں اُمید ھے کہ اوہ جیڈے ایس نوی بیصرت نوں پا چُکے نیں اوہ مسیحیت نوں خُداوند یسوع مسیح دے فضل توں مُکتی کیتے حاصل کرن گئے۔


مخفف ڈی

اسلامی حکومت وسعت دا ویلہ

۵۷۰۔ محمد پیدا ہویا  ( تقریباً تاریخ )

۵۹۸ ۔ محمد نیں اک دولت مند بیوہ خدیجہ نال ویاہ کیتا تقریباً تاریخ ) نے ایک دولت مند بیوہ خدیجہ نال ویاہ کیتا تقریباً تاریخ ) ۶۱۰ ۔ محمد نیں اک متشدد آتما دے نال غارِ حرا وچ ملاقات دے وسیلے آپنی پہلی وحی حاصل کیتی۔

۶۲۲۔ پہلی ہجرت ( مدینہ کیتے ہجرت اتے اسلامی ورے دا پہلا کیلنڈر )محمد نیں آپنی جنگ دی دفاع کیتے پہلی وحی حاصل کیتی نتیجتاً اسلام دی ترقی کیتے حملہ کرن دے جہاد دی وحی وی شامل ہوئی۔

۶۲۴ ۔ بدردی  لڑائی بنی کفار دے یہودی مدینہ توں کڈھے گئے ۔

۶۲۵ ۔ اُحددی  لڑائی ۔ بنی نادر دے یہودی مدینہ توں کڈھے گئے۔

۶۲۷ ۔ جنگِ خندق محمد اتے اُودے پیروکاراں نیں ۶۰۰ توں ۹۰۰ دے وچکار بنی قریضہ دے یہودی آدمیاں نوں قتل کر دیتا اتے اُوناں دے کُنبیاں نوں غلاماں دے طور تے ویچ دیتا۔

۶۲۸ ۔ صُلح حدیبہ دا  واقعہ ہویا اتے جنگ ِ خیبر لڑی گئی۔

۶۳۰ ۔ مکہ دی فتح

۶۳۲ ۔ محمد دا اخیری حج اُودے مرگِ بستر تے محمد نیں آپنے پیروکاراں نوں پوری دنیا وچ ایں آکھ کے جہاد دا حکم دیتا ، ’’ میں تہانوں آدمیاں نال لڑائی دا حکم دیندا ہاں جدوں تیکر کہ اوہ ایں نہ آکھن کوئی معبود نہیں ماسوائے اللہ دے ‘‘

۶۳۴ ۔ جنگِ تبوک

۶۳۷ ۔ شام اتے یروشلم دی فتح

۶۳۹ ۔ خلیفہ عمر نیں یروشلم نوں فتح کیتا اتے پتھر دا گُنبد تعمیر کرن دا منصوبہ بنایا ابتدائی یہودیاں دی ہیکل نوں مسیت وچ بدلن تے بشپ سوفیرنس نیں پیوتر تھاں کیتے ایس منصوبے نوں ‘‘ دانیل نبی دے آلوں آکھی گئی ایس گھل توں تعبیر کیتا کہ ایدے وچ مُکرو شے داخل ہوئی ۔

۶۴۲ ۔ مِصر دی فتح ارمینیا اور ایشیاء ماوئنر تیکر وسعت ۔

۶۴۷ ۔ شمالی افریقہ اتے سائپرس دی  فتح تیکر وُسعت

۶۷۲ ۔ روڈس دے جزیرے دی فتح

۶۷۴ ۔ ۶۷۸ اور ۷۱۷ سے ۷۱۸ مسیحی بیذن ٹائن جیڈا کہ کونسٹنٹ ٹائمپل دا  دارلحکومت سی اُونوں دو اسلامی سلطنتاں وچ ونڈ دیتا گیا۔

۶۸۸ توں  ۶۹۱ تخمینہ کیتا ہویا ویلہ جدوں پہاڑ تے گُنبد دی تعمیر ہوئی مکمل ہو گیا۔

۷۱۱ ۔ سپین دی فتح

۷۳۲ ۔ فرانس وچ سیاحواں دی لڑائی چارلس مارٹل اتے اُودے بیلی بادشاہواں نیں اک وڈی اسلامی فوج نوں اک لڑائی وچ کُچل دیتا

۷۳۵ ۔ چارلس مارٹل نیں دوجی واری اسلامی قوت نوں گیئول وچ دھکیلیا ۔

۹۹۶ ۔ حاکم جیڈا  کہ اسلامی مہدی دی طراں ھے اوہ مِصر دا خلیفہ بنیا اتے یروشلم وچ دہشت گردی کیتی۔

۹۹۷ سے ۱۰۳۰ ۔ غزنی حکومت دے تحت دو ملین لوکاں نوں جدید پاکستان ، افغانستان ، ایران اتے انڈیا دے علاقیاں وچ قتل کر دیتا گیا ۔

۱۰۰۰ سے ۱۵۲۵ تاریخ دان کے ایس لال نیں  اندازہ لگایا کہ ۸۰ ملین شہری سپین دے ویلے وچ اسلام دے ناں تے قتل کر دیتے گئے۔

۱۰۳۲ توں ۱۰۳۳ چھ ہزار یہودی مراکو وچ  اتے بوہت سارے گرینڈا وچ ماردیتے  گئے۔

۱۰۵۹ توں  ۱۰۷۱ رابرٹ گئیس کارڈ نیں جنوبی اٹلی وچ  نرمان شہنشاہت نوں قائم کیتا اتے سسلی توں  مُسلماناں نوں کڈھیا ۔

۱۰۴۰ ۔ مرکزی ایشیاء دے نوسیڈک قبائلی آدمیاں نیں  مشرقِ وسطیٰ وچ  ہجرت کیتی  ۔

۱۰۵۵۔ سلجک وارلارڈ نیں  تُغرل بیگ نوں  بغداد وچ  سلطان مقرر کیتا اتے سُنی اسلام نوں موثر بنان دا دعویٰ کیتا ۔

۱۰۷۴ ۔ ترکاں نیں آثیث بِن یُوک دی  حکومت نوں پاک سر زمیناں وچ پھیلا دیتا ۔

۱۰۷۵ ۔ ترک دمشق دے آل نسدے نیں ۔

۱۰۷۷ ۔ ترک یروشلم وچ بنیاد پاندے نیں ۔ ترک ترکی وچ رم دی سلطنت نوں پاندے نیں ۔

۱۰۸۵ ۔ سپین وچ مسیحی فوجاں  دوبارہ سابقہ تولیدو کی وِسیگوتک سلطنت دا اعلان کردے نیں ۔

۱۰۹۲ ۔ ۱۰۹۸ سپین دے بوہت مشہور مسیحی حاکم روڈ ریگوڈیاز ڈیویور ( ایل سِڈ ) اسلامی پھیلدی ہوئی فوجاں نوں خاطر خواں نقصان پہنچاندا ھے ۔

۱۰۹۵ ۔ پوپ عربن دوم مقدس شہر کیتے جنگ دا اعلان کردا ھے ااتے  بیذین ٹائن دی  مسیحی سلطنت کیتے مدد دیندا ھے ۔

۱۰۹۸ سے ۱۰۹۹ جہادی پاک سر زمین وچ آندے نیں  پہلی لڑائی شروع ہوندی ھے اتے ست لڑائیاں وچوں سب توں زیادہ کامیاب یروشلم دوبارہ مُسلماناں توں لیا جاندا ھے اتے پنج وچوں تین رہنما ایس جنگ وچ بادشاہ دے پُتر یعنی ’’ شہزادییاں ‘‘ دی طراں جانے جاندے نیں ۔

۱۱۰۷ ۔ ناروے دا بادشاہ سیگارڈ پاک سرزمین کیتے جاندا ھے اتے اُودے نال ۶۰ ہجری جہاز اتے ۵۰۰۰ جنگجو جاندے نیں ۔

۱۱۱۰ ۔ بادشاہ سیگارڈ فلسطین اپڑدا ھے اتے بالدون جیڈا یروشلم دا بادشاہ سی اُودے نال مِلدا ھے سیگارڈ بالدون نوں مدد دیندا ھے۔تاں جےاوہ سیڈن نوں مُسلماناں توں آزاد کروان ۔

۱۱۲۸ ۔ ہیکلاں دے حکمران حکمراناں نوں کلیسیاء دے آلوں پاک سر زمین دے تحفظ کیتے سرکاری شناخت دیتی جاندی ھے۔

۱۱۲۰ ۔ ہسپتالاں دے  سربراہ زور پکڑدے نیں اتے بوہت ساریاں سُولی دیاں جنگاں لڑدے نیں ۔

۱۱۴۶ سے ۱۱۴۸ دوجی  لڑائی وچ  اڑیسہ دی  ریاست سابقہ مسلمان فاتح جیڈا ۱۱۴۰ وچ سی اُوس توں حاصل کرن وچ ناکامی ہوندی ھے۔

۱۱۸۸ توں  ۱۱۹۲ تیجی لڑائی پوپ گریگری سوم دی قیادت وچ ہوندی ھے جیڈا صلاح و الدین دے خلاف سی اتے  ۱۱۸۷ وچ ہیٹن وچ صلاح و الدین نوں  فتح ہوئی جیڈا ایدے وچ واضح شخصیات اُبھر کے سامنے آئیاں نیں  وہ بادشاہ رچرڈ سی جیڈا انگلینڈ دا شیر دل تسی فرانس دا بادشاہ فلپس شہنشاہ فریڈرک بار بوروسہ اُوناں نیں لیونٹ دے ساحل تے اُوس سر زمین وچ قلعہ بنایا۔

۱۲۰۱ توں  ۱۲۰۴ چوتھی لڑائی کونسٹنٹ ٹائمپل دے آل مُڑ گئی جیدے انت وچ لاطینی شہنشاہت دا  قیام ہویا۔

۱۲۱۸ توں  ۱۲۲۱ ۔ پنجویں چھیویں اتے ستویں لڑائی بنیادی طور تے مِصر نوں مرکز بناندی سی اتے ایدے وچ زیادہ تر ناکامی ہوئی ۔

۱۲۵۸ توں  ۱۳۲۶ عثمان دی خلیج جیڈا کہ زیادہ تر عثمانی حکومت کیتے ترکی وچ جانی جاندی ھے سامنے آئی ۔

۱۳۰۱ عثمان ( بون بریکر ) نیں بیذین ٹائن دی وڈی فوج نوں جنوبی کونسٹنٹ ٹائمپل وچ شکست دے کے بوہت شہرت حاصل کیتی ۔

۱۳۸۹ نوں سووہ کی لڑائی عثمان ترک مراد اول نیں مسیحی سرباں نوں شکست دیتی ۔

۱۴۴۴ ورنا دی لڑائی ۳۰۰۰۰ دی اک فوج نیں محمود دوم توں  شکست کھادی ۔

۱۴۵۳ محمود دوم نیں مشرقی مسیحی سلطنت کونسٹنٹ ٹائمپل نوں آپنا دارلحکومت بنایا۔

۱۵۲۹ ترک ویانہ  دے  دروازیاں تیکر  آئے پر نسا دیتے گئے ۔

۱۵۲۰ توں ۱۵۶۶ عثمانیہ حکومت دے تحت عظیم سلمان نیں  اسلام دے گھر نوں اک واری فیر اک واحد وحدانی شہنشاہی خلافت وچ اکٹھے کیتا۔

۱۶۸۳ ۔ ترکاں نیں ویانہ نوں دوبارہ لین دا جتن کیتا پر مقدس رومی شہنشاہت دے مغربی سپر پاور دے الحاق نیں  اتے پالش لیتھونیا ، دولتِ مشترکہ ( پاک لیگ ) نوں شکست دیتی ۔

۱۸۹۴ توں ۱۸۹۶ ترک مُسلماناں نیں  ڈھائی لاکھ ارمینیاء دے مسیحیاں نوں ذبح کیتا۔

۱۹۰۴ توں ۱۹۰۹ اک دوجے ۳۰۰۰۰ لوک جیڈے ارمینیاء وچ سی اُوناں نوں ترکاں نیں قتل کیتا۔

۱۹۱۵ توں مُسلمان ترکاں نیں اک زبردست منصوبہ سازی نال اک میلین ارمینیاء دی (جیناں وچ زیادہ تر مسیحی سی  ) نسل کشی کیتی ۔

۱۹۲۴ ۔ اسلامی عثمانی سلطنت وچ سرکاری خلافت دا  خاتمہ ہویا۔

۱۹۳۹ ۔ ہٹلر آپنے مشن دے تحت اُوناں تمام یہودیاں نوں جیناں دی بنیاد اسلامی ترک دے نمونے تے سی اُوناں دی خاموشی نال نسل کشی کر دیتی۔



باب بارہ

(۱) تھامس پیٹرک ہگیز ، ڈکشنری آف اسلام ( شکاگو : قاضی پبلیکیشنز انک ، ۱۹۹۴ء) ، ۲۴۳

(۲) تخفیف ۔ ، ۲۰۷

(۴) افاہیم قارش ، اسلامک امپریل ازم : ایک تاریخ (نیوہیون اینڈ لندن ۔ ہیل یونیورسٹی پریس ، ۲۰۷) ، ۵

(۵) ابن اضحاق، لائف ، ۱۳۰

(۶) تخفیف ۔ ، ۱۳۱

(۷) رابرٹ سپنسر ، دی ٹروتھ اباؤٹ محمد ۔ فاؤنڈر آف دی ورلڈ  موسٹ اِن ٹولرینٹ رلیجن واشنگٹن ڈی سی ری جینری پبلیکیشینز اِنک ۔ ، ۲۰۰۶ء) ، ۷۷

(۸) البخاری ، حدیث والیم ۔ ۱ ، نمبر ۲۵ : ۱۸

(۹) تخفیف ۔ ، ۳۹۲ : ۱۴۵

(۱۰) تخفیف ۔ ، ۲۶ : ۱۹

(۱۱) الطبری ، ہسٹری آف الطبری ، والیم ۔ ۹، ۸۲

(۱۲) تخفیف ۔ ، ۸۴

(۱۳) البخاری ، حدیث ، والیم ۔ ۱ ، نمبر ۔ ۷ : ۱۰

(۱۴) البخاری ، حدیث ، والیم ۔ ۴ ، نمبر ۳۴۵۳ ۔ ۵۴ : ۲۸۰

(۱۵) تخفیف ۔ ، ۲۸۱۳ : ۳۶

(۱۶) سپنسر ، ٹروتھ اباؤٹ محمد ، ۱۲۹

(۱۷) ابن اضحاق ، لائف ، ۴۶۴

(۱۸) کارش ، اسلامک امپیریل ازم ، ۱۵

(۱۹) ابن ورق ، میں کیوں مسلمان نہیں ( ایمرسٹ ، این وائی پرومیٹیس بُکس ، (۱۹۹۵ء) ، ۲۱۷

(۲۰) البخاری ، حدیث ، والیم ۔ ۵ ، نمبر ۴۰۲۸ : ۱۴۰

(۲۱) سپنسر ، ٹروتھ اباؤٹ محمد ، ۱۱۱۔ ۱۲

(۲۲) تخفیف ، ۱۳۷ ۔ ۳۹

(۲۳) البخاری ، حدیث ، والیم ۔ ۴ ، نمبر ۳۵۹۳ : ۳۲۳

(۲۴) سپنسر ، ٹروتھ اباؤٹ محمد ، ۱۵۹

(۲۵) تخفیف ۔ ، ۱۸۰

(۲۶) موڈی آدمز ، وہ مذہب  جیڈا امریکہ دی عزت لُٹ رھیا ھے ۔ (این ۔ پی : دی موڈی آدمز ایوینجلسٹک ایسوسی ایشن ، این ۔ ڈی ) ، ۱۰۱

(۲۷) این ۔ اے ۔ ، پردے کے پیچھے ، ۶۰ ۔ ۲

(۲۸) کارش اسلامک امپریل ازم ، ۲۵

(۲۹) تخفیف ۔ ، ۲۵ ۔ ۶

(۳۰) تخفیف ۔ ، ۴۹

(۳۱) تخفیف ۔ ، ۲۳

(۳۲) تخفیف ۔ ، ۱

(۳۳) روڈی سٹارک ، گوڈز بیٹلین : جہاداں دے  معاملات (نیویارک ہارپر کولن پبلشرز ، ۲۰۰۹ء) ، ۲۹

(۳۴) تخفیف ۔ ، ۳۶ ۔ ۷

(۳۵) تخفیف ۔ ، ۳۸

(۳۶) تخفیف ۔ ، ۳۸ ۔ ۹

(۳۷) تخفیف ۔ ، ۴۰ ۔ ۴۴

(۳۸) تخفیف ۔ ، ۹۰

(۳۹) تخفیف ۔ ، ۹۱

(۴۰) تخفیف

(۴۱) تخفیف ۔ ، ۲۹

(۴۲) تخفیف ۔ ، ۴۸ ۔ ۵۱

(۴۳) تخفیف ۔ ، ۴۶

(۴۴) تھامس آس برج ، جہاد : مقدس سر زمین کیتے جنگ دی اک با اختیار تاریخ ( نیویارک : ہارپر کولن پبلشرز ، ۲۰۱۰ ء) ، ۲۱

(۴۵) سٹارک ، بیلٹین ، ۹۷

(۴۶) رابرٹ سپنسر ، سیاسی طورتے  اسلام تیکر غلط راہنمائی (اور جہاد) ( واشنگٹن ڈی سی : ری جینری پبلیشنگ انک ، ۲۰۰۵ء) ، ۱۲۵

باب تیرہ

(۱) ایسبرج، کروسڈز ، ۴۰

(۲) سپنسر ، اسلام اینڈ کروسڈز ، ۱۴۷

(۳) جونتھن ریلی سمتھ ، دی آکسفورڈ ہسٹری آف دی کروسڈز (نیویارک آکسفورڈ یونیورسٹی پریس اِنک ۔ ، ۲۰۰۲ ) ۵ ، ۹

(۴) سٹارک، بیٹلین ، ۲۴۶ ۔ ۴۷

(۵) اِلسن سکوفیلیڈ اینڈ دی اینڈ ٹائمز : دی رلیجنس بیٹل بی ہاہنڈ دی ہیڈلائنز ( فورٹمائرز ، فلوریڈا فِش ہاؤس پبلشنگ ، ۲۰۰۷ء) ، ۴۰

(جنوری ۲۰۱۲ء وچ شائع ہوئی)  [http://www.beholdthebeast.com/abomination_of_desolation.htm](۶)

(۷) تخفیف

(۸) ایس برِچ ، کروسڈز ، ۱۷

(۹) سٹارک ، بیٹلین ، ۳ ۔ ۴

(۱۰) تخفیف ۔ ، ۱۰۹

(۱۱) تخفیف ۔ ، ۱۱۲ ۔ ۱۱۳

(۱۲) ایس برِچ ، کروسڈز ، ۴۷

(۱۳) تخفیف ۔ ، ۴۲

(۱۴) سٹارک ، بیٹلین ، ۱۲۷ ۔ ۳۶

(۱۵) تخفیف ۔ ، ۱۳۷

(۱۶) تخفیف ۔ ، ۱۵۲ ۔ ۵۳

(۱۷) تخفیف ۔ ، ۱۵۵ ۔ ۵۶

(۱۸) تخفیف ۔ ، ۱۶۴ ۔

(۱۹) تخفیف ۔ ، ۱۶۵ ۔ ۶۶

(۲۰) سُنوری سٹرلسن ، ہیمز کرنگلا :: ناروے دے بادشاہواں دی تاریخ ، ٹرانس سموئیل لیئنسگ (لندن ، ۱۸۴۴) ، (این ۔ پی ۔ : فارگوئن بُکس ، ۲۰۰۸ء) ، ۵۷۲ ۔ ۷۳(۲۱) تخفیف ۔ ، ۵۷۳

(۲۲) سٹارک ، بیٹلئین ، ۱۳۹

(۲۳) تخفیف ۔ ، ۱۷۴ ۔ ۷۵

(۲۴) تخفیف ۔ ، ۱۸۰ ۔ ۸۱

(۲۵) سپنسر ، اسلام اینڈ کروسڈز ، ۱۷۲

(۲۶) تخفیف ۔ ، ۱۷۳

(۲۷) سٹارک بیٹلئین ، ۱۹۴۔

(۲۸) تخفیف ۔ ، ۲۰۰

(۲۹) تخفیف ۔ ، ۶۴

(۳۰) تخفیف ۔ ، ۶۵

(۳۱) تخفیف ۔ ، ۵۷ ۔ ۸

(۳۲) تخفیف ۔ ، ۶۰

(۳۳) تخفیف ۔ ، ۵۸ ، ۶۱

(۳۴) سپنسر ، اسلام اینڈ کروسڈز، ۱۴۷۔۴۹

(۳۵) تخفیف ، ۱۶۰

(۳۶) کارش ، اسلامک امریل ازم ، ۸۹

(۳۷) تخفیف ۔ ، ۹۱

(۳۸) تخفیف ۔ ، ۹۲

(۳۹) سپنسر ، اسلام اینڈ کروسڈز ، ۱۵۳

(۴۰) کارش ، اسلامک امپریل ازم ، ۹۲

(۴۱) سپنسر ، اسلام اینڈ کروسڈز ، ۱۵۴

(۴۲) کارش ، اسلامک امپریل ازم ، ۹۲ ۔ ۳

(۴۳) سپنسر ، اسلام اینڈ کروسڈز، ۱۵۶ ۔ ۵۷

(۴۴) کارش ، اسلامک امپریل ازم ، ۹۳۔

(۴۵) تخفیف ۔ ، ۹۴ ۔ ۵

(۴۶) ورِک ، میں کیوں مسلمان نہیں ہوں ، ۲۳۸ (۴۷) کارش اسلامک امپریل ازم ، ۱۱۶ ۔ ۱۷

(۴۸) تخفیف ۔ ، ۱۱۶

(۴۹)ولید شُعبت ، دہشت گردی تے رب دی لڑائی : اسلام نبوت اتے بائبل ( این ۔ پی ۔ : ٹاپ ایکسزکٹیف میڈیا ،۲۱۰ )۔۱۷

(۵۰)پیٹر ہامود ، سوڈان وچ آگ دے تھلے دھرم ( نیولینڈ ، ساؤتھ افریقہ : فرنٹ لائن فیلوشِپ ، ۱۹۹۶ء) ، ۹۱

(۵۱)   [ http://www.politicalislam.com/tears/pages/tears-of-jihad/](جنوری ۲۰۱۲ء میں شائع ہوئی )

باب چودہ

(۱) البخاری ، حدیث والیم ۔ ۹ ، نمبر ۶۹۲۷ : ۲۴ ۔

(۲) تخفیف ۔ ، ۶۹۲۳ : ۲۵

(۳) تخفیف ۶۹۳۰ : ۵۷

(۴) تخفیف ۔ : ۶۹۲۱ : ۲۳

(۵) ہامونڈ ، آگ دے تھلے دھرم ، ۹۴ ۔ ۵

(۶) آدمز ،ا وہ دین جیڈا امریکہ دی عزت لُٹ رھیا ھے ، ۱۰۲

(۷) برنارڈلوئیس ، تاریخ وچ  اسلام : تصورات لوک اتے قرونِ وسطیٰ وچ واقعات ( شکاگو اور لاسال ، ۲ ، : اوپن کورٹ ، ۱۹۹۳ء) ، ۳۷۳

(۸) تخفیف ۔ ، ۳۶۱

(۹) ڈانیل پائپس دی رُشدی افیرز : دی ناول ، دی آیت اللہ اینڈ دی ویسٹ ( این ۔ وائے ۔ : کیریل پبلشنگ گروپ ، ۱۹۹۰ء) ، ۱۸۱

(۱۰) تخفیف ۔

(۱۱) تخفیف ۔ ، ۱۸۲ ۔ ۸۳

(۱۲) تخفیف ۔ ، ۲۱۸

[http://www.theblaze.com/stories/author-salman-rushdie-cancels-india-trip-over-threatsof- (۱۳)

(جنوری ۲۰۱۲ءنوں  شائع ہوئی) violence-assassination-by-islamic-protesters/]

باب پندرہ

(۱) البخاری ۔ حدیث ۔ والیم ۔ ۱ ، نمبر ۶۳ : ۳۵ ۔ ۶

(۲) البخاری ، حدیث ، والیم ۔ ۲ ، نمبر ۔ ۱۰۰۸ : ۴۷

(۳) البخاری ، حدیث ، والیم ، ۱ ، نمبر ۔ ۳۷۱ : ۱۳۸

(۴) تخفیف ۔ ، ۳۹۰ : ۱۴۴

(۵) البخاری ، حدیث ، والیم ۔ ۹ ، نمبر ۔ ۷۲۳۶ : ۲۷۳ : والیم ۔ ۴ ، نمبر ۔ ۲۸۳۷ : ۴۵

(۶) البخاری ، حدیث ، والیم ۔ ۷ نمبر ۔ ۵۱۵۱ : ۹۹ : والیم ۔ ۳ ، نمبر ۲۴۶۸ : ۲۵۷ (۷) این ۔ اے ۔ ، پرد کے پیچھے ، ۱۵۴

(۸) البخاری ، حدیث ، والیم ۔ ۱ ، نمبر ۶۹۳ : ۲۳۲ ؛ والیم ۔ ۳ ، نمبر ۲۴۸۸ : ۲۶۷ ۔

(۹) البخاری ، حدیث ، والیم ۔ ۹ ، نمبر ۷۰۳۸ : ۱۴۱

(۱۰) آدمز اوہ دین جیڈا امریکہ دی عزت لُٹ رھیا ھے ، ۵۷ ۔

(۱۱) ورک ، میں مسلمان کیوں نہیں ہوں ، ۲۰۵

باب سولہ

(۱) شُعبت ، دہشت گردی تے رب دی لڑائی ، ۵۴

(۲) تخفیف ۔ ، ۵۶

(۳) تخفیف ۔ ، ۵۳

(۴) تخفیف

(۵) تخفیف

(۶) ہیکیز ، ڈکشنری آف اسلام ، ۳۹

(۷) شُعبت ، رب دی دہشت گردی تے جنگ ، ۹۳

(۸) یوئل ناتن ، مونوتھیزم ( این ۔ پی ۔ : این ۔ پی ۔ ، ۲۰۶) ۲۹

(۹) جان جوزف اُونز ، اینا لیٹیکل دی ٹو دی اولڈ ٹیسٹامنٹ ، والیم ۔ ۴ ، ( گرینڈ ریپرڈز : بیکر بُک ہاؤس ، ۱۹۸۹ء) ، ۷۹۴

(۱۰) فرانسس براؤن ، ایس ۔ آر ۔ ڈرائیور ، اینڈ چارلس اے ۔ برگز ، دی براؤن ڈرائیور برگز ہبریو اینڈ انگلش لیکسی کون (پی بوڈی ، ایم اے ہینڈرک سن پبلشرز ۔ اِنک ۔ ۲۰۱۰ء) ۔۹۶۲

(۱۱) کیری شرٹس ، بائبل نیں اکھر ‘‘ لوسیفر ’’ نوں  ‘‘ستارے’’ وچ بدل دیتا جیڈا ظاہر کردا ھے کہ شیطان دی پوجا ہوندی ھے ۔


( جنوری ۲۰۱۲ء وچ شائع ہوئی) the-word-lucifer-to-star-proof-that-masons-worship-the-devil.html]

(۱۲) گولیم ، محمددی حیاتی  ، ۷۵۲ ۔

(۱۳) جوئیل رچرڈسن ، مخالفِ مسیح : اسلام دا  انتظار کیتا گیا مسیحا ( اینوم وکئیو ، ڈبلیو اے : خوشگوار کلام ۔ آڈیویشن آف وائن پریس پبلشنگ ، ۲۰۰۶ء) ، ۱۶۸

(۱۴) شُعبت ، دہشت گردی تے رب دی جنگ ، ۱۶۸

(۱۵) تخفیف ۔ ، ۲۲۶ ۔

(۱۶) تخفیف ۔ ، ۹۱ ۔

(۱۷) تخفیف ۔ ، ۳۰۰

(۱۸) تخفیف ۔ ، ۴۲۱

(۱۹) براؤن ، ڈرائیور ، برگز ؛ براؤن ۔ ڈرائیور ۔ برگز ہبریو ، ۹۱۰ ۔ ۱۱

(۲۰) شُعبت ، دہشت گردی تے رب دی جنگ ، ۲۵۵

(۲۱) گورڈن رابرٹسن ، دی سیٹ آف سیٹن : اینی انشنعٹ پرگامم،


( جنوری ۲۰۱۲ءنوں  شائع ہوئی ) .aspx]

(۲۲) شُعبت ۔ دہشت گردی تے رب دی جنگ ، ۴۳۸

(۲۳) سِم اوزڈیمر ، کونٹرو ورسی اُوور ترکش مووی : بھیڑیاں دی وادی توں اگے

(جنوری ۲۰۱۲ء نوں شائع ہوئی) [http://Spiegel.de/international/0,1518,401565,00.html]

(۲۴) شُعبت ، دہشت گردی تے رب دی جنگ ، ۴۳۸ ۔ ۳۹

(۲۵) تخفیف ۴۴۱ ۔ ۴۲

(۲۶) جوئیل رچرڈسن ، ترکی کا اپنی فوج کو دوگنا کرنا۔


(جنوری ۲۰۱۲ء نوں شائع ہوئی )

(۲۷) ہیلل فریڈکن اینڈ لوئیس لبی ، پاورپلے : ترکی دا ایران کیتے نرسنگا ۔



(جنوری ۲۰۱۲ء نوں شائع ہوئی)

(۲۸) تخفیف

(۲۹) پال کرول ، مکاشفہ ۱۳ اتے ‘‘ حیوان دا نشان’’

( فروری ۲۰۱۲ء نوں شائع ہوئی ) [http://www.gci.org/bible/rev13/mark]

(۳۰) شُعبت ، دہشت گردی تے رب دی جنگ ، ۳۷۷ ۔

(۳۱) تخفیف

(۳۲) تخفیف ۔ ، ۳۶۵

(۳۳) تخفیف ۔ ، ۳۷۸



(۱) رابرٹ مورے ، پری اسلامک ریجنز آف اسلام ، لیکچر ، اک گھنٹہ ( نیو پورزت ، پی اے : ٹروتھ سیکرز ، ۱۹۹۶ء ) ، ویڈیو کیسٹ ،

(۲) مورے ، گریٹ ڈیبیٹ ، دو گھنٹے

(۳) تخفیف

(۴) ماؤنٹ گومری واٹ ، محمد ایٹ مدینہ ( آکسفورڈ : کلیر رینڈن پریس ، ۱۹۵۶ء) ، ۳۰۹ ۔ ۱۵

(۵) جوزف تلشکن ، جیواش لٹئری ، (نیویارک : ولیم مورو اینڈ کمپنی ، اِنک ۔ ۱۹۹۱ء) ، ۱۶۱۔

(۶) تخفیف ۔ ۱۶۱ ۔ ۶۲

(۷) تخفیف ۔ ، ۱۶۲(۸) تخفیف

(۹) تخفیف ۔ ، ۱۶۳۔

(۱۰) تخفیف۔






xxx tube%elastic tits

Feb 02

تیجا حصہ۔ محمد

باب ۶

محمد دا جادومنتر

جادو منتر تے بائبل دااظہار

محمد اتےجادو منتر دے وچکار موازنے دی چھان بین کردے ہوئے ، بائبل دا اک نمونہ پہلاں قائم کرنا ضروری ھے ۔ تہذیب دے شروع وچ پیچھاں غور کردے ہوئے جادو منتر دا فن خیال کیتا جاندا رھیا ھے ۔ ۔ مائیکل ہارنر، نیویارک اکیڈیمی آف سائنس دے علم الانسان شعیہ دا  بیان کرداھے : ( شمن (تلفظ شماں) اک اکھر ھے جوئنگس زبان جیڈا سائبریا دے لوکاں دی زبان ھے، اتے علم الانسان دے ماہرین بڑےکُھلے طور تے اختیار کیتا ھےاُوناں بندیاں دا حوالہ دیون کیتے جیڈے غیر مغربی ثقافت دی اک عظیم روایت ھے جیڈی کُھلے طور تے اینج دی اصطلاحات جیویں ‘‘ جادوگرنی ’’ ‘‘ جادع گر ’’ ، ‘‘ افسون گر ’’( سیانا ) ‘‘ ساحر ’’ ‘‘ چھو منتر کرن آلا ’’  (۱)

جادو ایناں طریقیاں نال ورتیا جاندا ھے جیویں جادو گرنیاں ، افسون گر، جادو گر وغیرہ جادو آشنا روحواں تے پورے طور نال بھروسہ کردا ھے ۔ اُوناں وجوداں دے پاروں دسدا ھے :

راہنما آتما ھے ۔۔۔ کئی واری علم الانسان دے ادب وچ دوجے ناواں توں آکھواندی ھے، جیویں ‘‘ ماتحت آتما ’’ سائبریا دے جادو منتر وچ کام کردی ھے اتے میکسیکو اتے گوئٹے مالا وچ ‘‘نیگول’’۔ آسٹریلوی احب وچ ‘‘اک مددگار ہستی’’ دے  طور تے حوالہ دیتا جا سکدا ھے اتے پوری ادب ‘‘آشنا’’۔ کئی ویلے راہنمآتما صرف  صرف ‘‘بیلی ’’ یا ‘‘ساتھی’’ آکھواندی ھے ۔ ایں جیڈی وی آکھواندی ہووے ایں جادو دے فعل کرن کیتے اک بنیادی قوت ھے۔ (۲)

بائبل دی تعلیمات کِسے کُوڑے نبی دے عمل کردہ   پُراسرار (جادو)یارانے تعلق دی مذمت کردی ھے ۔ روائتی تعلیمات ، آتماواں دے وسیلے جُھوٹے نشانات اتے عجائب اتے روحانی علم غیب سارے منع نیں

جدوں توں اُوس ملک وچ جیڈا خُداوند تیرا خُدا تینوں دیندا ھے اپڑ جاوے توں اُوتھے دیاں قوماں دی طراں مکروہ کام کرنے نہ سیکھنا ۔تہاڑے وچ ہر گز کوئی اینج دا نہ ہووے جیڈا آپنے پُتر یا دھی نوں آگ وچ چلوائے یا فالگیر یا شگون کڑن آلا افسون گر یا جادو گر ۔ یا منتری یا جنات دا آشنا یا رومال یا ساحر ہووے کیوں جے اُوہ سارے جیڈے اینج دا کام کردے نیں خُداوند تیرا رب اُوناں نوں تیرے سامنے توں کڑن تے ھے ۔ ’’ ( استثنا  ۱۲ ۔ ۹ : ۱۸ ) انسانی نسل بشمول کبالا دے عمل کیتے ایں روک بطور اک تنبیہ ھے ۔ افسون گری ، علم نجوم ، ہتھاں دیاں لکریاں بنانا ، طوطے کولوں پرچی کڑوانا ، مردیاں دیاں آتماواں نال گالھاں کرکے پیشنگوئی کرنا، آتماواں دی پوجا وغیرہ ، جیڈے ٹونے تشکیل دیندے نیں ، چُھو منتر یا جادوگری دا عمل بناندے نیں ۔

اکثر بطور اک کثیرالشکل ہستی، شیطان ‘‘نورانی فرشتے دا بھیس بدل لیندا ھے ’’ (۲۔کرنتھیوں ۱۱ : ۱۴) آپنی بھیڑی آتماواں دے نال سُٹے گئے فرشتیاں یا بھیڑیاں آتماواں نوں گھل سکدا ھے ، اوہ پیوتر فرشتیاں دی نقل کرن دے قابل نیں اتے انساناں نوں بیمار کر سکدے نیں ۔ رومی بادشاہت وچ سفر کرن کیتے آپنی صلاحیت دے ذریعے ، قدیم زمانے  نال واقفیت رکھنا اتے دوجیاں روحانی مافوق الفطرت قوتاں ، اوہ کِسی انسانی صلاحیت توں اگاں ودھ جاندیاں نیں ۔ بس اوہ بہتاں نوں آپنی چالاک چال بازی ناں دھوکہ دین دے قابل نیں ۔ ایں بھڑیاں آتماواں چوراں دی مانند نیں چور نہیں آندا بلکہ چُرانے اتے ہلاک کرن کیتے اتے برباد کرن کیتے ’’۔ (یوحنا  ۱:۴) ایناں بھیڑیاں آتماواں توں مشورہ لینا بطور اک فرد آسانی بن سکدا ھے ناجائز اثرات توں کام کڈ سکدا ھے اتے اک جھوٹ تے دھرم لیان کیتے کِسے نوں بھیڑی آتما دے اثر وچ لیایا جا سکدا ھے ۔ شدید حالتاں  وچ اوہ کِسی وجود دے قبضے وچ آ سکدا ھے۔

جادوگری دی ابتداء

علامتی طور تے جوڑ جوڑ وکھ ہونا اتے آسمانی سفر۔

دنیا توں مثالاں

اعلیٰ درجے دے  جادوگر عالمماں وچ اک مر گیا  الیاڈ نے آپنے لمبے چوڑے کام شمینزم آرچیک ٹیکنیکس آف اسٹکیسی وچ تبصرہ کیتا :

خواب، بیماری، یا رسوم پرستی دی  ابتداء مرکزی عنصرہمیش اک ہی ھے: موت اتے کسی نو مرید دا تشبیہاً جی اُٹھنا ، آڈڈھے طریقیاں نال جُسے دےوچ ملوث ہوندیاں ہوئیاں کام کرنا ( جوڑ جوڑ وکھ کرنا ، کچکچاہٹ ، ٹیڈ دا کھولنا وغیرہ) (۳)

وسطی آسٹریلیا دے وارمنگو دے درمیان، ایس منظر دی لکھی ہوئی شہادت ویکھی گئی ھے  ۔ اک  جادوگر نیں جادوگری دی ابتداء وچ آپنے تجربےدے  متعلق اوس قبیلے دی گواہی دیتی ۔ دو آتماواں جیڈیاں پینٹی ڈیرز آکھواندیاں نیں ۔ اک بندے نوں دو دن تیکر شکار کیتا ۔ اُوناں نیںاُودے پیو اتے بھراں ہون دا دعویٰ کیتا۔ دوجی رات دے دوران ، آتماواں نیں اُونوں مار دیتا ۔ الیاڑ نیں بیان جاری رکھیا :  : ‘‘جدوں اوہ مردہ لیٹیا ہویا سی اُوناں نیں اُونوں کٹ دیتا اتے اُودا اندر باہر کڈ دیتا ، اُونوں اک نواں سیٹ بناندے ہوئے اتے اخیری ، اُوناں نیں اُودے جُسے وچ اک نیکا سپ رکھ دیتا ، جینے اُونوں اک جادوگر دی قوتاں نال دوبارہ حیاتی بخشی۔’’ (۴)

الیاڈ نیں اک دوجی رسم دے عمل نوں ڈیاک آف لوزنیو دے وچکار فیر بیان کیتا : اک بڈھے جادوگر نیں اک نو مرید نوں پردیاں نال اک کمرے چیں بند کر دیتا۔ ‘‘ اتے جیویں اوہ دعویٰ کردے نیں کہ اُوناں نیں اُودا سر کٹ کے کھول دیتا، اُودا دماغ کڈ دیتا ، اُونوں دھویا اتے بحال کیتا ، اُونوں صاف اتے ذہن دین کیتے بھیڑی آتماواں دی پراسراریت اُودے اندر داخل کرن کیتے اتے بیماری دی  پیچیدگیاں : ۔۔۔۔۔۔(۵)

اک برفانی جھونپری دے اسکیماں دی  ابتداء دے متعلقہ الیاڈ نیں اُوس مثال دا حوالہ دیتا :

بڈھا جادوگر آپنے مرید انکھاں توں اُودی ‘‘ جان ’’ دے بعد اگلا جادو آپی ایس قابل ہو گیا کہ آپنے جُسے چوں آپنی جان کڈے اتے خلا چیں اتے سمندر دی ڈونگئیاں وچ پُرسرار لمبے سفر اختیار کردا ھے۔ (۶)

الیاڈ  نیں تنصرہ کیتا ، ‘‘آنتوں چوں جان کڈنا واضح طور تے اندرونی اعضاء دی  تجدیدھے’’۔ (۷)دنیا دے آلے دوالے توں ، ایں مثالاں محمد دی آپنی جادوئی جوڑ جوڑ وکھ وکھ کرن دے تجربے کیتے موازنہ کرن کیتے کافی ہونی چاہی دی ایں ۔ .

محمد دی ابتداء

تقریباً پنج ورے دی عمر وچ  محمدنوں  آپنے کئی خوفناک جادوئی تجربات وچ پہلا تجربہ ہویا ۔ اسلام دی تاریخ وچ ، رابرٹ پائنے  نیں دوبارہ ایس واقع دا بیان کیتا:

اوہ (محمد) حلیمہ دے پتراں وچوں اک دے نال کھیت وچ ٹُر پھیر رھیا سی جدوں اوہ اچانک ڈِگ پیا روندے چلاندے ہوئے جدوں اُونے زمین تے پیر کھیلار کے ٹیڈ دے بل رینگینا شروع کیتا تاں دو بندیاں نیں چٹے لیڑیاں وچ ملبوس اُودے ٹیڈ نوں ٹکڑے ٹکڑے کرکے کھول دیتا اتے اُونوں بلاندے رھے ۔ اُودا سنگتی کُجھ نہ کر سکیا جیڈا کُجھ واقع ہو رھیا سی اتے مدد کیتے آکھن کیتے مُڑ بھیڑ خانے آل نسیا ۔ حلیمہ اتے اُودا خاوند نسدے ہوئے کھیت وچ آئے کہ محمد نوں لھبن کہ زمین اُوتے ہلی تیکر رینگ رھیا ھے یا نہیں ، بلکہ کھڑا سی ، اُودے مکھڑے دا سارا لہو سُکھ گیا سی ۔ پُوچھیا گیا کہ کی ہویا سی ، اُونے دو فرشتیاں دا دسیا جہناں نیں اُودا ٹیڈ کٹ کے کھول دیتا ، کُجھ لھبدے ہوئے ، بھاویں اوہ نہیں جاندا سی کہ ایں کی ھے ۔ گڈریا خوفزدہ ہو گیا کہ اوہ کإس شیطان دے قبضے وچ ھے ۔  (۸)

اک مسلمان مورخ طبری نیں مِلدا جُلدا اک بیان دیتا:

‘‘اے اللہ دے رسول ، تو بالکل یقین دے نال پہلاں کیویں جانیا کہ اک نبی اوہ۔’’؟ ‘‘ابودھر’’ اوس (محمد) نیں جواب دیتا‘‘دو فرشتے میرے کول آئے جدوں میں مکہ دی  کسی وادی وچ کیتے سی اُوناں وچوں اک زمین تے آیا ، جدوں کہ دوجا زمین اتے زمین دے وچکار رھیا ۔ اُوناں وچوں اک نیں دوجے نوں آکھیا ، کی ایں اوہ ھے ؟ ۔ ۔ ۔ فیر اک نیں دوجے نوں آکھیا ایدا سینہ چاک کرو ۔ اُونے میرا سینہ چاک کیتا اتے فیر آکھیا ، اُودا دل کڈھ لے ، یا اُودا دل کھول ۔ اُونے میرا دل کھولیا ، اتے اودے وچوں شیطان دا گندا اتے لہو دا جمیا ہویا لوتھر کڈھ دیتا اتے اُونوں دُور سُٹ دیتا فیر اُوناں وچوں اک نیں دوجے نوں آکھیا ؛ ایدی چھاتی صاف کر دے جدوں تُساں اُونوں لُکا دیوں فیر اُونوں سکائنہ بلایا گیا جیڈا چٹی بلی دی طراں مُکھڑا وکھائی دیندا سی اتے ایں میرے دل وچ رکھیا گیا ۔ فیر اُوناں وچوں اک نیں دوجے نوں آکھیا ، ایدے سینے نوں سی دیوں ۔ بس اُوناں نیں میرا سینہ سی دیتا اتے میرے موڑھیاں دے وچکار اک چھاپ رکھ دیتی ۔ ۔ ۔ جدوں کہ ایں اُوس ویلے پیش آیا جدوں میں اُونوں بطور اک تماشائی ویکھ رھیا سی ’’ ۔(۹)

ایناں بیاناں دے اندر بوہت سارے جادوئی مقاصد موجود نیں جیس طراں پچھلے ویلے وار منگو ابتداء دے نال ظاہر ہویا ، دو بھیڑیاں آتماواں ہستیاں محمد دے تجربہ وچ ایجاد ہوئیاں کہ اُوہ چنگیاں آتماواں بنن جادو منتر وچ ، موجود دوجا موضوع لہو دے منجمد ہون آل اشارہ کردا ھے ۔ محمد دیاں وحیاں دے متعلقہ ، لہو دا جمنا بائبلی نبوتی تعلیمات دی  نسبت شیطانی تجربہ دی عکاسی کردا ھے  ۔ بائبلی تحریر وچ ، لہو دا کردار صرف کفارےدی  قُربانی نوں ظاہر کردا ھے  جیدی اسلامی عالم پر زور طریقے نال مخالفت کردے نیں  ۔ قُربانی دا ایں انکار پچھلے سبق وچ زیرِ بحث آگیا ھے ۔ محمد دی جادومنتر دی ابتداء وچ زیادہ نمایاں موازنات وچ اک جوڑ جوڑ وکھ وکھ ہون وچ جسمانی اعضا دے دھون وچ ویکھیا جا سکدا ھے ۔ ایں الگ تھلگ تجربہ جادو منتر وچ پُراسرار عملیات وچ تحریری طور تے ثابت کیتا گیا ھے اتے حتیٰ کہ یو۔ایف۔او اغواہ کاریاں۔ قرآن وچ  ظاہر کردے ہوئے اکھر شکائنہ دا  چھ واری ذکر ہوئیا ھے ۔ ایدے وچوں پنج شکائنہ اُس امنْسلامتی دی یقین دہانی جیڈی  محمد تے یا اہل ایمان تے رب دے آلوں اُتاری گئی ؛ دوجے مواقع وچ  ( ۲: ۴۸ ) ایں اک مادی شے ھے جیڈیاسرائیلیاں دے عہد دے صندوق وچ سی  ۔’’ (۱۰)اُودے عکس، عبرانی تفسیردی نیو وچ  شکائنہ رب دی آتما ھے ۔ بائبلی لکھت وچ ہو سکدا ھے پیوتر آتما آڈڈھیاں شکلاں وچ ظاہر ہوئے جیویں بدل کبوتر یا آگ ورگی پھٹدی زباناں ۔ .

جادو منتروچ  ، طاقتور راہنما آتماواں بلیاں ، عقاباں ، ریچھاں وغیرہ دیاں شکلاں لیندیاں نیں ۔ محمد دے تجربے وچ ، کھینچی گئی تصویر وچ  اک چٹی بلی، اک آشنا (بھیڑی آتما ) آتما سی ۔ پر اسرار عملیات دے  مظاہرے دے افراطِ خون نوں ذہنوچ رکھدے ہوئے  ، بلی غلطی توں امکان توں  مبرا دے طور تے کسی بھیڑے آتما دے کوئی شگون کڈن نال مشاہبت رکھدا ھے ۔ بعد دی حیاتی وچ ،محمد نیں بطور اک جوان منڈے دے اینج دا دوجا زخمی مقابلیاں دا تجربہ کیتا۔ حدیث وچ ، ملک بن سعسا محمد دے رات دے سفر دا اک واقعہ بیان کردا ھے : نبی نیں آکھیا : جدوں میں گھر وچ جاگدا اتے نیند دے وچکار سی ، ، (اک فرشتے نیں مینوں سیان لیا) جیویں اک بندہ دو بندیاں دے وچکار لیٹیا ہویا ہوئے ۔ اک سونے دی ٹرے ، حکمت اتے دھرم دے نال بھری میرے کول لیائی گئی اتے میرا جُسہ گلے توں تھلے دھڑ دے تھلڑے حصے تیکر کٹ دیتا گیا اتے فیر میرا دھڑ زم زم دے پانی دے نال دھویا گیا ۔ اتے میرا دل حکمت اتے دھرم نال بھر دیتا گیا۔ ابراق، اک چٹے ڈنگر گھوڑی توں نیکا اتے اک کھوتے نالوں وڈا میرے کول لیایا گیا اتے میں جبرائیل نال روانہ ہو گیا۔

جدوں میں لاگے آلے آسمان تے اپڑیاں تاں جبرائیل نیں دربان نوں آکھیا دروازہ کھول دو ۔ ۔ ۔ (۱۱)

محمد اتے جبرائیل نیں گیٹ وچ سفر جاری رکھیا اتے ست آسماناں دے راتی دے سفر تے روانہ ہو گئے ۔ تاں جے ایں محمد ہی سی کہ جیس نیں جبرائیل دی آتما نوں قبول کیتا جیویں ایں ایس سبق وچ زیر بحث لیاندا جاوے گا ۔

طبریایں ہی  واقعہ دسدا ھے مگر دعویٰ کردا ھے  ؛ ‘‘ دو فرشتے جبرائیل اتے میکائیل اُودے کول آئے’’۔ (۱۲)جیویں پہلاں ذکر کیتا گیا ھے برفبانی اسکیمو دے متعلقہ ، اندرونی اعضا دا دھویا جانا ابتداء وچ تبدیلی لیاندا ھے ؛ نتیجتاً، آتما دے سفر کرن دی اجازت یا ہور آسمان تے چڑھنا اتے اُترنا۔ تجدیدی جادو، مائیکل ہارنر ایس مظاہرے نوں  بیان کردا ھے : اک عام آدمی اتےاک  جادوگر شخص دے وچکار  بڑا فرق ایں ھے کہ جادوگر سرگرمی نال آپنی راہنما آتما ورتدا ھے جدوں ضمیر دی اک بدلی ہوئی حالت وچ جادوگر کئی واری آپنی راہنما آتما نوں ویکھدا اتے مشورہ کردا ھے ، اُودے نال جادوئی سفر کردا ھے ، جینے اُودی مدد کیتی۔ ۔ ۔۔۔۔(۱۳)

کئی واری محمد نیں کِسی آتما نال ملاقاتاں کیتیاں جینے آپی نوں جبرائیل شناخت کروایا ۔ بائبلی تعلیمات دے برعکس ، نوشتیاں دی متضاد بیاناں وچ تصدیق کیتی گئی ، جیڈی آکھدی ھے کہ کِسی پیوتر دی حیاتی وچ اک یا دو واری توریت اتے نوے عہدنامے وچ فرشتیاں نیں اُودے نال رابطہ کیتا۔ جادو منتر دے برعکس زیادہ زورآور آتماواں دے نال ملاقاتاں کیتیاں زیادہتر تعداد بھیڑی آتما شدہ شخص ھے ۔ محمد نیں بائبلی انبیاء اتے مقدسین دی نسبت جادومنتر دے طریقے دی پیروی کیتی۔

پتھر دی پرستش اتے جادو منتر

محمد نیں قدیم عرب دے وڈے بُت پرست مراکز وچوں اک چیں پرورش پائی ۔ اُوس بُت پرست پس منظر نیں فطرتی طور تے بھیڑی آتمائی اثر نوں قبول کرن آلا بنا دیتا۔ محمد دے پیو دا ناں چن دیوتا اللہ دے ناں تے سی۔ اُونے آپنے پیو دے دیوتا دی پیروی جاری رکھی اُودے نال نال کالے (حجرہ اسود) دی وی ۔ محمددے  زمانے وچ ، عرب رسم ورواج دی پرستش وچ لگے ہوئے سی اتے آسمانی مدد کیتے متبرک پتھراں نوں رگڑدے سی۔ ایں جادوئی قِسم ساری دنیا دے کئی رہن سہن وچ لکھتی شہادت فراہم کیتی گئی ھے ۔ اک لمحہ کیتے ، ، اک امسِلک اسکیمو ابتداء دسی گئی ھے ۔‘‘ آپی نوں اک کلے  تھاں وچ کلا کرن کیتے ۔۔۔ اتے اُوتھے رگڑن کیتے اکھٹے دو پتھر جدوں کے با معنی واقعہ دے انتظار کیتے ۔’’(۱۴) ایلاڈ نیں بیان جاری رکھیا:

فیر جھیل دا  ریچھ یا گلیشئردا  جزیرہ باہرآوے  گا  ، اوہ تہاڑا ا سارا گوشت ہڑپ کر جاوے گا تہانوں ہڈیاں دا اک ڈھانچہ بنا دیوے گا اتے تُساں مر جاوؤں گئے ۔ پر تُساں آپنا گوشت فیر حاصل کر لوں گئے ، تُساں بیدار ہوؤں گئے اتے تہاڑے لیڑے تہاڑے اُوتے حملہ کرن گئے ۔’’(۱۵)

پتھراں نوں ساری گرمیاں اتے حتیٰ کہ لگا تار کئی گرمیاں وچ پتھر رگڑن دی شروعات عام سی ۔ جدوں تیکر اوہ ویلہ نہ آ جاندا جدوں کہ آپنی مدد گار آتماواں نوں حاصل کر لیندا  ۔ ۔ ۔ ’’ (۱۶) بالکل اینج ہی ، نوجوان محمد نیں اینج دا ہی اک کرتب آپنی خاص راہنما آتما نوں حاصل کرن کیتے کیتا۔ اُودی ساری حیاتی وچ ، اُوس نیں چن دیوتا دے کالے پتھر نوں چھویا اتے اُودی تعظیم کیتی ۔ کڑی  کڑی محمد نیں جادو منتر دے کُنبے دی اُوس نظام العمل دے مطابق پیروی کیتی ۔

بدروح گرفتہ غاردی آتما

اک راہنما آتما کیتے حصول کیتے جادومنتر وچ ااک دوجا  طریقہءکار محلِ وقوع وی شامل ہوندا ھے ۔ہارنر اُونوں ہور کُھول دا ھے :

اک رات نوں اک کلی  پگ ڈنڈی ہو سکدی ھے ۔’’ (۱۷)

اعادہ دے طور تے ، غار نوں آسٹریلوی جادوگر، عمل دے ابتداء وچ ورتدے رھے نیں ، میلیکولا جادوگر، سمتھ ساؤنڈ اسکیمو، چلی دے ایروکینین جادوگر اتے شمال امریکی اتے  ہندوستانی وی ۔ (۱۸) دنیا وچ ہر پاسے کئی دوجے قبیلے قدرشناسی نوں بلان کیتے غاراں نوں ورتدے رھے نیں ۔ ہارنر ہور دسدا ھے : شمالی امریکہ وچ ، اُمیدوار، پہاڑاں دیاں غاراں تے، یا کلے تھاواں تے چلے جاندے نیں قلبی توجہ دے ذریعے لھبدے نیں رویائیں حاصل کرن کیتے جیڈی اک جادوئی طرز حیاتی وچ کلے جانکاری کیتی جا سکدی ھے۔’’(۱۹)

آڈڈے واقعات تے ، بائبلی انبیاء تنہا تھاواں تے چلے جاندے سی ، پر غار دے واقعات ، بھیڑی آتماواں دی دنیا توں درخواست کرن اتے اُوناں نال گالھاں کرن کیتے جادوئی مشق وچ زبردستی نال قائم رھی ۔ آپنی راہنما آتما نال تعلق قائم کرن دے جتن وچ ، غاراں وچ کئی دن گزارن تے ، محمد نیں اخیری آپنی پہلی وحی حاصل کر لی ۔محمد دی نوجوان طیوی عائشہ نیں بیان کیتا ، حدیث وچ ایں درج ھے:

اتے فیر گوشہ نشینی دا ارمان اُونوں عزیز ہو گئی ۔ اُوہ آپنے کُنبے نوں ملن اتے کھان پین دا سامان لین توں غارِ حرا وچ کئی دن اتے رات پرستش کیتے کلا رھیا سی ۔ فیر اوہ ( آپنی ) طیوی ) خدیجہ توں آپنی خوراک یعنی دوبارہ عقل لین  آندا ایتھوں تیکر کہ سچائی اُودے تے نازل ہوندی جد کہ اوہ غارِ وچ ہوندا سی۔ (۲۰)

عائشہ  نیں محمد دی پہلی وحی دا مشہور بیان جاری رکھیا :

اک فرشتہ اُودے کول آیا اتے اُونوں پڑھن کیتے آکھیا۔ نبی نیں شامل کیتا : میں پڑھنا نہیں جاندا ۔ فرشتے نیں مینوں ( مضبوطی نال ) پکڑ لیا اتے مینوں اینی زور نال گُحٹیا کہ میں ہور برداشت نہ کر سکیا ۔ فیر اُونے مینوں آزاد کر دیتا اتے فیر مینوں پڑھن نوں آکھیا اتے ہور میں جواب دیتا : میں پڑھنا نہیں جاندا۔ ایسے سببوں اُونے مینوں دوبارہ پکڑیا ایتھوں تیکر کہ میں اُونوں ہور برداشت نہ کر سکیا فیر اُونے آزاد کر دیتا اتے دوبارہ پڑھن نوں آکھیا پر میں فیر جواب دیتا : مینوں پڑھنا نہیں آندا ( میں کی پڑھا ) ؟ فیر اُونے مینوں تیجی واری پکڑیا اتے مینوں گُھٹیا اتے مینوں فیر آزاد کر دیتا اتے آکھیا : پڑھ آپنے آقا دے ناں توں ، جینے انسان نوں جمے ہوئے لہو توں پیدا کیتا ۔ پڑھ اتے تیرا آقا بڑا فیاض ھے ۔ (۹۶ : ۱ ، ۲ ، ۳ ) فیر اللہ دا رسول کنبدا ہویا واپس آگیا۔ اوہ خدیجہ دے کول آیا ۔۔۔اتے آکھیا : مینوں ڈھک دیوں ! مینوں ڈھک دیوں ! اُوناں نیں اُونوں ڈھک دیتا ایتھوں تیکر کہ اُودا خُوف جاندا رھیا۔(۲۱)

طبری، اسلامی مورخ، فرشتے دا محمد نوں دبانے دے بارے عربی وچ مستعمل دو مختلف اصطلاحات دا  دعویٰ کردا ھے ۔ا وہ تشریح کردا ہے ‘‘اکھر غُمہو (اُونے اُونوں تکلیف دیتی یا غمزدہ کر دیتا ) ’’ اتے ‘‘غٹانی پچھلے بیان دا  (اُونے اُونوں مضبوطی نال دبایا ایتھوں تیکر میرا دم رُک گیا ) ’’ ۔ (۲۲) طبرہ دے جدید ترجمے وچ ، جیڈا اکھر انگریزی وچ ترجمہ ہویا ھے ۔’’ جبرائیل نیں اُودے تے تشدد کیتا۔’’ (۲۳) خُوف زدہ محمد  نیں فوراً پنے آپ وچ خیال کیتا اُونوں کِسی جن (بدروح) نیں گرفتار کر لیا ھے یا ممکنہ طور تے ،‘‘ کوئی شاعر یا کوئی دیوانہ ’’۔ (۲۴) محمد اینج دے واقعات دے بعد بڑا خوف زدہ ہو گیا کہ اُونے کئی واری کِسے پہاڑ یا چٹان توں ڈَگ کے خُد کشی کرن دا جتن کیتا ۔ تاں جے آتمائی ہستی ہمیش اُونوں روکن کیتے ویچ آجاندی رھی

اوہ تشدد جینے شروع وچ اُونوں ایذا دیتی ، جادوئی تجربے وچ بار بار رونما ہویا ۔ جنوبی امریکہ دے جیڈے دو گروؤاں دے وچکار ‘‘ اک آتما پُسو کا، اُمیدواراں تے اک جنگجو دی شکل وچ ظاہر ہوندی ھے ۔ آقا (آتمائی ہستی ) فوراً مرید نوں ضرب لگانا شروع کردی ھے یعنی ( جادوئی اُمیدوار نوں ) ایتھوں تیکر کہ اوہ بے ہوش ہو کے زمین تے ڈِگ جاندا ھے ۔ جدوں اُوہ دوبارہ ہوش وچ آندا ھے تاں اُوہ مکمل طور تے درد مند ہوندا ھے ۔ ایں ثابت کردا ھے کہ آتما نیں اُونوں آسیب کر لیا ھے۔ (۲۵)

اخیری ، خواہ فوراً یا کُجھ دیر بعد، اوہ آتماواں جیڈی کِسی وی عملی فن دی ہوئے اخیری آپی نوں پُر تشدد انداز وچ ظاہر یا واضح کردی نیں۔ محمد نوں آپنی راہنما آتما دے ذریعے نمایاں طور تے ایس بدعتی عقیدے دا تجربہ ہویا۔

آتما دے نال اینج دے صدمے آلے مُقابلیاں توں بعد فوراً محمد تسلی اتے تسکین نوں لھبدا رھیا آپنی طیوی خدیجہ توں ۔ اُوہ اُودی عمر وچ وڈی کزن سی اتے اُونوں بطور اک سفر سیلزمین کرائے تے لیا اتے مال ویچن دیاں صلاحیتاں توں متاثر سی ۔ خدیجہ نیں جدوں ویاہ کیتے محمد نوں مشورہ دیتا یا تے اوہ چالی وریا دی سی اتے محمد پنجی وریاہ دی عمر دا سی ۔ جدوں محمد آپنے خُوفزدہ غار دے تجربے توں واپس آیا تاں اُونوں کمبلاں نال ڈھکنا پیا ۔ اینج ہی جیویں کِسے مریض نوں جھٹکے دیاں علامتاں ہوندیاں نیں ۔ بائبل دے لحاظ نال اُونوں ویکھدے ہوئے ، جے کر غار دے اندر آتما واقعی جبرائیل دی فطرت نوں ظاہر کردی ھے تاں اُونوں محافظت دی ضمانت ہونی چاہی دی سی اتے محمد نوں تسلی ہونی چاہی دی سی ، جیویں بائبل مقدس وچ واضح طور ھے ۔ (۲۶) من بھاوندی گالھ دے طور تے ، اسلامی ذرائع قبول کردے نیں کہ محمد نہیں جاندا سی کہ غار وچ کیڈی آتما سی ۔ ایں تین ورے تیکر نہیں کہ محمد بعد وچ جبرائیل فرشتے دے برابر اُونوں آتما سمجھدا رھیا

دانی ایل نبی تے ظاہرہون آلی  جبرائیل دی شکل محمد دے تجربے توں اُلٹ موازنہ کردی ھے: ‘‘اتے میں اولائی وچوں آدمی دی  آواز سُنی جنے اُوچی آواز نال آکھیا کہ اے جبرائیل ایس  شخص نوں اوس رویا  دے معنی سمجھا دے۔ چنانچہ اوہ جتھے کھلوتا سی لاگے آیا اتے اُودے آن نال میں ڈر گیا اتے منُہ دے  بل ڈگیا اُونے مینوں آکھیا اے آدم ذاد سمجھ لے کہ ایں رویا اخیری  زمانے دی بابت ھے ۔ اتے جدوں اوہ میرے نال گالھ کر رھیا سی میںں گہری نیند وچ منہ دے بل زمین تے پیا رھیا سی پر اُونے مینوں پھڑ کے سیدھا کھڑا کیتا ( ۸: ۱۶۔۱۸) جبرائیل نیں یسوع دی ماں مریم نال وی ملاقات کیتی ۔ مریم بڑی ڈر گئی اتے حیران رہ گئی کہ کسی قِسمدا سندیسہ دین آلا شخصیت اُودے سامنے ظاہر ہوئی ھے جبرائیل نیں کھلے طور تے آکھیا ، ‘‘ نہ ڈر تیرے تے رب دا فضل ہویا ھے ۔ (لوقا  ۱ : ۳۰ ) اینج ہی اوہ زکریاہ تے جیڈا یوحنا اصطباغی دا پیو سی اُودے تے وی ظاہر ہویا  ۔ ( یونانی وچ بپتسمہ دین آلا نہ کہ بیپٹسٹ مشن ) ر مت، زکریاہ ، کیوں جے تیری دُعا سُن لئی گئی ھے۔’’ (لوقا ۱ : ۱۳ )

بائبل دیاں ساریاں عبادتاں وچ جبرائیل ، یہودہ دا پیغام رساں ، فوراً خُوف گھٹ کردا ھے اتے فیر اطمینان دیندا ھے ، کُھلے طور تے ، غار وچ ، خیالی صورت جینے تشدد نال محمد تے حملہ کیتا اُونوں بڑے خُوف وچ چھڈ دیتا اتے حقیقی جبرائیل دی طراں انداز نہیں سی ۔ محمد پوری طراں اُوس مُکار ہستی دے نال بہادرانہ مُقابلہ کرن توں صدمے وچ سی

اُوس آتما نیں جبرائیل فرشتہ ہون دا بہانہ کیتا حالانکہ حقیقت وچ اوہ محمد دی ذاتی راہنما آتما سی ایس شیطانی شرمناک حرکت نیں بُت پرستی دیاں رسماں وچ سرسری طور تے دل بہلاندیاںہویا جادو کر دیتا یا جادوگری وچ مرگی دے دورے:

محمد نیں اکثر مرگی دی بیماریاں دا تجربہ کیتا ۔ جیدے سبب توں اوہ ذہنی بیماری وچ مبتلا ہو جاندا ایدیاں علمتاں تھلے دیتیاں ہوئیا نیں : زمین تے ڈِگ پینا شدید درداں ،بوہت زیادہ پیسنہ آنا کنبنا تے تھر تھرانا ، اضطرابی، مُکھڑے دا لال ہو جانا اتے بئ خُودی دی حالت وچ ڈِگ پینا ۔حدیث دے اک بیان دے مطابق : ‘‘ اُونوں اینا پسینہ آرھیا سی کہ پیسنے دے قطرے موتیاں دی طراں ڈِگدے پے سی ۔ حالانکہ اوہ اک ( ٹھنڈا ) سردیاں دا دن سی۔’’ (۲۷) کئی واری اُونوں وحی اک آدمی یا کِسےسُفنے دی صورت وچ آندی ۔ (۲۸) کوئی مِد مقابل ہونا ہو سکدا ھے اوہ گل توں ظاہر ہوئے ۔ ‘‘ مستقبل دا  جادوگر اُٹھدی جوانی دی خصوصیات ظاہر کردا ھے  ؛ اوہ واضح طورتے  بے چین ہو جاندا ھے اتے کئی واری مرگی دیاں بیماریاں وچ مغلوب ہو جاناد ھے ، جیناں دی تشریح دیوتاؤاں دے نال مُلاقاتاں نال تشریح کیتی جاندی ھے ؛ (۲۹) شمالی امریکہ وچ ، ‘‘ ٹِلنگٹ دےدوران، اُمیدوار جادوگر دی آسیبی اک بے خُودی توں ظاہر ہوندی ھے جیڈا اُونوں سجدہ ریز کر دیندی ھے ۔’’(۳۰)

بائبل وچ کُجھ ھ واقعات جیڈے انبیاء دے بے خودی وچ ڈِگن یا گہری نیند وچ ڈِگن آل اشارہ ایں ؛ تاں جے ،اُوناں دے مزاج ، کِسی بھیڑی آتما دی آسیبی اثر دے تحت پاگل آدمی دے نا مناسب دیوانہ رویہ نوں منعکس نہیں کردے ۔ محمد نیں بے خود دی اک بدعتی شکل دا تجربہ کیتا۔ خیالی صورت دے نال اُودے سارے مقابلے کِسی مُستقبل دے جادوگر دے شروع ہون دے اندر بالکل مِلدے سی اتے اُودے آشار وحی راہنمائی توں مِلدے سی۔

اک جوان مُنڈے توں لیکے محمد نوں عرب دی بُت پرستی رسماں دی زبانی تعلیم دیتی گئی ۔ مزید ایں کہ قدیم بابلی نجومی رسماں نیو سی۔ محمد اک ان پڑھ آدمی سی ۔ ایسے سبب توں اوہ پیوتر نوشتہ آپی پڑھن دے قابل نہیں سی جیڈا اُودے ویلے اتے تھاں دے دوران دستیاب سی ۔ محمد نیں پھیری لگان آلیا دے ذریعے مشہور کیتی گئی تشریحات اتے قصے زبانی سُنائے جیڈے آڈڈھے بدعتاں اتے دیناں دے سی۔ معیاری وحیت کیتے غیر معقول پتھری خیالات توں محمد دی حیاتی وچ ناقابلِ تردید طور تے بدعتی تعلق ظاہر ہویا ۔

محمد دےجادو دا ورتنا

اسلامی تاریخ وچ جادو اتے توہم پرستی تے دھرم اتے عمل حتیٰ کہ اج تیکر رائج ھے ۔ چند ممنوعات دی بجائے، قرآن ۲ : ۱۰۲ اور حدیث توں کُچھ بیانات دے باوجود محمد دے آلوں جادو دی قانونی شکلاں ہلی تیکر اجازت ھے ۔ قرآن توں بوہت سارے اقتباسات بطور جودو، سحر، افسون یا جادو منتر ورتے گئے ۔ محمد نیں سورہ الفاتحہ وچ اک جادو دی ابتداء تے توجہ دیتی ۔ (۳۱) بطور ااک  ٹونہ بچھوؤاں اتے سپاں دے کٹن توں زہریلی شیواں دے علاج کیتے ، نبی نیں آ پنے حواریاں نوں سورہ الفاتحہ نوں ورتن دی کرنے کی اجازت دیتی (۳۲) حتیٰ کہ اُونے اُوناں لوکاں توں پیسے لین دی وی اجازت دیتی جیناں دا اوہ علاج کردے ۔ محمد نیں اُوناں نوں حکم دیتا کہ جدوں اوہ اُونوں سابقہ غزویاں دے لُٹ دے مال توں اُونوں حصہ دین ۔ ۔ کوئی لکھتی شہادت نہیں ممِل دی کہ کِسی دا حقیقتاً علاج ہووے۔ ۔ محمد اک انتہائی وہمی حالت وچ گرفتار ہو گیا؛ اوہ غیر اقوامی عربی رسماں وچ پکڑیا گیاجیڈا اُودی پوری حیاتی برقرار رھیا ۔ اُونے بیان کیتا ، ‘‘بھیڑی نگاہ دا اثر اک حقیقت ھے ۔’’(۳۳) جے کر کِسی بھیڑی نگاہ دا ڈر ھے ، تاں اُونوں آپنے حواریاں نوں چھو منتر ورتن دا حکم دینا چاہی دا ھے ۔ (۳۴) اک دن نبی نیں اک کڑی نوں ویکھیا جیدے مُکھڑے تے کالے دھبے سی اتے آکھیا، ‘‘ اوہ کسی بھیڑی نگاہ دے زیر اثر  ھے ، بس جادو ٹونے نال اُودا علاج کرو۔’’(۳۵)  مزید ہور ، ااُونے  اعلان کیتا  ‘‘ اک وڈا شگون ہو سکدا ھے تین وچ ہووے ، کسی زنانی  ، کسی گھوڑے یا کسی  ڈنگر وچ ۔’’ (۳۶) نبی جادو توں خوف زدہ سی ۔ جادو دی حفاظت کیتے دُعا، قرآن ۱۱۳ : ۴ ، محمد نیں ھسبِ معمول ورتی ۔ ایس ایت دے متعلقہ اُودے آپنے حاشیے وچ پکتھل ایس قسم  دے  جادو نوں بیان کردا ھے:بُرائی نوں پھونکنے آلی (زنانیاں ) توں جیڈے گرہواں تے ہوندی ھے خبردار رہو، ایں زنانیاں کیتے عرب وچ جادو دی اک شکل بنی رھی  کہ اوہ کسی رسی وچ گنڈھ لگان اتے کِسی لعنت دے نال اُوناں تے پھوکن۔ ’’ (۳۷)

اُودی اک خطرناک بیماری دے ویلے نبی نیں معاویدات دی تلاوت کیتی ۔ قرآن ۱۱۳ الفاتحہ اتے ۱۱۴ نساء دا میل سی ۔ تلاوت کردے ہوئے اُونے آپنے ہتھ کھلارے اتے آپنے جُسے تے پھونکیا ۔ (۳۸)  جے کر کِسے بندے نوں بھیڑا سُفنہ آئے اتے اوہ اُٹھ کھلوئے آپنے کھبے پاسے تین واری پھونکے اتے اللہ توں اُودی بُرائی دی پناہ منگے  ۔ (۳۹) عجیب طراح نال محمد نیں انصاری کُنبیاں وچوں  اک نوں بندیاں دا علاج کرن دی اجازت دیتی جیڈے قید وچ سی اتے اُوناں نوں وی ‘‘ جادو نال کن دی بھیڑ وچ مبتلا سی ۔’’ (۴۰) نبی نیں  آکھیا : ‘‘ا وہ جیڈا ہر صُبح کھجور دیاں ست ٹکیاں کھاندا ھے اُوس دن اُود شخص تے زہر یا جادو اثر نہیں کرے گا۔’’ (۴۱)

محمد نیں اک واری یقین کیتا کہ لابد ناں دے اک بندے نیں اُودے تے جادو کر دیتا ، عائشہ اُودی طیوی نیں دسیا ، ‘‘ جادو نیں رُسول اللہ تے کام کیتا اینج اوہ سُوچدا ہوندا سی کہ اُوس نیں آپنی طیویاں دے نال جنسی تعلقات رکھے سی ۔’’ (۴۲)

نبی نیں آکھیا  ، ‘‘کُجھ وڈے بول بولن آلیاں تقریراں جادو دی طراں اثر انداز ہوندیاں نیں ۔’’ (۴۳ ) فیر اُونے شیخی ماری  ، ‘‘ کہ مینوں ے جادوئی بیان دی تقریر دیاں کُنجیاں دیتیاں گئیاں ۔’’ (۴۴)حدیثاں توں بوہت سارے ثبوت ایں ظاہر کردے نیں کہ محمد جادو توں خُوفزدہ سی پر اُونے آپنی طراں نال جادو اتے منتر دی ترکیب کڈی ۔ اک واری فیر ، محمد نیں جادو گراں دی ساحرا ں کیتی اتے شگون کڑن آلیاں دی پیروی کیتی ۔ جادو اتے منتر دی مذمت کردے ہوئے یہودی پیوتر توریت دے انبیاء دی بائبلی رائے ھے ، جیڈا کہ یہواہ دے الہام دے تحت لکھی گئی ۔ یہواہ دے انبیاء نیں اسرائیلی نسلاں نوں جادوگری ، ٹونے ، علم ِ نجوم اتے شیطانی جادو دے خلاف حکم اتے نصیحت کیتی ، جیڈا کہ اج کبلا اتے زہر دیاں لکھتاں وچ ملدی ھے ۔ موسیٰ نیں کدی وی اینج دے ممنوع جادو نہ کیتے ، جیڈے کہ توریت دے اُلٹ ہون اُوناں کماں توں یہواہ نیں سختی نال منع کیتا ھے کہ جیڈا جادوگری دے کام کرے اتے اُوناں دی نصیحت کردے ہوئے اُونوں سنگسار کیتا جائے ۔ جادوگری اتے اُودے جُوڑ حصے اسرائیل دے یہواہ رب کیتے مکروہ سی جینے اسرائیلی ، برگزیدہ قوم وچوں روحانی حرامکاری نوں تباہ کرن دا حکم دیتا۔

محمد دا علم الاعداد اتے وہم پرستی

محمد طاق اعداد اتے سجے پاسے دا وڈا قائل سی  ۔ حیاتی دا ہر پہلوان معیاراں نال باقاعدہ کیتا جاندا سی ۔ جدوں کوئی آپنے لُکے ہوئے اعضاء نوں پتھراں نال دھوئے تاں طاق اعداد وورتے۔ (۴۵) کسی لاش نوں  تیار کرن کیتے ایں ضروری ھے کہ اِونوں طاق عدد دے تحت غسلدیتا جاوے جد کہ عدد  تین ، پنج اتے ست بولے جان ؛ تاں ایں سب سجے پاسیوں کیتا جاوے ۔ (۴۶) ایت دے ذریعے قرآن تے محمددیاں انگلیاں دے نشانات ثبوت نیں: ‘‘ سویرے سویرے اتے دس راتاں توں اتے جُفت اتے طاق’’(قرآن ۸۹ : ۱۔۳ )حدیثاں دا دعویٰ ھے کہ نبی کھجوراں دی  طاق تعداد وکھایا کردا سی۔ (۴۷)

دوبارہ سجے پاسے دا وہم غیر اقوام دیاں رسماں وچ وڈی تعداد نمایا ھے جدوں کہ کِسی مسیت وچ داخل ہوندیاں ہوئیاں ، سجے پیر توں شروع کراں ۔ ‘‘ نبی ہر شے سجیوں شروع کردا سی ۔ ( چنگیاں شیواں کیتے ) جدوں کدی ایں ممکن ہوندا سارے معاملیاں چیں ، مثلاً وضو ، کنگھی یا جوتی پانا ۔ (۴۸) محمد دے کھانیاں وچوں اک بیان اُودی توہم پرستی دا واضح بیان ھے: ‘‘ دودھ وچ پانی ملیا ہویا محمد دے کول لیایا گیا جدوں کہ اک بدو تہاڑے سجے پاسے سی اتے ابو بکر تہاڑے کھبے پاسے اُونے اُودے وچوں تھوڑا جیا پیتا تے فیر بدو نوں دے دیتا اتے آکھیا : سجا، دُرست ( پہلاں )۔ ’’ (۴۹) اک دوجے واقع وچ بیان کیتا گیا : ‘‘بس اللہ دے رُسول نیں مینوں آکھیا : اے مُنڈے ! اللہ دا ذکر کر اتے آپنے دائیں سجے ہتھ نال کھاؤ ۔’’ (۵۰)اینج ہی کوئی غسل خانے دا کام سجے ہتھ نال نہیں کیتا جا سکدا ۔ (۵۱)جے کر کوئی مسلمان چوری وچ پکڑیا جاوے تاں اُودا سجا ہتھ اُوداُودے بازو نالوں کٹیا جاوے جیویں کہ اسلامی شریعت وچ ھے ۔ سجا ہتھ کٹن نال مُسلمان دی ہتک ہوندی ھے ۔ سخت اسلامی اصول دا تقاضا ھے کہ کوئی کھائے اتے کوئی آپنے روزمرہ دے اکثر کام کرے جیویں محمد نیں بیان کیتا ، سجے ہتھ توں کرے ۔ اوہ فردِ اسلامی کمیونٹی توں اک معاشرتی آوارہ بن جاوے گا ۔ محمد دی وحیاں دے آغاز توں اسلامی شریعت روائیتاں تے بنی جینے نوے عہد نامے دی فضل دی تعلیم دی مخالفت کیتی بس مُکتی اُوناں دیاں نیکیاں دے تصورات دی نیو تے ھے اتے قرآن اتے حدیثاں وچ کلیہ شدہ انسان دی بنائی روائیتاں دے غریباں نوں خیرات دین وچ ھے (قرآن ۱۲ : ۶۷ ۔ ۶۸ )وچ اک دوجی توہم پرستی ظاہر ہوندی ھے : ‘‘ اک دروازے توں نہ جاؤں  ۔۔۔ پکتھل ایس عبارت دا اینج تبصرہ کرداھے : مشرق وچ اک  غالب وہم ایں ھے کہ اک وڈے کُنبے دے ارکان سارے اکٹھے ظاہر نہ ہون ، کیوں جے بھیڑے لیکھاں دا خطرہ ھے جیڈا کہ دوجے دلاں وچ حسد نال آندی ھے ۔ ’’ (۵۲)

بائبل مقدس آدمی دی فضول روائیتاں اتے توہم پرستی نوں واضح طور تے رد کردی ھے مسلمان خارجی معمولی معاملات تے  شدید طور تے زور دیندے نیں جیناں نوں یسوع مسیح نیں مکمل طور تے رد کیتا ھے  ۔ یسوع نیں آپنے شاگرداں نوں اینج دے ذرے دے خمیر (پاپاں ) توں خبر دار رہن نوں آکھیا ھے جیویں آدمی دی بنائی ہوئی روائیتاں دی خارجی شکلاں جیڈیاں تالمود دیاں نیویاں توں عمل وچ لیائی جاندی اتے سکھائی جاندی جیدے تے فریسی پابند ہوندے اتے بلاواسطہ صدوقی اثر انداز ہوندے یسوع نیں آکھیا : ‘‘ کیوں جے رب دے حکماں نوں اک پاسے رکھدے ہوئے تساں انسانی روائیتاں نوں پکڑدے اوہ ، جیویں رکابیاں اتے پیالیاں نوں دھونا اتے کئی دوجیاں شیواں جیڈیاں کیتاں جاندیاں نیں ۔ (مرقس ۷ : ۸ ) محمد نیں واضح طور تے کئی عربی اتے یہودی روئیتاں نوں لیا جیڈیاں کہ اُونوں غیر اقوامی ثقافت وچ غالب سی تاں جے ، یسوع مسیح نیں جینوں بطور اک رب ( رب دا پُتر ) اتے بطور اک یہودی مرد ( ابنِ آدم ) نیں بندیاں دیاں اُوناں فضول روائیتاں دا اعلان کیتا جیڈا رب اُونوں غیر متعلقہ اتے بے معنی نیں ۔ یسوع ہر اک انسان دے دل تے نگاہ کردا ھے ۔ اُونے بیان کیتا کہ کوئی باہر توں یا ظاہر طور تے پیوتر ظاہر ہو سکدا ھے ، پر اندرونی طور تے نا پاک رھندا سی ایس لئی اک پیوتر دل نیں صرف قابلِ قبول نذراں ہی پیدا کیتاں ، نہ کہ رائیتاں دی خارجی طور طریقہ ۔

شفائیہ غلطیاں

جے کر محمد نوں اک بائبلی نبی فرض کر لیا جاوے کہ کیوں شفائیہ نصیحت دیتی گئی جیڈی قابلِ تعریف نہیں ھے ؟ حدیثاں دے اک بیان وچ واضح ھے ۔ ‘‘کجھ لوکاں کیتے مدینہ دی آب و ہوا مناسب نہ رہی ، بس لوکاں نیں اُونوں آپنے پیچھاں آن دا حکم دیتا ۔ ۔ ۔ ۔ اُودے اُونٹاں اتے اُوناں دے بالاں نیں دعدھ پیتا اتے اُوناں دا پیشاب پین اتے اُوناں دا دودھ ۔۔۔۔۔ ھے ۔’’(۵۳)

اک با اصول بندے کولوں سوال پوچھیا گیا جیڈا ایس مندرجہ بالا نوں شامل کردا ھے ؛ کوئی وی مسلمان اُوس بے معنی غیر سائنسی نسخہ نوں منے گا ؟


ایک دفعہ محمد نے ایک شخص کو پیش کیا اُس کا طبی علاج کرنے کے لیے تاکہ اس کا خُون لیا جائے۔ (۵۴) خُود ساختہ نبی نے کسی آدمی کو کہا کہ شہد کھا لے وہ آدمی انتڑیوں کی خرابی میں مبتلا تھا؛ اس نے غریب آدمی کی حالت بدتر بنا دی۔ محمد نے صرف اُلٹ جواب دیا، ‘‘ آپ کے بھائی کی ایبڑومن نے جھوٹ بولا تھا۔’’ (۵۵) ایک دوسرے موقع پر اس ( محمد ) نے گلے کے غدود کے ورم کے علاج کے لیے ہندی دھونی دی۔(۵۶)

نمایاں طور تے محمد شفا دین آلا نہیں سی ، فیر اُوہ غیر اقوام وچ ڈوبیا جھوڑا نبی ثابت ہوئیاں ۔ حتی ٰ کہ شفا کیتے قُدرتی طریقے ورتدے ہوئے ، اوہ اک بھیڑیاں لیکھاں آلا ناکام شخص سی ناسی طرح ، طبی سائنس، مجموعی طور تے ایناں عملاں دی گہرائی دریافت کرن کیتے ؛ ایناں طریقیاں نوں بطور فضول ردِعمل کر دیتا ۔ محمد نیں آپی نوں مرضاں دے علاج کیتے فن چیں اک نیم حکیم ظاہر کیتا۔

غیر سائنسی بیانات

اک واری نبی محمد نیں آکھیا ؛ ‘‘ ایں وجہ کہ پُتر آپنی ماں توں رلدا مِلدا ھے سیدھا اُوس حقیقت توں واقع ہوندا اُونے پسینے وچ پجیا ہویا سُفنہ ویکھیا سی ۔ ( رات نوں خارج ہوندا ) (۵۷)اینج ہی ؛ اُونے دعویٰ کیتا: ‘‘جیویں کہ اک بال ، جے کر بندے دا  اخراج ِ عمل وچ پہلے ہوندا ھے بانسبت عورت دے اخراج دےتاں بال مرد نال زیادہ رلدا مِلدا ھے  اتے جے کر عورت دا اخراج مرد توں پہلاں ہوندا ھے تاں فیر بال عورت نالزیادہ  رلدا مِلدا ھے ۔’’ (۵۸) نبی محمد ننیں ذکر کیتا کہ اللہ چھیکاں مارن نال محبت کردا ھے ، پر جمائیاں لین توں نفرت کردا ھے جیڈی شیطان توں آندی ھے ۔ ( ۵۹)

اک سچا بائبلی نبی کدی وی اینج دی بے معنی گالھاں نہیں کیندا جیویں کہ پچھلے پیراگراف وچ ذکر ہوئیا ھے ۔ اک روایت بیان کردی ھے کہ کھانا کیویں اللہ نوں عزت دیندا ھے جیویں محمد نیں اُونوں ورتیا ۔ (۶۰) اینج دی نامعقول بیانات محمد دی فطرت دی ذلت دی عکاسی کردے نیں ۔حدیث وچ تحریر شدہ ایں نامعقول گالھاں دسیا گئیاں نیں :

جدوں جمعہ سی نبی اُوس منبر تے بیٹھا سی ۔ کجھور کٹنا جیویں نبی غالباً آپنے بیان کرن کیتے ورتدا سی اینا چیخیاں کہ جیویں کوئی شے پھٹ گئی ہوئے ۔ نبی تھلے آیا اتے اُونوں گلے لگایا اتے بال دی طراں رونا شروع کر دیتا چیخن توں بعض رکھن کیتے اتے فیر اُونے چلانا بند کر دیتا۔

ایں واقعات عربی کہانیاں اتے قصیاں نال بوہت زیادہ رلن مِلن کیتے ظاہر ہوندے نیں جیڈے بائبلی معجزات توں آڈڈے نیں ۔ بائبل تمثیل عبارتاں نوں ورتدا ھے ؛ تھلے دیتے بیان جیڈے حدیث وچ ھے اسلامی روائیتاں دے مطابق لغوی معنیاں وچ لیا گیا ، ایسے وجہ توں مظاہر پرستی شکل دی عکاسی ھے ۔ خواہ کوئی بائبل مقدس تے دھرم رکھن دا فیصلہ کردا ھے یا جُھوٹی کہانیاں اتے اسلامی فرضی قصیاں تے جیدا محمد نیں ایجاد کیتے ، اک موقع ہونا ضرور ھے جیڈا کِسے فرد نیں بنایا ہوئے ۔ محمد دے قرآن وچ بےشمار اینج دیاں تھاواں نیں جتھے آدمی اتے واقعات تناخ دے سلسلے چیں باہر متقی ھے اتے وسیع طور تے تاریخ نوں مننا ھے ۔ ایدے برعکس ، آثارِقدیمہ نیں حالیہ سالاں وچ بائبل مقدس نوں عزت دیتی ھے اتے سائنسی ثبوت دا انبار لگایا ھے کہ یہودی الہام دُرست ھے بمقابلہ اعلیٰ تر ناں نہاد تنقیدی سائنس دے ۔

قرآن دے حوالے وچ مسلمان بیان کردے نیں  کہ اک شخص نوں عربی جاننا ضروری ھے ایس متن نوںسمجھن کیتے اتے بحث طلب معاملات توں کنارہ کشی کرن کیتے کِسے وی ترجمے اوہ تھوڑا یقین کردے نیں ؛ نقطہ توں ٹال مٹول کردے ہوئے نقطہ بار بار دہرایا جاندا ھے ، اوہ کلے ہی آپنی وکھ تشریح رکھدے نیں اُوناں دا ایں طریقہ کار آمنے سامنے توں بچاؤ کیتے ہمیش توں رھیا ھے۔ عربی بہانیاں اتے دعویاں توں پجن کیتے اتے ایں دعویٰ کرنا ایدے کلے معنی نیں کہ صرف ایدے حقیقی معنی نیں اتے ایں کہ باقی سارے ترجمے غلط نیں ۔ حتیٰ کہ جے کر عربی لغات نوں وی اُوناں نوں غلط ثابت کرن کیتے ورتی جاوے ، تاں او ہ دعویٰ کرن گئے کہ ایں لغات اُدھورے نیں ۔ اینج دی ریاکاریاں کِسے وی مخالفت یا قرآن دی تنقید دے متعلقہ سچائی توں کنارہ کشی کرن کیتے ورتی جاندی ھے ۔ گُم نامی دے سائے وچ لُکے ہوئے مُسلماناں دا طریقہ کار ، قرآن وچ پائی جان آلی جھوٹی تعلیم اتے غلطیاں توں متعلقہ کئی تمسخرانہ دعویاں نوں سہارا دیندے نیں اتے تردید دی نیو تے حقائق توں بچدے نیں ۔  مسلمان یہودی مسیحی بائبل مقدس تے  بار بار حملے کردے نیں ۔

پر اوہ کِسے وی ثبوت دی مخالفت کردے نیں جیڈاقرآن نوں غلط ثابت کردا ھے  اُوناں لوکاں نوں قتل کرکے جیڈے اُودے اختیار اتے متن دی دُرستگی تے سوال کرن دی جرات کردے نیں ۔

محمد اک ان پڑھ شخص تسی اتے اک خاص آتما دے زیر اثر اُوس نیں زبانی طور تے اک اینج دی کتاب نکھیڑ کے پیش کیتی جیڈی کہ منطقی اتے سائنسی شواہد دے مطابق مُتضاد گالھاں رکھدی ھے ۔ محمد محض اک ان پڑھ بندہ سی نہ ہی اوہ لائق بندہ سی اتے نہ ہی اُودے اندر کوئی غیر معمولی خُوبیا سی جیڈیاں اُونوں روحانی طور تے کوئی برتری دیندی ۔

بعد وچ ، آپنی شامیتی ملاقاتوچ  اُوس نیں معجزانہ طور تے آپنی قیادت اتے کرشمےدا  مظاہرہ کیتا  ۔محمدکیڈی  خصوصیات دا  مالک سی ؟ کیڈی گالھ نیں اُونوں عام بُدو توں اک وڈے لیڈر دے طور تے بندیاں وچ بدل دیتا ۔ ایں ظاہر ہوندا ھے کہ اُودی آتما اک مددگار آتما نہیں سی جیویں کہ بائبل روح القدس دے پاروں دسدی ھے۔

محمد نیں بوہت سارے غلط بیان دیتے نیں بائبل مقدس واضح طور تے سچے اتے جُھوٹے نبی دے وچکار فرق دسدی ھے :

‘‘پر جیڈا نبی گستاخ بن کے کوئی اینج دی گالھ میرے ناں توں آکھے جیدے آکھن دا میں اُونوں حکم نہیں دیتا اتے معبوداں دے ناں توں کُجھ آکھے تاں اُوہ نبی قتل کیتا جاوے اتے جے توں آپنے دل وچ آکھے کہ جیڈی گالھ خُداوند نیں نہیں آکھی اُونوں اسی کیویں سیانیئے ؟ تاں سیان ایں ھے کہ جدوں اُوہ نبی خُداوند دے ناں توں کُجھ آکھے اتے اُودے آکھن دے مطابق کُکجھ واقع یا پورا نہ ہووے تاں اُوہ گالھ آپی گُستاخ بن کے آکھی ھے تاں اُودے توں خُوف نہ کرنا ۔’’ (استثنا ۱۸ : ۲۰۔ ۲۲)

صحیفاں دی تعلیمات دے مطابق محمد نوں اک جُھوٹا نبی ہونا چاہی دا ایں اُونے پیوتر توریت دی مخالفت کیتی اتے آپنی شادمانی عقائد نوں اُبھاریا ۔

محمد دی تعلیمات توں پہلاں ایس قِسم دی ترقی کر رھی سی ۔یونانی لوکاں نیں پہلاں ہی اُودی ناں نہاد دی تحقیق توں پہلاں ایس قسم دے کام آکھے سی ۔اُونے محض اُوناں اُلٹے سیدھے حقائق نوں نشوونما دیتی اتے اُوناں نوں قرآن وچ پا دیتا ۔محمد دی اک بال دے بارے وچ تعلیمات جیی اُودے ماں پیو دے حوالے توں ھے فرسودہ اتے غیر سائنسی مواد اتے غلط یا گمراہ کرن آلی نیں ۔

آڈڈے طراں دی بے ترتیب تاریخی اتے سائنسی سچائیاں منطقی شک توں بوہت پرے محمد دی جُھوٹی فطرت اتے اسلامی دھرم دی جھوٹی فطرت نوں پیش کردی ھے ۔ ڈاکٹر رابرٹ مورے  نیں لکِھیا اتے دعویٰ کیتا ھے کہ سائنسی اعتبار توں قرآن دا مُسترد ہونا متضاد ھے ۔ قرآن دی کوئی وی سند نوے سائنسی حقائق دے نال مُستند نہیں ھے ۔

کوئی وی بندہ محمد دی وحیاں دے بارے وچ کی آکھ سکدا ھے ۔ چن دیوتا اللہ دے ناں توں مخاطب ہوندے ہوئے ، اُونے جُھوٹ نوں بیان کیتا ھے اتے تقریباً دنیا دے پنجویں حصے دی آبادی نوں آپنی حیوانی مشقاں نال دھو کے دیتا ھے ۔ منطقی عدم موجودگی دی وجہ توں اُوس مُسلم آبادی نیں اندھے دھرم نوں جیڈا کہ شیطان اتے اُودے ڈِگے ہوئے فرشتیاں کیتے تیار کیتی گئی ھے دی پیروی کر رھے نیں۔


چوتھا حصہ قرآن

باب ہفتم

کی قرآن رب دا کلام ھے؟

بائبل کیتے محمددا  خیال

بھاویں محمد افسون گری توں پیسے کماندا سی فیر وی اُونے مسیحیاں دے پاروں شکایت کیتی کہ اوہ بائبل نوں ویچ کے پیسے کماندے نیں ۔اُونوں بائبل دی جلد دے پاروں خدشات سان آپنے دور وچ اُوناں مسیحیاں دے نال جیناں نوں اُوہ بائبل دے ناں نہاد تاجر کیندا سی اُودے نال اُونوں اختلاف سی ۔ محمد نیں لوکاں وچ ایس گالھ دا اعلان کیتا کہ بائبل وچ ابہام ھے۔ پوری بائبل دی نقل اُودا حدف سی اتے اُونے آپنے ویلے وچ اُودے پیراواں وچ آپنی مرضی نال تبدیلیاں کیتیاں اتے اُودے کیتے رائباں نوں مہنے بلکہ ورے توں زیادہ اک جلد لین کیتے لگ جاندا ۔ محمد دی عقیدیاں دے پاروں رائے سی کہ ایں محض روائتاں نیں اتے اُودی تھوڑی جی عزت ہونی چاہی ایں چوکھی طراں توریت دے حوالے نال یہودی طوماراں دے پاروں اُونے غلطیاں دی نشاندہی کیتی درائے مردار دے طوماراں نیں اُوناں صحیفیاں دی سچائی نوں پیش کیتا اتے بیان کیتا کہ ایناں صحیفیاں دی کینی ماضی وچ اتے ایتھوں تیکر کہ موجودہ زمانے وچ وی عزت کیتی جاندی ھے یہواہ پاک خُدا دی توریت قرآن توں ۸۰۰ ورے پہلاں یا ممکن طور تے اُودے توں وی پہلاں لکھی گئی ۔ واضح طور تےدرایئے مردار دے طومار ایس توریت دی سند نوں پیش کردے نیں اتے موسیٰ دے پیروکاراں نیں ورتیا ایس موسوی سیاق و سباق نوں بطور صوتی اثر دے اُودی نشاندہی کیتی۔

محمد نیں دعویٰ کیتا اتے پیوتر توریت دے حقیقی تدراک نوں زبانی ۔ ۔ ۔ غلط آکھ کے بھیڑا اثر چھڈیا گیا یہواہ خُدا جینے داؤد بادشاہ توں آپنی الہویت دا اعلان کروایا اک اینج دے بندے نوں نبی آکھنا جینے آپنے دور وچ صحیفیاں دی مذاحمت کیتی؟  یسوع نیں فرمایا کہ شریعت دا اک وی نُکتہ یا شوشہ نہیں بدلے گا ۔ واضح طور تے محمد نیں رب دے وعدیاں تے مشتمل کلام نوں اک نسل توں لے کے آن آلی نسلاں تیکر رد کیتا ایدے بجائے محمد نیں فیصلہ کیتا کہ اوہ خُداوند نوں جُھوٹا آکھے اتے رب دے صحیفیاں نوں بےترتیب کرکے ایں بیان محمد دی حقیقی فطرت نوں ظاہر کردی ھے اتے اُوس گالھ نوں وی کہ اوہ رب دے کلام نوں وی رب دے کلام دی بےعزتی کردا ھے ۔ انت دے طور تے ، محمد دے مطابق ، کہ کِسے وی نسل نیں پیوتر توریت یا کلام نوں محفوظ نہیں کیتا جدوں تیکر اُونوں محمد نیں قرآن وچ محفوظ نہیں کیتا۔ اُونے یہواہ پیوتر رب دی بے عزتی کیتی ھے۔ محمد نیں اک جھوٹے دین اتے اک جُھوٹی کتاب یعنی قرآن نوں تخلیق کیتا اوہ کتاب جینے صحیفیاں دے مطالے وچ مخالفت پیدا کیتی ۔ ایس گالھ نیں محمد نوں جُھوٹا نبی بنایا کیوں جے اُونے یہواہ دے مکاشفات تے حملہ کیتا۔

قرآن دی تالیف

وریاں دے وچکار اتے اکسویں صدی دی ترقی وچ ، مسلمان قرآن دی اصلیت دے بارے وچ عجیب دعویٰ کر دے نیں ۔ لِسی وی دوجی قابلِ ذکر تاریخی شہادت دے باوجود ، ایں عقائد تقریباً تیرہ سو  وریاں کیتے نامزد کر دیتے گئے ۔ جدید سیاق و سباق دے مطالعہ توں ھن ایں موجاں واپس جا چُکی نیں کہ قرآن دے آسے پاسے دے سارے عقائد جیڈے اُودی ابتداء دے بارے وچ نیں اوہ مُکا دیتے جان گئے۔

مسلماناں دا  نظریہ

اک مقبول ترین مسلمان نظریئے دے مطابق قرآن جنت وچ ‘‘ محفوظ کیتی ہوئی لوحاں ’’ توں لیا گیا ھے۔(قرآن ۸۵ : ۲۲ ) جیڈا محمد تیکر اپڑیا اتے اُوناں دے ذریعہ توں اج دے دور وچ قرآن دے ہم عصر لوکاں تیکر ۔ اسلامی قدامت پسند لوک ایں کہندے نیں کہ سبقی صورت وچ قرآن محمد دے اُتے فحیاں دی صورت وچ نازل ہویا اتے اُونے اُونوں لکھ لیا ۔ انت دے طور تے ، ورے وچ اک جبرائیل فرشتہ ورے وچ اک واری اُودی معاونت کرن کیتے ظاہر ہوندا سی کہ اُونوں مواد دے سکے۔ جے کر قرآن اُوس ویلے لکھتی صورت وچ نہیں لکھیا گیا ، اتے اُونوں محمد دی موت تیکر اینی اہمیت نہ دیتی گئی ۔ ایں بعد وچ تالیف ہویا ؛ ساریاں صورتاں اک ترتیب دے نال اکھٹی کیتی گئی۔

فیر ، پہلے خلیفہ، ابوبکر صدیق، پہلی سرکاری نظرثانی دا حکم دیتا ۔ حضرت عثمان دی  خلافت دے دور وچ ، آڈڈے قسم دے امن وچ خلل پان آلے مسائل نوں متن وچ ویکھیا گیا ۔

حضرت عثمان نیںاک  کمیٹی تشکیل دیتی ، ‘‘ فیر حفصہ توں اکجلد  عثمان نیں اُوبھارلی ، اتے اُودیاں نیویاں تے اک معیاری قانون دی کتاب اہل قریش نوں لکھی دیتی گئی ’’ ۔(۱) اُودے بعدوں ، بوہت ساریاں جلداں اسلامی بادشاہت دے اہم مراکز تے دیتی گئی ، انت دے طور تے ، قرآن دے سارے جدید نسخہ  جات عثمان دے دور وچ دوبارہ ٹھیک طور تے تیار کرکے دیتے گئے۔ بغیر کِسے نُقص  اتے اُودی اصل وچ ترمیم کیتے ہوئے جیڈی کہ ترمیم کیتے ہوئے جیڈے کہ قدیم اسلامی دھرم دے مطابق ھے ۔

مفکرین دا  خیال

مسلماناں دی ایس حالت دی نیو قرآن دے متعلق اُوناں دی آپنی خواہش دے مطابق سوچ توں ھے ۔ ایدی شہادت نہیں مِلدی کہ محمد نیں ورآن نوں کِسی خاص طریقے نال لکھیا ۔ اُودے سندیسیاں دا اعلان زبانی کلامی ہویا ۔ اُودے ہی پیروکاراں نیں زیادہ تر وحیاں نوں زبانی یاد کر لیا ۔ ایں لوک آپنے متقداں دے نال نال قاری آکھوائے۔ ( تلاوت کرن آلے بعد وچ راہنما  ۔ (۲)

زید بن تھابت توں  حدیث روایت ھے کہ اُوناں نیں حکم جاری کیتا کہ سارے قرآن نوں اک کتاب وچ اکٹھا کرو ۔ ایس کام دی وڈی وجہ ایں سی کہ بوہت سارے قاری ال یمامہ دی لڑائی وچ مارے گئے سی۔ ایس زبانی ذکراں وچ جیڈے اُوناں قاریاں نیں یاد کیتے ، ایس گالھ دی لوڑ سی کہ اُونوں کھو جان دے خطرے دے پیشِ نظر ریکارڈ وچ محفوظ کر لیا جاوے اک حدیث دسدی ھے۔

زید بن تھابت توں بیان ھے: ۔۔۔۔۔ عمر میرے کول آیا ااتے آکھیا ۔ بوہت سارے قرآن پاک دے قاری ال یمامہ دی لڑائی وچ مارے گئے نیں اتے مینوں ڈر ھے کہ اک دوجی لڑائی وچ قرآن دے اتےقاریاں دیاں ہور موتاں واقع نہ ہو جان ایدے توں قرآن دا اک وڈا حصہ گواچ جان دا ڈر ھے ۔ ایس لئی ، میں ایں کہنداہاں کہ تہاڑے ( ابوبکر ) نوں قرآن اکٹھا کر لینا چاہی دا ھے (۳)

ایس تاریخی گواہی توں ، کِسے وی بندے نوں ایں جان لین دی لوڑ ھے کہ ابتداء وچ قرآن دا کوئی وی مکمل نسخہ نہیں سی، ایتھوں تیکر کہ محمد دے آپنے دور وچ وی جے کر کوئی مکمل مواد پہلاإ موجود وی سگاتاں اُونوں اکٹھا کرن دی لوڑ محسوس نہیں کیتی گئی ۔ اتے اُونوں اک کتاب وچ اکٹھا نہیں کیتا گیا ۔ اک ہور ذکر جیڈا حدیث شریف توں مِلدا ھے :

زید بن تھابت آکھدے نیں کہ ابوبکر نیں اُونوں قرآن دے مواد نوں اکٹھا کرن کیتے تخلیق دی ذمہداری دیتی تاں جے اُونوں کتاب وچ جمع کیتا جاوے ۔ بس میں قرآن کیتے کجھور دے پتیاں ۔ چٹے پتھراں ، اتے اُوناں لوکاں توں جہناں نیں اُونوں دل وچ رکھیا سی اُوناں توں اکٹھا کرنا شروع کیتا جدوں تیکر میں اخیری ایت لھب نہ لئی ۔ فیر قرآن دا مکمل نسخہ ابوبکر دی موت تیکر اُودے کول ، فیر عمر فاروق دے کول اتے فیر عمر دی دھی حفصہ دے کول پیا رھیا۔  (۴)

ایں گالھ وی موجود ھے کہ قرآن دیاں ایتاں دے نوٹس ، پتھراں ، موڈیاں دیاں ہڈیاں ، پسلی دی ہڈیاں ، چمڑے دے ٹوٹے ، لکڑی دے تختیاں وچ ملدے نیں ۔ ایس شہادت توں ایں گالھ بوہت واضح ھے کہ محمد نیں نہ ہی قرآن نوں تالیف کیتا نہ ہی اُودے کول اُودی مکمل شکل سی (۵) جے کر محد دے کول قرآن دی پہلی مکمل شکل موجود سی تاں ایناں ساریاں حصیاں نوں لھبن دی لوڑ سی۔

دوجی قرآنی اشاعتاں

بوہت سارے مُسلمان ایں تصور کردے نیں قرآن دے ترجمے دی موجودہ شکل ٹھیک ابتدائی قرآن توں لئی گئی ھے تاں سوال اُٹھدا ھے تاں کیڈی ناں نہاد اصل یا ابتدائی شکل ہی دُرست قرآن ھے ۔

سارے عرب وچ ایدی اشاعت دی نجی اتے عوامی اشاعتاں موجود نیں  ۔

محمد دی وفات دے بعد، جیڈے دے کول مکمل قرآن سی اوہ انصاری مُسلمان  سی ۔ اُوناں وچوں اک وی قریش دے قبیلے چوں نہیں ۔ محمد نیں اعلان کیتا سی ، کہ قرآن چار لوکاں توں سیکھیا جاوے، اُوناں دے ناں عام طور تے ایں نیں :  ابن مسعود اُبے بن کعب، سلیم اتے مُعودبن جعبل’’(۶) اُوناں وچوں دو بوہت مقبول سی ایں دو ابن مسعد اتے اُبے بن کعب نیں ایں دونہویں قرآن دیاں اشاعتاں عثمان نیں وی پاس کیتیاں ۔آرتھر جیفری نیں آپنی کتاب ‘‘قرآن دی  تاریخ دے  مود ’’ وچ قرآن دے آڈڈے ہون تے بیان دیتا ھے  :

ہومز اتے دمشق دے لوک مِقداد بن ال اسود دے قرآن دی  پیروی کردے سان  ۔ کوفہ دے رہن آلے جیڈے ابن مسعود دے لوک سان ، بسران دے رہن رہنے آلے ابو موسیٰ العشری دے لوک سان ، شام دے رہن آلے اُبیعی بن کعب (ابن الظہر، کمال ۱۱۱ ، ۸۶ )دے  قرآن نوں من دے سی۔ ایتھے سانوں میٹروپولیٹنکی جلداں دا آغاز وی مِلدا ھے ، ہروڈے سنٹر وچ اُودیاں  بے شمار جلداں سان یا خورے اساں ایں آکھ سکدے ہاں کہ ایناں جلداں نوں مقامی شہرت وی حاصل سی ۔(۷)

مدینہ، مکہ، بسرا، کوفہ اتے دمشق دے اہم علاقیاں وچ بوہت اختلاف پایا جاندا سی ۔ جدوں ایں تالیف ہویا تاں زید ٹیکسٹ نوں بعد وچ لُکا دیتا گیا۔

جدوں عمر فوت ہویا، تاں ایں حفصہ نوں ذاتی حفاظت کیتے دے دیتا گیا۔

اینوں عوامی یا سرکاری اجازت کیتے نہ دیتا گیا جام القرآن وچ ، گل کِرسٹ نیں ہور زید ٹیکسٹ کیتے شک نوں ظاہر کیتا۔

ااُودی لکھت دے ویلے زید جاندا سی کہ اُودے متن نوں مکمل متصور کیتے گئے ۔ جے کر زید اتے ابوبکر ایس گالھ کیتے قائل سان کہ اُوناں دا لکھیا ہویا متن بغیر کِسے سوال دے اخیری اکھر مُستند ھے تاں اُونوں عوامی پذیرائی یقیناً دینی چاہی دی ھے۔  (۸)

عثمان دی خلافت دے دور وچ ، قرآن دی دوجیاں اشاعتاں آڈڈے علاقیاں وچ عام سان۔ زید دا تالیف کیتا ہویا ، عثمان دا نظرثانی کیتا ہویا قرآن غیر معروضیت وچ لُکا دیتا گیا جدوں کہ دوجے مسناں نوں وی مساوی سمجھیا گیا ۔ عثمان دی خلافت دے دوران ، ایناں مستناں دے وچکار تضاد اُبھریا ؛ ‘‘ مُسلمان جرنیل حُدیفہ ابن الیمن دی قیادت وچ اک وفد نیں شمالی وچ آپنی فوجاں نوں شام عراق وچوں کڈیا۔ (۹)انت دے طور تے ، مسلماناں وچ بحث ہو گئی کہ کیس قرآن نوں ورتیا جاوے گا ۔ کوفہ عراق دے مُسلماناں کیتے ابن مسعود  دا متن معیاری رھیا  ۔ حادثاتی طور تے ، حدیفہ خوف نال بوکھلا گیا اتے اُونے خلیفہ عثمان نوں اطلاع دیتی ۔(۱۰) ایس ذکر وچ اک حدیث ھے ۔

حدیفہ (عراق دے شمار دے لوکاں چوں) قرآن دیاں آڈڈیاں تلاوتاں توں گھبرا گیا ، ایس لئی اُونے عثمان نوں آکھیا اے مومناں دے سردار ! ایس قوم نوں کتاب ( قرآن ) دے اختلاف توں بچا جیویں کہ پہلاں یہودیاں اتے مسیحیاں نیں آکھیا۔ بس عثمان نیں حفصہ نوں ایں آکھدے ہوئیاں سندیسہ گھلیا ۔ سانوں قرآن دا نُسخہ گھل تاں جے قرآن دے مواد نوں مکمل جلداں جلداں چیں مکمل کراں اتے اُوس نوں تہانوں گھلاں ۔ اُوناں نیں اینج کیتا اتے جدوں اُوناں نیں بوہت ساریاں جلداں تحریر کیتیاں عثمان نیں ہر مُسلمان صُوبے نوں اک جلد گھلی جینوں اُوناں نیں نقل کیتا اتے اُوناں نیں حکم دیتا سارا دوجا قرآنی ،بھاویں ایں لکھتی شکل وچ ہی ہوئے اُودیاں ساریاں جلداں ساڈ دیتیاں ۔ (۱۱) ایس طراں عثمان نیں قرآن دیاں اوہ ساریاں جلداں جیڈیاں محمد دے لاگے آلے بیلیاں یعنی قاریاں نیں پیش کیتیاں سان ساڈ  دیتیاں گئیاں ۔ اسلامی بادشاہت کیتے اتے اُودے استحکام کیتے عثمان نیں ایں سب کرن وچ جلدی کیتی ۔ ممکن ھے کہ اُودی جلدبازی وچ حقیقی قرآن دا اک وڈا حصہ مُک گیا ہوئے سیاسی اتے جغرافیائی مقبولیت دے پیش نظر، مدینہ دے لوکاں نیں اُودی حمایت کیتی۔ جدوں کہ سچائی ایں ھے کہ کوفہ دے لوکاں نوں قرآنی مطالعہ دے مرکز دے طور تے زیادہ اہمیت حاصل ھے ۔ (۱۲)تھلے دیتی ہوئی حدیث جیدا ذکر کیتا گیا بیان کردی ھے کہ یہودی اتے مسیحی لوکاں دے وچکار وی متن وچ مسئلہ سی ۔ خورے ایں واقعہ اینا خاص نہیں ، ایس دور وچ خاص طور تے عرب وچ ایس طراں دیاں بدعتاں سان ۔

اج، اسلام  دے پیروکار مفکرین دعویٰ کردے نیں  کہ صرف قرآن دے اکھر دی ادائیگی وچ اختلاف ھے اُوس ویلے اعراب ورتے  نہیں گئے سان۔ ایں مکاری مکمل طور تے غلط ھے کیوں جے شروع دے متناں وچ اینج نہیں سی۔

ایس لئی ، لکھیا ہویاں متناں وچ ، تلاوت دے تلفظ دے اختلاف دے حوالے توں کوئی شہادت نہیں ملدی۔ اینج ہی ، ایں سوال بوہت واضع ھے، کیوں عثمان نیں ایں سارے قرآنی نسخے تباہ کروائے ؟ جواب ایں ھے کہ اُودے متناں وچ واضع اختلاف موجود سی۔ انت دے طور تے ، سارے زمانے اتے نسلاں دے وچکار قرآن وچ اختلاف اتے شک رہنا سی۔

ساری اسلامی کمیونٹی نیں انت دے طور تے عثمان کیتے ردِ عمل ظاہر کیتا۔ ‘‘ عبادیتوں نیں عثمان جیڈا کہ رب دی تلوار آکھواندا سی اُودے خلاف ردإعمل وکھایا ۔(۱۳)

گِل کرائسٹ اک مثال پیش کردا ھے :

عبداللہ ابن مسعود  نیں عثمان دے حکم دے خلاف ردِ عمل وکھایا اتے سانوں وی اطلاع دیتی گئی۔ عثمان نیں مسلماناں دے اندر آپنے غم اتے غصے نوں ویکھیا اتے اوہ اُودی مخالفت وچ ودھ رھیا سی۔ اُودیاں شکایتاں  وچوں اک شکایت ایں سی کہ اُوس نیں قرآن دے دوھے نسخیاں نوں تباہ کیتا ھے ۔ ‘‘ اللہ دی کتاب نیں نشان باقی نہ چھڈے ۔ ’’ ( ابن ابی داؤد ، کتاب المساہف صحفہ  ۳۶ ) اُوناں نیں واضح طور تے ایں نہیں آکھیا کہ ایں صحائف ( نسخے ) نیں اُوناں نیں ایس کیتے اکھر قرآنی نسخے ورتے جیڈے عثمان دی حکومت توں پہلا تالیف کیتے گئے سان ، بلکہ ایں اللہ دی کتاب یعنی کتاب اللہ ، اُوناں دا ایں زور اُوس گالھ دی نشاندہی کردا ھے کہ قرآن دے نسخے اُوناں کیتے کینی اہمیت دے حامل نیں ۔ (۱۴)

یقیناً حضرت عثمان دے فرمان دی تنقید وچ برخلاف بولن آلا ابنِ مسعود سی۔ اوہ محمد دے شروع شاگرداں وچ سی جینے براہ راست محمد توں سیکھیا اتے محمد اُوس بندے دی بطور قرآن دے اک مفکر دے عزت کردا سی۔

زید دا ذکر نہیں آیا ، پرابنِ مسعود، ‘‘ابے ابنِ کعب اتے دوجے مفکرین دی نبی نیں بوہت زیادہ تعریف کیتی۔ ابنِ مسعود نیں آپنی جلد دین توں انکار کر دیتا ، جدوں ‘‘ زید دی قرآنی جلد ’’ اعلانِ تشہبہ کیتے کوفہ وچ آئی کہ ایں اک معیاری ورآنی جلد ہوئے گی، مُسلماناں دی اک اکثریت نیں ہلی وی ابنِ مسعود دی اقرآنی جلددی پیروی کیتی’’(۱۵)ایں اک اینج دا متضاد خیال تے مبنی دعویٰ نظر آندا ھے کہ اشارۃً دخل اندازی اتے ایس جلد دے اندر چُھوت نوں لیایا ھے جیڈا ابتدائی اسلامی معاشرے دے وچکار تضاد نوں لیایا ۔

حفصہ، محمد دیاں طیویاں چوں اک سی ، اُودے کول عثمان توں پہلا دے قرآن دی اک جلد سی جیڈا مدینہ دا گورنر سی، اُونے حفصہ توں مطالبہ کیتا کہ اوہ اُوس نسخے نوں اُودے حوالے کرے ۔ جیفری نیں بیان کیتا کہ مارون نیں ایس جلد نوں تھلے دیتے بیان دے نال خارج کر دیتا:

جدوں اوہ انتقال کر گئی تاں مارون اُودے جنازے تے معاون سی اتے اُودے انت تے عبداللہ بن عمر توں جیڈا حفصہ دا بھراں سی اُودے کولوں اُوس کتاب دے مطالبے دا اصرار کیتا ۔ اتے اخیری اُونے اُوس قرآنی نسخہ نوں اُونوں دے دیتا اتے اُونے اُوس نوں خوفدے نال ضائع کر دیتا ، اُونے آکھیا ، کہ جے کر ایں باہر گیا تاں فیر آڈڈے طراں دے پڑھن جان آلے قرآن ہون گئے اتے عثمان دی خواہش تے جبراً ُونوں رد کر دیتا گیا تاں جے دوبارہ اُودا آغاز نہ ہوئے ۔ (۱۶)

فیر جیفری نیں بیان دیتا:

ایں ایس کہانی توں آڈڈی کہانی ھے جیڈی ایجاد ہوئی اتے ایں بوہت واضح ھے کہ ایس کتاب دے تعلق توں ساڑے کول عثمان توں پہلاں دے نسخے وی نیں جیڈے خورے عثمان دے قرآن توں آڈڈے نیں ۔(۱۷)

دوبارہ ایں گالھ بوہت واضح ھے کہ عثمان دا قرآن حفصہ دا قرآن نہیں سی جینوں مُسلمان دعویٰ کردے سان کہ ایں سرکاری قرآن ھے تسارے طراں دے  سیاق و سباق اختلافات بے ہودہ شہادتاں نیں  ۔ کیویں کوئی مسلمان یقین نال آکھ سکدا ھے کہ عثمان دا قرآن ہی اللہ دا نازل ہون آلا کلام ھے ؟ واضح طور تے ، ایس قرآنی نسخہ دے اندر کثرت دے نال دخل اندازی کیتی گئی ۔

ایں سارے آڈڈے طراں دے قرآنی نسخہ جات جیڈے عرب وچ سان ساڈ دیتے گئے یا لُکا دیتے گئے ۔ کُجھ اج وی باقی نیں پر اُوناں نوں اسلامی مفکرین دی بدعتاں توں ساڑ دیتے یا لُکا دیتے ۔ کُجھ اج وی باقی نیں پر اُوناں اسلامی مفکرین دیاں بدعتاں دے ناں توں جانیا جاندا ھے ۔ آرتھر جیفری بیان کردا ھے کہ اُوناں نسخہ جات نوں جبراً روک دیتا گیا ۔

اک من بھاوندی موجودہ مثال جیڈی مرحوم برجیسٹریسر نیں کایرو کدے اخیری  دورےچیں  واقع ہوئی۔ پروفیسر صاحب مِصر دی لائبریری وچ ابتدائی تاریخ اتے کتاباں دی تصویراں لین وچ دلچسپی رکھدے سان جدوں میں اظہر لائبریری وچ اُوناں دی توجہ دلائی جیڈے کہ ایس طراں دیاں شیواں نال بھری ہوئی سی تاں اُوناں نوں اُودی فوٹو لین دی اجازت نہیں ملی ، اُوناں دا انکر کر دیتا گیا ۔ اُوناں نوں آکھیا گیا کہ اوہ مغربی مفکرین نوں ایس قسم دی کتاباں نوں جانن دی اجازت نہیں دیندے ۔ (۱۸)

جبراً روک دین دے  عمل وچ  توسیع ایس رویے نوں پیش کردی ھے ہکہ قرآن دے پاروں کُجھ دسن یا تحقیق کرن وچ اوہ بے اعتقاد نیں ۔ کوئی وی مُسلمان ایں گالھ نہیں جاندا کہ اصلی قرآن وچ اصل مواد کی ھے ۔ عثمان نیں آپنے قرآن وچ وی توسیع کیتے حکم جاری کیتا اتے تاں جے اُودے قابل بھروسہ ہون وچ وی شکوک و شہبات موجود نیں ۔ اُونے اُونوں ادبی پیرائے وچ لیان آلے چار لوکاں نوں لیا کہ اوہ اُودی تجدید کرن، ترمیم کرن ، اتے قریش دی مقامی زبان دے مطابق اُونوں دوبارہ لکھن۔ اک واری فیر ایں گالھ سامنے آندی ھے کہ ایدے وچ تبدیلی دے موقعے زیادہ نیں کیوں جے ایس اصل نسخہ وچ کتے وی اعراب تے پہلاں ہی موجود نہیں نیں ۔ بارے میں کُچھ بتانے یا تحقیق کرنے میں وہ بے اعتقاد ہیں۔ کوئی بھی مسلمان یہ بات نہیں جانتا کہ اصلی قرآن میں اصل مواد کیا ہے۔ (۱۹) ایس حقیقت دے پیشِ نظر عثمان دے دناں وچ کوئی وی قرآنی نسخہ باقی نہ بچیا، ایس لئی کوئی وی مُسلامن ایں گالھ یقین نال نہیں آکھ سکدا کہ اج جیڈا قرآن موجود ھے اوہ ایس تالیف دی من وعن نقل ھے یا محض اک سادہ جئی تجدید ھے۔

بار بار مسلمان ایں گالھ آکھن گے کہ محمد نیں اک مکمل ترتیب شدہ قرآن دیتا ھے ۔ پر کوئی وی ایس شہادت وچ تضاد ویکھ سکدا ھے ۔ کہ قرآن محض اک بے ربط ٹوٹے نیں ایدی تاریخی حالت مکمل طور تے واقعات اتے شخصی کہانیاں وچ اُلجھی ہوئی ھے جیدے وچوں کُجھ بائبل وچوں وی لیا گیا ھے۔

واضح طور تے ، ایں ایس عمارت دی وی مدد کرے گا کہ سیاق و سباق دے تعلق وچ قرآن دے اندر تاریخی ترتیب توں متعلق مسائل موجود نیں جیڈے واقعات اتے کرداراں دا ذکر دریائے مردار دے طوماراں اتے صحیفیاں وچ موجود ھے۔

زید نیں قرآنی ایتاں دے ٹوٹیاں نوں اکٹھا کیتا ، بعد وچ ، عثمان دے زیر سائی ، ادبی پیرائے وچ لیان آلیاں نیں اُوناں ایتاں نوں اک تجدید قرآن دی شکل وچ بدل دیتا۔ خورے عثمان توں بعد وی ایس سیاق و سباق وچ بوہت مداخلت ہوئی ۔ بھاویں ایس گالھ نوں ثابت کرن دے کوئی ہتھ توں لکھے لکھتی ثبوت نہیں ملدے پر مُسلماناں نیں ایس مسئلے دا سامنا کیتا واضح طور تے ، محمد دیاں وحیاں غلط سان، یا اُوناں لوکاں نیں جہناں نیں اُونوں تالیف کیتا اُودے وچ وی غلطیاں سان۔

ایں سارے حقائق اشارہ کردے نیں کہ متن دے اندر مخالفت کیتی گئی ھے ۔ قرآن نوں ساڑن اتے دوجے متناں نوں زبردستی روک دین توں ایں گالھ سامنے آندی ھے ۔ ایدے متن دے مُستند وچ آسانی نال شک کیتا جاندا ھے ۔ ایتھوں تیکر کہ قرآن دے دُرست گالھ تے ایں اک انھے دھرم دا قانونی حقائق دے وچکار مقابل ھے۔

قرآن دیاں شروع توں ہتھ نالکھیا ہوئیاں  تحریراں

جے کر مسلمان مفکرین دعویٰ کرتدے نیں  کہ قرآن دیاں شروع توں ہتھ نال لکھیا ہوئیاں تحریراں نیں جیڈیاں کہ عثمان دے شروع دے سیاق و سباق توں نیں ۔ مغربی مفکرین نیں ایس مفروضے نوں چیلنج کیتا ھے ۔ ایس لکھی ہوئی تحریر دے تعلق توں اک تجزیہ ضرور کیتا جانا چاہی دا ھے ۔ اسلام دے وجود توں آن توں پہلاں صرف اک لکھت ہی سی جینوں جازم تحریر کیتا جاندا سی ۔ ایس عرصہ توں قبل قرآن دا کوئی نسخہ موجود نہیں سی۔  .

اختصار دے نال ایں کوئی وڈا حصہ یا مکمل کتاب موجود نہیں سی۔ اٹھویں صدی دے اخیر وچ ( محمد دی موت دے اک ورے بعد ) (۲۰) سب توں پہلاں تحریر کو  فی رسم الخط وچ ملدا ھے ۔ رسم الخط دا  آغاز ‘‘ عراق وچ کوفہ توں ہویا ۔ ایس تھاں ابنِ مسعود دا قرآنی نسخہ اوس ویلے مشہور ۔ جدوں عثمان نیں اُونوں تباہ کرن دا  حکم دیتا ۔’’ (۲۱)

ہور ایں کہ نوی صدی توں پہلاں ایس گالھ دا ہر کِسے نوں علم ہویا کہ کوفہ دے قرآن دا کِسی وی مکہ یا مدینہ وچ پتہ وی نہیں سی ۔

مکمل طور تے کوئی وی اُوس حصہ توں نہ آیا یتھوں تیکر کہ اُودی گواہی دا کوئی سرا موجود ھے۔

مسلسل ، مسلمان دوخاص ہتھ دی لکھیاں ہویاں تحریراں دا دعویٰ کردے ہاں جیڈے کہ عثمان دے ابتدائی قرآن توں لے گئے نیں ۔ جیویں کہ پہلاں بیان کیتا گیا ھے کہ عثمان دا متن بنیادی طور تے حفصہ دی کتاب سی ، فیر وی مارون نیں اُوس متن نوں تباہ کر دیتا تمام تاریخ تفصیلات اُوناں دے عقیدے دے انھے پن دی سچائی نوں رد کردی ھے مُسلمان ہلی وی اُوس دھرم دے نال جوڑے ہوئے نیں کہ اصلی ہتھ نال لکھیاں ہویاں تحریراں ہلی وی موجود ھے ۔

مزید ہور ، ٹام کاپی اتے سمر قند دیاں کتاباں دے بیانات وی آسے پاسے موجود ھے ۔ ماضی توں ھال تیکر ، بوہت سارے لوکاں نیں ایناں تحریراں نوں لکھیا ایں اصل وچ عثمان ہی دی لکھی ہویاں تحریراں نیں ۔ اوہ دعویٰ کردے نیں کہ اُودے قتل دے ویلے اُوہ قرآن پڑھ رھیا سی اتے اُودے اُوتے اُودا لہو لگ گیا ۔

سمرقند دیاں کتاباں محفوظ نیں ۔۔۔ ایں جنوبی روس وچ ازبکستان تاشقند دی سوویت حکومت دی لائبریری وچ نیں ۔ (۲۲) گِل کرائسٹ ایس کتاب  دے بارے بیان کردے نیں  ۔ ایں واضح طور تے کوفی رسم الخط وچ لکھی ہوئی ھے اتے جینوں اسی ویکھیا ھے ، ایں اک مغربی مفکر دے بارے گالھ کر دا ھے کہ اوہ یقین کرے کہ ایں تحریر خلیفہ عثمان دے زمانے وچ لکھی گئی ۔ مدینہ وچ لکھے جان آلے قرآن کوفی رسم الخط توں پہلاں لکھے جان آلا قرآن ھے جیڈا الھائی اتے مشق رسم الخط وچ بوہت عشرے قبل لکھا گیا اتے ایں ابتدائی مُسلمان دنیا کیتے سب توں پہلاں دے سارے متناں توں زیادہ نسب نما بن گیا اتے کِسی وی موقع تے ، کوفہ دے علاوہ باقی عراقی صوبے وچ نسلاں تیکر عثمان دی موت دے بعد ایں ہی قرآن ورتیا گیا۔ (۲۳)

اک دوجا ہتھ نال لکھیا ہویا قرآن استنبول ترکی وچ ٹاپ کاپی عجائب گھر وچ پیش کیتا گیا ۔ اینج ہی سمرقند ، ٹاپ کاپی کتاب کیتے دعیٰ کیتا گیا کہ ایں عثمان دا اصلی قرآن ھے دوبارہ رسم الخط دا مسئلہ پیدا ہایا ھے جیڈا کہ کوفی طرز وچ ھے تضاد بن گیا ۔ اشاعت وچ ، ایس کتاب وچ ‘‘ سورتاں دے وچکار آرائش کیتے وڈے تمغیاں نال مزین ھے ۔’’ جیڈا کہ اک پرانی تاریخ دے آل اشارہ کردے نیں ۔ (۲۴)

ایدے ہی مساوی ، ایں ہتھ توں لکھی ہوئی تحریراں ، یعنی سمر قند اتے ٹاپ کاپی دے اُوپر لہو دے دھبیا دا آکھیا جاندا ھے جیڈی کہ روائتی تعلیمات دی وجہ توں جیڈی اک کتاب وچ لکھی ھے بالکل یقینی گالھ ھے تاں جے زیادہ تر نمایاں مسئلہ رسم الخط دے طرزِ تحریر وچ ھے۔ عثمان دے متن وچ بعد دا  طرزِ تحریر استعمال نہیں کیتا گیا۔ اوہ غیر اخلاقی دھرم جیدا مظاہرہ کیتا گیا ھے اُوہ کینج مُسلمان معاشرے نوں ثابت کرن دین گے کہ قرآن دُرست ھے ۔ ایں جھوٹ محض لوکاں دے نال تبادلہ خیال ہوندا ھے ۔ تاریخی مفکرین دے نال نہیں ۔ ایس شہادت توں ، قرآن دی بقا دی محمد دی وفات دی تاریخ توں اک سو ورے بعد دی نیں ۔ محمد اتے پہلے قرآن دے وچکار ویلے دااک بوہت وڈا خلا نظر آندا ھے ۔ ایناں حقائق دے ظاہر ہون دے بعد وی ، مسلماناں دا ایس دعویٰ تے قائم رہنا  کہ قرآن دی کامل ترسیل ہوئی ایں اُوناں دے انھے دھرم دا معاملہ ھے اتے ایدی نیو تاریخی دستاویز تے نہیں ھے۔

تنسیخ دا  عقیدہ

محمد دا چن دیوتا ، اللہ ، مکاشفات دے منسوخ ہون دا دعویٰ کردا ھے ۔ قرآن ۲: ۱۰۶ بیان کردا ھے  ۔

ساڑی اوہ وحیاں جیڈیاں اسی منسوخ کیتیاں یا بھلا دیتیاں گئیاں اسی اُودے توں چنگےلیائے ہاں۔ تُساں جانو کہ اللہ سب کُجھ کرن دے لائق ھے ،

ایں سورت مکمل طور تے قرآن دی  ۸۵ : ۲۲ دے متضاد ھے جیڈی کہ بیان کردی ھے کہ ایں آسمان دے تختیاں تے سانبھی ھے ۔

مسلمان دھرم رکھدے نیں کہ اللہ سب کُجھ جانن آلا ھے، انسانں دے تمام تر واقعات نوں جاندا ھے ۔ تاں جے اللہ پیشن گوئی نہیں کر سکدا سی کہ قرآن دے اصلی دعویاں دا مُستقبل کی ہوئے گا ۔ کیوں سب کُجھ جانن آلے دیوتاواں نوں آپنے اصلی پیغامات وچ تبدیلی کرن دی لوڑ پیش آئی ؟ ایس لئی اللہ بائبل دے نبیاں دے اِلہ ہون کیتے ہم آہنگی نہیں رکھ سکدا ۔ یہواہ خُدا مُستقبل نوں جانن دے نال نال نبوتاں پوری کر دا ھے جدوں یہواہ انسان بن کے یسوع دی صورت وچ آیا تاں اُونے آپنے کلام دے بارے آکھیا:‘‘ ایں نہ سمجھو کہ میں توریت یا نبیاں دیاں کتاباں نوں منسوخ کرن آیا ہاں ۔ منسوخ کرن نہیں بلکہ پورا کرن آیا ہاں ۔ کیوں جے میں تہانوں سچ آکھدا ہاں کہ جدوں تیکر آسمان اتے زمین ٹل نہ جان اک نُقطہ یا اک شوشہ توریت توں ہر گز  نہ ٹلے گا جدوں تیکر سب کُجھ پارا نہ ہو جاوے ۔’’(متی ۵ : ۱۷ ۔ ۱۸ ) محمد دے معاملے وچ ایں کہ اُوہ رب دے کلام دے بالکل متضاد ھے۔

ایں گالھ بوہت واضح رھی ھے کہ محمد نیں وحیاں نوں لکھوایا ھے اللہ نیں نہیں البیت ، جیڈا اُودا قریب ترین بیلی سی اتے اوہ جیڈا اُودے رابطے وچ سی۔ اُونوں اُودے پیغامات تے شک سی ۔ قرآن وچ اوہ ایتاں سان جیڈیاں اُودے نبوت دے پیغام نوں آسودہ کردی سی ۔ قرآن بیان کردا ھے  ۔ ۲۵: ۴ ۔ اوہ جیڈے دھرم نہیں لیاندے آکھدے نیں ۔

ایں کُجھ وی نہیں ماسوائے جھوٹ دے جیڈا اُوس نیں ایییجاد کککیتا اتے اوہ آکھدے نیں پرانے بندیاں دیاں کمزوریاں نوں اُونے دن رات لکھوایا ۔

ایں پیرایہ محمد نوں آزمائش وچ پاندا ھے ۔ ایں سوال تاریخ دی سچائی وچوں ہمیش چمکدا نظر آندا ھے ۔ کی محمد اک سچا نبی سی؟ جے کر اینج ھے ، تاں کیوں مسلسل آپنے پیغامات نوں بدلدا رھیا؟ جیویں کہ چوتھے باب وچ ذکر کیتا گیا ھے ۔ محمد جیڈا مسلسل دباؤ دے تھلے سی اتے اوہ تین دیویاں دیاں پوجا کردا رھیا اوہ آپنے مکاشفاتی پیغام نوں بدل دیندا ھے ۔ ایس گالھ توں اوہ آپنی زیادہ خُداواں دی پرستش کرن دی مشق نوں غیر قانونی اتے کِسی وی جواب دہی توں بچن دا دعویٰ کردا ؟ ھن دوبارہ سوال ایں پیدا ہوندا ھے کہ اللہ کیویں اُودے ذہن نوں بدل دیندا سی۔ دوبارہ ، محمد دیاں انگلیاں دے نشانات سارے قرآن وچ گواہ نیں جدوں اسی اسلامی متناں دا غور نال مطالعہ کردے ہاں تاں بوہت ساری منسوخ کیتیاں ہوئیاں ایتاں وی سانوں ملن گئیاں رمضان دے روزے دے پاروں بیان کردے ہوئے ، محمد نیں اک ایت دا حوالہ دیندے ہوئے اُونوں منسوخ کیتا کہ رمضان دے خاص ویلے وچ عورتاں کول نہ جاؤ۔ ایں ایت محمد کیتے مسئلہ بن گئی جدوں اُودے پیروکاراں نیں اُودی نافرمانی کیتی۔ محمد اُوناں نوں سزا تے نہیں دے سکدا سی بس اُونے ایس ایت وچ ایس طراں ترمیم کرکے آکھیا ۔ اتے ایں اک نوی ایت سی۔

‘‘ ایں تہاڑے لئی شرعی ھے کہ تُساں روزے دی رات نوں آپنی طیویاں کول جاؤ ۔ ۔ اللہ جاندا ھے کہ تُساں آپنے آپ نوں دھوکہ دے رھے اوہ۔ بس اُوناں نال مباشرت کرو اتے ویکھو اللہ نیں ایں تہاڑے لئی مخصوص کیتا ھے۔(قرآن ۲ : ۱۸۷)

آسانی دے نال ، محمد آپنے خاص موقعے دیاں لوڑاں کیتے قرآن نوں بدلدا رھیا  ۔کئی واری جدوں اُونوں آپنے معاملات دے نال نپٹنا ہوندا تاں اوہ تنسیخ دے معاملے نوں ورتدا ۔ اک واری جدوں محمد دی طیوی حفصہ چلی گئی ، تاں ایں ذکر کیتا گیا کہ اوہ ماریہ نوں لیائے جیڈی کہ قطبی سی جیڈی کہ افریقہ دی قُطبی مسیحی تھاں توں سی ۔ تاں جے اُودے گھر وچ طیوی ہوئے ۔ ۔ حفصہ سڈ بھل گئی ، محمد نیں اُونوں ایں آکھ کے قائل کرن دا جتن کیتا ۔ ‘‘ میرے راز نوں لُکا لے ، میں ماریہ قُطبی نوں آپنے لئی حرام قرار دیواں گا ۔ ’’ (۲۵)

حفصہ نیں عائشہ نوں دسیا ، جیڈی کہ محمد دی بچی طیوی سی ، اُونے اینی ناراضگی وکھائی کہ محمد نیں حفصہ نوں طلاق دے دیتی ۔ بعد وچ محمد نیں آپنا ذہن بدل دیتا اتے اللہ نیں آسانی نال فرمایا۔

اے محمد ! کیوں تو ں اُوناں نوں  حرام قرار دیتا جینوں اللہ نیں تہاڑے کیتے حلال قرار دیتا ھے ۔ آپنی طیویاں نوں خُوش کر ؟ اتے اللہ معاف کرن آلا اتے رحیم ھے اتے اللہ نیں اُونوں تہاڑے لئی حلال قرار دیتا ھے اتے اللہ تیرا محافظ ھے ، اوہ جانن آلا اتے عقلمند ھے ۔(قرآن ۶۶: ۱ ۔ ۲)

جدوں محمد دا غصہ مُکیا تاں اُونے سابقہ ایتاں نوں منسوخ کیتا۔ اُوس ماریہ دے نال وی جنسی تعلقات جاری رکھے اتے ایتھوں تیکر کہ حفصہ نال وی دوبارہ ویاہ کر لیا۔(۲۶)

ایں محض چند مثال کیتے پیرائےنیں جیناں وچ ایں پیش کیتا گیا کہ کیس طراں محمد نیں تنسیخ دی مشق نوں آپنے فائدے کیتے جاری رکھیا ۔ اُودی انگلیاں دی شہادتاں سارے قرآن وچ نیں ، جیڈے اُوس دھرم کیتے نیں کہ سابقہ گالھ ہٹا کے اُودی تھاں اُودے متضاد وحی آ گئی ۔

ایس طراں دے بوہت سارے پیرائے ملن گے کہ آیا ایں وحیاں اللہ دے آلوں نیں یا محمد دے آلوں ۔ مثال دے طور تے ، کیوں اللہ نبی دے روزمرہ دے فسادی اتے فرسودہ معاملات وچ دلچسپی لیندا ھے ؟

اس طرح کے بہت سارے پیرائے ملیں گے کہ آیا یہ وحیاں اللہ کی طرف سے ہیں یا محمد کی طرف سے ۔ مثال کے طور پر ، کیوں اللہ نبی کے روزمرہ کے فسادی اور فرسودہ معاملات میں دلچسپی لیتا ہے؟ قرآن ۳۳ باب ۵۳ ایت بیان کردا ھے  ۔

نبی دے گھر وچ کھان کیتے داخل نہ ہو بلکہ خاص ویلے دا انتظار کرو ، جدوں تیکر کہ تہانوں اجازت نہ ملے ۔ پر جے کر تہانوں دعوت دیتی گئی ہوئے ، تاں گھر وچ داخل ہو جاؤ ۔ اتے جدوں تہاڑا کھانا مُک جاوے ، تاں چلے جاؤ ۔ گالھ کرن وچ طوالت نہ کرو۔

ایں نبی نوں غصہ دلان دا سبب بنے گا اتے اوہ تہانوں آکھے گا کہ جاؤ

کوئی وی بندہ شک کر سکدا ھے کہ ایں ایتاں اللہ نیں آکھیاں نیں ، ایویں لگدا ھے کہ ایں محمد نیں آپی آکھیا نیں ۔

ایناں سوالاں کیتے ہور گواہی سورہ اک وچ قرآن دے الہیمُنصف ہون کیتے ویکھدے نیں۔

اللہ دی تعریف ہو، دنیاؤں دے آقا دی ، محسن اتے رحیم دی ۔ آخرت  دے دن دے مالک دی ، صرف اُوسے دی عبادت ہو ئے ، اُونوں ہی مدد کیتے آکھو، سانوں سیدھا راہ وکھا۔ (قرآن ۱:۱ )

اک دلچسپ گالھ جیڈی عثمان دی اشاعت نوں مشکوک بناندی ھے کہ ابن مسعود نیں ایس پیرائے نوں آپنے قرآن وچ نہیں پایا۔ جے کر ایں اللہ نیں آکھیا ہوندا ، تاں کیوں ایدا اندازہ اللہ دے سامنے دُعا دا ہوندا ۔ دوبارہ (قرآن ۲۷ : ۹۱۔ ۹۲ ) اللہ ایس طراں نہیں بول سکدا سی : ‘‘ میں تینوں حکم دینا ہاں کہ اُوس زمین دے آقا دی سیوا کرو جینے اونوں پیوتر کیتا ھے اتے جیدے توں ساریاں شیواں تعلق رکھدیاں نیں اتے میں اُوناں نوں حکم دیندا ہاں جیڈا آپی نوں پیش کردے نیں۔ ’’  ۔’’

جے کر اللہ گالھ کر رھیا ھے تاں اللہ آپنی پرستش کر رھیا یا دوجے دیوتا دی پرستش کردا ہایا نظر آندا ھے ۔ اینج ہی ، ، سورۃ ۱۱۲اتے ۱۱۳ اللہ کیتے واضح دُعاواں نیں ۔

عموماً، مسلمان مترجمین نیں ‘‘آکھیا ’’ دا اکھر ایس سِرائے دے سامنے لکھ دیتاپر ایں وی اصل عربی وچ اک تنسیخ نظر آندی ھے انت دے طور تے مُسلمان آپنی مقدس کتاب وچ ترمیم کردے ہوئے نظر آندے نیں تاں جے اُودے اصلی مطلب نوں ڈھک سکیئے ۔ ایناں مثالاں دی نیو تے قرآن کدی وی اللہ دا کلام نہیں ہو سکدا ۔

اِیس جھوٹے مواد  دے کلیے وچ ایس قرآن نوں لکھیا گیا اتے اُودی بقا دے ہور سہارے کیتے محمد دے وحدانیت دے نظریے نوں اُودی شیطانی آتما دی راہنمائی وچ نال ملا دیتا گیا۔ بائبل دے اک نبی دے طور طریقیاں اتے عقیدیاں نوں بدل دیتا ۔ ابتداء وچ اوہ یہودیاں دے یوم کیپر رازے دے طریقے نوں مندا سی پر بعد چیں اُونوں بدل کے مادہ پرستاں دے طریقے نوں اُوتے تھلے کرکے رمضان دے طریقے وچ بدل دیتا اینج ہی اُونے یروشلم دے آل منہ کرکے دُعا کرن دے طریقے نوں مکہ دے آل بدل دیتا۔ بائبل دے اتے پیوتر صحفیاں دے انبیاء کدی وی دوجیاں دے مُتضاد دبان توں مغلوب نہیں ہوئے اُودے کیتے اُونوں خواہ کوئی وی قُربانی کیوں نہ دینی پئی ہوئے یا شہید اں دے طور تے اُونوں جان ہی کیوں نہ دینی پئی ہوئے ۔ جدوں کہ دوجے پاسے محمد نیں روز بروز آپنے دین نوں گھڑ لیا اتے بدلدا گیا اتے جدوں بوہت زیادہ دباؤ ہویا تاں اُونے بار بار آپنے دین یا اشاعت کیتے تنسیخ دا  اُصول قائم کیتا۔

محمددا  قرآن آپنی خاصیت دے اعتبار توں بوہت سارے دیناں دا مجموعہ ھے۔ مکہ وچ بطور اک بال دے اُونے کعبہ دے مادیت پرستی دے مذہباں نوں سکھیا جیدے وچ تقریباً ورے وچ اک دن دے لحاظ کیتے ۳۶۰ توں زیادہ  دیوتا سان جیناں دی نیو علم و نجوم دی ابتدائی گالھاں تے سی بلاشبہ سب توں وڈا دیوتا چن دیوتا سی ۔ ایناں بدعتاں دے نال نال اُودی حیاتی وچوں دوجے مذہباں دی جھلک نظر آندی ھے جدوں اوپ عرب دے آسے پاسے کارواں دے نال جاندا سی۔ (۱) عرب دے وڈے مذہباں (۲) طالمود دے یہودی عقائد (۳) مِدراش اتے ایپوکپرافیکل کام (۴) سیبرئین روایات (۵) زرتشت (۶) ہندوازم (۷) مسیحی قدیمی فرقے۔

ایناں مسیحی قدیمی فرقیاں وچوں اک  ایپو نیزم سی اتے ممکنا طوتے  محمد دی حیاتی دی روحانی ترقی وچ اُونے سب توں وڈا کردار ادا کیتا اُودی طیوی خدیجہ دا چحچا زاد بھراں جیدا ناں ورقا بن نوفل سی۔ ‘‘ جیڈا کہ مکہ دے ایبو نائٹ فرقے دا مسیحی بشپ سی ۔’’(۲۷) ایبونائٹ فرقے نیں یسوع دی الہویت دا انکار کیتا سی ۔ جیویں کہ محمد نیں بعد وچ سکھایا اک جوان مُنڈے توں محمد نیں بوہت سارے وسائل توں غلط عقدیاں دی تعلیمات سیکھی اُودے شروع دے عقیدیاں دے تجرے اُودی خاص آتما نال جڑے ہوئے نیں جیدے وچ اُونے غارِ حرا وچ جبرائیل دا بہروپ وی بھریا اتے اُوناں تاریکی دیاں قوتاں دے نال اُونے آئستہ آئستہ میل کیتا ۔ جد کہ ورقا نیں جیڈا کہ ایبو نائٹ بشپ سی اُودے جوان ذہن نوں ہور خطا کرن آلے عقیدے نال بھر دیتا ۔ حدیث ایس گالھ دی تصدیق کر دی ھے کہ ورقا صحائف کیتے بوہت زیادہ مشہور سی

ورقا بن نوفل آپنے اسلام توں پہلاں دے دور وچ مسیحی ہو گیا اتے عبرانی خطوط لکھدا سی۔ اُونے انجیل لکھی جیویں کہ اللہ اُودے توں چاھندا سی کہ اوہ لکھے ۔ (۲۸)

ورقا  نیں محمد نوں بائبل مقدس دا اک بے ترتیب مطالعہ وی کرایا جیڈا کہ ایس گالھ دی واضح شہادت ھے کہ اصل بائبل اتے تاریخی بیانات دے مقاصد وچ قرآن دے اندر کہانیاں بے جوڑ نیں اتے تاریخ دے نال بیہودگی نوں جوڑا گیا ھے بائبل دے بے شمار تجزیے توڑے مروڑے ہوئے نظر آندے نیں ۔

جے کر محمد دا قرآن حقیقی فرشتے جبرائیل نیں دیتا ہوندا تاں بائبل دیاں کہانیاں اتے کردار اُلٹے سیدھے نہ ہوندے اتے تاریخی ترتیب غلط نہ ہوندی کڑی مُڑی تنسیخ نہ ہوندی ۔


پنجواں حصہ

اسلام وچ مُکتی دا تصور

اٹھواں باب

قربانی دےلہو دے ذریعہ کفارہ

اسلامی علماء ‘‘لہو دے ذریعے معافی ’’نوں  مکمل طور تے رد کرتدے نیں  ۔ اسلام دی رسم دے مطابق قُربانی صرف ابراہیم ( ابراہام )دی  یادگاری وچ کیتی جاندی ھے کہ اُونے آپنی رضا نال آپنے پُتر نوں قُربانی کیتے پیش کیتا سی۔ ایں قُربانی دی یادگار ہر ورے منائی جاندی ھے۔

ایدے برعکس ایں باب واضح کردا ھے کہ بااثر لہو دی قُربانی دی اہمیت کی ھے اتے ایں کینج پاپ نوں مٹاندی ھے۔

ابتدائی قربانیاں

مسلمان ، یہودی اتے مسیحی توریت نوں الہامی صحائف مندے اتے گردانتے نیں۔ عہد عتیق دی ایں پہلی پنج کُتب مقدسہ ، قربانی اتے کفارہے تے بوہت زیادہ دھیان گیان کردی نیں۔

دنیا دے پہلے در تخلیق کردہ انسان یعنی آدم اتے حوا دے پاپ دی وجہ توں یہواہ خُدا نیں اک ڈنگر دی قُربانی کیتی تاں جے اُوناں کیتے امن دی کھال توں کرتے بنائے اتے اُوناں نوں پاوائے ۔ ( پیدائش ۳ : ۲۱ ) ۔ قائن اتے ہابل دے بارے اسی پڑھدے ہاں کہ اُوناں نیں زمین دی پیداوار دا ہدیہ جیڈا ڈنگر دی صورت وچ سی یہواہ خُدا نوں گذرانیا ۔

‘‘ ہابل وی آپنی بھیڑ بکریاں دے کُجھ پہلوٹے بالاں دا اتے کُجھ اُوناں دی چربی دا ہدیہ لیایا اتے خُداوند نیں ہابل نوں اتے اُودے ہدیے نوں منظور کیتا۔ ’’ ( پیدائش ۴ : ۴ ) ۔ تاں جے لعنتی زمین داہدیہ ، جُسے دے چنگے کام دی طراں ملعون ہی ھے  ۔ رب نیں اُونوں رد کیتا ۔

قرآن بیان کردا ھے  کہ ‘‘پر تُسی اُوناں نوں ایں سچائی دس دیوں یعنی آدم اتے اُودے دو پُتراں دی کہانی کہ کیویں اُوناں نیں قُربانی دا ہدیہ پیش کیتا اتے اُودے وچوں اک دا قبول ہویا اتے اک دا نہیں ۔’’ ( قرآن ۵ : ۲۷ )

‘‘ نوح ’’ اسلام وچ اک دوجا نبی ’’ ھے ۔ مذبحہ تے رب کیتے قُربانی ساڑدا سی ۔ ‘‘ اتے رب خُوش سی اتے اُونے نوح دی قُربانی نوں قبول کیتا۔’’

( پیدائش ۸ : ۲۰ )

ابراہام دی قربانی

تین وڈے خُدائے واحد تے دھرم رکھن آلے مذاہب ‘‘ ابراہام دی قربانی ’’ دا نمایاں کردار پیش کردے نیں  ۔ یہواہ خُدا وعدہ کردا ھے  کہ ابراہام قوموں دا پیو ہوئے گا  ۔ ( پیدائش ۱۲ : ۲ ) جیویں اج منیا وی جاندا ایں ۔ قرآن ایس حوالے دا دعویٰ وی کردا ھے۔

بوہت چیر گزر جان دے بعد وی ابراہام نیں آپنی بیوی نوں بانجھ ہی پایا ۔ سارہ دے آکھن تے اوہ اُودی لونڈی جیڈی مصری سی ہاجرہ دے کول گیا کہ بال حاصل کرے ۔ جدوں ابراہام ۸۶ ورے دا ہو گیا تاں اُودے اسمٰعیل پیدا ہویا ۔ جدوں ابراہام ۹۹  ورے دا ہویا تاں رب جُسے دی صورت وچ اُودے تے نازل ہویا ‘‘ ابراہام نیں رب نوں آکھیا کہ کاش اسمٰعیل ہی تیرے حضور جیوندا رھوے ۔’’’ ( پیدائش ۱۷ : ۱۸ ) پر یہواہ ‘‘ خُدا  نیں فرمایا کہ بے شک تیری طیوی سارہ دے تیرے پُتر ہوئے گا تو اُودا  ناْں اضحاق رکھی اتے میں اُودے چوں اتے اُودی اُولاد چوں آپنا عہد جیڈا ابدی عہد ھے بنھا گا۔ ’’ ( پیدائش ۱۷ : ۱۹ ) ‘‘پر میں آپنا عہد اضحاق نال بنھا گا جیڈا اگلے ورے ایسے ہی ویلے معین تے سارہ توں پیدا ہوئے گا۔ ’’  ( پیدائش ۱۷ : ۲۱ )

قرآن بائبل دے ایس متن دی تصدیق کردا ھے  ۔ ‘‘ اتے اسی اُونوں اضحاق دی پیدائش دی خبر دیندے ہاں جیڈا راستی دا نبی ہوئے گا۔ ’’ ( قرآن ۳۷ : ۱۱۲ ) بالکل اینج ہی ‘‘اتے اُودی طیوی ہنسی جدوں اسی اُونوں اضحاق دی پیدائش دی خبر دیتی اتے اضحاق توں یعقوب پیدا ہویا ۔ ’’  ( قرآن ۱۱ : ۷۱ ) قرآن دوبارہ تصدیق کردا ھے  کہ اضحاق ہی وعدہ دا فرزند سی ۔ نہ تے قرآن دعویٰ کردا ھے  کہ اسمعٰیل وعدہ دا فرزند ھے اتے نہ بائبل ایس گالھ دی شہادت دیندی ھے  ۔ ابراہام دا وعدہ دا باضابطہ اکلوتا فرزندہی اضحاق ہی ھے ۔

مسلمان عالم نہ قرآن دی تعلیم دی پیروی کردے نیں  نہ توریت دی تعلیمات نوں  ترجیح دیندے نیں  کہ اضحاق ہی وعدہ دا وارث اتے فرزند سی ۔

دونہواں پاسے یعنی ( اسلام اتے مسیحیت ) ایس حقیقت دی تعظیم اتے احترام کردے نیں  مگر اودے برعکس مسلمان آپنے جھوٹ نوں طول دیندے نیں  کہ اسمٰعیل ہی وعدے دا  فرزند ھے ۔ کُجھ ورے گذر جان دے بعد ابراہام فیر اضحاق دے پاروں یہواہ خُدا دی آواز سُن دا ھے ۔ قرآن اتے توریت وچ اضحاق ہی وعدے دا چُنیا ہویا فرزند ھے۔ ایس واری خُدا ابراہام تے وعدے دا اعلان کیتے ظاہر نہیں بلکہ اُودے امتحان کیتے ہم کلام ہویا ۔ اُونے آکھیا ‘‘ فیر اُونے آکھیا کہ توں آپنے پُتر اضحاق نوں جیڈا تیرا اکلوتا ھے اتے جینوں توں پیار کردا ھے نال لے کے موریاہ دے مُلک وچ جا اتے اُوتھے اُونوں پہاڑاں وچوںاک پہاڑ  جیڈا میں تینوں وکھاواں گا سوختنی قُربانی دے طور تے چڑھا۔ ’’ ( پیدائش ۲۲ : ۲ )

ابراہام نیں  خُداوند یہواہ خُدا دی فرماں برداری کیتی اتے آپنے پُتر اضحاق نوں پہاڑ تے لے گیا جیویں ہی اُونے آپنے پُتر نوں ذبح کرن کیتے چُھری چُکی تاں رب دے فرشتے نیں اُونوں پُکاریا !

‘‘فیر اُونے آکھیا توں آپنا ہتھ مُنڈے تے نہ چلا اتے نہ اُودے تے کُجھ کر کیوں جے میں ھن جان گیا کہ توں رب توں ڈر دا ھے ایس لئی کہ توں آپنے پُتر نوں وی جیڈا تیرا اکلوتا ھے میرے توں دریغ نہیں کیتا اتے ابراہام نیں نگاہ کیتی اتے آپنے پیچھے اک مینڈھا ویکھیا جیدے سینگ جھاڑی وچ اٹکے سان فیر ابراہام نیں جا کے اُود مینڈھے نوں پکڑیا اتے آپنے پُتر دے بدلے سوختنی قُربانی دے طور چڑھایا۔ ’’  ( پیدائش۲۲ : ۱۲ ۔ ۱۳ )

قرآن ایس متن دی ہاں وچ ہاں ملاندا ھے ‘‘ میرے رب راستی وچ میرا ضامن ہوندا کیوں جے اسی اُونوں اک راست پُتر دی خبر دیتی اتے جدوں اُودا پُتر اوُدے نال چلن دے قابل ہو گیا ۔ ’’ ابراہام نیں آکھیا اے میرے پیارے پُتر میں سُخنے وچ ویکھیا کہ میں تیری قُربانی کرنی ھے ۔ فیر اوہ اُوس ہولناک ظُلم کیتے اُودے نال چل پیا ۔’’ ( قرآن ۳۷: ۱۰۱۔ ۱۰۲ ، ۱۰۷ )

آربری دا ترجمہ دی  اخیری سورہ اینج بیان کردی ھے کہ ‘‘ اتے اساں اُودا فدیہ اک زبردست قُربانی دے نال دیتا۔ ’’ ( قرآن ۳۷ : ۱۰۷ ) ۔

قرآن ۳۷ : ۱۰۱ ۔ ۱۱۳ ) دا اندرونی متن بیان کردا ھے  کہ اضحاق ہی اکلوتا وعدہ دا وارث ھے اتے رب ثابت کردا ھے کہ اضحاق ہی وعدے دا فرزند ھے ۔ ایں قُربانی یسوع مسیح دی حقیقی قُربانی دی تصویر ھے ۔ جیڈا رب دا پُتر ھے ۔ جیڈا پوری دنیا کیتے دنیا دا پاپ آپنے جُسے تے لے کے آپنا ہی لہو بہائے گا ۔ ابراہام آسمانیی پیو دی تصویر ھے کہ اُونے پہلاں آپنے پُتر دا لہو بہایا اتے اضحاق یسوع مسیح دی تصویر ھے جیڈا قُربانی کیتے پیش کیتا گیا ۔ اضحاق دی معجزانہ پیدائش ، قُربانی اتے تشبیہاتی مردیاں وچوں جی اُٹھنا ، ( عبرانیوں ۱۱ : ۱۹ ) ساریاں یسوع مسیح دیاں مثالاں نیں ۔

مشہور ایت یوحنا ۳ : ۱۶ یہواہ دی محبت دی وضاحت کردی ھے  ۔ ‘‘کیوں جے رب نیں دنیا نال اینج دی محبت رکھی کہ اُونے آپنا اکلوتا پُتر بخش دیتا تاں جے جیڈا کوئی اُودے تے دھرم لیائے ہلاک نہ ہووے بلکہ ہمیش دی حیاتی پاوے۔’’

مسلمان ہر سال عیدالاضحیٰ مناندے نیں  ( قربانی دی عید ) ایس نوں ‘‘ عید الکبیر ’’ (وڈی عید ) دے ناں توں وی جانیا جاندا ھے ۔ اسلامی کیلنڈر دے مطابق ایں اسلام وچ اہم ترین عید ھے ۔ ’’ مکہ دے باسیاں کیتے ایں حتمی رسم منی جاندی ھے ۔ اضحاق یسوع مسیح دی  تصویر ھے ایس توں علاوہ ایں عید ابراہام دی یادگاری دے طور تے یعنی اضحاق دی تھاں اک ڈنگر دی قُربانی دیتی گئی ھے وی منائی جاندی ھے ۔ اک دوجی قُربانی دی عید ؛ تہوار دا ناں ‘‘ عید الفطر ’’ ھے ۔ جیدا مطلب ھے ‘‘ روزہ کھولنا  ’’ من بھاوندی گالھ دونہواں عیداں دا آپس چیں میل جول ھے اتے دونہویں نوے چن دے نال ہی منائی جاندی نیں ۔ ایں گالھ تصدیق کردی ھے کہ اللہ ( دیوتا  ) نوں ‘‘ چن دا دیوتا ’’ جیڈا کہ اک بدعت ھے ۔ نوے چناں دا تعلق چن دیوتا ( اللہ ) دے نال ھے۔

یوم کفارہ

عید الاضحیٰدا دوجا پہلو ایں وی ھے کہ ایں قُربانی یہودی تہوار یومِ کفارہ نال وی مطابقت رکھدی ھے ۔ اینوں یومِ عاشورہ یعنی یومإ کفارہ وی آکھیا جاندا ھے۔ ایس عید دے دوران نمازِ عید وچ سارے عالمِ اسلام شامل ہوندے نیں ۔ فیر امام سارے مُسلماناں کیتے اک بے داغ برہ ذبح کردا ھے اتے اک آپنے کُنبے کیتے وی کردا ھے ۔ پرانے عہدنامہ دے مطابق یومِ کفارہ یہواہ خُدا دے آلوں جاری کردہ اک حکم سی۔ جیڈا موسیٰ نوں دیتا گیا اتے اسرائیل نیں اُودی پیروی کیتی۔

یوم عاشورہ ہر ورے اک ساری قُربانی سارے لوکاں کیتے دیتی جاندی سی ۔ لوک یہواہ خُدا دے سامنے آپنے آپنے پاپاں دا اقرار کردے فیر اک قُربانی یہواہ دے سامنے گذرانی جاندی۔ ۔

بائبل مقدس ایس واقعہ نوں ایس طراں بیان کردی ھے ۔ ‘‘ اتے ہارون پیوتر مقام وچ ایس طراں آئے کہ خطا دی قُربانی کیتے اک بچھڑا اتے سُوختنی قُربانی کیتے اک مینڈھا لیائے ۔ ۔ ۔ ۔ اتے ہارون خطا دی قُربانی دے بچھڑے نوں جیڈا اُودے آل ھے گذران کے آپنے گھر کیتے کفارہ دیوے۔ ۔ ۔

اتے ہارون اُوناں دونہواں بکراں تے چٹھیاں پاوے اک چٹھھی خُداوند کیتے اتے دوجی عزازیل کیتے ہووے ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ پر جیڈے بکرے تے عزازیل دے ناں دی چٹھی نکلے اوہ خُداوند دے حضور جیوندا کھڑا کیتا جاوے تاں جے اُودے توں کفارہ دیتا جاوے اتے عزازیل کیتے بیابان وچ چھڑ دیتا جاوے ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔  فیر اوہ خطا دی قُربانی دے اُوس بکرے نوں ذبح کرے جیڈی جماعت دے آلوں اتے اُودے لہو نوں پردے دے اندر لیا کے جیڈا کُجھ اُونے بچھڑے دے لہو نال کیتا سی اوہ ہی اُودے نال وی کرے اتے اُونوں سرپوش دے اُوتے اتے اُودے سامنے چھڑکے اتے نبی اسرائیل دی ساری نجاستاں اتے پاپاں اتے خطاواں دے سبب توں پاک ترین مقام کیتے کفارہ دیوے اتے اینج ہی اوہ خیمہ اجتماع کیتے وی کرے جیڈا اُوناں دے نال اُوناں دی نجاستاں دے وچکار ھے۔ ( احبار ۱۶ : ۳ ، ۶ ، ۸ ، ۱۰ ، ۱۵ ۔۱۶ )

اگلا متن عوضی یعنی قربانی دے بکرے دا کردار دے بارے وچ بیان کردا ھے  ۔

‘‘اتے ہارون آپنے دونہویں ہتھ اُوس جیوندے بکرے دے سر تے رکھ کے اُودے اُوتے بنی اسرائیل دی ساریاں بد کاریاں اتے اُوناں دے سارے پاپ اتے خطاواں دا اقرار کرے اتے اُوناں نوں دھو کے اُونوں کِسی بندے دے ہتھ جیڈا اُوس کام کیتے تیار ہووے بیابان وچ گھل دیوے ۔ اتے اوہ بکرا اُوناں دیاں ساریاں بد کاریاں آپنے اُوتے لدے ہوئے کِسے ویرانے وچ لے جاوے گا سو اوہ اُوس بکرے نوں بیابان وچ چھڈ دیوے ۔ ( احبار ۱۶ : ۲۱ ۔ ۲۲ )ساریاں ایتاں قُربانی دے برہ اتے کفارے نال مطابقت رکھدی نیں ۔ اتے ایں قُربانی یسوع مسیح دی اک ہی واری دی قُربانی نوں وی واضح کردی ھے۔ کہ نہ صرف یہودیاں کیتے بلکہ سارے دنیا دے پاپاں دا کفارہ یسوع مسیح ہی ھے۔ جیڈا کوئی وی اُودے تے دھرم رکھے ( یوحنا ۳ : ۱۶ ) عبرانیوں دی کتاب ساریاں ایتاں قُربانی دے برہ اتے کفارے نال مطابقت رکھدی ھے۔ اتے ایں قُربانی یسوع مسیح دی اک ہی واری دی قُربانی نوں وی واضح کردی ھے ۔ کہ نہ صرف یہودیاں کیتے بلکہ ساری دنیا دے پاپاں دا کفارہ یسوع مسیح ہی ھے ۔ جیڈا کوئی وی اُودے تے دھرم رکھے  تمام آیات

( یوحنا ۳ : ۱۶ ) عبرانیوں دی  کتاب ایس سارے خزانےدا  جوہر ھے ۔ یسوع مسیح سردار کاہن اتے بے عیب برہ دونہواں دی اصل ھے ۔ اتے عید فسح دی تکمیل وی یسوع مسیح ہی ھے ۔ رب دی عدالت دے سامنے شخصی گناہواں دی  معافی اُودے توں حاصل ہوندی ھے۔ یسوع مسیح عہد عتیق دی ساریاں قُربانیاں اتے کفارے دی تکمیل ھے جتھے سارے بنی نوع انسان دے گناہواں دی مُعافی موجود ھے ۔ سانوں ایس روحانی اتے عقلی حقیقت توں آشنا ہون دی لوڑ ھے کہ ساری بنی نوع انسان اک ہی یعنی انسان آدم دی وجہ توں گناہگار ٹھہردے نیں  ۔ ‘‘بس جیس طراں اک آدمی دے سبب توں دنیا وچ آیا اتے گناہ دے سببوں موت آئی اتے اینج موت سارے آدمیاں وچ پھیل گئی ایس لئی کہ ساریاں نیں گناہ کیتا ۔ ( رومیوں ۵ : ۱۲ ) ایدے علاوہ ‘‘ ایس لئی کہ ساریاں نیں گناہ کیتا اتے رب دے جلال توں محروم نیں ۔ ’’ ( رومیوں ۳ : ۱۰ )ایں محض یسوع مسیح دے لہو دی قُربانی دی فرمانبرداری توں ھے کہ کوئی ہمیش دی حیاتی پائے جیویں کہ کلامِ مقدس وچ لکھیا ھے

غرض جیویں اک گناہ دے سبب توں اوہ فیصلہ ہویا جیدا انت سارے بندیاں دی سزا دا حکم سی اونج ہی راستبازی دے اک کام دے وسیلے نال سب بندیاں نوں اوہ نعمت ملی جیدے توں راستباز ٹھہر کے حیاتی پایئے ۔ کیوں جے جیس طراں اک ہی شخص دی نافرمانی توں بوہت سارے لوک گناہگار ٹھہرے اُونج ہی اک دی فرمانبرداری توں بوہت سارے لوک راستباز ٹھہرے (رومیوں ۵ : ۱۸ ۔ ۱۹ ) ۔۔۔۔۔۔۔تاں جے جیس طراں گناہ نیں موت دے سببوں بادشاہی کیتی اُونج ہی فضل وی ساڑے خُداوند یسوع مسیح دے وسیلے توں ہمیش دی حیاتی کیتے راستبازی دے ذریعے نال بادشاہی کرے (رومیوں ۵ : ۲۱)

محمد نیں اسرائیل یعنی یہودیاں دے بوہت سارے قوانین اتے دستور اپنائے ۔ اُونے یروشلم نوں مقدس شہر منیا کہ اُودے آل منہ کرکے نماز ادا کیتی جاوے ۔ تاں جے یہودیاں نیں اُودے مکازفات دی تردید کیتی اتے اُودے پیغامات دی نفی کیتی۔ فیر اُونے مکہ دے آل منہ کرکے نماز ادا کرن دا فتویٰ جاری کر دیتا ۔ ایں بنی سرائیل دے قدیم رسم و رواج وچوں اک ھے ۔ مثال دے طور تے اُونے یہودی تہوار ‘‘ یومِ کفارہ ’’ نوں نقل کیتا اتے بالکل اوہ ہی عبرانی یعنی یومِ عاشورہ رکھ دیتا ۔ جیڈا کہ یہودیاں وچ بوہت چنگے طریقے نال جانیا جاندا سی ۔ ۔

محمد نیں  بڑے احترام نال آپنے آپ نوں  موسیٰ دے نال سجوڑ لیا۔ قرآن ایدے بارےوچ  بیان کردا ھے  یہودیاں دے نال   میل کرکے اُونے عاشورہ نوں تہوار دے طور تے منانا شروع کر دیتا۔

حدیث ایدے بارے وچ بیان کردی ھے  ۔ کہ نبی اکرم محمد مدینہ آئے اتے ویکھیا کہ یہودی یومإ عاشورہ نوں روزہ رکھدے نیں ۔ اُونے پوچھیا ایں کیہ ھے ؟ اُوناں نیں اُونوں دسیا ایں بوہت چنگا دن ھے اُوس اللہ نیں بنی اسرائیل نوں اُوناں دے ویریاں توں بچایا سی۔ اتے موسیٰ نیں وی روزہ رکھیا سی۔ نبی اکرم نیں آکھیا اساں موسیٰ نوں تیرے تے ترجیح دیندے ہاں اتے نبی نیں اُوس دن روزہ رکھیا اتے مُسلماناں نوں حکم جاری کیتا اُوس دن روزہ رکھیا جاوے۔ (۱)

اک دوجی حدیث بیان کردی ھے ‘‘ یومِ عاشورہ ( کفارہ ) یہودیاں وچ عید دا دن تصور کیتا جانا ھے ۔ نبی کریم نیں حکم دیتا کہ مُسلمانو! اُوس دن روزہ رکھو۔ ’’ میں عید کا دن تصور کیا جانا ہے ۔ نبی کریم نے حکم دیا کہ مسلمانو ! اس دن روزہ رکھو۔ ’’ (۲)تاں جے ایں روزہ با مقصد ہوئے یا بے مقصد ۔ محمد نیں ایس تہوار نوں منان اتے اُودی تعظیم نوں لازم قرار دیتا۔ ۔ (۳)

محمد نیں لہو دی قُربانی دی رسم نوں تے جاری رکھیا مدینہ چیں گواواں دی موجودگی وچ اُوناں دے نال شامل رھیا۔ جدوں تیکر یہودیاں نیں محمد سی ایس سیوا نوں رد نہیں کیتا۔ فیر اُونے یومِ عاشورہ نوں غیر اقوام دی رسومات ( رمضان ) دے ناں توں اُوس نوں رائج کر دیتا۔ حدیث ایس واقعہ دی تصدیق کردی ھے  ۔ قریش ِ مکہ یومِ عاشورہ نوں وروزہ رکھدے سان  ۔ رائج اسلام توں پہلاں وی ایں رویت قائم سی فیر اللہ دے رُسول نیں مُسلماناں نوں حکم صادر کیتا کہ ایس توں پہلاں کہ تُساں یومں عاشورہ تے روزہ رکھو سارے ماہ رمضان وچ روزے رکھو۔ ۔ اُودے بعد آپ نیں آکھیا کہ یومِ عاشورہ نوں تہاڑے وچوں جیڈا چاہیے روزے رکھے جیڈا نہ چاہیے اوہ نہ رکھے ۔ (۴) رسماں ، تہوار بدلن توں بعد محمد یہودیاں دے نال تلوار دی زبان بولن لگا ۔ اُونے بڑی خُون ریزی کیتی ۔ اُوناں تے بھاری تاوان تے مقرر کیتا اینج دے طرز حیاتی توں ظاہر ہو گیا کہ اُودے دل وچ کِسی قسم دا رحم یا ترس نہیں ھے۔

جیڈا کوئی محمد دی الہی گالھاں دی تردید کردا اُودے بدلے چیں اُونوں ظلم و ستم اتے موت دی صورت وچ بھاری قیمت چُکانی پیندی سی ۔
موسیٰ اتے گائے دی قُربانی :۔ گائے دی قُربانی اسلام وچ اک اتے لہو دی قُربانی دی رسم یومِ تہوار ھے۔ قرآن ایس اہم قُربانی نوں بیان کردا ھے۔ ‘‘ اتے جدوں موسیٰ نیں آپنے لوکاں نوں آکھیا ویکھو اللہ نیں حکم دیتا ھے کہ گائے دی قُربانی کرو اُوناں نیں آکھیا تُساں ساڑے نال کی کرنا چاھندے اوہ اُونے جواب دیتا کہ اللہ منع کردا ھے کہ میں اُوناں بے وقوف لوکاں وچ کیوں ۔ اُوناں نیں آکھیا کہ تُسی آپنے رب توں دُعا کرو کہ اوہ ساڑی عقل نوں روشن کرے اتے سانوں سمجھ آئے کہ کیڈی یا کینج دی گائے ہووے۔ موسیٰ نیں جواب دیتا اوہ فرماندا ھے کہ حقیقت وچ ایں گائے پیلے رنگ دی بغیر جتی ( جینوں کِدی جو کے وچ نہ جوتیا گیا ہووے) نہ اُوس نوں ہل وچ جوتیا گیا نہ اُودی تون تے جوا رکھیا ہویا اتے اُودے اُوتے کِسی قسم دا کوئی داغ یا عیب نہیں ہونا چاہی دا تُساں اینج دی گائے دی قُربانی کرنا پر زیادہ تر اُوناں نین اینج نہیں کیتا ( قرآن ۲ : ۶۷ ۔ ۷۱ )

ایں پیراگراف بیان کردا ھے  کہ ۔۔ ااک  بچھیا بالکل اینج کدی ہل چیں جوتی نہ گئی ہو ئے  اک کِدی ہل نہ چلائے گئے کھیت وچ لے جا کے مقتول دے قتل توں بری ہون کیتے اُودی تون توڑی جاوے ۔۔۔۔۔ ( استثنا ۲۱ : ۱ ۔ ۹ )

مسلمان بار بار ترتیب نال لہو دی قُربانی کردے نیں جے کر لہو یا قُربانی گناہ نوں مُکا ندی نہیں تاإ کیوں کڈی مُڈی ہر ورے اوہ ایس نوں دہراندے یا کردے نیں۔ قرآن بھریا پیا ھے لہو دی قُربانی دا متعد واری ذکر ھے اتے ایں ساریاں رسماں یہودی شریعت توں نقل کیتی گئی نیں۔ شروع دی مُسلامن قُربانیاں دے ذریعے مُعافی تے دھرم رکھدے سان۔ ۔ خاص طور یومِ عاشورہ تے ۔ حدیث ثابت کردی ھے  ‘‘ عید تے مسلماناں نوں اُمید کرنی چاہی دی ایں کہ اللہ آپنی برکات نازل کردا اتے اُوناں نوں گناہواں توں پاک کرن دا عمل ھے۔’’ (۵)دوجیاں حدیثاں توں وی واضح ھے کہہ ‘‘ مُسلمان قُربانیاں کرن توں پہلاں دُعا کرن ورنہ صرف گوشت کھا لینا ہی عید نہیں ہوندی ۔ (۶) ‘‘کئی واری قُربانی قسماں نوں توڑن دے عوض وی دیتی جاندی سی۔’’ ( قرآن ۲ : ۱۹۶ ااتے  ۵: ۸۹ ) (۶) ایدے علاوہ بوہت ساری حدیثاں توں ظاہر ھے کہ قُربانی بھیڑ ہی دیتی جاندی سی۔ بالکل اینج جیوں یہواہ خُدا نیں یہودیاں نوں فرمایا سی ۔ (۷) قرآن ثابت کردا ھے  کہ گناہ کفارہ دین یعنی لہو بہاو نیں اتے دبا دیتا جاندا ھے ۔ بوہت سارے مُسلمان عالم قرآن  دی ایس سورہ دے مادہ نوں نہیں ورتدے بلکہ لوکاں نوں ھینرے وچ رکھدے نیں ۔

‘‘ اُوناں دا گوشت اتے لہو اللہ تیکر رسائی نہیں کردا بلکہ تہاڑی وفاداری رب تیکر اپڑی ھے ۔’’( قرآن ۲۲ : ۳۷ )پر مُسلمان لہو دے ذریعہ کفارہ اتے معافی نوں سمجھن توں قاصر نیں۔ ایں متن واضح کردا ھے خاص طور یہواہ خُدا ( اسرائیل دا غیور رب ) اتے چن دیوتا ( اللہ ) وچ ورق بیان کردا ھے ۔ پیوتر توریت اتے صحائف بیان کردے نیں کہ بچھڑیاں اتے بکریاں دی قُربانی دے علاوہ آپنے دلاں دا ختنہ کرو ۔ تاں جے شریعت منسوخ نہیں ہوئی۔ جیڈی قُربانیاں دی توقع کر دی سی۔ یہواہ خُدا چاھندا سی کہ اسرائیل اُودی تاعبداری کرن پر آپنے دلاں دا ختنہ کرکے روحانی حیاتی گزارن۔ اتے رب دی آتما توں اک نوے مخلوق دی طراں حیاتی گزارن۔ ایدا ایں مطلب ہر گز نہیں کہ رب دا قانون بدل گیا ھے جیویں لکھیا ھے۔ ‘‘  کیوں جے جُسے دی جان لہو وچ ھے اتے میں مذبح تے تہاڑی جاناں دے کفارے کیتے اُونوں تُساں نوں دیتا ھے کہ اُودے توں تہاڑیاں جاناں کیتے کفارہ ہوئے کیوں جے جان رکھن ہی دے سبب توں لہو کفارہ دیندا ھے۔ ’’ ( احبار ۱۷ : ۱۱  )

ایں رب دے آل دیتا گیا ابدی عہد ھے جیڈا سارے زمانیاں کیتے ھے یہواہ خُدا نیں اسرائیل نوں تنبیہ کیتی کہ توریت اُودے وچوں کوئی گھل نہ گھٹائے اتے نہ ہی ودھائے۔

اُودا ہر اک قانون اتے حکم ساری راستبازی دی تکمیل ھے ۔ پر اج تیکر آدم دی پیدائش توں لے کے کوئی شخص وی شریعت نوں پورا نہیں کر سکیا ۔ اک ہی ھے جینے شریعت نوں کامل کیتا اوہ خُداوند یسوع مسیح ھے ۔ پر محمد نیں خُداوند یہواہ خُدا دی شریعت دی نافرمانی کیتی بلکہ اُودی تھاں آپنی روائتاں نوں رائج کیتا ۔ آپنی روحانیت اتے مکاشفیاں نوں رب دے الہام تے زیادہ ترجیح دیتی اتے آپنی ہی راستبازی قائم کر لی ۔محمد نیں بالکل وی پرواہ نہیں کیتی پاپ فضل توں ہٹ سکدا ھے بلکہ اُونے روائتاں نوں رائج کیتا عبرانی ترجمیاں اتے متن وچ اینج دی گھل دا کوئی واضح ثبوت نہیں مِلدا۔

محمد نیں دعویٰ کیتا کہ یہودیاں نیں اصل توریت نوں بدل دیتا ھے اتے اُودی کوئی اصل باقی نہ رھی اتے اں جیڈی بدلی توریت ھن موجود ھے اُودی اصل کیتے وی موجود نہیں ۔ مگر کِسی فقہیی نیں ( احبار ۱۷ : ۱۱ ) دے حوالہ نوں نہیں بدلیا ۔ ایدے بارے کوئی حقیقت موجود نہیں ھے کہ توریت وچ

کِسی قسم دی وی تبدیلی ھے بلکہ ثبوتاں توں واضح ہوندا ھے کہ محمد جھوٹ بولدا سی اتے موذی شیطان دے قبضہ وچ سی۔ ایس لئی خُداوند یہواہ دے الہام دا مقابلہ کردا سی۔

یہودیاں وچ کُجھ فرقے اینج دے نیں جیڈے قُربانیاں دیاں لوڑاں تے سوال چُکدے سان۔ ایں موسیٰ دے دور توں ہی سی۔ اتے اُوناں نوں بدعتاں منیا اتے گردانا جانیا سی ۔ اوہ آپس وچ اینج دے بحث و مناحثہ وچ مبتلا سی پر اوہ ہمیشہ یہودی پیوتر جماعت توں کڈے اتے رد کیتے جاندے سان۔ ایدے باوجود وی یہواہ خُدا آپنے زندہ کلام وچ فرماندے نیں کہ دل دے ختنے دے بغیر قُربانیاں صرف روحانی اتے راستی دا غرور پیدا کردی نیں۔

یہواہ خُدا شمالی اسرائیل اتے جنوبی یہوادی  سلطنت نوں قُربانیا ں دِل توں گزارنے دی تنبیہ کردا ھے۔

بائبل دی ایں ساریاں قُربانیاں اک ہی مسیح دی تصویر نیں کہ کینج مسیح دے فضل دے تھلے اسی آپنے دلاں نوں راستبازی کیتے تیار پانے ہاں ۔ ابراہام پہلاں بندہ سی جیدا دھرم اُودے حق وچ راستبازی گِینا گیا ۔ فرق ایں سی کہ اُونے آپنے جُسے دے ختنے توں پہلاں آپنے دل دا ختنہ کیتا سی ۔ اتے ایں ہی اُودا عہد اُودے رب دے نال سی۔ ایں عہد اُودے کیتے نشان وی ٹھہریا گیا۔ ( پیدایش  ۷ : ۹ ۔ ۱۴ )

یہودیاں دے اینج دے فرقے  ( احبار ۱۷ : ۱۱ ) دے نال تاں کِسی قسم دی دخل اندازی نہیں کردے سان

عبرانی نسخہ جات وچ لہو دی قُربانی ‘‘ کفارہ ’’ دی عظیم روایت وچ مرکزی حثییت دی حامل ھے ۔ جیڈی مسیح دی مصیبت اتے دکھاں نوں واضح بیان کردا ھےیسعیاہ ۵۳ واں باب اِیس گھل دا وڈا اتے واضح ثبوت ھے ۔ توریت ایں وی وضح کردی ھے  کہ خُداوند یہواہ کفارے کیتے لہو منگدا ھے اتے ایدے توں وی مسیح دی موت اتے دکھاں دا واضح ثبوت مِلدا ھے۔ جیدے انت چیں لہو بہا کیتے جانے اتے مذبح تے پیش کیتے جانے دے وسیلہے توں پاپاں توں رہائی پاکے مُکتی یافتہ اتے رب دی نظر وچ راستباز ٹھہردا ھے ۔ یہواہ خُدا نیں ابراہام نوں آکھیا کہ اوہ ہی اُونوں قُربانی کیتے برہ مہیا کرے گا۔ اتے جھاڑی وچ پھنسیا ہویا مینڈھا ایس گھل دا دیدنی ثبوت سی کہ ایں ہی اضحاق دا عوضی ھے۔ پر تصویر نوں اصل وچ بے نقاب کیتا جاوے تاں واضح ہوندا ھے کہ خُداوند نیں آپنے ہی پُتر یسوع مسیح ( ابنِ خُدا اتے ابنِ آدم ) نوں اک انسان دے جُسے وچ یا انسان مینڈھے دے طور تے مجسم کیتا۔

جینے شریعت نوں کامل کرکے ساری رستبازی نوں پورا وی کیتا ۔ اوہ تمام بنی نوع انسان کیتے عوض بن گیا تاں جے ہر انسان رب دی نظر وچ دھرم دار یا راستباز ٹھہر سکے اوہ جیڈا کوئی وی بڈھا، بال ، جوان ، مرد یا عورت صرف اُودے تے دھرم لیا کے آپنے پاپاں توں رہائی پا  سکدا ھے ۔ ھن انسان دے چنگے اعمال اُونوں نہیں بچا سکدے صرف یسوع مسیح ہی پاپاں توں مُعافی دا واحد وسیلہ ھے ۔ کیوں جے اُونے آپنا کام بڑی دلیری نال پُورا کرے مُردیاں وچوں جی اُٹھیا جتھے ہر انسان کیتے اُمید ھے ہر کوئی جیڈا اُودے راستباز ہون دا اقرار کردا ھے اتے اُونوں شخصی مُکتی داتا منے ۔ شریعت مُکتی نہیں دے سکدی ۔ پر ایں گناہ چیں قصوروار ٹھہرانے وچ اُستاد بنی ۔ پاپ دی سیان وچ مددگار ضرور ھے ۔ عبرانی یہودی نسخہ جات ایس گھل نوں  واضح بکردے نیں ۔ تاں جے پیوتر توریت ماضی توں حال دا احاطہ کردی ھے ۔ پر محمد نیں رب نوں جُھوٹا قرار دیتا آکھیا کہ توریت بدل چُکی ھے ۔ محمد اوہ جُھوٹا نبی سی جیڈا لکھاں آتماواں نوں ابدی ہلاکت تیکر اپڑن وچ مددگار ہویا اوہ بوہت وڈا بدعتی نبی سی۔ بائبل مقدس دے مطابق کوئی وی دوزخ توں بچ نہیں سکدا۔ اصل وچ ایں ( جہنم ) تے ابلیس اتے اُودے نال سُٹے گئے فرشتیاں کیتے بنائی گئی سی پر بنی نوع انسان وی آپنی نافرمانیاں اتے پاپ دی وجہ توں رب دے عدل دے سامنے اُودے ہی حق ٹھہرے ۔ عدالت دے دن یسوع مسیح غیر دھرم داراں نوں وکھ کرے گا اتے فرمائے گا کہ ‘‘ فیر اوہ سجے پاسے آلیاں نوں آکھے گا کہ اے ملعونوں ! میرے سامنے توں اُوس ہمیش دے آگ وچ چلے جاؤ جیڈی ابلیس اتے اُودے فرشتیاں کیتے تیار کیتی گئی ھے اتے ایں ہمیش دی سزا پان گئے اتے پر راستباز ہمیش دی حیاتی۔ ( متی ۲۵ : ۴۱ ۔ ۴۶ ) جیڈا یسوع مسیح نوں مُکتی داتا تسلیم نہیں کرے گا ۔ گمراہ اتے گناہ گار ہمیش دی آگ وچ پائے جاندے نیں ۔جتھے کیڑا وی نہیں مردا اُوتھے رونا اتے داند پیسنا ہووے گا ۔ اُوتھے کدی کوئی نہ مرے گا گویا ایں زندہ موت ہوو ئے گی اُوتھے ہمیشہ ظلم اتے تشدد تے تکلیف ہووے گی ۔ کوئی بندہ جے کر شریعت دیاں گھلاں کُجھ ودھائے گا اتے شفاعت کیتے دعویٰ کرے گا رب اُودی نہ سُنے گا اتے اُودا ہر اکھر جُھوٹ تسلیم کیتا جاوے گا ۔ ساریاں جُھوٹیاں دا حصہ آگ دی سڈدی ہوئی جھیل وچ پایا جاوے گا ۔ اُوہ آگ دی جھیل جہنم ھے ۔ محمد نیں اُودھم مچائی کہ اسرائیل دا رب جُھوٹا ھے ۔اُونے  عبرانی نسخہ جات اتے توریت دی سچائی دی بجائے آپنی بدعتی تعلیمات نوں  فروغ دیتا ۔

اللہ ، بعل اتے یہواہ

اللہ اتے یہواہ وچ کی فرق ترتیب نال جاننا، اتے لہو دی قُربانی دی بابت ہور وضاحت دی لوڑ ہووے گی ۔ توریت دا زورآور رب اک ویلے وچ آڈڈے علاقیاں اتے رقبیاں تے اک نال موجود ہوندا ھے ۔ اُودی لامحدود آتما فرشتیاں دی تخلیق توں پہلاں موجود ھے اتے انسان محدود ھے۔ اُودی آتما دا نہ کوئی شروع ھے نہ اخیر ۔ یہواہ خُدا لا محدود، لامتناہی ھے رب اوہ ہستی ھے جیدے شروع دی گھل سوچنا ناممکن گھل ھے۔

اُودے علاوہ کِسی وی ویلے کُجھ وی آپنے ادراک نال کر سکدا ھے ۔ اُودے کول قُدرت ھے کہ اوہ آپنی ہی بنائی ہوئی مخلوق دا حصہ وی بن سکدا ھے ۔ بلکہ اوہ تے قُربانیاں تے ساڑے گئے ۔بخور نوں وی سونگھنے دی قابلیت رکھدا ھے اتے اوہ وی مجازی معنیاں وچ نہیں بلکہ حقیقی معنیاں وچ سونگھدا ھے ۔ ایدے برعکس اللہ دے کول کوئی قوت نہیں ، اُودی کوئی مرضی نہیں کہ اوہ آپنا کوئی اثر مخلوق تے رکھے ایس طراں تے اللہ اک دیوتا ( بُت ) نال مماثلت رکھدا ھے جیویں عبرانی نبی ایلیاہ نیں بعل دے ساڑھے چار سو نبیاں نوں ملامت کیتا کہ اُوناں دے دیوتا زندہ نیں نہیں ۔ بعل نیں آپنے نبیاں نوں کوئی جواب نہیں دیتا ۔ کوئی اک اُونگھ وی سُنائی نہ دیتی پر ایلیاہ دے رب نیں زبردست آگ برسائی ۔ اسلام دے مطابق اللہ تعالیٰ دی جسامت کامیاب انسان صرف اُودے فرشتیاں توں ہی لگا سکدا ھے۔

مسلمان عالم کآکھدے نیں کہ اللہ کُجھ نہیں جاندا بالکل اک پتھر دی طراں جیدی کوئی حِس نہیں ھے اتے اوہ شخصی طور تے انسان تے ظاہر نہیں ہو سکدا اتے نہ کِسی ہور مخلوق تے اوہ ظاہر ہو سکدا ھے ۔ اتے نہ ہی اوہ بغل گیر ہو سکدا ھے کیوں جے اوہ اک ژخص نہیں ھے ۔ جے کر ایں سچ ھے اتے اللہ صرف اک طاقت ہی ھے فیر کیوں  مُسلمان عالم آکھدے نیں کہ اللہ صفات رکھدا ھے اتے آپنے بارے وچ جانکاری رکھدا ھے جے کر اوہ ژخص نہیں ھے تاں ؟ صفات اتے آپنی ذات دے پبارے وچ اتے جانکاری رکھنا تاں ژخصیت دا خاصہ ھے ۔ اک حدیث دے مطابق اللہ جہنم دے علاوہ آپنے آپ نوں کیتے وی ظاہر نہیں کر سکدا ۔ جیویں کہ ‘‘ کالا پتھر ’’ یا حجرہ  اسود ’’’پتھربھیڑیاں آتماواں دی آبادکاری وی ہو سکدے نیں ۔ اُوہ بھیڑی آتماواں دی نمائندگی وی ہو سکدی ھے۔ محمد نیں آپنا مکاشفہ بنی نوع انسان نوں ایں دسیا کہ اللہ صرف دوزخ وچ ظاہر ہوئے گا کِنا عجیب لگدا ھے کہ اُوہ آپنے آپ نوں ظاہر کرن دی تھاں دا انتخاب کیویں کردا ھے۔ اسلامی عقیدہ دے مطابق ابلیس وی بالکل آگ دے رنگ دے نال ظاہر ہووے گا جیڈا عام طور تے لال یا نارنجی ہوندا ھے ۔ محمد دا پسندیدہ رنگ لال سی اتے اوہ عام طور تے لال لیڑے پاندا سی اتے آپنی داڑھی نوں سُرخی مائل اتے نارنجی بناندا سی مشرقِ وسطیٰ وچ ادھیڑ عمر دے لوک زیادہ تر آپنی داڑھیاں نوں نارنجی بنانا قابلِ فخر سمجھدے نیں کہ ایں سُنت ھے۔

سوال پیدا ہوندا ھے کہ لال رنگ ہی کیوں پسند کردا سی ۔ کی ایتھے محمد وچ اتے شیطان دے لال رنگ وچ کوئی متوازیت ھے ۔ اینج لگدا ھے جیویں اسلامی شیطان اتے محمد دی آپس وچ کوئی شراکت ھے۔ اللہ دے برعکس یہواہ توریت وچ آپی توں موجود اتے ہمیش توں انسان تے ظاہر کردا آیا ھے ۔ اتے اُونے ہمیش آپنی تخلیق دے ماضی تے نظر کیتی ھے۔ یہواہ خُدا نیں آپنے آپ نوں نہ صرف بنی نوع آدم تے ظاہر کیتا بلکہ فرشتیاں تے وی آپنی قُدرت اتے سلطنت دے نال رکھدا ھے۔ ‘‘ میں ہوں ’’ ‘‘ میں ہوں ’’ (زبور ۶۸ : ۴ ) ایتھے خُدا اعلیٰ و برتر آپنے آپ نوں وکھا رھیا ھے جیویں کہ اوہ ھے ۔ عبرانی متن واضح طور تے بیان کردا ھے کہ کِس طراں یہواہ خُدا ابراہام تے ظاہر ہویا ۔ ( پیدائش ) ابراہم نیں تین بندیاں وچوں اک نوں خُوراک پیش کیتی اوہ رب سی جینے ابراہام نوں جواب دیتا اتے خُوراک لئی اتے کھائی ۔ توریت دی تعلیم دے مطابق ، سمسون دے پیو دے بارے بیان ھے کہ خُداوند دے فرشتے نیں خُوراک پیش کیتی ۔ اوہ فرشتہ یہواہ دا ظہور سی۔ ( قضاۃ ۱۳ : ۲ ۔ ۲۳ )

ایس طراں توریت وچ درج ھے ‘‘ یا ’’ ابراہام تے اُوناں تین وچوں اک دی صورت وچ ظاہر ہویا ۔ عبرانی دے مطابق ایں رب سی جیڈا ظاہری طور تے ابراہام تے ظاہر ہویا خُداوند دے فرشتے دی صورت وچ اُونے کھانا لیا اتے آپنے دوجے دو بیلیاں سنگتیاں دے نال کھایا اتے ایس واری ابراہام دا ناں تبدیل کیتا گیا اتے اضحاق دی پیدائش دا وعدہ وی کیتا گیا۔ تاں جے اللہ کِدی زمین تے ظاہر نہیں ہویا اتے نہ ہی اوہ ‘‘ یاہ ’’ بنن دے قابل ھے۔ اسلام دی روایت دے مطابق جے کر اللہ زمین تے ظاہر ہو جاووے تاں پہاڑ ٹوٹ جکے وکھ وکھ اتے پگھل جاوے گا ایس گالھ دا تعلق ابراہام تے یہواہ خُدا دا ظاہر ہون دی گالھ توں دُور دُور تیکر نہیں ھے ۔ بائبل مقدس وچ کئی ہور مقامات تے خُدائے قادر یہواہ خُدا ظاہر ہویا ۔ اتے اُونے آپنے آپ نوں انسان تے ظاہر کرنا جاری رکھیا اتے جینے ہر شے نوں خلق کیتا ۔ اتے ‘‘ میں کیوں ’’ سو ‘‘ میں ہوں  ’’ یونانی وچ  ( یوحنا ۸ : ۵۸ ) ‘‘ میں کیوں ’’ رب دا ذاتی ناں ‘‘ یاہ ’’ ورتیا ہویا ھے جیڈا موسیٰ تے وی ظاہر کیتا گیا سی جیڈی سڈدی ہوئی جھاڑی وچ کھڑا سی۔ خُداوند دا فرشتہ حقیقی طور تے موسیٰ تے ظاہر ہویا اتے آکھیا ‘‘ ایں پیغام رساں ’’ ‘‘ میں کیوں  ’’ سی جیڈا سرائیل دا رب ھے۔ اتے مزے دی گالھ ایں ھے کہ یعقوب جیڈا بعد وچ سرائیل آکھوایا نوں وی یہواہ خُدا دا آمنا سامنا ہویا ۔ اُودے تے وی یہواہ خُدا دے ناں تے خُداوند دا فرشتہ ظاہر ہویا سی ۔ یعقوب نوں اسرائیل ناں ہی ایس لئی دیتا گیا کہ ‘‘ رب دے نال کُشتی کرن آلا ’’ قادرِ مطلق خُدا بوہت بزرگ و برتر ‘‘ ایل ’’ دے ناں توں وی جانیا گیا۔ ہور تحقیق کرو تاں ‘‘ یہواہ  ’’ یسوع وچ ظاہر ہویا ۔ ‘‘ ایدے توں پہلاں کہ ابراہام پیدا ہویا ‘‘ میں کیوں ’’۔ یہودی دینی لیڈراں دے مطابق اُودا ‘‘ میں کیوں ’’ دا دعویٰ کردا گویا آپنے آپ نوں یہواہ آکھن دا دعویٰ کر رھیا ھے ۔ اُوہ ایینوں بلکہ کُفر آکھ رھیا سی۔ حالانکہ یسوع نیں آپی دعویٰ کیتا کہ میں تیجے دن مردیاں وچوں جی اُٹھا گا ۔ جیدا صاف صاف مطلب ظاہر ہوندا ھے کہ اوہ یہواہ خُدا ہی ھے جیڈا مردیاں وچوں جی اُٹھن تے قادر ھے ۔ تاریخی ایتاں دی ٹحریراں تصدیق کردیاں نیں کہ یسوع مسیح نوں ‘‘ یہواہ خُدا ’’ ہون دے دعوےٰ دے عوض ہی سُولی دیتا گیا سی۔

لہو بہا کے معافی یا لہو دی قربانی دے عوض کفارہ ، بائبل دا عقیدہ بوہت صاف صاف ھے ۔

‘‘  کیوں جے جُسے دی جان لہو وچ ھے اتے میں مذبح تے تہاڑی جاناں دے کفارے کیتے اُونوں تُساں نوں دیتا ھے کہ اُودے توں تہاڑیاں جاناں کیتے کفارہ ہوئے کیوں جے جان رکھن ہی دے سبب توں لہو کفارہ دیندا ھے۔ ’’ ( احبار ۱۷ : ۱۱ )

پرانے عہد نامے دی قُربانیاں یسوع مسیح دی حتمی قُربانی دی اشارہ اتے پیش خیمہ ثابت ہوئیاں کہ ایتھے اک ازلی کفارہ پر ہلی نہیں ھے سکھا رہی سان ۔ پوری بائبل نبوتاں نال بھری پئی اتے ایں ساری راستبازی مسیح خُداوند وچ پوری ہوندی نظر آندی ھے ۔ مثال دے طور تے داؤد اتے یسعیاہ دونہویں یسوع مسیح دے دُکھاں دی تصدیق اتے ذکر کردے نیں ۔ ( زبور ۲۲ ااتے یسعیاہ ۵۳ باب )

یسعیاہ اُودے حق وچ آکھدا ھے کہ ‘‘ اُودے منہ وچ زبان نہیں ’’ اصل وچ ایں مسیح دے بارے وچ آکھیا گیا ۔ پرانے عہد نامے دے سارے مقدسین یسوع مسیح دے بغیر مُکتی نہیں پاندے یسوع مسیح ہی رب دا بے عیب برہ ھے جینے آپنی جان دا کفارہ دنیا دے پاپاں کیتے دے دیتا۔ ( عبرانیوں ۹ : ۲۶ )

حالانکہ اُوہ سارے آڈڈی اقوام وچوں سان پر اُوہ سارے مسیح دی موت اتے جی اُٹھن دے سبب مسیح وچ اک جُسہ ہو گئے۔ سفل دے تحت مُکتی دا منصوبہ پرانے اتے نوے عہد نامہ وچ اک ہی ھے۔ ۔

رب دا مکاشفہ اضافے دے نال رب نیں مُکتی دا مکاشفہ گھٹایا نہیں بلکہ اُونوں نوے عہد نامے وچ پورے طور تے ظاہر کر دیتا ۔ جیڈے مسیح یسوع وچ نیں اُوناں اُوتے روح القدس دی مہر لگ چُکی ھے اُوہ جیڈے اُودے بہائے ہوئے لہو تے دھرم رکھ کے اُودی موت اتے مردیاں وچوں جی اُٹھنا مندے نیں ‘‘ کلمہ ’’ یا ‘‘ کلام مجسم ہویا ’’ اُودے جیوندے لہو دا جیوندا ثبوت ھے ۔ یسوع مسیح دنیا وچ اُوہ اکلوتا انسان ھے جیدا لہو مکمل طور تے موروثی گناہ توں پاک ھے جیویں یہواہ خُدا پیوتر ھے اُونج ہی اوہ وی پیوتر ھے ۔ ‘‘ میں ہوں ’’ رخنے چیں کھڑے ہون دے قابل ھے ۔ اتے گناہ گار دا فدیہ دین کیتے اُوس اک دا ہی لہو کافی ھے ۔ ایدے برعکس جیویں تیجے باب وچ وضاحت کیتی گئی محمد نیں اقرار کیتا کہ اوہ گناہگار ھے۔ ایسے لئی اوہ یہواہ خُدا اتے انسان وچ درمیانی نہیں بن سکدا ۔ بلکہ کوئی وی آدم توں لیکے اج تیکر کوئی مرد یا عورت پیدا نہیں ہویا جیڈا گناہ توں مبرا ہویا ۔ بغیر لہو بہائے معافی نہیں ۔ لہو دی قُربانی دے بغیر کوئی انسان پاپ توں بری نہیں ہوندا اتے نہ ہی چنگے کام اتے اعمال اُودی مُکتی دا باعث بن سکدے نیں  ۔ بالکل جیویں مسلماناں دا  عقیدہ ھے رب توں علاوہ کِسی وی درمیانی دی لوڑ ہی نہیں اُوہ ایس گالھ وچ بالکل دُرست نیں ۔ حقیقت وچ یسوع مسیح یہواہ ہی ھے ۔ جینے ساری بنی نوع انسان نوں آپنا ہی لہو بہا کے مُل لیا ۔ مسحٰ دے برہ دی اصل ھے جینے اسرائیل دے پہلوٹھیاں نوں نچایا سی۔ یسوع اُوناں ساریاں نوں بچاندا ھے جیڈے اُودے لہو نال دھل کے پیوتر بن کے روح دے وسیلے نال جیندے نیں ۔ اتے یسوع مسیح ہی سارے مقدسین نوں بادشاہی دا حقدار بنان تے قادر ھے روح القدس دے مہر مہر لگانے توں حتمی اتے مکمل مُکتی دا عمل وقوع وچ آندا ھے ۔ ایس رو توں یونانی ظاہر کردی ھے کہ ‘‘ ماضی دا عمل مکمل ہو چُکیا ھے اتے ایں حتمی گالھ ھے ۔’’ ایدے توں واضح ہوندا ھے کہ نوے سرے توں پیدا ہونا اک ہی واری ھے اتے اوہ ہمیش کیتے یعنی ابدی ھے۔

حقیقی طور تے ننوے سرے توں پیدا ہون آلا دھرم دار مُکتی پا چُکیا سی، پا چُکیا ھے اتے پاوے گا۔ اتے ایں حتمی مُکتی ھے یونانی دے ترکیبِ کلام دے مطابق ( افسیوں ۲ : ۸ ۔ ۹ )فرماندی ھے  ‘‘ خُدانخواستہ کِسے بندے دے ککماں دے سببوں نہیں کہ آدمی شیخی مارے ۔’’

ایدو مطلب آدمی دے ماضی دے کام اُودی مُکتی دا باعث نہیں یا اُودے حال اتے مُستقبل توں اُودا کوئی تعلق نہیں بلکہ کلوری تے اُودا کام مکمل ہوندا ھے ۔ تاں جے ہر بنی نوع انسان دی رسائی مُکتی تیکر ہو سکے ۔ تاں جے انسان دے دل توں دھرم رھکن اتے روح توں اُونوں قبول کرن توں قابل رسائی ھے ۔ توبہ کرن توں یسوع مسیح دے ناں توں یہواہ خُدا مُکتی دیندا اتے ابدی حیاتی بخشدا ھے ۔ اک ان ویکھی روحانی شخصیت آپنے آپ نوں ظاہر کرنی اتے اُوس شخص وچ سکونت کردی اتے روح القدس دی شکل وچ دھرم دار دی حیاتی ھیں اُودا ظہور ہوندا ھے ۔ یہودی ‘‘ کام ’’ بشمول ‘‘مِکوہ ’’ جیڈا ‘‘ مسیحی بپتسمہ دی مشابہت ھے اتے یہودی شریعت دی نیو تے ھے ، اتے بدنی کام نوں ظاہر کردا ھے یہودی آکھدے نیں کہ آدمی دے پاپاں نوں معاف کر سکدا ھے ۔ ‘‘پاپاں دا مٹنا ’’ اتے ‘‘ کفارہ ’’ خُدا دے مفت فضل  توں  ہی حاصل ہوندے نیں ۔ جیویں اعمال ۲ باب وچ بیان ھے کہ یسوع مسیح دے وسیلے توں پاپاں دی معافی ھے ۔

یونانی زبان وچ ‘‘ ہینا ’’دا  مطلب ‘‘ ترتیب توں حاصل کرنا ’’ ھے ۔ جدوں کہ ‘‘ ایس ’’دا  مطلب ‘‘کیوں جے ’’ یا ‘‘ کے بارے ’’اتے  ‘‘کیتے ’’ تاں جے اعمال ۲ : ۳۸ وچ اکھر ‘‘ ایس ’’دا  مطلب متن وچ ‘‘ گناہ دی  معافی کیتے ھے ۔ نہ کہ ‘‘ ہینا ’’ یعنی ‘‘ ترتیب نال حاصل کرنا ’’ ایس طراں سارے دھرم دار جیڈے روح القدس نوں حاصل کردے نیں اُوہ اک ترتیب نال بپتسمہ لیندے رب دے حکماں دی تابعداری کردے اتے یسوع دے ناں توں حیاتی گزاردے نیں ۔

یہودی ‘‘ مِکوہ ’’ ‘‘ پانی دا جمع ہونا ’’ دی اصل وی ایں ہی ھے کہ آپنے گھٹنیاں نوں مُوڑنا اتے خُود نوں ڈبو کے سر پانی توں تھلے لہانا جدوں بپتسمہ دیتا جاوے ۔ اتے ایتھے کاہن یا شاگرد اُوس بندے نوں ہتھ نہیں لاندے سی۔ مسیحی بپتسمہ ہو جان دے بعد کِسی ہور ہور تقدیس دی لوڑ نہیں رھندی کہ کِسی شریعت  دی رسم نوں  و دہرایس جاوئے جیویں کہانت وچ سی ۔ ایں نواں عہد ھے جیڈا مُلک صدق توں شروع ہوندا ھے ۔ دھرم دار بھاویں کاہن ہی ھیں ۔

اُوناں دے کول بپتسمہ دین دا حق ھے جیڈے اُونوں قبول کردے نیں ۔ اتے اج وی ایں فرمانِ اعظم اُونا ہی اہم ھے جینا مسیح نیں اُوس ویلے آکھیا سی۔

احباردی ساریاں  دینی رسماں جیڈیاں شریعت دے تحت گزاری جاندی سان سارے نوے عہد نامے وچ مکمل پاندی نیں ۔ اج تیکر جے کر کوئی یہودی دھرم وچ شامل ہوندا ھے تاں اوہ بپتسمہ  ( مِکوہ ) دے عمل توں گزردا ھے  ۔ پرانے عہد نامے اتے نوے عہد نامے دی تاریخ وچ بپتسمہ دی کوئی ہور قسم یا رسم نظر نہیں آندی ۔ بپتسمی دی نیو اکھر ‘‘ ‘ مِکوہ ’’ ھے ۔ ابتدائی مسیحی اصل وچ  یہودی پس منظر توں سان ۔ تاں جے اوہ اج تیکر اُوس گالھ توں بخوبی واقف نیں کہ شریعت تقدیس نہیں کردا بلکہ بپتسمہ اصل وچ مُکتی دا ذریعہ ھے۔

ملک صدق وچ کہانتدی نوی ترتیب متعارف کروائی گئی جیڈی سارے دھرم داراں کیتے ھے نہ صرف لاویاں کیتے کہ اوہ ہی بپتسمہ دین یا پان ۔ نوے عہد نامے دی بپتسمے دی تعلیم یعنی ڈُبکی لگان دی تعلیم توں نوے عہد دے فضل وچ ھے جیڈا  ملک صدق ارشادِ اعظم وچ فرماناد ھے ۔ چنگے اعمال گنہگاراں نوں مُکتی نہیں دے سکدے تاں جے مُسلماناں اتے بوہت سارے مسیحیاں دے لاگے فضل دا مطلب بے دینی یا شریعت دی حکم عدولی کرنا روا ھے ۔ یسوع مسیح نیں فرمایا کہ دھرم دار دنیا وچ گناہگاراں دے وچکار آپنے پھلاں توں سیانے جان گئے ۔ اتے اُونے کو نجات نہیں دے سکتے تاہم مسلمانوں اور بہت سے مسیحیوں کے نزدیک فضل کا مطلب بے دینی یا شریعت کی حکم عدولی کرنا روا ہے۔ یسوع مسیح نیں فرمایا کہ دھرم دار دنیا وچ گناہگاراں دے وچکار آپنے پھلاں توں سیانے جان گئے ۔ اتے اُونے ایں وی آکھیا کہ دھرم دار حقیقی محبت توں سیانے گے ۔ اوہ جیڈے حقیقی محبت کرن اتے محبت اتے معافی دے نال اوہ آپس وچ اتے خُداوند وچ بھراں اتے بہناں ہون گے ۔ دوزخ بنی نوع انسان کیتے نہیں تخلیق کیتی گئی۔

پر ابلیس اتے اُودے فرشتیاں کیتے ھن ایں کِسی دا چناؤ ھے کہ ابلیس دی پیروی کرے تاں اُودا حصہ وی اِیسے چیں ھے ۔ ایں عدالت محبت دی مرہون منت نہیں بلکہ انصاف دا تقاضا ھے۔ یہواہ خُدا نیں آپنے پُتر یسوع مسیح نوں سارے دنیا کیتے دے دیتا۔ اتے یہواہ خُدا نیں آپنے آپ نوں اُوناں تے ‘‘ جیڈی راستبازی نوں جھٹلاندے اتے اُودے مہیا کردہ کفارے نوں جھٹلاندے سان ’’ غضبراے خُدا دی صورت وچ ظاہر ہویا ۔ غضب ِ عدالت دے انت وچ ظاہر ہویا مگر فرمانبردار محبت دے نتیجے وچ ظاہر ہوئی۔

بھاویں تاریخی اعتبار توں مسلمان بوہت سی لہو دی قُربانیاں اتے اینج دیاں رسماں کردے سان پر اُوناں نیں کِدی وی اُودی آئندہ اصل یا تصدیق یا نبوتی نقطہ نظر نوں محسوس نہیں کیتا سی ۔ جے کر قُربانی کوئی اثر نہیں رکھدی تاں کیوں ساڑے بھراں ( مُسلمان ) ایں قُربانیاں گزرانتے سان؟ اُوناں دے قُربانی کرن دے کی مقاصد نیں؟ کیوں بابل ، نوح ، ابراہام اتے ہیکل دے کاہناں نیں قُربانیاں گذرانیاں سان ؟ کیوں یہواہ خُدا نیں لہو ہی دی قُربانی کرن کیتے حکم دیتا؟ بحر مُردار ر دے طوماراںوچ کیوں  قُربانیاں دا ذکر ھے؟ ایں بوہت اہمیت دے حامل سوالاں دے جواب دینا وی اُونا ہی ضروری ھے ۔ محمد اک جھوٹا انسان اتے ابلیس دے گروہ دا دھوکے باز رُکن ھے ۔ جیڈا لوکاں دی جاناں اتے روحواں نوں برباد کرکے آپنے دھوکے وچ پھنسا کے ہمیش دی آگ دے وارث بناندا ھے۔ ہور ایں کہ اُونے یہیودی رسماں توں چڑا کے قدیم اسلامی رسماں رائج کیتیاں اتے عرباں وچ اینج ہویا حدیث واضح کردی ھے کہ نبی اکرم ۱۳۰۰ توں ۱۵۰۰ سنگتیاں دے ہمراہ حدیبیہ دے مقام تے گئے پر جدوں اُوہ تھل حلیفہ اپڑے تاں اُونے آپنے ڈنگر دے گلے وچ مالا پہنائی جینوں اُوہ قُربانی کرنا چاھندا سی اتے احرام دی سرزمین نوں اختیار کیتا ۔(۸) قربانی دے ڈنگراں نوں مالاں اتے ہاراں نال سجانا قدیم عرباں دی روایت ھے ۔ اک گا؛ھ بڑی عجیب اتے حیران کن ھے کہ کیوں اسلام وچ بوہت زیادہ قربانی دیاں رسماں رائج نیں ؟ ایدے توں ایں واضح ہوندا کہ محمد اتے اُودے سنگی قُربانیاں دی اصل توں نا واقف سان۔ یا اوہ اُودا مطلب ہی نہیں سمجھدے سان۔ یہودی لوکی وی اینج دی ہی مُشکل توں دوچار سان۔ پر یہودی انبیاء خاص رسم نال چپکے رہے اتے شریعت نوں پورا کرن دے جتن وچ لگے رھے۔

پر اُوناں نوں ہدایت سی کہ اوہ لہو دی ہی قُربانی گذران ۔ کیوں یہودیاں نیں قُربانیاں نوں منسوخ کر دیتا؟ کُجھ لوکاں دا خیال سی کہ رب آڈڈی ثقافتاں وچ آڈڈی تبدیلیاں کرنا چاندا ھے ۔ ثقافتاں وچ ترقی ہوئی، خیالات نیں نشونو نما پائی ، ترقی یافتہ معاشرے وجود وچ آئے پر اج وی اُوناں وچ ایس گالھ تے بحث ہوندی ھے ۔ قُربانیاں ایس طراں گذاری نہیں جاندیاں ۔

خُدا بنی نوع انسان نوں قربانی دی تبدیلی دے بارےاُوناں نوں دس چُکیا سی۔

ایں بحث اُوناں لوکاں وچ اج وی جاری ھے جیڈا یسوع مسیح دی حتمی قُربانی نوں تسلیم نہیں کردے یسوع جیڈا مسیح ھے نیں نبوت کیتی سی کہ کِس طراں ہیکل جیدے وچ قُربانیاں گذاری جاندی سی تباہ کیتی جاوے گی اتے اُودا حاصلِ کلام ایں سی کہ یسوع مسیح بذاتِ خُود بنی نوع انسان کیتے حتمی قُربانی ہووے گا ۔ بائبل ایس نبوت دا بیان کردی ھے ۔ ‘‘ اتے یسوع ہیکل توں نکل کے جا رھیا سی کہ اُودے شاگرد اُودے کول آئے تاں جے اُونوں ہیکل دیاں عمارتاں وکھان اُونے جواب وچ اُوناں نوں آکھیا کی تُساں ایناں سب شیواں نوں نہیں ویکھدے ؟ میں تہانوں سچ آکھدا ہاں کہ ایتھے کِسی پتھر تے پتھر نہ رھوے گا جیڈا سُٹیا نہ جاوے گا ۔ ( متی ۲۴ : ۱ ۔ ۲ )

یسوع مسیح نے پہلاں دس دیتا کہ ہیکل رومیاں دے ہتھوں برباد کیتی جاوے گی ایس نبوت دی تکمیل ۷۰ م وچ ہوئی ۔ اُوس ویلے توں یہودیاں نیں قُربانیاں دا سلسلہ موقوف کر دیتا۔

صرف یہودیاں دی گِنی چُنی آبادی ہی قُربانیاں دے عقیدے تے پکا دھرم رکھدی سی۔ پر بائبل مقدس دے نبوتی پس منظر دے تحت یسوع مسیح ہی حتمی قُربانی سی۔ غیر اقوام ایناں ابتدائی یہودیاں اتے غیر قوماں دے دھرم داراں نوں جیڈا مسیح دی قُربانی تے دھرم رکھدے سان ‘‘ مسیحی ’’ آکھ کے بلاندے سان ایں آکھنا بے جا نہ ہووے گا  کہ یہودیاں دی اکثریت نیں ایس حتمی قُربانی نوں رد کیتا گویا اُوناں نیں آپنے ہی مُکتی داتا دی قدر نہ جانی ۔ یسوع مسیح جیڈا آپی یہواہ خُدا جُسہ لے کے انسان دی صورت اختیار کرے گا اسرائیل دا اکلوتا بچان آلا ہووے گا ۔

( یرمیاہ ۳ : ۲۳ )پر  یہودی اک بادشاہ اتے جنگ جو دا انتظار کر رہے سان۔ جیویں زکریاہ ۱۴ باب وچ بیان کیتا گیا ھے اُوہ اسرائیل نوں اکٹھا ( جمع ) کرے گا بوہت سارے راسق العتقاد اج وی دو مسیحاؤاں دا انتظار کر رھے نیں  ۔ اک جنگ جو اتے دوجا بادشاہ یہودیاں نوں ایس گالھ دا علم ہی نہیں کہ یسوع مسیح ہی اصل فسحٰ دا برہ ھے جیدا لہو اُوناں کیتے بہایا گیا ۔ اُوناں دے انبیاء نیں اُوناں نوں پہلاں توں آگاہ کیتا کہ آنے آلا مسیح اُوناں کیتے لہو بہائے گا اتے اُوناں دے گناہواں توں خلاصی بخشے گا۔

خوشگوار حیرت دی گالھ ایں ھے کہ تین سو توں زیادہ نبوتاں مسیح وچ تکمیل پا چُکی نیں ۔ نبیاں نیں آگاہی دیتی سی کہ اوہ اسرائیل وچ تحکرایا اتے رد کیتا جاوے اتے مصلوب کیتا جاوے گا۔

داؤد زبور ۲۲ وچ مسیح دی موت دا ذکر کردا ھے ۔ ربیاں دی تعلیم دے مطابق یسوع مسیح کفر دا مرتکب سی۔ کیوں جے اُونے یہواہ ہون دا دعویٰ کیتا سی ۔ پر اُوہ اُوناں ساریاں مشابہتاں اتے لہو دی قُربانیاں دے مفہوم نوں نہ سمجھے جیڈی  سارے آن آلے مسیح دی تصویر پیش کردی سی۔ جیڈا مُکا دیتا جاوے گا اتے اسرائیل دی قوم اُونوں رد کر دیوے گی جیویں داؤد ، دانی ایل اتے یسعیاہ نیں آکھیا سی۔ اُوہ اک بادشاہ نوں چاہ رھے سان ۔ اُوہ اک مصیبت زدہ دُکھ سہندے ہوئے منجی نوں کیویں قبول کردے۔

یہودی قیادت نیں بعد وچ تالمود تے غوروخوض کیتا ۔ شِنہ، گمارا۔ اتے ربونیکل رسپونسا تے مشتمل ھے ۔ تاکہ تالمود اُونوں مُکتی دے منصوبے وچ مدد دے سکے ْ لہذا اُوناں نیں ایس دوجے وسیلے نوں آپنے گناہواں دی معافی حاصل کرن کیتے ورتیا اتے ہیکل دی قُربانیاں نوں گذرانا جیڈیاں پرانے عہد نامے وچ کیتی جاندیاں سان۔

تالمود ( گمارہ، یوما بیان کردا ھے  کہ نبوت اتے یہواہ خُدا دا پاک توں نسبت رکھن آلا  مکاشفہ اتے صحائفِ دا  سلسلہ اسرائیل توں موقوف ہو گیا اتے تصدیق کردا ھے  کہ گمارہی اور شنہ دی تعلیم ربیوں دی مرہونِ مِنت ھے ۔ ایں بیان ظہر، قبالہ اتے رسپونسا تے وی سچ ثابت ہوندا ھے  ۔ بالکل قرآن ااتے حدیث دی طراں۔

ربیاں نیں تحریراں دا اک ہور سلسلہ جیدے وچ مُکتی دا منصوبہ وی شامل سی ۔

یہودی عبرانی بائبل وی لکِھی ۔ توریت وچ اسرائیل نوں سختی نال حکم سی کہ اوہ تمام شریعت تے  عمل کرے۔ اِیسے طراں مسیح دا اقرار کرنا اتے اُودی قربانی اتے گناہواں دی  معافی اُودے وسیلے نال ھےپر دھرم رکھنا وی اُوسے دا حصہ سی۔ پر یہودی اج تیکر مسیح دے کفارے اتے مسیح نوں جھٹلاندے نیں ۔ اوہ یسوع مسیح دی سُولی موت اتے مردیاں وچوں جی اُٹھن نوں تے مندے نیں ۔ اسرائیل ماضی اتے حال وچ گناہواں توں مکمل معافی دے تجربے توں ناواقف رھے نیں ۔ اُوناں نیں مُکتی دا اک ہور راستہ کڈ لیا ھے ۔ یعنی تالمود تے تکیہ کردے نیں جیڈا اصل توریت اتے شریعت توں ہٹ کے تعلیم دیندی ھے۔ بالکل جیویں محمد ، یہودی اتے کُجھ مسیحی وی رب دی الہامی شریعت وچ اضافہ کرکے بےفائدہ رسماں اتے رائتاں دے ذریعہ مُکتی حاصل کرن دا جتن کردے اتے رب دیی مُکتی دے ازلی منصوبہ دی تھاہ اتے قُربانیاں اتے روائتاں نوں ترجیح دیندے نیں ۔

کُجھ علمِ الہیات دے  سکولاں وچ وی ایں تعلیم دیتی جاندی ھے کہ اسرائیل کیتے پرانے عہد نامے وچ اک وکھ مُکتی دا منصوبہ سی اتے نوے عہدنامہ دے مقدسین کیتے وکھ مُکتی دا منصوبہ ھے ۔ ایس طراں دی دوگانہ عہود دی تعلیم بدعت ھے اتے سراسر جھوٹ نوں فروغ دیندی ھے۔

صرف ااک  ہی روحانی جُسہ ھے ۔ دھرم دے نال دو مُکتیاں دا تصور ہر گذ نہیں پایا جاندا ۔ مسیح دے جُسے یا مُتی کیتے دو روحانی بپتسمیاں دا تصور ہی نہیں ھے ۔ رب دا انتظام کفارے کیتے اک ہی ھے یعنی یہواہ خُدا نیں اک گناہگار نوں راستباز ٹھہران کیتے آپنے پُتر یسوع مسیح دا لہو بہایا۔ اتے پاپ دی معافی مسیح دے وسیلے نال ھے جینے شریعت دے تحت ساریاں قُربانیاں دی تکمیل کیتی حتیٰ کہ یہودی ہیکل تباہ کیتی گئی اتے اوہ وی آدمیاں دے آلوں نہ رب توں یہواہ خُدا دی اہمیت اج وی اُونی ہی ھے جینی موسیٰ نوں دیتی گئی سی۔ روایتی نظام کئی ویلے دعویٰ کردا ھے کہ شریعت تبدیل ہع چُکی ھے اُوہ اُودا آپنے زمانے وچ معاشرتی تجزیہ کردا ھے ۔ ایدے برعکس یہواہ خُدا  پیوتر توریت وچ صاف صاف گالھ کردا ھے کہ شریعت نوں کِسی آدمی نیں تبدیل نہیں کیتا ۔ یہواہ خُدا دین آلے دے علاوہ جیڈا آپی یسوع مسیح ھے ۔ مسلم اتے یہودی دونہویں پاپاں دی مُعافی کیتے کفارے توں ویسے ہی عاری نیں ۔ اُوناں نیں رب دے حتمی اتے اخیری بے عیب برے دی حتمی قُربانی نوں تسلیم نہیں کیتا۔  ( احبار ۱۷ : ۱۱ ؛ زبور ۲۲ ؛ یسعیاہ ۵۳ ) دونہواں مذہباں نیں آپنی ہی راستبازی دے کام شروع کیتے ہوئے نیں ۔ تاں جے آپنی مُکتی حاصل کر سکن۔ مُسلمان اتے مسیح دے مُنکر مسیحی یہودی آپنی راستبازی دے کماں تے دھرم رکھدے نیں کہ اوہ اُوناں نوں بچا سکدا ھیں ۔ صحائف انسان دی راستبازی نوں غلیظ بیان کردے نیں جیڈا پیوتر خُدا دے لائق نہیں ٹھہردا اُوناں دے دھرم دا جوڑ میل شریعت دے چنگے کام نیں نہ کہ فضل ھے ۔ ایں تصور مکمل طور تے مقدس عبرانی صحائف دے برعکس ھے ۔ الہامی صحائف بیان کردے نیں کہ ‘‘ اتے اِیسے تے سب دے سب اینج دے ہاں جیویں ناپاک چیز اتے ساڑی ساری راستبازی ناپاک لباس دی مانند ھے اتے اساں سارے پتے دی مانند کملا کجاندے ہاں اتے ساڑی بدکاری ھینری دی مانند سانوں اُڑا لے جاندی ھے ۔’’ ( یسعیاہ ۶۴ : ۶ )

‘‘ہور جیویں لکھیا ھے کہ کوئی راستباز نہیں کوئی نہیں  ۔۔۔۔۔۔۔۔ ( کوئی بھلائی کرن آلا نہیں ، اک وی نہیں ۔ ( رومیوں ۳ : ۱۰ ، ۱۲ ) ایتھے کوئی وی راستباز نہیں بلکہ محمد وی نہیں ۔ کِیسے نیں وی مکمل بھلائی یسوع مسیح توں علاوہ نہیں کیتی۔

یسوع مسیح نیں آپنیاں کماں نوں گویا رب دے کام آکھیا۔ اتے لوکاں نوں دعوت دیتی کہ اُودے تے دھرم لیان تاں جے مُکتی پان ۔ صرف یسوع مسیح ہی اوہ ہستی ھے جیڈی مکمل طور تے پاپ توں مبرا ھے ۔ شریعت پاپ دے بارے قُصور وار ٹھہران وچ اُستاد بنی ۔ کِدی وی شریعت نیں انسان نوں بچان  یا مُکتی دین دا دعویٰ نہیں کیتا ۔ ایس طراں دا دعویٰ بُت پرستی دے برابر ھے ۔ یہواہ خُدا نیں شروع ہی اسرائیل نوں آکھیا کہ میں ہی یہواہ خُدا ہاں نہ تے کوئی میرے توں پہلاں سی اتے نہ کوئی بعد وچ ۔ میں تہاڑا مُکتی داتا ہاں نہ کہ شریعت اُونے آپنے آپ نوں مجسم یسوع مسیح وچ ظاہر کیتا جیڈا سرائیل دی اتے پوری دنیا دی مُکتی ھے ۔ بس اک ہی رب یعنی یہواہ اُودنائی ھے ۔ دوجے سارے خُدا جُھوٹے نیں حالانکہ اُوناں دی دیوتاواں دے طور تے عزت وی کیتی جاندی ھے ۔ ‘‘ یہواہ ہشائم ’’ ہی پیوتر رب جیڈا پرستش اتے پوجا دے لائق ھے ۔ نوے عہد نامے وچ چودہ مرتبہ یسوع مسیح نیں آڈڈے مرد اتے عورتاں نوں آپی نوں سجدہ کرن دی اجازت دیتی۔ یونانی تے مسیح دے مطابق ‘‘ پروسکیونیو ’’ دا مطلب (۱)اُوناں نیں اُودی پرستش کیتی۔  (۲) اُوناں نیں اُودی حمد اتے پرستش اُودی اطاعت وچ گھٹنیاں دے بل جھک کے کیتی (۳) اُوناں نیں اُودی اینج دی تعظیم کیتی جیویں یہودیاں دے خُدا نوں روا ھے ۔’’ یہواہ خُدا ‘‘ میں ہوں ’’ حتمی رب ھے ۔ یسوع مسیح نیں ساری شریعت اتے راستبازی دی تکمیل کیتی اُونے فضل دے تحت شریعت نعں پورا کیتا ۔ ایس تکمیل دا تعلق نوے عہد نامے توں ھے ۔ اُودا حق صرف پرانے عہد نامے دے خُدا نوں ھے کہ اوہ شریعت نوں فضل وچ تبدیل کرکے اُوس دی تکمیل کرن۔ عیدِ پینتیکوست دے دن اُوناں نیں یسوع نوں پُکاریا جیدا مطلب ‘‘ یہواہ بچاندا ھے ’’ یعنی مُکتی ھے ۔ ایں وفادار یہودی اک رب تے دھرم رکھن آلے سان ۔ ایں یہواہ خُدا تے دھرم رکھدے سان۔ توما نیں اقرار کیتا ‘‘ خُداوند ’’میرے ‘‘ خُدا ’’ بالکل یہودیاں دے  ‘‘اک رب ’’ ہر پکے دھرم دی طراں ۔ کون اُودی طراں ہو سکدا ھے ۔ کیوں یہودی ربی ، کاہن ، فقیہی اتے شریعت دے استاد ااُونوں سنگسار کرنا چاہھندے سان  ۔ یونانی دے لفظی مطلب دے مطابق یسوع نیں آکھیا سی ‘‘ میں ’’ ‘‘ میں ہوں ’’ جیڈا عبرانی زبان وچ یہواہ خُدا کیتے استعمال ہوندا سی۔ ۔ ‘‘ میں ہوں سو میں ہوں ’’ ایس وجہ توں مقدس صحائف دے مطابق یہودیاں نیں یسوع مسیح نوں قتل کرن دی سازش کیتی۔ ( یوحنا ۸ : ۵۸ ۔ ۵۹ )

کیوں جے اُونے آپنے آپ نوں یہواہ اُدونائی بنایا سی ۔ جیڈے نبیاں دی زبانی سُن چُکے سان کہ اوہ ہی اُوناں نوں نسلِ انسانی توں آکے بچائے گا اتے نہ صرف اسرائیل دی مُکتی ہووے گا بلکہ ساری بنی نوع انسان دی خلاصی ہووے گا۔ کیوں جے یہواہ خُدا توں پہلاں کوئی رب نہیں اتے بعد وچ کوئی نہ ہووے گا تاں جے اسرائیل نیں آپنے مُکتی داتا نوں رد کیتا  پر یہواہ خُدا دی اج وی ایں ہی خواہش ھے کہ اسرائیل مُکتی پاوے ۔ اج وی یہودی رب دے ‘‘ چنے ہوئے ’’ لوک جیڈے اُودے آپنے منصوبیاں دی تکمیل کیتے نیں ۔ خُداوند یہواہ نیں آپنے ابراہام توں اتے اُودی اولاد توں وعدہ کیتا کہ ‘‘ میں اُوناں نوں برکت دیواں گا جیڈے تینوں برکت دین اتے جیڈے تیرے تے لعنت کرن میں اُوناں تے لعنت کراں گا اتے تیجے وسیلے نال ساریاں قوماں برکت پان گئیاں ۔ ’’

تاریخ اینجیاں دیاں مثالاں نال بھری پئی ھے ۔ انفاردی اتے قوماں دی برکت دیاں مثالاں ۔

مثلاً جینے وی یہودیاں نوں تکلیف یا ایذا دین دا جتن کیتا اُودے بعد اُونوں اُودی قیمت ضرور چُکانی پئی ۔ مقدس توریت دی روحانی شریعت وچ اسرائیل دے بارے برکت یا لعنت سالانہ برسی دی مانند نہیں ھے کہ اُوہ مُک یا تبدیل ہو چُکی ھے بالکل اج وی اسرائیل دے تعلق توں رب اینج دے ہی جذبات رکھدا ھے ۔ حاصل کلام ایں کہ عالمگیر مُکتی دا اک ہی مرکز یعنی یسوع مسیح ھے پرانے اتے نوے مُکتی دا پیغام ہر بشر تیکر اپڑیا ھے تاں جے بقیہ لوکی وی مُکتی پان ۔ ایں حقیقت ھے کہ اک لاکھ چوالیس ہزار نبیاں نیں مسیح دی گواہی دیتی ھے۔



نواں باب

اسلام وچ‘‘لیکھ’’ اتےبرزخ یا مقامِ کفارہ ’’ دا تصور

اسلام وچ لیکھ دے ذریعے مُکتی دے بوہت سارے راستے نیں ۔ مسیحی الہیات داناں دی تعلیمات دے نال مشابہت رکھدا ھے جیویں کہ اگسٹین ، مارٹن لوتھر ، اتے جان کیلون اسلام دے پیروقبل اسلام عربی بدعتاں توں ہی عقیدہ تقدیر تے صاف صاف مندے نیں ۔ لیکھ دا عقیدہ بوہت وڈی الہیاتی مضمون ھے۔

مسیحیت وچ لیکھاں دے عقیدے دا تصور

جدوں محمد اسلامی دھرم دا بانی بن گیا اُونے بوہت ساری غلط تعلیمات آسے پاسے دی مسیحی کلیسیاواں چیں پھیلائیاں ۔مسیحی لوکاں نیں غیر اقوام دے تصورات نوں آپنے دینی اتے رواتی عوامل وچ شامل کر لیا۔

تاں جے اج وی یہودیاں دی رواتی کتاباں یعنی مکہتہ ، سفرو، سفری ، مِراش، بریتھا، توسیفتہ، تالمود باولی ، یروشلیمی تالمود، قبالہ ، ظہر ، طریم ، شُل کا ہان اروچ وغیرہ دی  غلط تفاسیر اج وی میل جول رکھدی نیں اتے بوہت ساری جدید مسیحی فرضی توہم پرستی ، جھوٹی کہانیاں اتے علم جِنوم نال مطابقت رکھن آلی غلط تعلیمات توں گمراہ ہو رھے نیں۔

مگر کُجھ مسیحی ایسی غلط تعلیمات اتے توہم پرستیاں دی  مبینہ طورتے  مخالفت کردے نیں  ۔ کیوں جے توہم پرستیاں اُوناں وچ تقسیم کردی نیں کیوں جے کلیسیاء اک جُسہ ھے ۔ بائبل دی کسوٹی تے وی اُوناں تعلیمات نوں پرکھیا جاوے تاں ایناں الہیاتی نکی نکی گالھاں تے سوال اُٹھدے نیں ۔ پر جدوں کِسی خاص مضمون یعنی ‘‘ مُکتی دا عقیدہ ’’ تے گالھ مہان ہوندی ھے تاں ایں عقیدہ مکمل طور تے اینج دیاں گالھاں اتے تعلیمات نوں رد کردا ھے ۔ جیویں کیلون دی تعلیم ‘‘ لیکھاں  دا عقیدہ ’’ نوں خادماں نیں مکمل طور تے رد کیتا ھے ۔ اتے اُونوں حرام قرار دیتا ھے ۔ تاں جے لیکھ دے بارے صاف صاف بیان کرنا بوہت زیادہ اہمیت دا حامل ھے۔

ایس کتاب دا  مقصد اینج دی غلط اتے جھوٹی تعلیمات بشمول لیکھاں دا عقیدہ جیڈا کلیسیاء تے اثر انداز ہوندی نیں ۔اُوناں دی عکاسی کردا ھے ۔ بلیگراہم آپنی بشارتی عبادتاں وچ ہمیش بیان کردا سی کہ ‘‘ رب رحیم اتے پیار نال بھریا ھے ۔’’ اینج دا رب جیڈا لیکھاں دا لکھیا ٹال نہیں سکدا اوہ رحیم کیویں ہو سکدا ھے بشمول اللہ دے اآ کے نبی انسان لیکھاں دی مرہونِ منت ھے۔ تاں رحم کیویں ؟ مسیحی رواتی اصلاح کاری دے بوہت سارے علما نیں لیکھ ، مقدر اتے ‘‘ لیکھاں دا عقیدہ ’’ دی پذیرائی بوہت کم دی بہ نسبت مسلمان ، فارسی ، اتے علمِ نجوم دے ماہرین دے ۔ جے کر تُساں وی لیکھ یا لیکھاں دا عقیدہے تے دھرم رکھدے اوہ تاں تُساں اسلام توں قطعی مماثلت رکھدے نیں ۔ جیڈا لیکھاں دے عقیدہ دی پیروی کردے نیں اُونا دا نِکا خُدا اتے اوہ خیال کردے نیں ہر اک شے دی تخلیق توں پہلاں ہر شے دا علم ھے کیوں جے جیڈے بچائے جا چُکے نیں اُوناں نوں اُوناں دے اعمال یا کماں توں کُجھ فرق نہیں پیندا۔ اوہ سمجھدے نیں کہ نسِل انسانی صرف اک ٹونگ ھے دھوکہ ھے اُوناں نوں پہلاں توں لکھے ہوئے ‘‘ لیکھاں دا عقیدہ ’’ تے عمل کرن کیتے پیدا کیتا گیا ھے ۔ انسان محض اک ‘‘ پُتلی ’’ ھے جیدی ڈور کِسے ہور دے ہتھ وچ ھے ۔ عقلی طور تے ایس مضمون وچ کوئی درمیانی طراں موجود نہیں جیدا تعلق شخصی لیکھاں دے نال ہوئے۔ سچا یہواہ خُدا ، پہلاں توں طے شدہ ترتیب دیتے ہوئے یقینی موقعیاں تے کام کردا ہویاں تاریخ وچ نظر آندا ھے ۔پر اُونے کِدی وی کِسے انسان دے سر تے نہیں ٹھونسیا کہ توں ہھُنے مُکتی پا۔ ایں خیال کہ کوئی مُکتی پاندا ھے تاں یقیناً اوہ علم ِ سابق دے مطابق ہی پاندا ھے پر اُودا ہر گز مطلب نہیں اُوس ویلے رب نیں ہی سارا دخل دیتا تاں اُوس شخص نیں مُکتی پائی ۔ علمِ سابق دے مطابق رب زمانیاں وچ موقعیاں نوں پہلاں ہی ویکھ چُکیا ھے ۔ عالمِ کُل ہون دی حیثیت توں رب ہر تخلیق توں پہلاں جاندا ھے کہ کون اُودے مُکتی دے منصوبے نوں قبول کرے اتے کیڈا رد کرے گا ۔ یسوع مسیح علمِ سابق وچ ظاہر ہو چُکیا سی پر مقررہ ویلے تے اوہ نسلِ انسانی تے دنیا دے مُکتی داتا دے طور تے لامحدود یہواہ خُدا دی حیثیت توں پیدا ہویا ۔ یاد رھے کہ مقررہ ویلے تے اصل وچ پُتر پیدا ہویا۔

یعنی مولودِ مقدس پیدا ہوا مگر ابدیت میں وہ بیٹا نہیں تھا جیسا نظر آتا ہے عِلم سابق کے مطابق اِس کو مقدسہ مریم کے بطن (رحم) میں ڈالا گیا بیٹے کے حق سے پہلے خُدا نے اپنے آپکو ‘‘ یہواہ ’’ کی حیثیت سے ظاہر کیا تھا ۔

پر بعد وچ یہواہ ویلہ پورا ہون تے یسوع دی حیثیت نال پیدا ہویا ۔ جیدا مطلب ‘‘ یہواہ مُکتی دین آلا ’’ یا مُکتی داتا ھے ۔ ’’ کیوں جے کلام مقدس فرماندا ھے کہ ‘‘ کلمہ انسان دا پُتر بن گیا جیویں کہ اوہ رب دا پُتر وی ھے ۔ ’’ یہواہ خُدا نیں کلمہ نوں ظاہر کیتا اُونے اُونوں پُتر ہون دا درجہ اُونوں دیتا تاں جے اوہ انسان تے حکومت کرے ۔ یہواہ ہمیش توں قائم ھے اتے قائم رھوے گا بالکل اینج ہی ‘‘ اک لامحدود اندیکھا کلمہ جیڈا آتما ھے ۔’’ جینے آپنے آپ نوں ظاہر کیتا تین شخصیات ضم ہو کے ظاہر کیتا یعنی پیو ، پُتر اتے روح القدس ایں شخصی ظہورنوں ضرب وچ ایس طراں سمجھیا جا سکدا ھے۔ ’’ یہواہ ‘‘ اک ’’ ھے جیڈا آپنی مجموعی حالت وچ ایس طراں توں ھے ( اک ضرب اک ضرب اک برابر اک ) جیویں عقیدہ تثلیث وچ پڑھایا جا چُکیا ھے اوہ اک ہی ویلے وچ ہر تھاہ موجود ھے اتے آپنی مخلوق اتے تخلیقات توں منعکس ہوندا ھے۔ ایں وحدانیت نوں ظاہر نہیں کردا پر تین شخصیات دی وحدانیت ھے جیویں عقیدہ تثلیث وچ سکھایا گیا ( اک جمع اک برابر اک ) اوہ اج وی ‘‘ اک ان ویکھی روحانی شخصیت دی طراں وجود رکھدا ھے ۔ جینے آپنے آپ نوں رب دے ثالوث دی شکل وچ ظاہر کیتا۔ آپنی ذات وچ کرمات دے نال نال اوہ بوہت ساری تھاواں وچ اک ویلے وچ خُدائے ثالوث دی صورت وچ ظاہر ہو سکدا  ھے ۔ایدے برعکس ‘‘ تثلیث ’’ دی تعریف کہ انگریزی زبان وچ ایس طراں نال ھے ۔ ‘‘ تثلیث ’’ ‘‘ تیناں وچ یغانگت ’’ جیڈی تین ان دیکھی شخصیات دی عکاسی کردی ھے۔ ابدیت وچ عمل دخل رکھدی ہوئی، پر اوہ تینوں وکھ وکھ رکھدے نیں ، اوہ اک شخصیت نہیں پر اک شخصیت دی طراں ویکھدے اتے رھندے نیں ۔ ایدے علاوہ  ‘‘ ٹریئون’’دا مطلب ‘‘اک وچ تین ’’ ھے اک ان ویکھی شخصیات جیڈی تین شخصیات وچ ظاہر ہوئی ۔ پر اک وچ سکونت کردی نیں ۔ ایک ان دیکھی صورت یا شخصیت جو تین شخصیات میں ظاہر ہوئی ۔ مگر ایک میں سکونت کرتی ہیں ۔ ‘‘  پینتھیِسٹیک  عقیدہ ’’ دے متضاد یہواہ تخلیق دے ویلے توں ہی کثرت وچ ھے ۔ فرشتے اتے انسان تخلیق کیتے گئے اتے آتماواں تخلیق کیتیاں گئیاں ایں لامحدود دی ابتداء نہیں سی ۔ اوہ کثرت وچ نہیں سی اتے نہ ہی یہواہ کثرت وچ سی ۔ اک اہم نقطہ جیڈا علمِ سابق دے نال اتے لیکھاں دے عقیدے دے نال نسبت رکھدا ھے جیویں پہلاں بیان کیتا جا چُکیا ھے ۔ علمِ سابق کدی وی موقعیاں وچ دخل اندازی نہیں کردا ایں تینوں اصلاحات ‘‘ علمِ سابق ’’ ‘‘ پہلاں توں طےشدہ  ’’ اتے ‘‘ لیکھاں ’’ ساری یا اک نہیں بلکہ وکھ وکھ نیں ، تینوں اصلاحات آپنی آپنی تھاں تے بالکل دُرست نیں اتے ناقابلِ تحویل نیں ۔ ایناں اصلاحات دی تفسیروتشریح علم التفسیر وچ وکھ وکھ کیتی جاندی ھے۔ جدوں توں بائبل مقدس وچ توبہ دے بارے وچ تعلیم اُودوں توں اُوناں اصلاحات نوںوی اُوتھے ویکھیا جا سکدا ھے ۔ سوال ایں ھے کہ جے کر لیکھاں دا عمل دخل ھے یا صرف چُنے ہوئے لوک ہی آسمان دی بادشاہی دے وارث ہون گے تاں کیوں ہر اک بشر نوں توبہ دا حکم دیتا گیا ھے ۔ اک یہودی ادارے وچ اک ربی نیں بیان کیتا کہ لیکھاں دا عقیدہ عبرانی توبہ دے بالکل برعکس ھے۔ اُونے ہور آکھیا کہ اصلاح شدہ پروٹسٹنٹ دا لیکھاں دا تصور وی یہودی تعلیمات دے جوہر دے خلاف ھے جدوں توں یہودیت شروع ہوئی ھے۔

اُودے نال عبرانی اکھر ‘‘ عہد ’’ یا ‘‘ گواہی ’’ دو فریقین دے درمیان وچ معاہدہ ھے نہ کہ اک ہی فریق ھے۔ یہواہ سر پرست اتے کریم ھے انسان اُودے فضل نوں وصول کرن آلا ھے۔ بالکل بالکل ‘‘ آزاد مرضی ’’ ہی صرف اک اینج دا وسیلہ ھے جیدے توں انسان دی حیاتی وچ خُدا آپنے فضل نوں کام کرن دیندا ھے۔

جدوں یہودیت وچ پُھٹ پئی تاں بوہت سارے فرقے ہون دی وجہ توں اُوناں دی اکثریت نیں ‘‘ لیکھاں ’’ ورگے عقیدیاں نوں اپنا لیا مثال دے طور تے یہودیاں دا ‘‘ اسینی ’’ فرقہ جیڈا اک بدعت ھے ۔ اُوناں نیں اُوس لیکھاں دے عقیدے ’’ نوں اپنایا۔ اتے اک عقیدہ وقوع وچ آیا۔ ‘‘ پیو آسمان اتے ماں زمین ’’ یعنی آسمان پیو ’’اتے زمین ماں ’’ دی حیثیت توں جانن لگے جیدے وچ غناسی تعلیم نظر آندی ھے جیڈا پیوتر توریت دی تعلیم دے بالکل برعکس ھے۔

‘‘ لیکھاں دا تصور ’’ عبرانی تعلیمات دا جوہر نہیں ہو سکدا ۔ جے کر توبہ صرف اک دیتا ہویا کردار جیڈا انسان ‘‘ پتلی تماشا ’’ کیتے انجام دیتا گیا تاں فرض کیتا جا سکدا ھےکہ قادرِ مطلق خُدا اک دھوکہ رچا رھیا ھے تاں ‘‘ آزاد مرضی ’’ دینا اک جھوٹا دعویٰ ھے اتے ایں تے بالکل یہواہ خُدا نوں ‘‘ چن دیوتا ’’ دے مساوی بنا دیندا ۔ رب ڈرامہ نویس نہیں ھے اتے نہ ہی اوہ اداکار اتے نہ ہی جنسی کجروی کرن آلا ھے کہ گمراہ کرن آلا ٹھہرے۔


جے کر سچا ‘‘ ادونا دی یہواہ ’’ عدالت کرن آلا ، انصاف کرن آلا، مسیحا اتے عادل اتے محبت نال بھریا ھے تاں کی اوہ بنی نعو انسان دی اکثریت نوں توبہ دا حقیقی موقعہ دیتے بغیر ابدی موت وچ داخل کر سکدا ھے۔ لیکھاں دا عقیدہ ہا تقدیر حقیقی یہودیت اتے مسیحیت وچ کیتے وی اُودی تھاں نہیں ملدی۔ لیکھاں دا عقیدہ اک پرسرار بدعت ھے اتے ایں غیر اقوام دا شیوہ ھے۔ چوتھی اتے پنجویں صدی وچ لیکھاں دا عقیدہ ‘‘ پیلاگین ’’ دی بدعتی تعلیم دے خلاف بنایا گیا سی۔ ‘‘ پیلا گیس ’’ جیڈا اک الہیات دان سی کہ سارے انسان پیدائشی غرض توں ‘‘ بے گناہ ’’ پیدا ہوندے نیں اتے اوہ ایس قابل ہوندے نیں کہ اوہ بھلے یا بھیڑے دا چناؤ کرن۔ اتے ایس امر وچ رب دے کِسی قسم دے فضل دی لوڑ نہیں ۔ دونہویں عقیدے یعنی ‘‘ لیکھ اتے بے گناہ پیدائش ’’ مکمل طور تے غلط اتے بدعت نیں ۔ مشہور مسیحی الہیات دان اگسٹین بڑے مضبوط طریقے نال ‘‘ پیلاگین ’’ دے عقیدے دی نفی کردا ھے اتے اُودی تھاں لیکھاں دا اک زبردست عقیدہ اُودے عقیدے دے عوض دیندا ھے۔ ۴۳۱ وچ اگسٹین دی موت دے اک ورے بعد افسس دی کونسل نیں با اختیار طور تے ‘‘ پیلاگین ’’ دے عقیدے نوں رد کر دیتا۔(۱)

کلیسیاء نیں حتمی دلائل دے نال پیلاگین عقیدے دی تردید کیتی۔ تاں جے کلیسیاء نیں تھوڑی مخالفت دے باوجود اگسٹین دے لیکھاں دے عقیدے نوں صدیاں تیکر ‘‘ کلیسیائی دینی حکومت ’’ وچ قائم رکھیا۔ اگسٹین اک قبول کرن آلا الہیات دان سی۔ پر اوہ انسان ہوندے ہوئے حساس وی سی۔ کُجھ تبدیلیاں وی اُودے عقیدے وچ بعد دے وریاں وچ مسیحی الہیات داناں نیں کیتیاں۔ دو اصلاحات ‘‘ سائز گِزم ’’ ( مُکتی وچ انسان دی آزاد مرضی ( اتے ‘‘ مونر گِزم ’’ دے عقیدے لیکھاں دے عقیدے دی نسبت توں مسیحی الہیات وچ کثرت نال رائج رھے۔ ایدے وچ ‘‘  راسخ العتقادی ’’ اتے بدعت دونہویں طراں دا عنصر ھے۔

سائز گزم بشمول پیلاگین ازم وچ دو واضح بدعتی تعلیمات نیں ‘‘ موروثی گناہ نوں رد کردے نیں ’’ اتے انسان دی رسائی نوں اُوچا اتے بلندوبالا کردے نیں’’ نیم پیلاگین ازم جیڈا دھرم رکھدے نیں کہ ( موروثی طور تے گناہ گار انسان تبدیل ہو گیا اتے رب کولوں مُدت مُکتی پا سکدا ھے ۔ ) ایں دونہویں بدعتی تعلیمات نیں  (۲) سائنر گزم دی راسخ العتقادو شکل جیمس آرمینیس ( ۱۶۰۹ ۔ ۱۵۶۰ ) نیں مرتب کیتی۔ اتے اینوں آرمینینازم دا ناں دیتا۔ آرمینین دی الہیات ‘‘ قصے اتے حقائق ’’ راجری آلس لکھدا ھے کہ :

جیکیب آرمینیس نوں کلیسیائی تاریخ وچ اک ڈچ پادری اتے الہیات دان دی حیثیت نال یاد رکھیا جاندا ھے جینے بوہت سارا کام لکھیا۔ اُونے سائزگِزم یعنی ( مُکتی وچ انسان اتے رب دا آپس وچ نال چلن تے دھرم ) نوں مونرگِزم یعنی ( مُتی وچ مکمل طور تے رب ہی دخل اندوزی کردا ھے۔) دے دفاع وچ تین وڈے والیم لکِھے جدوں کہ مونرگِزم مکمل طور تے انسان دی شمولیت نوں مُکتی وچ رد کردے نیں۔

آرمینیس کلیسیائی تاریخ وچ پہلا حتمی سائز گذٹ نہیں سی، سارے یونانی کلیسیائی بزرگ اتے کیتھولک الیات دان وی کِسی نہ کِسی طراں دے سائز گزٹس سان۔ (۳)

ابتدائی مسیحی کلیسیاء دی قیادت نوں کِدی فراموش نہیں کیتا جا سکدا کیوں جے اوہ مسیح دے رسولاں دے عقائد دی کڑی نوں ملان آلے سان۔ آلس ابتدائی سائزگذٹ دی سرگرمیاں نوں جاری رکھدا ھے۔ جیڈا تھلے دیتا ھے۔ فلپ میلان کتھن ( ۱۴۹۷ ۔ ۱۵۶۰ )

مارٹن لوتھر جیڈا ‘‘ جرمن ’’ وچ اصلاح کار سی۔

میلان کتھن دے اثر لوتھریت دے پیروکار پورے یورپ وچ سائزگذٹس دے مُکتی دے تصور دی تائید کردے نیں۔ غیر مشروط ‘‘ لیکھاں دا عقیدہ ’’ اتے فضل دی قوت دی مذاحمت کردے نیں۔ آرمینین دی الہیات دے وی ایس گالھ دا پہلی واری دعویٰ ‘‘ متحدہ ریاست ’’ ( جیڈا اج کل نیدرلینڈ دے ناں توں جانیا جاندا ) وچ کیتا سی مگر بعد وچ اُوناں نیں اینوں انگلینڈ اتے امریکہ دی گلیاں وچ پھیلایا اتے میتھوڈسٹ تے جان ویزلی دا بوہت زیادہ اثر پیا اتے بوہت سارے ابتدائی میتھوڈسٹ ‘‘ جیناں نوں جنرل میتھوڈسٹ دے ناں توں وی جانیا ھے۔ ’’آرمینائی سان ۔ جیویں اج وی نیں۔ (۴)

ہور ایں کہ بوہت سارے پینتکاسٹل ، اصلاح کار چرچز آف کرائسٹ ، میتھوڈسٹ دیاں شاخاں بشمول ‘‘ پیوتر موومنٹ ’’ اتے بوہت سارے بپٹسٹ آرمینائی عقیدے تے دھرم رکھدے نیں۔ (۵)

پر ایدے برعکس مونرگزم دا عقیدہ ھے کہ صرف رب ہی مُکتی دے معاملے وچ دخلاندازی کردا اتے انسان اتے رب دے وچکار مُکتی پان دے عمل وچ باہمی تعلق نہیں ھے۔

اگسٹین، کیلون، لوتھر اتے کیتھولک دے مفکر مونرگزم دی تائید کردے نیں۔ (۶)

اصلاح کاری دے عرصے وچ مارٹن لوتھر ‘‘ لیکھاں دے عقیدے ’’ دے بارے کُشتی کیتی۔ اُونے ‘‘ آکھم ’’ دے عہدہ نوں قبول کیتا جیدا دھرم ھے کہ ‘‘ اک بندے دی لیکھ رب دے علمِ سابق نال تعلق رکھدی ھے کہ کی کُجھ مُستقبل وچ اُودی حیاتی وچ ہون آلا ھے۔ اُودے توں ظاہر ہوندا ھے کہ مارٹن لوتھر نوں کلیسیاء وچ کُشتی الہیات وچ تبدیلیاں لیان دی لوڑ سی۔ اوہ حرفِ آخر نہیں سی۔ پر بعد وچ لوتھر نیں وی ‘‘ آکھم ’’ دی آزاد مرضی نوں تبدیل کر لیا اتے اگسٹین دی الہیات نوں اپنا لیا۔ لوتھر اگسٹین دا رہب رہن دے دوران ‘‘ پہلاں توں طے شدہ ’’ اتے ‘‘ لیکھاں دے عقیدے ’’ دی الہیات توں زیادہ سی۔

نیوکلئیس جیڈا اصلاح کار ھے اُودی الہیات دیاں جڑاں وی اگسٹین دی الہیات نال ملدیاں سان۔ جیدیاں جڑاں مِینی چین دی فلاسفی اتے فارسی علمِ فلکیات لیکھاں دا عقیدہ دی بدعت تعلیم وچ سان۔ اگسٹین نیں ابتدائی ‘‘ مِینی چین ’’ فلاسفی دے نال آپنی بائبلی الہیات نوں شامل کر لیا اتے اک دوغلی الہیات وقوع وچ آئی۔ اک دوجے مشہور اصلاحکار جان کیلون نیں تاکیدی طور تے اگسٹین دے ‘‘ لیکھاں دے عقیدے ’’ دوہرے دھرم نوں اپنایا۔

کیلون دی حیثیت نوں فریڈ کلوسٹر نیں آپنی کتاب ‘‘ کیلون دا لیکھاں دا عقیدہ  ’’ وچ ذکر کیتا ھے۔ اساں لیکھ نوں رب دا حتمی فرمان آکھدے ہاں کیوں جے اُونے اوہ سب کُجھ جیڈا اوہ ہر انسان دے نال کرنا چاھندا ھے کی۔

کیوں جے سب نوں اک جئی حالت وچ پیدا نہیں کیتا گیا۔ علاوہ ازیں ابدی حیاتی کُجھ لوکاں کیتے پہلاں توں طےشدہ ھے۔ اتے ابدی دوزخ دی آگ دوجیاں کیتے ھے چنانچہ جیویں اک شخص اک یا دوجی آخرت کیتے تخلیق کیتا گیا اسی اُونوں لیکھاں دی لکھی ہوئی موت یا زندگی آکھدے ہاں۔ (۷)

ایں اگسٹین ہی سی، جینے لکیھ اتے لیکھاں دے عقیدے نوں مسیحیت وچ فروغ دیتا اتے اُوس ویلے توں دوجی کلیسیائی قیادت نیں وی اُودی پیروی کیتی۔ اگسٹین آپنے لیکھاں دے عقیدے دے بارے اینا سرگرم سی کہ جینے بال ‘‘ بپتسمہ ’’ بچپن وچ نہیں لیندے، جہنم کیتے طے کر دیتے گئے نیں۔ جان کیلون نیں اِیسے گھل دی تائید کیتی اتے دالائل دیتے کہ جے کر کوئی معصوم بال بپتسمہ نہیں لیندا رب اُوس بال نوں ‘‘ لیکھاں ’’ یعنی ‘‘ طے شدہ ’’ طریقے نال نہیں بچاندا ھے۔ اُودے برعکس داؤد بادشاہ دے مُنڈے دے مرن دے بعد اوہ پورے دھرم نال اُونوں دوبارہ مِلن دی اُمید کردا ھے کہ ایس حیاتی توں بعد اوہ اگاں وی موجود ہوئے گا۔ تاریخی ثبوت اتے شہادتاں توں ظاہر ہوندا ھے کہ جان کیلون نوں جینوا دا پوپ منیا جاندا سی کیوں جے اُودا لیکھاں دے بارے تصور بنیادی طور تے رومن کیتھولک دے سکالر اگسٹین اتے اُودے جھوٹے عقیدے دے نظام دے نال مماثلت رکھدا سی اگسٹین نیں ( مینی چین ) دے لیکھاں دے تصور نوں لیا جیدیاں جڑاں بابلی علمِ فلکیات وچ پیوست سان۔ بھاویں اگسٹین نیں ستاریاں دے علم نوں رد کیتا اتے علمِ نجوم دی مکمل تردید کیتی پر اوہ لیکھاں دے عقیدے تے ثابت قدم رھیا۔

اسلام اتے اگسٹین دی الہیات وچ ‘‘ انسان ’’ ابدیت دی شطرنج وچ اک مہرہ ھے۔ ایس طراں رب جیڈا انسان توں توبہ دی توقع کردا اتے آکھدا ھے آپی دھوکےباز منصوبے نال نظر آندا ھے۔ عقلی آراء وی ایں ہی آکھدی نیں کہ ہر اک شے لکھی ہوئی پہلاں توں  طے شدہ ھے اتے ایس ڈرامے نوں لکھن آلا آپی یہواہ ھے۔ انسان کُجھ وی نہیں ھے صرف اک کہانی دے کردار نیں اتے طے کردہ پُتلیاں نیں جیدی ہر اک حرکت پہلاں توں طے شدہ ھے ۔ توبہ کرنا صرف تعمیر کرنا ھے اتے آپنے آپ نوں فریب دیندا ھے۔

اتے ایس سمجھ دے مطابق تے توبہ بالکل بےسود ھے۔ توبہ دے بعد وی انسان بے بس ھے اُودا کوئی نہیں ھے کیوں جے اوہ اک پُتلی ھ اوہ رضاکارانہ کردار نبھا رھیا ھے اصل وچ اُودی آپنی کوئی مرضی نہیں ھے روحانیت دے مطابق حیاتی دی للیکھاں دا دارومدار ستاریاں وچ ھے اتے ہر شے دا انحصار لیکھاں تے ہی ھے ۔ کیوں جے انسان جیڈا اک پُتلی تماشہ اتے اُودے پیدا ہون توں پہلاں ہی ہر شے سیککھی جاندی ھے۔ ایس سبب توں ہر انسان لیکھاں دے پھندے وچ پھنسیا ہویا ھے۔ ایس طراں ہر بندہ شخصی طور تے پہلاں توں طےشدہ لیکھاں تے کردار ادا کردا ھے۔ جیویں ‘‘ نوی عمر دے روحانی ’’ لوک کردے نیں۔ اوہ آپنے آپ نوں رب دی قسم دے کے آکھدے نیں کہ اسی کائنات وچ ستاریاں دیاں حرکات و سکنات دے مطابق کام کردے ہاں۔

ایدا ایں مطلب ہویا کہ رب ہی سارے گناہواں دے سرزد ہون دا مرتکب ٹھہردا ھے۔ ایں عقیدہ ‘‘ پینتھی ازم ’’ یعنی ( کائنات نوں رب منن آلے ) دے نال پوری مماثلت رکھدا ھے۔

ایس لیکھاں آلی کائنات وچ ہر شخص اک ڈرامہ کرن آلا ھے جیڈا ہر قسم دی آزاد مرضی دی تردید کردا ھے۔ ایس حقیقت دے تصور نوں قبول کردے ہوئے ہر شخص گناہ کر سکدا ھے اتے ایں پہلاں توں لکھا ہویا سی ایس لئی ہونا ہی سی۔ ایں میری مرضی توں نہیں ہویا سی۔ جیویں آدم نیں حوا تے الزام لگایا اتے حوا نیں  شیطان تے پر بالکل اینج ہی شیطان وی رب تے سارا کیتا کرایا ٹھونس سکدا سی اتے ایس زمین تے ظلم برپا ہون دا ذمہدار رب نوں ٹھہراندا۔

ایں ساری گھل اینج بندی کہ رب ساریاں بدیاں اتے بدکرداریاں دا گروہ ھے۔

تاں جے مُسلمان دھرم رکھدے نیں کہ اللہ نیں انسان نوں حقیقی آزاد مرضی نہیں دیتی پر دوجے پاسے آرمینیس ایدا حاصل ایں کڈدا ھے کہ ہر عقیدہ جیڈا آکھدا ھے کہ انسان دی گراوٹ پہلاں توں طے شدہ سی، کلامِ مقدسین ایدی تردید کردا ھے کیوں جے اینج رب ہی گناہ دا لکھاری اتے منصف ٹھہردا ھے۔  (۸)

فیر ایس ساری پروٹسٹنٹ اصلاح کاری جیڈی کیلون دی تعلیم تے قائم ھے کی کیتا جاوے اُودی سیدھی سیدھی کڑی اسلام دے نال ملدی ھے۔ ایں وی رومن کیتھولک دے اگسٹین دی پڑھائی ہوئی لیکھاں دی بالکل اوہ ہی کڑی ھے جیدی تائید مارٹن لوتھر نیں کیتی اتے فیر جان کیلون نیں جینے پروٹسٹنٹ کلیسیاؤاں وچ اِیسے لیکھاں دے عقیدے نوں ہور پروان چڑھایا۔

ایں عقیدہ بائبل دے رب دے نال کِسی قسم دا کوئی باہمی تعلق ظاہر نہیں کردا۔

یسوع مسیح نیں آپنے فضل نوں جاری کرکے ہر شخص نوں شخصی حیاتی بخشی تاں جے اوہ آپنی مرضی توں کفارے تے دھرم لیا کے گناہواں دی معافی حاصل کرکے ابدی حیاتی دا وارث بنے۔ جے کر ہر شخص دی حیثیت پہلاں توں طے شدہ سی تاں یسوع مسیح کیوں انسان کیتے سُولی تے مریا اتے کیوں اوہ ساریاں دا مُکتی داتا بنیا۔

جے کر ایں صرف ڈرامہ ہی ھے تاں رب بالکل دیوانہ ھے جیدا صرف آپنی مرضی ہی چلاندا اتے انسان دی مرضی نوں قبول نہیں کردا۔ اینج رب تے قیصر روم ہی دی طراں لگدا ھے جیدا آپنی مرضی کردا سی۔ یہواہ خُدا ایس طراں دیاں گھلاں جیڈیاں خلافِ عقل اتے محض دھوکہ دہی ھے نہیں کردا۔ اُونے انسان نوں حقیقی آزاد مرضی بخشی ھے۔ رب دے فضل دے تحت جیدا کوئی اُودی حقیقی قُربانی نوں قبول کردا ھے ابدی حیاتی دا وارث ٹھہردا ھے۔ اگسٹین دا لیکھاں دا عقیدہ ، کیلون ، اتے دوجے کلیسیائی قائدین مکمل طور تے ‘‘ رب دی محبت ’’ نال مطابقت نہیں رکھدے۔ اک آزاد مرضی جیڈی رب دے فضل توں حاصل ہوئی رب دا نسلِ انسانی کیتے بوہت وڈا تحفہ گردانی جاندی ھے۔ لیکھاں دا عقیدہ ایس نوں مکمل طور تے منسوخ کردا ھے۔ ہور ایں کہ بشارت دی لوڑ دا جواز ہی مُک جاندا ھے ۔ کیوں جے ہر شخص دی تھاں جنت یا دوزخ دا تعلق تے پہلاں ہی ہو چکیا ھے۔

افسوس ناک گھل ایں ھے کہ بوہت سارے مسیحی لیڈر کلامِ مقدس دی تابعداری دے بجائے آپنے مال، عزت اتے دولت دی حفاظت زیادہ کردے نیں۔ پر جدوں اُوناں دا سامنا جھوٹی تعلیمات دے نال ہوندا ھے تاں اوہ سادہ دلی نال جواب دیندے نیں کہ ساڑی قیادت ایس گالھ دی تائد کردی ھے۔ ایس طراں اوہ رب دی بجائے آدمیاں دی سُندے اتے اُودے تے عمل کردے نیں ۔ اتے اوہ نازیبا طور تے روایتاں دی پیروی کردے نیں ۔ جیویں مُسلمان فلکیات دے جھوٹے دیوتا اللہ دی پیروی اندھا دھند کر رھے نیں۔

مشہور کلیسیاء راہبر جان ویزلی اتے جان سمتھ نیں اک بائبلی تصور پیش کیتا۔ ویزلی دی الہیات دی نیو ‘‘ فضل دی مذاہمت ’’ دے اصول تے سی۔ جیدا مطلب ایں سی کہ ‘‘ مُکتی حاصل کرن کیتے توبہ کیتے پہلاں توں قائلیت ہون دی لوڑ ‘‘ ویزلی نیں ہمیش شِدت پسند الہیات لیکھاں دا عقیدہ نوں کلام ِ مقدسین دی لو وچ غلط ثابت کیتا۔ اُودے تقاضہ اُوس دے مشہور وعظ ‘‘ ۱۲۸ ۔ مفت فضل ’’ ظاہر ہوندا ھے جیڈا اُونے برسٹول ( ۱۷۴۰ ) وچ تبلیغ کیتا۔ ویزلی قائلیت دے نال تبلیغ کردا ھے کہ ایناں حوالہ جات دی تفسیر صاف صاف ایس طراں وی ھے جیس طراں سارے نوے عہد نامے دا طریقہ ھے یعنی کُجھ حوالہ جات ایس طور نال نیں۔ ‘‘ جیدے واسطے مسیح موا اُونوں تے آپنے کھانے نال ہلاک نہ کر۔ ’’ ( رومیوں ۱۴ : ۱۵ ) ایتھے واضح ثبوت مِلدا ھے کہ مسیح موا ھے نہ صرف اُوناں کیتے جیڈے بچائے گئے بلکہ اُوناںکیتے وی جیڈے ہلاک ہون آلے نیں۔ اوہ دنیا دا ‘‘ مُکتی داتا ’’ ھے ( یوحنا ۱۴ : ۴۲ ) اوہ ‘‘ دنیا دے گناہواں دی خاطر رب دا برہ ھے ۔ ’’ ( یوحنا ۱ : ۲۹ ) ‘‘ اتے اوہ ہی ساڑے گناہواں دا کفارہ ھے اتے نہ صرف ساڑے ہی گناہواں دا بلکہ ساری دنیا دے گناہواں دا وی۔ ’’ ( ۱۔ یوحنا ۲ : ۲ ) کیوں جے اسی محنت اتے جانفشانی کردے ہاں کہ ساڑی اُمید اُوس زندہ رب تے لگی ہوئی ھے جیڈی سارے آدمیاں دا خاص کر دھرم داراں دا منجی۔ ’’ ( ۱ ۔ تمیتھیس ۴ : ۱۰ )

‘‘ جینے آپنے آپ نوں ساریاں دے فدیے وچ دے دیتا ۔ ۔ ۔ ۔ ’’ ( ۱ ۔ تمیتھیس ۲ : ۶ ) ‘‘ اُونے ہر اک آدمی کیتے موت دا مزہ چکھیا۔ ’’ ( عبرانیوإ ۲ : ۹ ) (۹)

ویزلی دھرم رکھدا سی کہ ہر شخص آپنے طور تے رب دے جاری کردہ فضل دے تھلے آ سکدا ھے اتے آپنی آزاد مرضی نوں ورت کے قبول کرن دی صورت وچ مُکتی اتے رد کرن دی صورت وچ ابدی موت حاصل کر سکدا ھے۔

آرمینائی لوکاں دے خلاف اک گھل مشہور ھے اوہ آکھدے نیں کہ آدم دے گناہ دی وجہ توں ساری نسلِ انسانی گناہ دے تھلے نہیں آ سکدی ھے۔ آرمینیس آپنے آپ نوں آپنے کماں (اعمال) توں ہی بالکل صاف بنا سکدا ھے۔

لوکاں دا مناظرہ:۔

ایس بیان وچ انسان دی  آزاد مرضی توں بھلا کام (نیکی)نہ صرف زخمی کردا ، وگاڈدا اتے کمزور اتے ناتواں کردا ھے بلکہ ایں انسان نوں قید کرکے برباد اتے داغ لگاندا ھے۔ اتے اُوندی قوت بےسود ہون دے علاوہ رب دے فضل نوں وی جھٹلاندی ھے۔ پر ایدی قوت نہیں ھے رب دے فضل دی الہیقوت ہی سب کُجھ ھے ۔(۱۰)

آرمینیس وثوق نال آکھدا ھے کہ انسان گناہ دے بندھن وچ جھکڑیا ہویا ھے اوہ آپنے آپ نوں کِسی صورت وچ نہیں بچا سکدا جے کر رب دا فضل اُودے آلوں جاری نہ ہووے ۔ ویزلی ایس گھل نوں ایس طراں ویکھدے نیں کہ انسان آپنے کماں توں حتیٰ الوسع مُکتی دیاں سیڑھیاں چڑھدا ھے۔ ویزلی اتے آرمینیس راسخ العتقادی دی مکمل پابندی کردے نیں اُوناں دا دھرم ھے کہ بنی نوع انسان مکمل طور تے بندھن وچ بنھیا ہویا اتے صرف رب دے فضل توں ہی مُکتی پا سکدا ھے ۔ اُوناں دا آکھنا ھے کہ مُکتی دا انعام کوئی شخص کما نہیں سکدا بلکہ صرف حاصلِ ( وصول ) کر سکدا ھے۔

آلس آکھدا ھے کہ روح القدس دِلاں اتے ذہناں تے کام کردا اتے لوکاں نوں رب دے بارے کُجھ جان کاری دیندا یعنی رب دی برکات اتے رحمتاں دے بارے دسدا اتے اُونوں توبہ کیتے بلاندا ھے ۔ آرمینیس دی سخت تعلیم رب دے فضل دی مذاحمت کردی ھے جیڈی کیلون دے پیروکار وی مندے نیں۔ مگر آرمینیس ایدی وضاحت فرق طریقے نال کردا ھے توبہ توں پہلاں فضل سادہ طریقے نال قائل کردا، بلاندا ، چمکاندا اتے رب دے فضل دے قابل بناندا ھے جیڈا حیاتی تبدیل ہون توں پہلاں توبہ اتے دھرم نوں ممکن کردا ھے ۔ کیلون دے پیروکار ایدی وضاحت ایس طراں نال کردے نیں کہ ایں اٹل اتے کارگر اُوس شخص کیتے ہوندا ھے جیدا توبہ کرے اتے مُکتی تے دھرم رکھے۔ آرمینیس ایس طراں آکھدا ھے کہ لوک ہمیش رب دے فضل دی مذاحمت کردے نیں۔ جیویں کلامِ مقدس تنبیہ کردا ھے ۔( اعمال ۷ : ۵۱ ) پر ‘‘ توبہ توں پہلاں فضل ’’ دے بغیر اوہ فطری عمل دے مطابق سخت اتے سنگدل ہون اتے رب دی مرضی نوں تکفیر گناہ دے غلام ہون دی وجہ توں کردے نیں۔ (۱۱) کیلون دے مطابق رب اُوناں نوں جیناں نوں بغیر کِسی طرفداری دے مُکتی کیتے چُندا ھے شخصی طور تے اُوناں دی مرضی نوں تبدیل کردا ھے ۔ ایں کِس طراں دا تعلق ھے؟

بائبل مقدس دا رب کی آپنی مخلوق دے نال اینج ہو سکدا ھے اوہ جیڈا خواہش کردا ھے کہ اُودا آپنی مخلوق دے نال حقیقی تعلق ہووے۔ نہ کہ اینج دا تعلق جیویں کِسے غلام یا پتلے دے نال ہوندا ھے۔ آرمینیس آپنے خالق دے مُکتی دے کماں نوں اُودی محبت دے عجائبات ، رحم عدالت، انصاف اتے شخصی تعلقات توں محسوس کردا ھے۔

پہلاں توں مقرر کردہ لیکھاں دا احاطہ کردے ہوئے اُودا نظارہ عقلی طور تے رب دی مداخلت کیتے دُعا کیتے ارادہ کرنا اتے معجزات اتے مُکتی کیتے دُعا کرنا بے جا اتے فضول ہووے گا۔ کیڈا رب دے متعین کیتے ہوئے نوں ناکام کر سکدا ھے ؟ کیوں منادی کیتی جاندی ھے؟ حقیقت وچ انسانیت دا مقصد کی ھے جے کر ہر شے پہلاں توں متعین ھے ؟ ایں اوہ سوالات نیں جیڈے اصلاکار مسیحی شاخاں نوں اسلام نال ملاندے نیں ۔ آمینائی الیات وچ دلائلی جھوٹ پائے جاندے نیں۔

کُجھ الہیات        دا ایں بحث کردے نیں کہ رب چُنے ہوئے اتے پہلاں توں متعین لوکاں تے ہی مُکتی ٹپکا سکدا ھے۔ اک طراں نال ایں دلیل دُروست وی ھے تاں جے اوہ جیڈے آرمینائی الہیات دی پیروی کرن آلے نیں کہ صرف رب ہی مُتی دے سکدا اتے ایں یک طرفہ ھے اتے ایں پہلاں توں طےشدہ فضل دی بدولت ملدی ھے۔ پر ایں گھل ذہہن وچ رہوے کہ فضل دُعاواں دے وسیلے نال آندا ھے ایں دُعا مقدسین کر سکدے نیں یا فیر اوہ لوک جیڈے مُکتی پان توں پہلاں رب دے سامنے نالش کردے اتے اُوناں دی روحانی انکھاں کُھلیاں نیں اوہ کر سکدے نیں۔

ہور ایں کہ رب دے بنائے ہوئے اوہ ہتھیار نیں جیڈے شخصی طور تے قائلیت رکھدے اتے روحالقدس دی قائلیت اُوناں دے اندر ہووے اتے اوہ رب دے کلام دے وسیلے فیصلہ کن حالت تے اپڑے ہون۔ ایں لوک زبردستی رب دے آل راغب نہیں ہوئے ۔ پر رب دی بے پناہ محبت جیڈا سارے نسلِ انسانی کیتے ھے، اُوناں نوں مسیح دے کول لے آئی۔ ( یوحنا ۳ : ۱۶ ) ہر انسان دی آپنی آزاد مرضی ھے اوہ آپنی مرضی نال اُوناں نوں قبول یا رد کرنے دا حق رکھدا ھے۔ تاں جے جے کر رب نیں ہر شے نوں پہلاں توں مقرر کر دیتا ھے اتے صرف کُجھ خاص لوکاں دا ہی چناؤ کردا ھے تاں انسان دا ارادہ تے بےکار ہووے گا۔ اتے ایس طراں غیر دھرم داراں کیتے دُعا کرنا بے سود اتے بے فائدہ ہووے گا۔ یہواہ خُدا دی ایں پیوتر مرضی ھے کہ دھرم دار سارے غیر دھرم داراں کیتے شفاعت کرن۔ رب دی تحریک توں پولس رُسول لکھدا ھے ۔

‘‘ ایں ساڑے مُنجی رب دے لاگے عمدہ اتے پسندیدہ ھے اوہ جاندا ھے کہ  سب آدمی مُکتی پان اتے رب دی سیان تیکر اپڑن۔ ’’ ( ۱ ۔ تکیتھیس ۲ : ۳ ۔ ۴  )

پطرس ایس بارے آکھدا ھے کہ خُداوند آپنے وعدے چیں دیر نہیں کردا جیویں دی دیر بعض لوک سمجھدے نیں بلکہ تہاڑے بارے وچ تھمل کردا ھے ایس لئی کہ کِسے دی ہلاکت نہیں چاہندا بلکہ ایں ایں چاھندا ھے کہ ساریاں دی توبہ تیکر نوبت اپڑے۔ ( ۲ ۔ پطرس ۳ : ۹ ) ایں بالکل صاف ھے کہ رب ‘‘ چاہندا ’’ ھے کہ ‘‘ سارے ’’ لوک مُکتی پان ۔ شاگرداں نیں اک واری یسوع مسیح نوں آکھیا اسی کیویں دُعا کریئے؟

یسوع مسیح نیں فرمایا جدوں تُساں دُعا کرو تاں آکھو ‘‘ اے ساڑے پیو توں جیدا آسمان تے ھے، تیرا ناں پیوتر منیا جاوے تیری بادشاہی آوے تیری مرضی جیویں آسمان تے پوری ہوندی زمین تے وی ہووے۔ ’’ ( لوقا ۱۱ : ۲ ) عقلی طور تے آکے ویکھیا جاوے تاں اک دھرم دار رب دی مرضی پوری ہون کیتے دُعا کر رھیا ھے ۔ اتے اُودی مرضی ایں ھے کہ ساری نسلِ انسانی ہلاک نہ ہووے بلکہ ہمیش دی حیاتی پاوے ۔ صرف اُودے کلام تے دھرم لیان ددے وسیلے نال۔ رب جُھوٹا اتے دھوکےباز نہیں ھے۔

اُودی مرضی بائبل مقدس دی تعلیم توں واضح نظر آندی ھے کہ اُودی خواہش ھے کہ سارے بنی نوع انسان مُکتی پان۔ جان سمتھ اوہ اینگلیکن پادری سی جینے بپٹسٹ کلیسیائی نیو رکھی۔ اتے اُوس تعلیم نوں ‘‘ عام کفارہ ’’ آکھیا۔ ویزلی اتے سمتھ دیاں جڑاں اینیاں مضبوط بائبلی نیواں تے سان کہ محبت بھرے رب کیتے اک گھر دی حیثیت رکھدی نیں۔ جدوں کہ دوجی بدعتی تعلیقات آکھدی نیں کہ رب قہر اتے عذاب نال بھریا  ہویا ھے اتے اُونے نسلِ انسانی دی بوہت وڈی تعداد دوزخ دی ابدی آگ کیتے پیدا کیتی اتے اوہ کِسی قسم دی تبدیلی آپنی مرضی نال ایدے وچ نہیں لیا سکدے۔ انسان دا چناؤ رب دی دیتی گئی آزاد مرضی نال فضل دے ذریعے ہوندا ھے اتے اُودا دھرم اُودی منزل دا تعین کردا ھے ۔ ایس طراں خپداوند یہواہ رب دی عدالت وی اُوسے چناؤ تے منحصر ھے ۔ سچ تے ایں ھے کہ انساناں دی اکثریت ایسے رسائی نوں رد کر دے نیں کہ اوہ مُکتی پان اتے آپی ایس وڈی مُکتی توں غافل اتے عادی ہو جاندے نیں ۔ بائبل مقدس تصدیق کردی ھے کہ ایں رب دی مرضی نہیں ھے کہ کِسے فرد،بشر دی ہلاکت ہووے بلکہ ساریاں دی توبہ تیکر نوبت اپڑے۔ لیکھاں دے عقیدے نوں بائبل مدقس وچ واضح طور تے رد کیتا گیا ھے مگر ایں اج وی مسیحی کلیسیاواں وچ رائج ھے ۔ ایں آکھن دی لوڑ نہیں  ھے کہ ویزلی اتے سمتھ دی تعلیمات غیر لیکھاں دے رب دی تصویر پیش کردی سان یقینی طور تے اوہ نہ صرف مسیحی الہیات دان ہی سان جیڈے انسان دی آزاد مرضی دے حق وچ سان بلکہ اُوناں دی تعلیم دیاں جڑاں یہودی پُختہ دھرم وچ سان جیڈا اج تیکر وی مروج ھے کہ توبہ دے بغیر مُکتی نا ممکن ھے ۔ پہلی صدی دی ابتداء دی دھرم دار یہودی نومرید مسیحٰ کِسے قسم دی تعلیم نوں ناقابلِ قبول سمجھدے سان۔

‘‘ لیکھاں دا عقیدہ ’’ دے لحاظ نال ویزلی اتے سمتھ دوجے سارے اصلاح کار اں توں معزز نظر آندے نیں جہناں نیں تحقیر آمیز مستند لیکھاں دے عقیدے نوں آگسٹین دے تصورات توں حاصل کیتا۔ ایں کِسے مصنف دا اپنا ارادہ نہیں کہ کلیسیائی روایت ایس طراں نال ہووے کیوں جے اُوناں دیاں بوہت ساری تعلیمات تصحیح جیڈی بوہت ہی ضروری سی اُوناں نیں بڑے دلیر انداز وچ کلیسیائی تاریخ وچ نبایا۔ تاں جے کِسے عقیدہ یا مسئلے دا تعلق مُکتی دے نال ہووے تاں کوئی وی سادگی نال غلطی نہیں کر سکدا۔ مسیحیت نوں مُختی دے اندرونی تصور دے بارے متحد ہون دی لوڑ ھے تاں جے اسلام دی جُھوٹی مستند تعلیم دا سامنا کر سکے۔ منبھاوندی گھل ایں ھے کہ ایناں الہیات داناں وچوں بوہت سارے الہیات داناں دے تصورات اسلام نال ملدے جُلدے نیں جد کہ ایں گھل طے ھے کہ اسلام مخالفِ مسیح نظام ھے دُنیا کیتے کوڑا ھے ۔

لوتھر ، کیلون ، وائٹ فیلڈ اتے ویزلی سارے ایس گھل نوں مندے نیں کہ اسلام دی جابرانہ حکومت کلیسیاء کیتے حقیقی خطرہ سی۔

اسلام اتے مسیحیت وچ‘‘ لیکھاں دا عقیدہ ’’ دا تقابلی جائزہ

مسلماناں دے لیکھاں دے عقیدے دیاں جڑاں عربیاں دی بدعتی تعلیمات وچ ھہیں ۔ ‘‘ کعبہ ’’ جیویں کہ گزشتہ صحفات وچ دسیا گیا ھے ہر ورے بعد اک بُت دی حٰثیت نال پوجیا جاندا ھے ۔ کیوں جے ستاریاں دا تعلق مقدر ( لیکھاں ) دے نال ھے ایں قابلِ ذکر ھے کہ اللہ دیاں تین دھیاں وچوں اک ‘‘ مانت ’’ نوں لیکھاں دی دیوی آکھیا جاندا ھے۔ ایں ستاریاں دی بدعت بابل وچ پروان چڑھی اتے اُوناں نوں بائبل مقدس دے صحائف نیں مکمل طور تے رد کیتا ھے اسلام دی تعلیم دے مطابق ہر شخص دی پیدائش تے اک فرشتہ اُودی منزل دا تعین کردا ھے ۔ حدیث بیان کردی ھے کہ اللہ نیں اک فرشتے نوں حکم دیتا کہ چار شیواں لکھ ! نوے پیدا ہون آلے انسان دے بارے یعنی اُودے ‘‘ کام ’’ ‘‘ اُودا روشگار ’’ ‘‘ اُودی موت دا  دن ’’ اتے ایدے علاوہ ایں وی لکھ کہ اوہ بابرکت ہووے گا یا ‘‘ وےچارہ ’’ ہووے گا۔ فیر اودے جُسے وچ آتما پھونک۔ ایس طراں جیڈا شخص چنگے کام کردا ھے اُودے تے جنت دے چکار صرف اک پردہ ھے اتے فیر جیڈا کُجھ اُودے بارے لکھیا گیا ھے کہ اوہ کی فیصلے کریگا اتے اُودا رویہ کیویں دا ہووے گا اتے اُودے ستارے بدی کرن گئے یا بدی دے کام کرن گے اتے ایس طراں اوہ جہنم دا وارث ہووے گا۔ اتے فیر ایں وی لکھیا گیا کہ اُودے فیصلے اتے رویے اتے اُودے ستارے چنگے کام کرن گے اتے ایس طراں اوہ جنت دا وارث ہووے گا۔  (۱۲)

ایں پیراگراف ‘‘ پہلاں توں طے شدہ ’’ ‘‘ لیکھاں ’’ دے بارے واضح تعلیم دیندا ھے ۔ اتے اک ہور دوجی حدیث توں محمد دا پیغام واضح نضر آندا ھے۔ نبی نیں آکھیا : ات آدم توں آپنی اولاد نوں جنت وچوں باہر کڈیا۔ آدم نیں آکھیا توں موسیٰ اوہ جینوں اللہ نیں پیغام اتے آپنے پیغام اتے آپنے نال براہ راست گھل کرن کیتے چُنیا۔ تُسی میرے تے الزام ایس گھل کیتے لگاندے اوہ جیڈا میرے لئی پہلاں ہی طت سی اتے میرے پیدا ہون توں پہلاں ہی طے ہو چکی سی ؟ اینج موسیٰ تے غالب آیا۔ (۱۳)

حیران کن گھل ایں ھے کہ اللہ نیں دنیا دے پہلے انسان آدم نوں بغیر چُناؤ اتے اُودی مرضی دے گناہگار ٹھہرا دیتا۔ بغیر راستبازی اتے فرماں برداری دے اُونوں گناہگار ٹھہرایا۔ پہلاں توں مقرر کرنا، انسان نوں گناہگار ٹھہران وچ اللہ دا حکم شامل ھے ۔ ایس طراں اللہ اک ( شیطان ) اتے نا اہل اتے بدکار دیوتا دی لوڑ وچ ظاہر ہوندا ھے ۔ ایدے علاوہ دنیا وچ گناہ لیان دا سبب اُوناں نوں جہنم وچ اپڑان دا فیصلہ انسان دی مرضی دے بغیر اللہ ہی نیں آکھیا۔ محمد دے اک پیروکار نیں ایس عقیدے دے تعلق نال سوال کیتا۔ اک حدیث وچ ھے کہ ‘‘ اے اللہ دے رُسول ! لوکککی کیوں چنگے کام کرن دا جتن کر دے نیں ؟ نبی نیں آکھیا ! ہر شخص ایس طراں دے کام کر کے اُودی منزل دا تعین کردے نیں ۔ جیویں اوہ آپی دسدا ھے۔ (۱۴)

ایس طراں محمد دی تعلیم توں واضح ہوندا ھے کہ چنگے کام کرکے انسان جنت حاصل کر سکدا ھے اُودے آپنے عقیدے ( لیکھاں ) دی نفی ہو جاندی ھے ۔ ایس طراں دی نامناسب اتے نا مطابقت نوں مُسلمان آپی وی قبول نہیں کرن گے۔ اسلام دے دین وچ جنت وچ داخل ہون دا راستہ صرف اُودیاں نیکیاں نیں ۔ تاں جے اسلامی عقیدہ وچ ہر شخص دے موجود ہون توں پہلاں اینوں جنت یا دوزخ سونپ دیتی گئی ھے۔ لیکھاں دا عقیدہ انسان دے ہر طراں دے چنگے نیک کماں دی تردید کردا ھے اسلام اتے اگسٹین دی بدعتی تعلیم ( لیکھاں دا عقیدہ ) دونہویں بائبل مقدس دی حقیقی تعلیمات ( یعنی رب دی سوھنی فطرت اتے کردار ) دے خلاف نیں ۔ جے کر رب نیں انسان نوں آزاد مرضی بخشی تاں اوہ دھوکےباز اتے نظر انداز کرن آلا رب ، اللہ دے مساوی جانیا اتے سمجھیا جاوے گا۔

یہواہ نیں حکم دیتا ! میرے فضل توں توبہ کرو۔ ہر شخص آپنی حقیقی مرضی نوں ورت کے رب دے فضل دا حق دار ہو سکدا ھے اتے اُودے توں اُودی اخیری منزل دا تعین کیتا جاوے گا۔

ہر شخص روحانی اعتبار نال عمل پیرا ہو کے مُکتی دی خُوشخبری پا سکدا ھے ۔ کوئی مرد یا عورت فیاضی دے نال آپنی مُکتی نوں آپنے چنگے کماں توں حاصل نہیں کر سکدا اتے نہ ہی کوئی آپنی مرضی نال آپنے آپ نوں بچا سکدا۔ یسوع مسیح دا کفارہ ، روحانی فرماںبرداری دا تقاضہ کردا ھے نہ کہ شریعت اتے جُسے دے کام دی۔

تاں جے قرآن اتے حدیث وچ بےشمار حوالے لیکھاں دے عقیدے دے تعلق توں شامل نیں ۔ جیویں لکھیا ھے کہ ‘‘ جینوں اللہ نیں گناہ دے دیتا اوہ آپنی مرضی نال یا جتن نال اللہ دی مخالفت نہیں کر سکدا۔ اوہ آپنے دلاں نوں صافنہیں کر سکدے۔ اتے اُوناں کیتے آخرت وچ دہشت نال فرمان ھے۔ ( قرآن  ۵ : ۴۱ )

اسلامی تحریراں وچ لیکھاں دے عقیدے دے تصور وچ ابدی منزل دی نیو دا کافرانہ بدعت دا جتن ھے۔ ایں ثابت ہو چُکیا ھے کہ تاریاں ورگی بدعت یعنی کعبہ، محمد دی فلکیات دے کافرانہ دین دی ترقی وچ پیش ھے۔

اسلام وچ جہنم دےبرزخ دا تصور

اسلام وچ  برزخ دا تصور بالکل ابتدائی رومن کیتھولک ورگا ھے  ۔ اسلام نیں  برزخ دا نظام رائج کیتا۔ کہ کِس طراں برزخی نظام توں مُکتی حاصل ہو سکدی ھے۔

پروٹسٹنٹ بائبل اتے ابتدائی کلیسیائی قیادت کِی قسم دی برزخ دے ذریعہ مُکتی دی تائید نہیں کردے۔ رومن کیتھولک کلیسیاء آپنے وڈے گرجاگھراں دی تعمیر کیتے اتے کلرجی کیتے بے حد آمدنی نوں ترتیب نال اکٹھا کردے نیں ۔ ایس جھوٹی تعلیم نوں کھیلار کے کہ برزخ وچ اُودا اجر غلہ گودام اتے بوہت وڈی دولت دی صورت وچ ہووے گا۔ مارٹن لوتھر پروٹسٹنٹ قائدانہ سی۔ اُونے اُوس خلافت فطرت روایت دے خلاف آواز اُوچی کیتی اتے یویوں کیتے پیسہ اکٹھا کرن دی روایت نوں نا منظور کیتا۔ ہر کوئی شخص آپنی دِل جوئی نال پوپ دی اجازت نال آپنے لئی برزخ یا ‘‘ دوزخ ’’ مُل لے سکدا ھے ۔ ایں گھل حیران کن ھے کہ جے کر کِسی نیں لہو وی کیتا ھے تاں اوہ ( مُعافی نامہ ) بخشش نوں مُل لے سکدا ھے پر اُودا مُل ٹھیک دینا پئیوے گا۔ پوپ گریگری اول نیں پنج ورے اینا الہیات دا تجزیہ کرن دے بعد برزخ دے عقیدے دا باقائدہ اعلان کیتا۔ نائن دی کونسل توں پہلاں ابتداء دی کلیسیاء دی قیادت نیں بائبل دے متن توں متعلق عقیدیاں نوں دینی حکومت نیں نظر انداز کیتا اتے ایس غلط عقیدیاں نوں رائج کیتا۔ ایدا مقصد صرف ایں ہی سگا کہ لوکاں نوں روحانی طور تے برملہ کر کے اُوناں دی محنت نال کیتی گئی کمائی نوں یادگار وڈے وڈے گرجا گھراں دی تعمیر اتے فضول آرائشاں آلی حیاتی  گزارن کیتے ورتیا جاوے۔

پہلی صدی وچ ہور وی بوہت ساری غلط ( بدعتی ) تعلیمات رائج کیتی گئیں ۔ پر ویلے دے عظیم مسیحی الہیات داناں نیں ایناں نوں شکست دیتی۔ تاں جے بوہت ساری بدعتاں چرچ ( کلیسیاء ) وچ شامل ہو گئیں اتے بوہت سارے محمد دے ویلے توں یعنی قریباً چار سو سالاں توں وی شامل کیتی گئیں۔

پر محمد نیں بدعتاں آپنے نوے دین وچ شامل کر لئی۔ یسوع مسیح دے عظیم کفارہ دی تکمیل دے ضد وچ کلیسیائی بدعتاں نیں ‘‘ بخشش ’’ یا ‘‘ معافی ’’ نامیاں نوں اک غیر بائبلی عقیدے دے طور تے قبول کر لیا اتے اُودا مقصد ایں ہوندا کہ جے کر کوئی وی ایس ‘‘ معافی ’’ یا ‘‘ بخشش ’’ مُل نال خریدے تاں برزخ وچ اُودے گناہ معاف ہو جان گے۔ ‘‘ یسوع مسیح نوں دنیا دے گناہواں دی مُعافی کیتے آپنی قُربانی اتے لہو بہانے اتے جی اُٹھن دی کی لوڑ سی ؟ ایں یسوع مسیح دی بے عزتی کرن دے مترادف ھے کہ اُودی سخت دُکھ دی حالت وچ قُربانیاں اتے سُولی تے موت بےفائدہ ھے۔ کیوں جے اگر کوئی بوہت چنگے کام کرے یا ادا کرن کیتے کِسی دے کول دولت ہووے اتے اوہ بیعانہ دے طور تے کیتھولک نوں پیسہ جمع کروائے تاں جے آئندہ حیاتی وچ کام آوے ۔ پوپ صاحب دے جاری کردہ معافی نامے ہی جے کر مُکتی دے سکدے نیں تاں یسوع دی موت اتے مردیاں چوں جی اُٹھن دی کوئی لوڑ نہیں۔

بائبل مقدس اتے واضح تعلیم دیندی ھے کہ جدوں اک مسیحی دھرم دار مردا ھے تاں اوہ فوراً مسیح دے نال ہوندا ھے۔ ( ۲ ۔ کرنتھیوں ۵ : ۶ ۔ ۸ ) جدوں توں یسوع مسیح نیں اک ہی واری سارے بنی نوع انسان کیتے اُودے گناہواں دی قیمت ادا کر دیتی گئی ھے اوہ جاری رھے گی۔ شخصی گناہواں دی مُعافی کیتے اتے برزخ وچ رہائشاں کیتے کِسی قسم دی لوڑ نہیں ھے کہ فردوس وچ جان کیتے کوئی بیعانہ دین دی لوڑ ھے ۔ ایں گھل واضح طور تے مسیح نوں رشوت دین اتے اُونوں زخمی کرن وچ بھر پور کردار ادا کردی ھے۔

اسلام وچ سکھایا جاندا ھے کہ ہر گناہ دی سزا ملے گی۔ جدوں توں اسلام وچ لہو دی قُربانی نوں بے اثر قرار دیتا گیا ھے عام لوک دوزخ وچ ویلہگزار رھے نیں تاں جے اُوناں دا کفارہ ہو سکے۔ جے کر اوہ خُوش قسمت نیں تاں خورے اوہ بچ سکدے اتے جنت وچ جا سکدے نیں۔

بھاویں ایں متقی پرہیزگار مُسلمان ہی کیوں نہ ہون اتے اُونے آپنی ساری حیاتی وچ صرف اک ہی گناہ نہ کیتا گیا ہوئے اُودی قیمت دوزخ وچ ضرور گزرانی پئیوے گی تاں جے اللہ دا قانون پورا ہو سککے ۔ جے کر اُونے اللہ دی اعلانیہ نافرمانی کیتی تاں وی اُونوں ضرور ہمیش دی آگ وچ سزا پئیوے گی۔

حدیث ایس طراں قانین وچوں اک نوں ایں وی بیان کردی ھے۔ نبی نیں آکھیا : ایں دو اژخاص سزاوار ہون گے اک جیس نیں مٹی نوں پیشاب دے نال گیلا کیتا اتے دوجا اوہ جیس نیں ‘‘ غیبت ’’ یا بدگوئی کیتی ایناں وچوں اک وی نہیں بچے گا۔ (۱۵) ہر شخص آپنے گناہ دی سزا پان دے بعد معافی حاصل کرے گا۔ محمد نیں ‘‘ بدھا ’’ دین دے بانی زور وآسٹریان دے تصور ( دوزخ دا پُل یاد کرنا ) دے تصور نوں چرایا ھے اتے اُودے وچ آپنی تعلیم یعنی برزخ دے عقیدے نوں شامل کیتا ھے کہ ہر شخص پہلاں جہنم وچ جاوے گا فیر برزخ وچ جاوے گا۔

اک حدیث ایس طراں بیان کردی ھے کہ :۔ جہنم دے اندر ( یعنی پُل دے اُوپر اک خاردار پودا ‘‘ ال ساڈان ’’ ناں دا ہووے گا جیڈا لوکاں نوں اُوناں دے کماإ اتے اعمالاں دے مطابق پٹک لیئے گا ۔ کُجھ لوک جہنم وچ آپنے ( بدی ) دے کماں دے سبب ٹھہرے رہیں سان اتے برباد کیتے جان گئے اتے کُجھ اُوناں کنڈیاں دی وجہ توں کٹ دیتے اتے جہنم وچ سُٹے جان گے اتے کُجھ سزاوار ہون گےپر سزا دے بعد حفاظت نال بچ جان گے۔ جدوں اللہ لوکاں دے وچکار آپنی عدالت مُکا چُکے فیر اوہ ہر کِسی نوں دوزخ وچوں آپنے رحم توں باہر کڈھے گا ۔ فیر اوہ فرشتیاں نوں حکم دیوے گا کہ اُوناں لوکاں نوں دوزخ دی آگ توں باہر کڈھوں جہناں نیں اللہ دے علاوہ کِسی دی پرستش نہیں کیتی اتے اللہ اُوناں دے نال رحمدل ہووے گا جیڈے دنیا وچ آزمائے گئے پر اللہ دے سوا کِسی دی پرستش نہیں کیتی۔ (۱۶) قرآن ات حدیث مُسلمان دے علاوہ مُکتی نوں رد کردی ھے۔ (۱۷) جے کر کوئی شخص مُسلمان ہووے تاں اوہ آپنا ختنہ لازمی کروائے اتے اللہ اک ھے اتے لاشریک ھے اتے محمد اللہ دے رُسول نیں ہونے دا اعلان کرے۔ اتے ایس طراں عورت صرف اعلان کرے کہ اللہ اک ھے اتے واحد معبود ھے اتے محمد اللہ دے اخیری نبی اتے اخیری رُسول ہون دا اقرار کرے مرد اتے عورت دونہواں کیتے ہی اُصول ھے اتے اُوناں دے اعمال وی مُکتی وچ کردار ادا کرن گئے۔ اسلام اوہ جدید دین ھے جیڈا توبہ توں بعد کماں ( چنگے اعمال ) تے محیط مُکتی تے یقین رکھدی ھے۔ مسلماناں دی آپنی ٹیریراں بیان کردیاں نیں کہ اُوناں نوں اک لمحہ یا فوراً مُکتی نہیں مِل سکدی۔ عورتاں دی قِسمت ایس معاملہ وچ زیادہ ہی خراب ھے کیوں جے اللہ نیں عورتاں نوں کثرت نال جہنم کیتے پہلاں توں چُنیا ھے ۔ تاں جے کوئی مُسلمان براہِ راست جنت وچ نہیں جا سکدا جدوں تیکر جنگ دی حالت (جہاد) وچ نہ مرے یا کِسی بےدین شخص نوں قتل کرے ۔

حدیث بیان کردی ھے کہ دوزخ دی حتمی سزا کیویں دی ہوئے گی؟

‘‘ میں نبی نوں ایں کیندیاں ہوئیاں سُنیا کہ رُوزِ حشر دے دن اک آدمی جہنم وچ ایس طراں سزا دیتی جاوے گی اُوس آدمی دے پیر اں دے محراب وچ دو کوئلے سلگائے گے اتے اُودے توں اُودا دماغ اُبل جاوے گا تانبے دے پانڈے دی طراں یا جیس طراں صُراحی جیدے وچ پانی گرم کیتا جاندا اُوس طراں گرم ہووے گا۔ (۱۸)

ہر مُسلمان سختی نال جہنم وچ سزا پائیگا۔ سزا پان آلے مرد اتےعورت دے دماغ جیدا اُبالیا گیا جدوں تیکر اوہ سُلگندے کوئلیاں تے کھڑا رہے گا یا کھڑی رہے گی ۔ پارسا اتے پرہیزگار لوکاں کیتے ایناں شدید گھلاں دے امتحان وچوں گزرے گا جیڈا اُوناں دا انتظار کر رھیا ھے۔ جے کر کوئی ایس سزا توں بچنا چاھندا ھے اوہ صرف شخصی طور تے جہاد کرے۔

میدانِجنگ وچ دھاوا ( حملہ) بولن توں پہلاں اتے مالِ غنیمت اکٹھا کرن اتے قانون تے حملے توں پہلاں محمد نیں کجروی نال اک کہانی گھڑی اتے اُودی تشہیر جنگلی چال نوں سوچی سمجھی بنا تے کیتی۔ اُوس نیں آپنے جنگی بیلیاں دے نال فوراً جنت وچ داخلے نوں وعدہ کیتا کہ جیڈا کوئی وی جنگ دے دوران مرے گا جنت وچ جاوے گا۔

نہ صرف اوہ مختصراً جنت وچ بغیر جہنم وچ جائے اپڑ جان گے بلکہ اُودے نال نال اُوناں نوں کُجھ آڈڈے حواسی ارماناں دی تکمیل وی فراہم کیتی جاوے گی۔ مثلاً اُوناں نوں جنگل ، سمندر اتے اجرامِ فلکی دی حیسنائیواں ( پریاں ) اُوناں دے نال مبازرت کیتے فراہم کیتیاں جان گئیاں۔ شراب پین دا موقع فراہم کیتا جاوے گا اتے بوہت ساری بخششاں عطا کیتیاں جان گئیاں۔

ایں گھل اج کل دی اسلامی حالت ، بوہت سارے خُود کش بم پھاڑن آلے خواہشمند مسلماناں دی عکاسی کردی ھے۔ اک مکمل احمق اتے پاگل آدمی دی قیادت وچ بوہت سارے مُسلمان ایس بادشاہی نوں صرف جہاد کرکے داخل ہو سکدے نیں ۔ اُوناں دی فرمانبرداری ، حکومت یا اُوناں دی شہریت دی تاعبداری وچ نہیں بلکہ اُوناں دی تاعبداری ہر قیمت تے اسلام دی آواز تے جنگ نوں فتح کرن تے ھے۔

جیڈا قرآن نوں سنجیدگی نال پڑھدے نیں اوہ جاندے نیں کہ ایں اک اللہ دی اندرونی پرسرار بادشاہی دی توبعداری ھے ۔ بھاویں اک پیار کرن آلے مُسلمان دے نال کُجھ وی ہووے اُونوں جہاد دے عقیدے تے دھرم رکھنا ضروری ہونا چاہی دا ھے۔

پر حقیقت وچ جیڈا اعتدال پسند لوک نیں بھاویں قرآن توں ناواقف وی ہون ایس طراں دے احکامات نوں نہیں مندے۔ ایس طراں اُوناں دے بوہت بہتر ایں ہی ھے اوہ اللہ دی ایس تعلیم توں دستبردار ہون اتے جیوندے رب یسوع مسیح دی پیروی کرن ایس طراں اوہ جہاد دے بغیر ہی دوزخ توں بچ سکدے نیں۔ بھیڑے لیکھاں نال اُوناں دی لکھتاں توں ظاہر ہوندا ھے کہ مُسلمان آپنے سارے گناہواں دا حساب دوزخ وچ ادا کرن گئے۔ جہنم وچ سب توں نِکی سزا، اُوناں نوں پتھر دے دہکتے ہوئے کوئلیاں تے کھڑا ہونا پئیوے گا جدوں تیکر اُوناں دے سراں تے لہو جاری نہیں ہو جاندا اتے اوہ پھٹ نہیں جاوے گا۔ صرف جہاد کرن آلے ہی جہنم دی سزا توں بچ سکن گئے۔ اکثریت نہ جتائے ہوئے تشدد نوں لا محدود اسلامی جہنم وچ برداشت کرن گئے۔ اک واری مُسلمان اکثریت دا تسلط قائم ہو جاوے ۔ مقامی طور تے شریعت لاگو کر دیندے نیں۔ اتے کئی واری قانون ملک دا قانون بن جاندا ھے۔ تاں جے ایں کتاب مُسلماناں دی تکفیر کرن کیتے نہیں لکھی گئی بلکہ کلیسیاء نوں زبردستی چنوتی دیندی ھے۔ اتے آڈڈے قسم دے معاشریاں اتے حکومتاں جیڈیاں دنیا وچ کیتے وی نیں اُوناں نوں مُسلماناں دے ارادیاں توں ، جیڈے اللہ دی خاطر آڈڈھے ملکاں نوں فتح کرنا چاھندا ھیں ۔ آگاہی دیندی ھے۔ ایس لمحہ مُسلمان دنیا وچ ہزاراں لوکاں دا قتل کر رھے نیں۔ ہندو ، بُدھا اتے یہودی وی اِیسے طراں دی بھیڑی لیکھاں دا شکار نیں اتے سارے دنیا نوں وی اِیسے چنوتی دا سامنا ھے۔

اڈولف ہٹلر دی طراں مُسلمان وی مکمل جہاد کرکے جُھوٹے چن دیوتا اللہ کیتے دنیا نوں فتح کرنا چاہندے نیں۔ ھن اک اکھر ‘‘ خلافت ’’ نوں ہی لے لیئووں اُودا مطلب اک خُودسرانہ اتے جابرانہ دنیاوی حکومت جیڈے ہر قسم دی آزادی دا گلہ گھٹدی ھے۔

چھٹا حصہ‘‘ اسلام وچ  عورتاں دا  تصور’’

دسواں باب

مرد عورت توںزیادہ قابل تعظیم

بیوی نوں  مارن دا  اللہ دے آلوں  اختیار

انسانی حقوق دے پیشِ نظر عورت دی  نسبت توں بائبلی نقطہ نظر اسلام دے عقیدیاں توں اختلاف رکھدا ھے۔ نواں عہد نامے وچ ایس طراں بیان ھے کہ : ۔

‘‘ اے شوہرو آپنی بیویاں نال محبت رکھو ۔جیویں مسیح نیں کلیسیاء نال محبت کرکے آپنے آپ نوں اُودے حوالے کر دیتا۔ ’’ ‘‘ اینج ہی شوہراں نوں لازم ھے کہ اوہ آپنی بیویاں نال آپنے جُسے دی مانند محبت رکھن جیڈا آپنی بیوی نال محبت رکھدا ھے اوہ آپنے آپ نال محبت رکھدا ۔ ’’ ‘‘ بہر حال تہاڑے وچوں وی ہر اک آپنی بیوی نال آپنی مانند محبت رکھے اتے بیوی ایس گھل دا خیال رکھے کہ آپنے شوہر توں ڈردی رھوے ۔ ’’ ( افسیوں ۶ : ۲۵ ، ۲۸ ، ۳۳ ) بائبل مقدس شوہراں نوں تنبیہ کردی ھے کہ آپنی بیویاں نال ‘‘ کرختی یا ‘‘ کڑواہٹ ’’ نہ دکھان۔( کلیسیوں ۳ : ۱۹ )

قرآن بائبل دے ایس فرمان دے متضاد بیان دیندا ھے کہ ‘‘ مرد عورتاں تے دسترس رکھن کیوں جے اللہ نیں مرد نوں عورت تے سبقت دیتی ھے ۔ جے کر بیوی بغاوت کرے تاں اُوناں دی نعمت کیتے اُوناں دے بسترے وکھ کردو اتے اُوناں نوں تازیانہ کوڑے نال مارو۔ ( قرآن ۴ : ۳۴ ) اتے کوڑے دے ہتھیار کیتے کھونٹی یا چھڑی وی ورتی جا سکدی ھے۔ محمد دے رشتےداراں وچ اک شخص بنام الزبیرابنالعوام دیاں چار بیویاں سان اُوناں نوں اوہ سُوٹی نال حسبِ معمول ماردا سی کہ سُوٹی ٹوٹ جاندی سی۔ اُوس شخص نوں محمد نیں بوہت زیادہ عزت بخشی اتے آکھیا تُسی جنت دے دس عظیم لوکاں وچوں اک ہو۔ عُمر نیں اُونوں خلیفہ بنا دیتا۔ (۱)

جدوں توں محمد نیں بیویاں نوں مارن دی گنجائش دیتی اتے قرآن وچ مُسلماناں نوں اُوس گھل دی پیروی کرن دی تنبیہ کیتی گئی ھے۔

کُجھ مُسلمان مرد تے تازیانہ کوڑا اتے مارن دی لوڑ نوں اینا محسوس نہیں کردے پر کُجھ ہور راستے اختیار کردے نیں۔ قرآن ایوب دی کہانی جیڈی بائبل مقدس وچ بیوی نوں مارن دی نسبت توں مروڈ کے پیش کردا ھے۔ قرآن ۳۸ : ۴۴ بیان کردا ھے کہ ‘‘ اتے ’’ ( ایں اُونوں آکھیا گیا سی ) آپنے ہتھ وچ سُوٹی لے کے اُوس دے نال سخت ضرب لگاؤ اتے آپنی قسم نوں نہ توڑو ‘‘ جیویں قرآن وچ آکھیا گیا ھے۔ ایوب دی مصیبت دے ویلے توں ھے اُوس نیں آپنی بیوی نوں سُوٹی نال مار کے قابو کیتا سی جدوں اُوس نیں اُودے تے تُہمت لگائی سی۔’’

اُودھم مچان آلے محمد نیں ذاتی تفسیراں نوں قرآن وچ توریت دے نال ملا دیتا مُسلمان سمجھدے سان کہ محمد دے کول خاص مُکاشفہ اتے الہی اختیار ھے کہ اوہ مقدس صحائف نوں تبدیل کر سکدا ھے اتے اُودے اصل مفہوم اتے معنی نوں تبدیل کر دیتا اتے الزام یہودیاں تے لگاندے نیں کہ اُوناں نیں توریت نوں تبدیل کر دیتا۔

حقیقت وچ محمد اوہ شخص سی جینے دستاندازی کرکے اصل الہی کلام نوں تبدیل کر دیتا۔ عجیب و غریب عالم و مفکر بائبل دے نسخہجات دی کھوج وچ لگے ہوئے نیں کہ اُودی تحقیر کر سکن۔ جیس طراں مُسلمان کردے نیں۔

‘‘ بحیرہ مُردار دے طوماراں دے ملن دے بعد ظاہر ہویا ’’ کی یہودیاں نیں اج تیکر بائبل دی فہرست نوں وی تبدیل نہیں کیتا اتے اُودی حفاظت کیتی ھے۔

کُھلی اتے صاف سچائی ایں ھے کہ محمد کوئی علمِ الہی دا ماہر نہیں سی بلکہ اک ان پڑھ شخص سی۔ اوہ جُھوٹے نبیاں نوں پسند کردا سی تاں جے آپنی پسند دی تعلیم نوں وچ پا کے آپنے اندھے پیروکاراں نوں ورغلا سکے۔ اتے جُھوٹ دی خُوب بڑائی ہوئے۔ ۔

‘‘عورتاں دی ہور  گراوٹ اتے پستی’’

جیویں قرآن وچ مرقوم ھے کہ اللہ عورت نوں صرف زمین خیال کردا ھے : ‘‘ تہاڑیاں عورتاں نیں اوہ ہل چلان دی تھاں ھے اتے تُساں جیس طراں تہاڑی مرضی ھے آپنی زمین وچ ہل چلاؤ۔ ’’ (قرآن ۲ : ۲۲۳ ) حدیث وچ محمد دے بے شمار عورتاں دے بارے ھہیں ۔ اک حدیث ایس طراں آکھدی ھے کہ ‘‘ اللہ دے رُسول نیں آکھیا کہ بدی دی فال یا شگون تین شیواں وچ ہو سکدی ھے۔ عورت وچ ، گھوڑے وچ یا اک ڈنگر وچ ۔’’ (۲)

محمد دی پسندیدہطیویاں وچوں اک ‘‘ عائشہ ’’ نیں اُونوں اُودی حقیر رائے عورتاں دے بارے لا جواب کر دیتا۔ عائشہ بیان کردی ھے کہ اوہ کیڈیاں  شےیواں نیں جیڈیاں نماز نوں منسوخ کر دیندیاں نیں ۔ اُوناں نیں آکھیا کہ نماز کتے توں ، کھوتے توں اتے اک عورت دے نمازی دے سامنے توں گزر جان نال ٹُوٹ جاوے گی۔’’

میں آکھیا تُسی سانوں کُتے بنا دیتا۔ (۳)

اگے چل کے اسی محمد دی حقیر رائے عورتاں دے بارے احادیث وچ جاناں گے بے شمار موقعیاں تے نبی نیں عورت نوں ڈنگراں دے برابر قرار دیتا۔ مثلاً کتا ، گائے ، کھوتا وغیرہ ۔ ہور ایں کہ محمد دے چن دیوتا اللہ نیں پہلاں ہی ظاہر کیتا ہویا ھے کہ اوہ بھروسے دے لائق نہیں بلکہ اُودی بساط مرد توں ادھی تصور کیتی جاوے گی ۔ سورہ ۲ : ۲۸۲ بیان کردی ھے کہ : ‘‘ گواہی کیتے تُسی دو آدمیاں نوں بلاؤ جے کر دو آدمی موقعے تے نہ مل سکن فیر اک آدمی گواہی دیوے انس دو عورتاں گواہی دین ۔ ۔ ۔ ۔ ’’ ابو سعید الخدری بیان کردا ھے کہ محمد دے خیالات تھلے دیتی سورہ توں تعلق رکھدے نیں ۔

محمد نیں آکھیا کہ کی عورت دی گواہی مرد دی نسبت ادھی منی جاوے گی ؟ عورت نیں آکھیا ! ہاں محمد نیں آکھیا ایں عورت دی قلت دی وجہ توں ھے۔ (۴)

اک ہور حدیث ایس بیان نوں اتے واضح طور تے بیان کردی ھے۔ ‘‘ اتے تُسی آپنے درمیان تں آپنے دو آدمیاں نوں بلاؤ جے کر دو آدمی دستیاب نہ ہون فیر اک آدمی اتے دو عورتاں گواہی کیتے بلان۔ ایس طراں ایناں دو عورتاں وچوں اک غلطی کرے تاں دوجی اُوس نوں دُرست کرے۔ (۵) جدوں محمد نیں ایں خبر سُنی کہ فارص دے لوکاں نیں خسرو دی دھی نوں آپنی ملکہ بنا لیا ھے اُونے آکھیا اوہ قوم جیدی ملکہ عورت ہوئے اوہ کِدی وی ترقی نہیں کر سکدی۔ (۶)

ایں کُند ذہنی اتے گھٹیا خیالات عورت دی قیادت دے بارے وچ بائبل مقدس دی پرانی تاریخ نال مخالفت رکھدے نیں ، نہ تے دنیا نیں اتے نہ ہی بائبل نیں کِدی وی عورت دی قیادت نوں ممنوع نہیں کیتا۔ ایں اٹل حقیقت ھے کہ اسرائیل دی ابتدائی تاریخ وچ دبورہ نام عورت اک قاضی اتے نبیہ دی حیثیت نال مقرر کیتی گئی ۔ اُودے بعد اوہ اسرائیل دی چیف کمانڈر بن گئی اتے اوہ کنعانیاں تے غالب آئی(قضاۃ ۴ : ۱ ۔ ۷ ) بوہت ساری عورتاں نیں طاقتور کامیابی دا مظاہرہ کیتا اتے آپنے آپ نوں پوری تاریخ وچ منوایاھے۔

‘‘ ہیٹ شٹ سپ ’’ تھٹموس اول دی دھی اتے ٹھٹموس دوم دی طیوی نیں اکیس ورے تیکر مِصر دی سلطنت تے حکومت کیتی۔ ‘‘ عہد عتیق دی دنیا دے لوک ’’ نامی کتاب دے ایڈیٹراں نیں اُودے بیان توں باہر حکومت دا بیان کیتا ھے۔

مِصر نیں دو عشریاں نوں ایس بیوہ ملکہ دی حکومت دے دوران خوشحالی اتے امن دے نال مزے نال حیاتی بسر کیتی۔ اُوس نیں ‘‘ کارنک ’’ وچ ‘‘ تھیبن ’’ دے علاقے وچ ہیکل سمیت دو مینار جیدی اُونچائی ۹۷ فٹ ھے سخت پتھر دے اک ہی ٹکٹہ توں بنائے۔ (۷)

جے کر محمد سچا نبی ہوندا تاں کیوں ایس طراں دی جھوٹی افواہ اُڑاندا کہ عورت دی قیادت ناقص ھے ؟۔

برطانیہ دی قدیم تاریخ توں اک ہور زبردست عورت دی قیادت دی مثال دیتی جا سکدی ھے ۔ اک نامور ملکہ بوہت مشہور ہو گئی کہ اُوندی تصویر برطانیہ دے سِکیاں تے پرکندہ کیتی گئی جیڈی اج تیکر وی ھے ۔ ملکہ بودکیہ نوں برطانوی زبان وچ وکٹوریہ آکھیا جان لگا۔ جیڈی پراسٹگس بادشاہ دی طیوی سی۔ آپنے خاوند دی وفات دے بعد ظالم رومی حاکم دسیانس برطانیہ نوں اچانک ہتھیا لیا۔ اُوس نیں برطانوی تھاواں نوں تباہ و برباد کیتا ، عمارتاں نوں تہس نہس کیتا اتے اُوناں دے شہراں نوں لُوٹیا اتے ملکہ بودیکیہ دی دھیاں نوں اجتماعی زیادتی دا نشانہ بنایا اتے اُوناں نوں کوڑے لگوائے۔ طیش وچ آئی ملکہ نیں ۰۰۰، ۰ ۲ ، گمراہواں نوں رومیاں دے خلاف سِلسلہوار جلوس اکٹھے کیتے اتے فتح تے فتح پائی۔ اُودے بعد اُوس نیں بوہت طاقتور چار گروہاں نوں جیڈے جنگجُو سان اکٹھا کیتا جیڈا برطانیہ وچوں اڑھائی لاکھ توں زائد سان۔ ملکہ دی قیادت وچ ابتدائی جنگاں وچ برطانوی لوکاں نیں ۰۰۰، ۰ ۸ ہزار رومیاں نوں قتل کیتا اتے بعد از ۰۰۰، ۰ ۴ نوں لندن وچ ماریا۔ (۸) محمد دا عورت دے بارے اظہار کرنا بوہت تنگ نظر اتے ہنسی آمیز ھے۔ ‘‘ دبورہ ’’ ہٹ شپ سٹ ’’ اتے بودیکیہ ’’ صرف چند مثالاں نیں جیڈیاں محمد دے خیالات نوں تاریخ دی لو وچ غلط ثابت کردی نیں۔

‘‘دوزخ وچ زیادہ تعداد وچ عورتاں ’’

محمد دی عورتاں دے بارے گھٹیا رائے اُوناں دی عدالت اتے منزل دے بارے وی اُونی ہی گھٹیا ھے ۔ حدیث بیان کردی ھے۔

نبی نیں آکھیا : ‘‘ میں جنت نوں ویکھیا اتے میں آپنا ہتھ پھل توڑن کیتے ہتھ پھلایا اتے اُونوں لیا تُساں اُونوں اُوس ویلے تیکر کھا سکدے اوہ جدوں تیکر دنیا قائم ھے اتے میں جہنم نوں وی ویکھیا اتے میں اج تیکر اینج دا خطرناک اتے خُوفناک نظارہ نہیں ویکھیا۔ میں ویکھیا کہ جہنم وچ زیادہ تر عورتاں سان۔ لوکاں نیں پوچھیا ! اے اللہ دے رُسول ! ایں کیویں ہووے گا ۔ نبی نیں آکھیا اوہ آپنے خاونداں اتے ساتھیاں دے نال غیر تابعدار سان اتے اُوناں نیں چنگے اعمال نہیں کیتے ۔ جے کر تُسی کِسی (عورت) دے نال خواہ ہوا اتے پوری حیاتی رھوے اتے اوہ تہاڑے وچوں کوئی شیواں ویکھدی فیر اوہ آکھدی کہ میں تہاڑے وچ کوئی چنگی شے نہیں ویکھی۔ (۹)

محمد دی ذاتی حٰاتی عورتاں نال رنگی ہوئی سی پر فیر وی اوہ عورتاں دے خلاف سی۔ اتے اُوس نیں اُوناں دی ابدیت دے بارے نبوت کیتی اک دوجی حدیث وچ ہور آکھیا گیا ھے کہ اک واری اللہ دے رُسول نماز دی تھاں تے گیا اتے اُونے عید الضحیٰ یا عید الفطر دی نماز ادا کیتے۔ فیر اوہ اک عورت دے کول توں گذریا اتے آکھیا ۔ اے عورت سخاوت کر ! کیوں جے میں ویکھیا ھے کہ دوزخ وچ زیادہ تر سکونت کرن آلی عورتاں ہی ہون گئیاں ۔ اُوناں نیں پوچھیا اینج کیویں ہووے گا ۔ اے اللہ دے رُسول ؟ اُونے آکھیا کہ تُساں اکثر ویلے آپنے خاونداں دی تابعداری نہیں کردی۔ میں تیرے توں گھٹیا اتے قلیل نوں دین وچ کیتے نہیں ویکھیا۔ خبردار رہنا کیوں جے اک سمجھدار آدمی وی تہاڑی غلامی وچ آ سکدا ھے۔ عورت نیں آکھیا !

اے اللہ دے رُسول ! کی ساڑے دین وچ اسی بوہت گھٹیا اتے کمتر ہاں اُونے آکھیا کہ ایں کمزوری یا گھٹیا پن تہاڑی لوڑ ھے۔

ایں دُرست نہیں کہ عورت آپنے حٰض دے دناں وچ نماز پڑھ سکدی اتے نہ ہی روزہ رکھ سکدی ھے ؟ عورت نیں تصدیقی طور تے جواب دیتا کہ ایں گھٹیا پن تہاڑے ہی دین وچ ھے۔ (۱۰)

محمد دا اعتقاد عورت دے جُسے دے قُدرتی عمل تے ھے جیدا اقرار اُودے دھرم تے ہوندا ھے ۔ اُودا آپنا ذاتی رویہ اُودی آپنی طیویاں کیتے سخت ھے ، عام طور تے مُسلمان رد کیتی گئی عورتاں دا معیار ڈنگراں دے برابر ھے۔ ( جیس مٹی تے ہل چلایا گیا ) محمد آپنے اکھراں وچ آکھدا ھے ، ، اُوس نیں نبوت کیتی کہ دوزخ دے عذاب وچ خاص طور تے عورتاں دا وڈا حصہ ھے اتے اُودے توں ماواں وی نہی بچ سکن۔

کی کوئی وی عقل مند عورت اینج دے نبی دی پیروکار ہوئے گی جینے عورتاں دے بارے وچ ایس طراں دے خیالات دیتے ۔ جے کر تہاڑے کیتے دوزخ مقرر ھے تاں اینج دے دین دا کی فائدہہووے گا۔ کوئی وی عورت آپنے آپ نوں ذہنی اتے جسمانی طور تے دلیل کیتے اتے آپنے نصیب دی تحقیر کیتے کیویں دے سکدی ھے ۔ اک واری جیدا وی اسلامی کارکن نظام وچ پھنس جاندی ھے تاں اوہ عورت اک نژانی دے طور تے ظاہر کردی ھے۔ جیس طراں ماہرنفسیات سٹاک بالم سینٹر ھے اک واری جیڈا وی اسلامی کارکن نظام وچ پھنس جاندی ھے تاں اوہ وعرت اک نشانی دے طور تے ظاہر کردی ھے ۔ جیس طراں ماہر نفسیات سٹاک بالم سینٹر روم دے آل اشارہ کردے نیں۔ اک روایت بیان کیتی جاندی ھے کیویں یرغمالی اُوناں دے قید کرن آلیاں دی جانب ہمدردی دی وی توقع کردے نیں ۔ حتیٰ کہ اہم نکتہ ایں ہوندا ھے کہ اُوناں دا دفاع کرنا۔ اُوناں چوں بوہت سارے جیڈے سُلجھانے کیتے دام وچ گرفتار کیتے گئے نیں اتے اوہ زبان دین دے طور تے خلافِ عقل دے احساس نوں مِلا کے پیش کردے نیں۔ ااُوناں وچ اینج نبی اتے گروہ آکھواندے نیں۔

جنت دیاں حوراں

جیس طراں محمد مقدس جنگ وچ یا مالِ غنیمت دی لوٹ مار وچ مصروف سی اُونوں جنیات دا خیال رکھدے ہوئے وعدے دے نال نفسیاتی جنت دی اُوناں لوکاں کیتے فریاد کیتی جیڈت جنگ وچ مر گئے سان یا اُناں کیتے جیڈے مستحکم طور تے اُوناں دے نبی دی عقیدت وچ کھڑے سان۔ اُوس جنت وچ حوراں دی عجمی (فارسی) داستان شامل ھے۔ قرآن مجید چار واری بیان کیتا گیا ھے۔ ( القران ۵۲ : ۲۰ ، ۵۶ : ۲۲ ، ۵۵ ، ۷۲ ، ۴۴: ۵۴ ) لغوی مطلب ایں ھے کہ انکھاں دے نال کالے اتے گورے فرق ویکھنا ھے۔ ( الحران) ۔ (۱۱)اوہ دوجی قرآنی سورتاں دے آل اشارہ کردے نیں۔ بھاویں ایں ہووے گا اتے اسی اُوناں وچوں کِسی اک سوھنی حور ( صنفِ نازک ) دے نال محبت بھری نظراں کُھلے طور تے نکاح کراں گئے۔ اتے اوہ پاکدامن ہون گئیاں اتے اُوناں نوں کِسی وی مرد نیں پہلاں کِدی چھوا نہیں ہوئے گا ایں حوراں نگہبانی دے طور تے پیولن ( وڈے خیمہ ) وچ رھن گئیاں اتے اُودے وچ ہرے کُوشن(گدے) اتے سوھنے قالین بچھے ہون گے (قرآن ۴۴ : ۵۴، ۵۵ : ۵۶۔۷۶)

منطقی طور تے، زیادہ تر عورتاں  دوزخ کیتےمقرر نیں، محمد نیں عورتاں دی جنت کیتے اک رستہ کڈیا اُوناں دے مرداں نوں رفع کرکے، بھاویں اُوس نیں آسمانی حوراں دی عجمی روائتاں دا اُدھار لیا۔ (ممکن طور تے اُوس اکھر دا تعلق علم صرف دے متعلق ھے انگریزی وچ اُودا مطلب کسبی ، لونڈی ، یا فاحشہ ھے ) اُودے بعد ایں حوراں خاص طور تے مُسلمان مرداں کیتے ہمیش دی جنسی تسکین کیتے پیدا کیتی گئی نیں۔ حدیث پیولن ( وڈے خیمے ) دے بارے وچ اُوتھے حوراں دی موجودگی دا بیان کردی ھے۔

اللہ دے رُسول نیں فرمایا: جنت وچ واحد موتی دے سوراخ کیتے ایں وڈا خیمہ بنایا گیا ھے ، ایں ساٹھ میل چوڑا ھے، اُودے ہر کونے وچ جتھے طیویاں موجود نیں اوہ دوجے کونیاں نوں نہیں ویککھن گئیاں۔ اتے مومن اُوناں وچ سیر کرن گے اتے اُوناں توں لطف اندوز ہون گے۔ (۱۲)

جد کے کُجھ  حدیثاں وچ کوئی معیار نہیں ھے، اتے دوجیاں تھاواں وچ طیویاں ( حوراں ) دی تعداد دو نیں۔ (۱۳)

حدیثاں وچ حوراں دے متعلق وضاحت نال بیان کیتا گیا ھے۔ اُوناں وچ ہر اک بوہت سوھنی ہوئے گی ، خالص اتے صاف وشفاف اُوناں دی ہڈیاں دا گودا اُوناں دیاں لتاں توں گوشت وچ صاف نظر آوے گا اوہ کدی بیمار نہیں ہون گئیاں ۔ اُوناں دی نک توں کدی وی نک ، اتے اُوناں دے منہ چوں کدی وی بُھک نہیں بہے گا اتے اُوناں دے پسینے وچوں کستوری دی خوشبو آوے گی۔ (۱۴)

دوجی روئتاں وچ بیان کیتا گیا ھے کہ اُوناں نوں کدی وی نیند اتے نہ کدی اوہ حاملہ ہون گئیاں۔ مُسلمان مولوی ، مفکر اتے جہاد لڑن آلے حٰاتی دے اخیر وچ اُوس قسم دی جنسی تسکین نوں پورا کرن دی سوچاں دے وہم وچ مبتلا نیں۔ اُوناں وچوں مِصر دا اک مولوی عبدلحمید کِشک ، آپنی تھیالوجی نوجواناں دے متعلق وڈی تفصیل توں بیان کردا ھے قرآن مجید وچ بیان ھے ، کہ مُسلمان اوہ جیڈے جنت وچ جان گئے اوہ ابدی عمارت توں لُطف اندوز ہون گے اتے نوجوان مُنڈے کناں چیں والیاں اتے گلے وچ ہار اتے سوھنے لیڑیاں وچ ملبوس ہون گے۔ (۱۵) اک بوہت ہی مشہور عزت مآب دینی سکول، اِل اظہر یونیورسٹی خفیف سی اختلافِ رائے دیندی ھے ۔ ااوہ برقرار نیں کہ جنت وچ لوک عمارتاں وچ ہون گے ، پر صرف ایس لئی کہ اوہ طویل نیں پر اوہ دائمی نہیں نیں ۔ دوجے ماہرین جنت وچ ایس بنیادی ستون نال ممکن طور تے جھگڑا کردے نیں۔ (۱۶)

مُسلمان ایس گھل تے دھرم رکھدے نیں کہ الکوحل دی عمارت ، حرامکاری زناکاری ، اتے ہم جنسی ، ایس زمین تے حرام نیں۔ پر جدوں اوہ اک واری جنت وچ جان گے۔ فیر اُوناں نوں ایس قسم دیاں عادتاں ، اتے ہستی دی اجازت ہوئے گی۔محمد دی تعلیمات اتے اُودے چن دیوتا ، اللہ یہودیاں دی توریت توں مکمل طور تے مخالفت کردے نیں۔ اتے نوے عہدنامے وچ مسیحیاں دی پاکیزگی دے قوانین دی وی مخالفت کردے نیں۔ ظاہری طور تے محمد دی وحی دی ابتداء خُداوند  یہواہ دی بجائے کِسی دوجے ذرائع توں ھے۔ بائبل وچ جنت دا تصور مُسلماناں دی جنت دے تصور توں آڈڈا بیان کیتا جاندا ھے ، اسلامی تقلید پسن ، توریت ، زبور ، انجیل نوں آسمانی کتاباں دے طور تے قبول کرن دا دعویٰ کردے نیں۔ مناسب طور تے جدوں کہ قرآن آڈڈا ھے ، ایں کہ بائبل ایدے تے سبقت لے گئی ۔

یسوع نیں دینی راہنما دے طور تے فرمایا کیوں جے قیامت وچ ویاہ شادی نہ ہووے گی بلکہ لوک آسمان تے فرشتیاں دی مانند ہون گے ( متی ۲۲ : ۳۰ ) ایں ایت واضح دلائل دیندی ھے کہ جی اُٹھن دے بعد اُوناں دے جلالی جُسے ہون گے اُوناں وچ کوئی وی جنسی جذبات نہیں ہون گے اتے ایں ظاہری کرنی ھے کہ اُوتھے کوئی حوراں دے نال جنسی تعلقات دی وجہ نہیں ہووے گی یا نہ ہی نوجوان جُسے توں فرحت پان گے۔ اک واری محمد یسوع دی تعلیمات دی تردید کردا ھے اتے آپنے ذاتی تصورات نوں مقدس توریت اتے نوے عہدنامے دے خیمے دے خلاف متبادل قرار دیندا ھے ۔ اوہ فطرتی اتے جسمانی ذہن رکھن آلا آدمی ھے ، محمد دا راہ آپنی تعلیمات نوں مقدس توریت اتے نوے عہدنامے دے خیمے دے خلاف متبادل قرار دیندا ھے۔ اوہ فطرتی اتے جسمانی ذہن رکھن آلا آدمی ھے ، محمد دا راہ آپنی تعلیمات دی صداقت دی اپیل کردا ہویا دکھائی دیندا ھے اتے باقی اوہ بوہت زیادہ مشکوک اتے بے ترتیب نظر آندا ھے۔ محمد دی آپنی ذاتی عبادت دے مطابق کہ زمین تے عورتاں جسم وچ ماواں اتے بہناں وی شامل نیں اُوناں دے کول جہنم توں بچن کیتے حقیقی طور تے کوئی وی موقع نہیں ھے ۔ محمد دے ہٹ دھرم تصور دے شمار وچ عورتاں دا بیان اتے ڈنگراں اتے دُھول دے برابر ھے ، اوہ اعلان کردا ھے کہ اُودے کول ملاح دی کمی ھے اتے عورتاں دی ذاتی طور تے عزت اتے نسوانی طبعیت عام ھے۔ ذاتی طور تے عزت ،اتے نسوانی طبعیت عام ھے۔

مُسلمان عورت کیتے ایں انتخاب کرن دا موقع ھے کہ اوی یسوع دی پیروی کرے یا اللہ دے محمد دی ایں ظاہری تقرری بالکل وکھائی دیندی ھے، کی ایں اک عاقل عورت کیتے اُوناں دے مقدر وچ دوزخ دے عذاب دا انتخاب یقینی ہووے گا؟ مُسلمان عورت آپنی مُکتی کیتے یسوع مسیح دے آل رُجوع کر سکدی ھے۔ بائبل مقدس اعلان کردی ھے کہ ‘‘ کیوںجے جیڈا کوئی خُداوند دا ناں لیوے گا اوہ مُکتی پاووے گا۔ ’’ ( رومیوں ۱۳ : ۱۰ ) تاں جے اک عورت کیتے ایس اسلامی مسئلے نوں تبدیل کرنا اک سنجیدہ چیلنج ھے ۔ اتے اُوناں دھمکیاں دی وجہ توں جیڈا اُونوں جلد ہی ملن آلی نیں، اُونوں تشدد، عبادت نوں مسخ کرنا آپنے کُنبے توں جلاوطنی نوں برداشت کرنا پیوے گا اتے کئی واری ایں ہی واقعات ہوندے نیں۔ ایں مسیحی معاشرے کیتے اک موقع ھے کہ اوہ اینج دیاں عورتاں کیتے ذرائع مہیا کرن کہ اوہ آپنی مرضی دے مطابق یسوع مسیح دی پیروی کریں اتے آپنی حیاتیاں نوں بغیر کِسی خوف دے گزارن۔

محمد عصمت فروشی نوں  جائز قرار دیندا ھے

محمد نیں آپنے مرد مومنین نوں اجازت دیتی ھے کہ اوہ آپنی پسند دی عورتاں نوں عارضی طور تے جنسی تعلقات قائم کر سکدے نیں۔

پردے دے پیچھے اک گمنام مصنف اسلام وچ اینج دے تعلقات دے اقرار دے طریقے نوں بےنقاب کردا ھے :

محمد دے فرمان دے مطابق ایدے کیتے کُجھ پیسے دیتے جاندے نیں یا لیڑے جیس طراں محمد نیں آپنے مومناں  نوں آکھیا، فیر اوہ عورت نوں ناپاک کر سکدا ھے،

اتے بغیر کوئی حق حق ادا کیتے ہوئے اُونوں چھڈ سکتا ھے ۔ تاں حرامکاری اتے بدکاری دے درمیان کی فرق ھے؟

کی محمد ایس عارضی ویاہ نوں لُطف اندوز ہون دا ناں دے کے ایس مسئلے نوں حل کر سکدا ھے ؟ (۱۷)

یقیناً اُوسے ویلے دے دوران ، محمد نیں آپنے پیروکاراں کیتے عصمت فروشی نوں قانونی قرار دیتا ۔ اک ہور حدیث وچ لکھیا ھے : عبداللہ توں روایت ھے کہ اسی اک غزوہ جنگ وچ اللہ دے رُسول دی قیادت وچ شامل سان۔ساڑے نال  ساڑیاں طیویاں نہیں سان۔ ایس لئی اسی آکھیا کہ : کی سانوں نا مرد بننا ہووے گا؟

اُوناں نیں سانوں اینج کرن توں منع کر دیتا۔ فیر اُوناں نیں سانوں ایس گھل دی اجازت دے دیتی تاں جے اسی عورتاں دے نال عارضی نکاح کرن اتے اُوناں دے زبانی کلامی اقرار کرن: تُساں جیڈے دھرم رکھدے اوہ ! اُوناں چنگیاں شیواں نوں ناجائز مت بناؤ۔ جیڈا اللہ نیں تہاڑے کیتے جائز ٹھہرائیاں نیں پر حد توں نہ گزارو۔ ( ۵ : ۸۷ ) ۔ (۱۸)

بوہت ساریاں دوجیاں روئتاں وی نیں۔ جیدے وچ محمد نیں عصمت فروشی نوں جائز قرار دیتا۔ عام طور تے چن دیوتا ، یعنی اللہ فرضی طور تے محمد دے ایس فیصلے تے اُودے نال ھے۔ عام طور تے ایں ایس طراں دے نکاح ( اقرار نامے ) تین دن مُکن دے بعد با مختصر طور تے اُوناں دے بعد ایں عارضی شادیاں آپی مُک جاندیاں نیں ( ٹُٹ جاندیاں نیں ) کِسی وی رسمی طلاق دے قاعدے دے بغیر۔ (۱۹)

باب گیارہ

اسلام وچ ویاہ

محمد دیاں طیویاں ، رشتہ دار عورتاں  ، اتے لونڈیاں ،غلام

ااُودی حیاتی دے دوران محمد نیں کئی طیویاں نال ویاہ کیتے۔ آڈڈھے مفکرین نیں اُودی طیویاں دا شمار دا اندازہ لگایا۔ غالباً چودہ   ویاہ یا سولہ واری اُوس نیں ویاہ کیتا اتے ہور اُودے کہ اُودی بوہت ساری رشتہ دار عورتاں ، لونڈیا ، غلام کڑیاں وی شامل سان۔

ایں اہم نکتہ ھے کہ محمد اللہ دی ساری شریعت وچ سرفراز ہویا۔ قرآن وچ طیویاں دی تعداد مقرر ھے زیادہ توں زیادہ اک آدمی چار طیویاں کر سکدا ھے؛ ؛

عورتاں دے ویاہ ، جیڈی تہانوں چنگی لگدی نیں۔ اوہ دو یا تین یا چار ہون، اتے جے کر خوفزدہ نیں اتے تُساں لوک ایناں ساریاں دے نال انصاف دے نال پیش نہیں آسکدے تاں فیر صرف اک کرو ، یا فیر ( لونڈی ) تاں تُساں صیحح طور تے حقدار اوہ۔ ( قرآن ۴ : ۳ )

محمد دی موت دے ویلے ، اُودی نو طیویاں سان اتے دو لونڈیاں سان۔ (۱) مُسلمان ایس گھل توں معزرت خواہ نیں کہ اُونے ایں آکھ کے قانون نوں ( شریعت ) نوں توڑیا ھے اتے اوہ وڈی سادگی توں عرب دے قبیلیاں وچ آپنے آپ نوں شامل کرن دی کہہ رھیا سی، اُوناں نیں اُونوں اجازت دیتی کہ اوہ اللہ دی شریعت نوں ودھائے ۔

محمد دی شہوت پرستی اُودے تے غالب آ گئی اتے قرآن مجید کیتے نا معقول طور تے ایں لوڑ نہیں سی کہ اوہ نبی ہوئے

اُوس ویلے محمد دی بوہت ساری طیویاں دی بجائے اک ہی ہوندی۔ اُونے باطل دی معیار نوں توڑ دیتا سی۔ بائبل ایس گھل دا اعلان کردی ھے ‘‘ پر حرامکاری دے اندیشے توں ہر مرد آپنی طیوی اتے ہر عورت آپنا شوہر رکھے۔ ’’( کرنتھیوں ۷ : ۲ )

بائبل ایس گھل دی تعلیم دیندی ھے کہ اک آدمی صرف اک طیوی رکھے جیس طراں اوہ پیدائش دی آرزو کردا ھے۔

مقدس توریت وچ کہ خُداوند یہواہ نیں لوکاں ن وں اجازت دیتی ، کہ اُوناں دے باغی پن آلودہ فطرت دی وجہ توں اُوناں کیتے ایں بہتر ھے کہ اوہ اک طیوی رکھن ۔ ایدے توں اُودی مراد ایں نہیں سی کہ کائنات دا مرد یا عورت بوہت ساری طیویاں یا شوہر رکھن ایں اک مرد کیتے معمولی گھل ھے کہ اوہ بوہت ساری طیویاں دے بجائے اک ہی طیوی رکھے۔ بھاویں بوہت زیادہ امیر ہون دی بدولت اوہ عورتاں جیڈیاں بوہت زیادہ ویاواں دی بجائے جیناں دا شوہر جیوندا ہوئے اک ہی ویلے وچ اوہ آپنے شوہر دے نال رھن ایں آدم دے شہنشاہ دومیننس دے دے دُور ِ حکومت دے دوران ایں رواج سی۔ نواں عہد نامہ ویاہ دے ایس منصوبے نوں واضح اتے صیحح طور تے بناندا ھے ۔ دنیا دی پیدائش دے ویلے ، آدم اتے حوا اک جسم سان۔ نوے عہد نامے وچ مرد اتے عورتاں نوں ویاہ کرن توں منع کیتا گیا ھے ، نہ ہی مرد اتے نہ ہی عورت نوں ایں اجازت ھے کہ اُودی جیوندہ طیوی یا شوہر ہوئے تاں اوہ دوجا ویاہ کرے۔ یسوع نیں بار بار اک ہی طیوی رکھن دے بارے وچ آکھیا ھے۔ بھاویں اُودی خواہش آدم اتے حوا دی پیدائش ہی دے ویلے توں سی۔

کی تُساں نہیں پڑھیا؟ کہ اوہ جیڈا ابتداء توں مرد اتے عورت پیدا کیتے گئے سان۔ ایس وجہ توں ایں آکھیا گیا کہ مرد آپنے ما پیو نوں چھڈے گا اتے آپنی طیوی دے نال رھوے گی۔ اتے اوہ اک جُسہ ہون گے۔ بس اوہ دو نہیں بلکہ اک جُسہ نیں۔ ایس لئی جینوں رب نیں جُوڑیا اُونوں آدمی وکھ نہ کرے۔ ( متی ۱۹ : ۴ ۔ ۶ )

یہواہ نیں ابتداء توں اک ویلے وچ ہر مرد کیتے اک طیوی بنائی ھے ۔ یہواہ نیں آدم اتے حوا نوں پہلا ویاہ دا ادارہ بنایا اتے اُودی معاشرے دی بناوٹ ایں نہیں سی کہ مرد اتے عورت بوہت سارے ویاہ کرکے اک کُنبے وچ اکٹھے رھن ۔ پرانے عہد نامے دی بوہت ساریاں مثالاں دیندا ھے جہناں نیں ویاہ دے واضح منصوبے نوں وگاڑیا ھے جیویں ابراہام ، داؤد ، سلیمان طیویاں دے وچکار حسد دی بوہت ساریاں مثالاں دیندا ھے جہناں نیں ویاہ دے واضح منصوبے نوں وگاڑیا ھے جیویں ابراہام ، داؤد ، سلیمان طیویاں دے وچکار بوہت ساریاں مثالاں نیں۔ جیڈی مرد اتے عورتاں دی بوہت زیادہ ویاہ اُوناں کُنبیاں وچ ناراضگی دا سبب بنی نیں۔ اک مرد اتے اک عورت اک ہی واری ویاہ کردے نیں اتے اوہ یہواہ دی شریعت توں جُڑے ہوئے نیں۔ نوے عہد نامے دے عقیدیاں دے مطابق اُودے علاوہ ہر شے پاپ ھے۔

ہر آدمی جیدے وچ ابراہام وی شامل ھے جیڈا ایس مسئلے توں تجاوز کر چُکیا ھے کہ ایں اک ہدایت ھے کہ کائنات کیتے ضروری ھے کہ پیوتر رب دی مرضٰ دے لحاظ توں سب نکاہ کرن۔ (ویاہ)

یہواہ پیوتر دا ایں حکم نامہ ھے ایس لحاظ توں اُودی مرضی وی ھے ایس لئی بنی نوع انسان نیں ہمیش توں اُودی پیروی کیتی ۔ اُودی جائز مرضی ھے کہ بنی نوع انسان نوں خودرائے دی اجازت دیتی جاوے ۔ اتے نافرمانی دی وجہ توں ہر اک دل کیتے کائنات دی پیدائش توں ہی قانون لکھے گئے نیں اتے اُونوں دوجے حکم جیڈے اُونوں زبانی موسیٰ دے ذریعے دیتے کئی واری اُونوں توڑ دیتا گیا۔ اُودے نال تورع دی ۶۱۴ عبارتاں نوں وگاڑ دیتا گیا جیڈا موسیٰ نیں اسرائیل نوں دیتی سان۔ یہواہ نیں انسان نوں آزاد مرضی دی قابلیت دیتی ھے کہ اوہ تاعبداری یا غٰر تاعبداری آپنی مرضی توں کرن۔ کِسی وی صدارت وچ بلکہ حکم نامہ یا خُودرائے دا اجازت نامہ یہواہ نیں آپنے ذاتی اقدار توں بنی نوع انسان نوں اُوناں دی مرضی توں کام کرن دی اجازت دیتی ھے اُودے نال نافرمانی دی سزا وی رکھی ھے ، بھاویں بنی نوع انسان دی فطرت گناہ آلودہ اتے صحبت اتے ویاہ ناپاک ھے۔

اک دوجی مثال ہو سکدا ھے کہ ایں سلیمان دی حیاتی توں کُجھ اکٹھا کرے اوہ ایس گھل نوں تسلیم کرنا ھے کہ اُودی ایں بوہت سارے ویاہ اُودا اک خالص چھیچھورا پن سی، دوجے اکھراں وچ ایں پاپ سی کیوں جے ایں خالص منصوبے دے معاملے وچ اک ویاہ دے ادارے مخالف سی، اینج ہی محمد نیں وی لگا تار ایس ادارے نوں خراب کیتا کیوں جے اُودے بوہت سارے ویاہ سان اتے دوجی عورتاں دے نال تعلقات سان، کئی واری اُودی طیویاں اُودے خلاف سازش کردیاں سان۔

اُودی لگاتار ناراضگی دی وجہ ایں ہی سی ، قلعے دی دیوار تے چڑھن دے برابر انت نکلیا کہ اُودی طیویاں دے وچکار سخت جھگڑا ہویا۔ تاں جے ابتدائی طور تے ایں اُودے رشتے وچ کمزوری دا انت سی اتے جیڈا اُودی آپنی گناہ آلودہ رغبت دی وجہ غصہ دلاندا سی۔ شیطانیت دا قبضہ اتے آپنا حجم چلانا ، قرآن مجید اتے احادیث وچ خلاصہ پیدا کردا ھے۔

اسلام وچ عورتاں نال بد سلوکی

جدوں اک عورت کِسی مُسلمان نال ویاہ کردی ہو سکدا ھے اسلامی مُلک آپنے مقام دے بارے وچ پوچھدی ہوئے ۔ اسلامی دستور دے حوالے توں دوبارہ ویاہ لرنا ، اک عورت نوں آپنے سارے جُسے نوں مونڈنا پیندا ھے سوائے اُودے بولاں دے ، ہو سکدا ھے کہ اُونوں آپنے سلایٹروس نوں منڈھوان کیتے پوچھنا پیوئے ایں اسلامی ثقافت دے دستور دے مطابق جوا سی کڑیاں نوں اُوس سُنت نوں پورا کرن کیتے مجبور کیتا جاندا ھے ایدی رپورٹ ریڈرز ڈجسٹ پیش کیتی گئی ھے کہ اوہ افریقہ وچ اک نوجوان ماڈل سی اُونوں مجبور کیتا گیا کہ اوہ آپنے سلائیٹروس نوں کٹے اسلامی شریعت دے مطابق اک نوجوان منڈھے ہون دے ناطے اُونوں پرانے زنگ آلودہ اُسترے دے نال ایں کرنا پیا ۔ ایس افسردہ رواج دے پیچھے کی وجہ ھے ، سادہ طور تے ایں کہ مرداں نوں آپنی اسلامی طیویاں اے اُوپر پورا کنٹرول ھے ۔ ( اُوناں دیاں جائداد ) ایس لئی اوہ کِسی دوجے مرد دے نال جنسی تعلقات قائم کرن دی ہوشیاری نہیں کردی۔ مرد دا کنٹرول ایں اک وطن پرستانہ موضوع ھے ۔ حالانکہ دین وچ اینج دا کُجھ نہیں ھے ، پر ہور ایں کہ اُوناں تے حکومت کردا ھے۔

جے کر اک عورت جیڈی دوجی ثقافت دی ھے مُسلمان نال ویاہ کرے اتے اوہ اسلامی مُلک وچ آپنے مقام نوں قائم رکھن توں رضامند ہوئی ھے اُودے کیتے اُوس مرد نوں چھڈنا بوہت اُوکھا ھے جیس ویلے مرد اُونوں رد کردا ھے یا طلاق دیندا ھے ۔ اوہ اُودے نال اُودی خُوشی وچ اُوس مرد دی جاگیر بن جاندی ھے ۔ جے کر بال ہو جاندے نیں تاں طیویاں نوں حکومت دے آلوں قانونی طور تے شہریت مِل جاندی ھے ۔ بغیر سوچے سمجھے کوئی وی عورت یا اُودے شوہر دے بال ، شوہر اُودے تے حکم چلاندا ھے اتے اوہ واجب الوجود شکستہ دِل دے تحت سارے کُنبے نوں کنٹرول کردا ھے ، ثقافت دے مطابق اک مرد دا آپنی طیوی نال رویہ ڈرامائی طور تے ویاہ دے بعد بوہت ساری صورتاں وچ تبدیلیاں لیاندا ھے اسلام دے حقیقی اصول دے مطابق اوہ ویاہ توں پہلاں دیاں گھلاں نوں ترک کر دیندا ھے ، اتے بھیڑی طراں نال عورت نوں حیراساں کردا ھے ۔ اسلام وچ عورتاں نال ایس طراں دی بد سلوکی دی ہور خبر گیری تاریخ وچ ظاہر کردی ھے کہ مُسلمان اُوناں عورتاں نوں قید وچ کرن گے یا مار دین گے اوہ جیڈے دوبارہ ویاہ کر کے جنسی تعلقات بناندی نیں ۔ جے کر کِسی عورت دی عزت لُٹ لئی جاندی ھے تاں مُسلمان عام طور تے مرد نوں مجرم ٹھہران دی بجائے عورت تے الزام لگاندے نیں ۔ بوہت سارے ملکاں وچ جیڈا اسلامی شرعیت دے تحت نیں ۔ اک عورت جیدی عزت لوٹ لئی جاندی ھے اُونوں اکثر قید کر دیتا جاندا ھے ۔ ۱۹۹۹ ء کی سی این این رپورٹ دے مطابق تین یا چار عورتاں نوں قید کر دیتا گیا۔ ایس لئی کہ اوہ عصمت دری دا شکار سان۔ ایس لئی اوہ اسلامی قانون دے تحت اوہ دو گنا تشدد دا شکار ہو جاندی نیں ایس لحاظ توں عورتاں دوجے درجے دییاں انسان نیں اوہ ڈنگراں دے پیراں دی دُھول دے اتے حتیٰ کے آپنی جاگیر دے برابر نیں ۔ عورتاں دے انسانی حقوق ، دبائے اتے نظر انداز کیتے جا سکدے نیں ؛ ایس قسم دے عمل اتے اک وڈی لعنت ھے اتے مرد جیڈے آپنے آپ نوں وڈا وطن پرستار سمجھدا ھے بڑی نا انصافی کردا ھے۔

جے کر عورت دی اسلامی مُلک وچ عزت لُٹ لئی جاوے اتے ایں کِسی اک تے اتفاقاً ظاہر کردا ھے کہ کوئی وی کُنبہ اُوناں دا مرد نمائندہ اُوس جوان کُڑی نوں لھبے گا جیدی عزت لُٹی گئی ہوئے اتے اُونوں قتل کرن دا حکم دیوے گا۔ اوہ اُوس حکم نوں آپنے کُنبے دی عزت دی بحالی سمجھدا ھے اتے اسلامی معاشرے دے اندر اُوناں دے ناں دی عزت ہوئے ۔ لوک اکثر مرد دے ایس قتل نوں پیرو دے طور تے یاد کردے نیں۔

متحدہ ریاستاں وچ بوہت سارے عزت تے قتل دے واقعات وقوع پذیر ہوئے نیں ۔ اُوس ویلے جدوں اُوس کتاب دی پہلی اشاعت ہوئی ایس وجہ توں مُسلمان آبادی وچ اضافہ ہویا۔ زبردستی توں مُسلماناں نیں اُوناں مُلکاں وچ اضافہ کیتا۔ ویاہ توں پہلاں عورتاں کِسی وی جنسی فعل وچ پکڑی جاندی نیں ۔ حتیٰ کہ اوہ جے کر زبردستی دا وی شکار ہوئی ہوئے قید کر دیتی جاندی ھیں ۔ عورتاں نزدیکی طور تے ہمیش ہی مرتکب ہوئیاں نیں۔ اسلامی معاشرے وچ مرد نوں عزت دیتی جاندی ھے ۔

اُوس ویلے تیکر عورتاں آپنی گھٹ عزت تے ندامت محسوس کردی رھن گی جدوں تیکر اُوناں دی تعلیمات قرآن اتے محمد دے مطابق نیں۔ عورتاں کیتے اُوس طراں دے بے رحمی دے قانون ایں دنیا دے معاشرے وچ کھلم کُھلا الزام ھے اتے ایں ایس گھل نوں وحشیانہ رویے دے طور تے ظاہر کردا ھے ۔

طنزیہ طور تے ایں اک گمراں کر دین آلی عقل ھے ، مُسلمان عزت دے طور تے قتل کرنا اتے قید وچ پان نوں آپنے آپ نوں انصاف دا دعویدار بناندے نیں ، تعحجب ھے عورتاں تے آرٹیکل لکھے گے ۔ اوہ جیڈایاں اسلام تے دھرم رکھدیاں نیں ۔ اوہ جیڈی ایس قسم دے عمل دی تعریف کردیاں نیں۔ تاں جے  بوہت ساری عورتاں جیڈیاں نفسیاتی طور تے لُطف اندوز ہوندیاں نبیں ، یا برداشت کردیاں نیں۔ لعنت اتے قہقے وچ ہون دے باوجود وی اُوناں دی آپنے گھر وچ ہی تعلیم و ترتیب کیتی جاندی ھے ۔ حیاتی گزارن دے ایس طریقے دی صورت وچ اُوناں دے ذہناں نوں صاف کر دیتا جاندا ھے۔

جیس طراں تُرکی دی حکومت اتے اُوناں دے ثقافت اسلامی قبضے وچ ھے ، عورتاں دوبارہ ظلم دی رغبت بنی ہوندی نیں اک آرٹیکل وچ ‘‘ ترکی وچ عورتاں دے قتل دی تعداد ’’ سکائی رائٹس ، اتے ڈائیورین جانز دی رپورٹ،

حال ہی ترکیمیں اک خبراں دی رپورٹ نیں استنبول دیاں گلیاں وچ عورتاں دے قتل تے مرکزی نگاہ کیتی ھے ، چار بالاں دی ماں ن دہاڑے کشادہ گلی وچ بندوق نال ماریا گیا ۔ بھاویں اُودا شوہر گرفتار ہو گیا سی۔

خبراں دی رپورٹ دی شہہ سُرخی ایں سی کہ ‘‘ اک عورت دا اک ہور فعل ’’ کیوں جے اینج دے ماجرے سرِ عام ہو رھے سان ، تُرکی دی انصاف کرن آلی منسٹری دے تحت کہ اُوناں ست سالاں وچ عورتاں دے قتل دا شمار چھلانگ لا کے ۱۴۰۰ فیصد ہو چُکیا ھے ۔ ۲۰۰۲ء وچ ۶۶ عورتاں دا قتل ہویا۔

۲۰۰۹ دے پہلے ست مہنیاں وچ ۹۵۳ تے اُوناں دی تعداد قائم رھی۔

اخبار دے پہلے صحفے نوں ایس سُرخی نین چونکا دیتا۔ اک دوجے اخبار نیں حکومتِ ترکی دے طور تے بیان کیتا ھے، استنبول دی گلیاں وچ دل نوں ہلا دین آلے دستبرداری دے واقعات ہوئے نیں۔ (۲)

چونکا دین آلی زبردستی دی نوی شماریات حال ہی وچ ناروے توں چلائی گئی اتے دوجے بدنام کرن آلے ملکاں چوں وی ایں ہی خبر آئی۔

پولیس رپورٹ دی شماریات دے مطابق ۲۰۰۲ توں۲۰۱۰ وریاں دے وچکار ‘‘ سارے ’’ ۱۸۳ وسلو وچ زبردستی جنسی حملیاں دے تشدد کیس حل ہوئے نیں ناروے نیں غیر مغربی مُسلمان مہاجراں نوں مرکتب کیتا گیا سی۔

۲۰۱۰ اتے ۲۰۱۱ دے وچکار اوسلو وچ زبردستی حملیاں دی تعداد دوگنی ہو گی ھے ۔ ہوٹلاں وچ اینج دے واقعات اُوناں دے مہماناں نوں خبردار کروا دیندے نیں اتے ایذا رسانی دی چین دی طراں خبر دیندے نیں۔ (۳)  ناروے دے سرکاری ٹیلی ویژن نیں اک زبردستی جنسی تشدد دی شکار دا انٹرویو کیتا۔ جینے دسیا کہ زبردستی جنسی تشدد کرن آلے نیں اُوس عورت نوں آکھیا کہ اُودا دین اُونوں اجازت دیندا ھے کہ اوہ اُوس عورت نال زبردستی جنسی تشدد کرے ۔ اسلام دے مطابق ہو سکدا ھے کہ اوہ آپنی نظراں وچ بے قصور ہوئے۔ جدوں کہ عورتاں ورغلان آلی تسلیم کیتی جاندی نیں۔ اتے مرد اُونوں شرمندگی خیال کردے نیں۔ اُودے نال ہی اوہ آپنے نفس تے قابو نہ پان دی کمی توں جبراً تاوان نہیں دیندے۔ جے کر شریعتی ثقافت وچ اک عورت زبردستی ہوندی سی۔ تاں اُودے تے الزام بدکار یا زناکار ہون دا لگایا جاندا ہوئے گا اتے اُونوں مارن کیتے یا قتل کرن کیتے قید وچ پا دیتا جاندا سی۔ ایں کام مشرقی قوماں وچ داخل ہو چُکیا ھے۔

۲۰۱۰ وچ عزت دے ناں تے یو کے وچ ہون آلے ۴۷ فیصد حصہ توں اُوپر ننیں ۔ پچھلے ورے وچ زیادہ تر ۳ ہزار شمار کیتا گیا ۔ ایں یورپ دے مُسلماناں وچ ایں کام بوہت ودھہ چُکیا ھے۔

سنجیدہ تصادم لابدی طور تے وقوع پذیر ہون گے۔ مسیحی اتے مُسلمان ثقافت دے وچکار ایں تصادم اک واری فیر گرم ہوندے نیں۔

طلاق دی  شریعت

قرآن نیں ایں مُسلمان مرداں کیتے آسانی رکھی ھے اوہ آپنی طیویاں نوں کِسی وی وجہ دا انتخاب کرکے طلاق دے سکدے نیں۔ قرآن دی اک سورۃ وچ لکھیا ھے ۔ ‘‘ اتے جے کر تُساں اک طیوی نوں دوجے کیتے تبدیل کرنا چاھندے اوہ اتے جے کر اُوناں وچ اک بدلے پیسے دینا چاھندے ہو۔ ( تاں جے ایں چنگا ھے ) تاں اُودے بدلے وچ کُجھ نہ لو۔ ’’ ( قرآن ۴ : ۲۰ ) ایں صرف طلاق دی شرط ھے تاں دوجا اک کوئی قیمتی تحفہ یا پیسے واپس نہیں لے سکدا۔ اسلامی شریعت وچ اک عورت نوں آپنے شوہر نوں طلاق دینا ایں منع ھے۔ حقیقت وچ ہو سکدا ھے اُونوں طلاق دین دی اجازت ہوئے، پر سراسر اُونوں ایس صورت نوں تسلیم کرن دی قوت نہیں ھے ۔ البتہ اک مرد آپنے کُنبے نوں اکٹھا رکھن کیتے اخیری واری آکھ دے اتے اُودے کول سارے موضوع نوں اتے سارے مسائل نوں کنٹرول کرن دا پورا اختیار ہوندا ھے ایسے ہی طراں جے کر اوہ فیصلہ کردا ھے کہ اُونوں دوجی طیوی چاہی دی ایں۔ ، ہو سکدا ھے کہ اُوس نیں معاملہ آپنی طیوی یا طیویاں دے نال بیان کیتا ہوئے پر جیڈا کُجھ وی ہوئے اوہ نہیں آکھدا۔ اُوس ویلے اک مرد دے کول بلا شرکت طلاق دے طریقہ عمل دے سارے مسائل دا حق ہوندا ھے۔ مُسلمان مرد کئی واری آپنی بوڑھی طیویاں نوں جوان طیویاں بدلن کیتے طلاق دا انتخاب کردے نیں۔ ایس چال دے ذریعے توں اوہ آپنی طیویاں دی تعداد نوں قائم رکھن کیتے جیدی معیار قرآنِ مجید وچ چار ٹھہرائی ھے قابل ہو جاندے نیں۔ مُسلمان مرد نوں صرف ‘‘ میں تینوں طلاق دینا ہاں ’’ تین واری آکھن دی لوڑ ھے اتے طلاق ہو جاندی ھے مُسلمان عورتاں دے کول اسلامی قانون دے تحت کوئی وی جابر سیکورٹی نہیں ہوندی۔ اک دم توں ہو سکدا ھے ۔ پہلی طیوی آپنے کُنبے دی حیاتی نوں خُوبصورتی بنائے۔ اُودا شوہر ہو سکدا ھے کہ اوہ آپنی فرصت وچ ایں فیصلہ کرے اُودی تھاں اک جوان طیوی نوں تبدیل کرن دا جیڈی بوہت سوھنی عورت ہوئے۔ عورتاں دے نال بوہت گھٹیا سلوک کیتا جاندا ھے۔ جیویں حٰوان ، وصول ، یا جاگیر اُودے فرق وچ کلامِ مقدس مسیحی عورت دی بوہت طرفداری کردا ھے ۔ یسوع مسیح نیں طلاق نوں روکن کیتے بوہت سخت اکھر بولے۔ یسوع نیں آکھیا ‘‘ اُوناں نیں اُونوں آکھیا فیر موسیٰ نیں کیوں حکم دیتا کہ طلاق نامہ دے کے چھڈ دیتی جاوے؟ اُونے اُونوں آکھیا کہ موسیٰ نیں تہاڑی سخت دلی دے سبب توں تہانوں آپنی طیویاں چھڈ دین دی اجازت دیتی پر ابتداء توں نہیں سی میں تہانوں آکھدا ہاں کہ جیڈا کوئی آپنی طیوی نوں حرامکاری دے سیوا اتے ہور سبب توں چھڈ دیوے اتے دوجی نال ویاہ کرے اوہ زنا کردا ھے اتے جیڈا کوئی چھڈی ہوئی نال ویاہ کرے اوہ وی زنا کردا ھے ۔ (متی ۱۹ : ۶ ۔ ۹ )

محمد دی تعلیمات یسوع دے کلام نوں مکمل طور تے رد کردی ھے ۔ شریعت دے تحت ، صرف جیوندے رھنا یہودی دھرم وچ طلاق دے بارے وچ واقعات وقوع ہوندے نیں آپنے ویائے ورے ساتھی دے زنا کرن کیتے سونپیا ایں عام ھے ، عبرانیاں وچ زناکاری دی وسعت عام ھے اتے عام طور تے جسمانی جنسی تعلقات حد توں گذر چُکے نیں۔ پرانے معاہدے دی طراں نواں عہد مرد یا عورت نوں طلاق اشتتعال دیندا ھے۔ جے کت میاں اتے طیوی موجودہ طور تے حیاتی گزارن وچ وچ اوکھا ہوئے تاں اوہ اک دوجے نوں طلاق دے سکدے نیں۔ بعض ویلے اسلام اینج طلاق کیتے اختلاف کردا ھے جیڈا آپنی طیوی نوں تبدیل کرن دا ارمان کردا ھے ؛ کئی واری ایں کہ اوہ آپنی بُڈھی طیوی دی تھاں نوجوان طیوی نوں لے آندا ھے۔ اسلامی شریعت دے تحت ، ‘‘ لعنت اتے بدکاری ہمیش طلاق کیتے اشتعال انگیز رھی ھے ۔ مُسلمان عورت دے کول اُونوں آپنے دل اتے ذہن دی کوئی سیکورٹی نہیں ۔’’ اک مرد کیتے لوکوں ایس گھل نوں دھرانا  بوہت سادہ اتے آسان ھے۔ ‘‘ میں طلاق دیندا ہاں۔ ’’ ‘‘ میں تینوں طلاق دیندا ہاں۔’’ اک واری ایناں بیاناں نوں دہرا دیتا جاوے تاں طلاق واجب ہو جاندی ھے۔ ایس فیصلے وچ عورت کُجھ نہیں آکھ سکدی ۔ محمد نیں آپی ایس گھل دا بیان کیتا ھے کہ ‘‘ اک عورت اک مرد دی غلام یا قیدی ھے۔ ’’ (۴)

ہور ایں؛ چن دیوتا اُونوں صُلح دی ایس تحریک کیتے مخالفت کردا ھے قرآن مجید دے ایں فرض کیتے گئے اکھراں دے ذرائع توں قرآن ۲ : ۲۳۰ ‘‘ اتے جے کر اُونے اُونوں طلاق دے دیتی ھے۔

(تین واری ) تاں اوہ شرعی طور تے اُودی طیوی نہیں ھے اُودے بعد اوہ کِسی دوجے نال ویاہ کر سکدی ھیں۔ محمد دوجیاں حدیثاں وچ نکھیڑ کے بیان کردا ھے ۔ اُونے سیکھیا کہ طلاق یافتہ عورت ایس گھل دا دوجے ویاہ توں پہلاں دا یقین کر لے کہ اوہ مرد دے کول صُلح دے بعد دوبارہ جا سکدی ھے ایں نا مکمل تعلیم توریت دی تعلیم توں بوہت آڈڈھی ھے ۔ کہ اک واری دوبارہ ویاہ دے بعد دوبارہ ویاہ دے بعد مرد یا عورت آپنے پہلے شوہر یا طیوی دے کولدوبارہ واپس نہیں جا سکدے۔ محمد آپنی کم علمی نوں ظاہر کردا ھے۔ اک واری اوہ آپنے صحفے دے علم توں اُودی مطابقت کردا ھے۔

سوال ایں پیدا ہوندا ھے کہ محمد کیویں یہودی اتے مسیحی صحیفیاں نوں غلطیاں نال بھریا ہویا آکھدا ھے۔ جدوں کہ اوہ آپنے صحیفے دی آپی تصدیق نہیں کر سکدا؟ محمد اک ان پڑھ شخص سی اوہ دوجیاں دے خیالات نوں سُن کے اُوناں اُوتے تکیہ سی۔ کوئی وی پڑھیا لکھیا شخص اینج دے آدمی تے کیوں تکیہ کرے گا لگاتار توریت دی تردید کر رھیا ھے !

ایں بالکل واضح ھے محمد آپی دا دعویدار نبی سی۔ اوہ اک پاگل اتے نفسیاتی شخص سی جیڈا صرف شریعت دے متعلق تھوڑا جیا جاندا سی اتے اوہ جیڈے اُودے پیروی کر دے سان احمق سان۔ اتے ایں اینج دی دستکاری کیتے آسان نشانہ سی ۔

محمد دی جنسی شہوت

محمد آپنی بہو نال ویاہ کردا ھے

اسلامی تاریخ دے مطابق ، زید زینب دی کہانی بوہت زیادہ مشہور سی ۔ زید محمد دا منہ بولا پُتر سی۔ محمد دے پُتراں وچوں اسلام چیں پہلا منہ بولا پُتر سی۔ جدوں اوہ ویاہ دے قابل ہو گیا تاں محمد نیں اُودی کزن زینب نال اُودا ویاہ کر دیتا۔ زینب اعلیٰ درجے دی عورت سی اتے زید رہا کردہ غلام سی۔ زینب نیں نوجوان زید دے نال ویاہ کرن دی محمد دی ایس تجویز نوں رد کر دیتا سی۔ معقول طور تے محمد تے ایس مسئلے کیتے اک نوی وحی نازل ہوئی اتے ایں کہ زینب دھرم دار خاتون سی جدوں اللہ اتے اُودے پیغمبر نیں ایس تعلقات دا فیصلہ کیتا۔ (اُوناں کیتے ) کہ اُوناں نوں دعویٰ کرنا چاہی دا ایں۔ کوئی وی اُوناں دے تعلقات دے بارے وچ کُجھ آکھے تاں اوہ اللہ توں اتے اُودے پیغمبر توں باغی ھے دراصل اوہ ایس غلطی نوں عیاں کردا ھے ( قرآن ۳۳:۳۶) ایس نوی وحی دی وجہ توں زینب نوں زید دے نال زبردستی کرنی پئی ۔ اُودے بعد محمد آپنے منہ بولے پُتر زید دے گھر گیا تاں اُوس نیں اُوس واقعہ نوں ویکھیا کہ زینب آپنے رات دے پان آلے لیڑیاں وچ ملبوس آپنے جنسی حواس نوں صاف کر رہی ھے ۔اتے اُودیے سوھنے پن نیں اُونوں فریفتہ کر دیتا۔ ڈاکٹر ماکھیل اونوں لگاتار شمار کردا ھے کہ زینب نیں اُونوں اندر آن کیتے آکھیا تاں محمد نیں منع کیتا اتے اوہ اُوچی آواز نال ایں آکھدا ہویا چلا گیا کہ ‘‘ اللہ دی تعریف ہوئے جیڈا دںلاں نوں تبدیل کردا ھے ۔ جدوں زید گھر آیا تاں زینب نیں اُونوں محمد دی آمد دا دسیا اتے ایں وی دسیا کہ اُونوں کی آکھیا سی ؟ زید محمد دے گھر گیا اتے اُودے کولوں پوچھیا ‘‘ کی مینوں زینب نوں طلاق دینی ہوئے گی۔’’؟ کہ اوہ تہاڑی طیوی دے طور تے مقرر ہوئے ۔ ’’ محمد نیں جواب دیتا اُودے بعد زینب نال محمد نیں شوہر دے طور تے برتاؤ کیتا۔ زید غصے ہویا اتے اُونے اُودی عزت نہ کیتی اتے اُونوں آپنی طیوی دے طور تے ہور زیادہ نہ رکھ سکیا، ایس لئی اُونے اُونوں طلاق دے دیتی ۔ (۵) محمد دونہویں پاسیوں مُشکل وچ پےگیا سا۔ اُودی شہوت پرستی نیں زینب نوں حوس دا نشانہ بنایا۔ تاں جے اُودے نال منگنی ناجائز سی۔ اچانک محمد نوں آپنے کُنبے دی آتما ملی اوہ جبرائیل اُوس پیغام دی پیروی کردا ھے:

اتے جدوں توں اُونوں آکھدا اوہ جیڈا جیدی اللہ طرفداری کردا ھے اتے تاں کِسی جلدی چیں آکھدا اتے اُوس عطا کرن آلے دی طرفداری نوں بیان کردا کہ اوہ اتے اُودی طیوی اللہ توں ڈردے رھے اتے توں آکھنا جیدا ذہن بند ھے اتے جینوں اللہ روشن کردا ھے ۔ اتے توں آکھنا ساری مخلوق اللہ کولوں ڈر دی ھے اتے اللہ ہی سب توں بہتر ھے۔ اتے توں آکھنا کہ اُونوں ڈرنا چاہی دا ایں۔ ایس لئی جدوں زید زینب نوں طلاق دین کیتے کُجھ ضروری کام سر انجام دے رھیا سی۔ اُونے آکھیا کہ اسی اُونوں تہاڑے نال ویاہ کیتے دے دیتا ھے۔ ایس توں پہلاں کہ ایں دھرم داراں کیتے اُوناں دے منہ بولے پُتراں دیاں طیویاں دی عزت کرن وچ کوئی پاپ نہیں ھے۔ پر بعد وچ اُوناں نیں طلاق دین کیتے کُجھ ضروری کام سر انجام دیتا اللہ دے حکماں نوں پورا کرنا ضروری ھے۔ (قرآن ۳۳: ۳۷ )

کیس طراں ممکن ہو سکدا ھے کہ محمد تے بروقت زینب نال نسبت رکھن اتے اُودے نال آپنی خواہش نوں پورا کرن کیتے وحی دا نزول ہویا۔ جدوں اُودی طیوی عائشہ نوں ایس نوے ویاہ دے متعلق سُنیا ۔ اُونے فرمایا ‘‘ کہ میں آپی اللہ نوں ویکھدی ہاں جیڈا جلدی نال تہاڑے ارمان نوں پورا کردا ھے۔ ’’ (۶)حتیٰ کہ عائشہ محمد دی نیت تے مشکوک رویے دا اظہار کردی سی۔

محمد نیں موسیٰ دی شریعت دے دس حکماں نوں توڑ دیتا سی ‘‘ توں آپنی پڑوسی دی طیوی دا لالچ نہ کرنا۔’’ ( خروج ۲۰ : ۱۷ )

ایں واضح طور تے بیان کردا ھے کہ محمد دی وحی صرف آپنے آلوں سی، یا ایں شیطانی آتماواں کولوں راہنمائی لیندا سی۔

داؤد بادشاہ  دا وی بالکل شہوت پرستی دا اینج دا ہی تجربہ سی جدوں اُونے دوجے آدمی دی طیوی نال شہوت کیتی اک دن جدوں داؤد  آپنے بالا خانے تے کھڑا سی ۔ واقعہ ویکھن نوں ایں ملیا کہ اک عورت جیدا ناں بیت سبع سی۔ اوہ آپنے گھر دی چھت تے نہا رہی سی؛ اُونے آپنے ہوائے نفیس توں اتے پرجوش طریقے نال اُودی آرزو کیتی  اُونے ممکن طور تے جیس طراں باز نوں چمڑے دی چڑیا ویکھا کے بلاندے نیں جدوں اوہ دور ہوندا ھے اُونے وی بیت سبع نوں آپنے گھر وچ اُونج ہی بلایا اتے اُودے نال بدکاری کیتی اوہ حتی اوریاہ دی طیوی سی۔ جیدا اُودے شاہی سپہ سالاراں وچوں اک سی داؤد دے شمار کردہ پاپ تے ناتن نبی نیں روح القدس دی راہنمائی توں براہ راست اُودا سامنا کیتا اتے داؤد نیں آپنی غلطی نوں منیا اتے وڈے دُکھ دے نال اُودی پیشیمانی ظاہر کیتی۔ ( سموئیل ۱۳ : ۱۲ ) محمد دے رویے دے بارے وچ کی آکھدے اوہ؟ جے کر اُودے پاپاں کیتے اُودے تے ملامت کیتی گئی سی ، یا جے کر کِسے نوں وی اُودی حکمرانی تے شک سی۔ محمد نیں اُوناں نوں قتل کر دیتا ہوئے گا اتے اوہ ذرا وی پیشیمان نہ ہویا ہوئے گا ! محمد اوہ آدمی سی جینے ہو سکدا ھے کِدی وی آپنی تحمل مزاجی تے دُرستی نہ ہوئی ہوئے۔ جیویں کِدی وی یہودیاں ، مسیحیاں ، یا مُسلماناں نیں تنبیہ نہیں کیتی۔ اُونے کِسی نوں مارن دے ذریعے نال اپنی بحث نوں اپنایا ، جیس کِسی نیں وی محمد نوں حاکم ہون دے طور تے اُودی حکمرانی تے سوال اُٹھایا ایں اُودی طیوی عائشہ کیتے بڑی حیران کن گھل سی ، اُودی محمد دے نال بحث تے اُونوں نہیں ماریا گیا سی۔

جے کر ایں ایتھے داؤد دی حیاتی دے وچکار بڑا فرق ویکھائی دیندا ھے اوہ بعد وچ وی آپنے پاپاں تے کِدی پشیمان نہیں ہویا بلکہ مادہ طور تے اوہ ایس گھل دا دعویٰ کر دیندا سی ۔ کہ اُودے تے اللہ دے آلوں نوی وحی نازل ہوئی ھے اُودے ایس وحشیانہ رویے نوں مُعاف کر دیتا ھے تاں ایں حیران کن گھل ھے کہ کی محمد دی گناہ آلودہ حیاتی تے آتما حکم چلاندی ھے۔ ایں آپنے آپی دے ایجاد کردہ الہیٰ مکاشفے دا دعویدار سی، کی محمد آپنی فطرت نوں آپنی آتما دے ذرائع توں ذلیل کر سکدا سی ، اوہ جبرائیل دی راہنمائی دا جھوٹا دعویٰ کردا سی۔ بائبل دے الہام یہواہ اینوں واضح کرنا ھے کہ اوہ ضرور سزا پان گئے اوہ اینج دے ظالمانہ رویے دی سرزنش کردا ھے۔ حتیٰ کہ داؤد بھاویں اسرائیل دا مسحٰ کردہ بادشاہ سی۔ پر فیر وی رب نیں اُودی سرزنش کیتی۔ تاں محمد نیں آپنی دُرستگی کیوں نہیں کیتی سی۔ یا کیوں نہیں آپنی آتما نوں اوس طراں دی راہنمائی کرن توں ملامت کیتی سی۔؟ ظاہر ھے کہ محمد دی انگلیاں دے نشان اتے اُودے کُنبے دی شیطانی آتما، قرآن دے صحیفیاں تے اُودی لازوال مہر ھے کی محمد اک پیڈوفیلی سی۔

سب توں وڈا محمد دی بدکاری دا ثبوت اُودی چھ ورے دی کڑی دے نال ویاہ نوں ثابت کردا ھے اُودا ناں عائشہ سی۔ محمد دی عمر ۵۳ ورے دے قریب سی۔ جدوں اُونوں دُلہن بالکڑی دے نال آپنی منگنی دے بعد وچ ۹ ورے دی عمر وچ عائشہ نوں پورے طور تے محمد دے ویاہ وچ دے دیتا گیا۔ اُودے شمار وچ حدیث بیان کردی ھے :

عائشہ توں روایت ھے ۔  ۔ ۔ ۔ میری ماں اُم رومان میرے کول اُوس ویلے آئی جدوں میں آپنی سہلیاں دے نال کھیل رہی سی جھوم رھی سی اُونے مینوں پھڑیا اتے میں اُودے کول گئی ایں جانے بغیر کہ اوہ میرے توں کی چاھندی ھے کہ میں کراں۔ اُونے ہتھ توں پھڑیا اتے مینوں گھر دے دروازے وچ کھڑا کر دیتا۔ اُوس ویلے میرا ساہ پُھلیا ہو یا سی۔ اتے جدوں میرا ساہ بحال ہویا اُونے تھوڑا جیا پانی لیا اتے میرے چہرے نوں صاف کیتا اتے میرے سر نوں وی ملیا۔ فیر اوہ مینوں گھر وچ لے گئی ، غیر متوقع طور تے اللہ دے رُسول دوپہر توں پہلاں میرے کول آئے اتے میری ماں نیں مینوں اُودے حوالے کر دیتا اتے اُوس ویلے میں ۹ ورے دی اک کڑی سی۔ (۷)

بلوغت دی عمر توں پہلاں ہی ، اک نکے بال دے نال پیغمبر محمد ہم بستری کردا ھے ۔ ایں اُودی نِکی عمر دی زندہ دِل تصویر ھے۔ جیڈی اک حدیث وچ بیان کیتی گئی ھے : میں محمد دی موجودگی چ گڑیا نال کھیلل دی ہوندی سی اتے میری سہلیاں وی میرے نال کھیلدیاں ہوندیاں سان۔ جدوں اللہ دے رُسول میری قیام دی تھاں وچ داخل ہوندے یا ورتدے ، اوہ آپنے آپ نوں لُخا لیندی سی۔ پر نبی اُونوں بلاندے سان کہ اوہ میرے نال کھیلے اوہ گڑیاں دے نال یا اینج دییاں تصویراں دے نال کھیلن توں منع کردا سی۔ پر عائشہ نوں اُودے نال کھیلن دی اجازت سی ، اُوس ویلے اوہ نِکی کڑی سی۔ ہلی تیکر اوہ بلوغت دی عمر وچ نہیں اپڑی سی۔ (۸)

تُساں تصور کروں کہ پیغمبر محمد ۵۳ ورے وچ اک معصوم بالکڑی دے نال جنسی ملاپ کر رھیا سی جیڈی آپنی گڑیا نال کھیلدی سی محمد نیں دوجے دینی عبادت دے راہنماؤاں نوں وی ایس صف بندی وچ شامل کیتا جیڈا ایس طراں دے جنسی میلاپ نال جڑے ہوئے۔ جیناں دیاں مشقاں بائبل مقدس وچ نہیں کیتی جاندی۔ ایں حٰران کُن گھل ھے دنیا دے سارے مرد  مُسلمان محمد دی صدیاں توں عزت اتے اطاعت کردے نیں ، بوہت سارے مُلکاں وچ بُڈھے مُسلمان مرد اکثر قانونی طور تے ہلی بلوغت وچ اپڑن توں پہلاں جوان کڑیاں نال ویاہ کردے نیں۔ اسلامی شریعت جوان کڑیاں نوں ایس طراں نال ویاہ کرن دی اجازت دیندی نیں۔ (۹) جیدی نیو اُوناں دا آپنا گناہ آلودہ کردار دا نمونہ ھے۔ جینوں ایں مرد نو عمر بالکڑیاں دے نال دُکھ دین نوں چُندے نیں اتے اُوناں نوں ذہنی طور تے اُوناں دی حٰاتی وچ خوفزدہ کردے نیں۔

انگلینڈ وچ مُسلماناں دی آبادی بوہت وڈی ایس گھل توں بے نقاب ہو رہے نیں۔ کہ طلاق دا قانون اُوناں لوکاں کیتے ھے ۔ جیڈے اسلامی دھرم دے پیروکار نیں باقی سوال ایں رہ جاندا ھے کہ کی دوجے قانون اگے چل کے اسلامی انصاف دی ایس تعلیم دی صورت نوں بدل دین گے اتے ایس قسم دے جنسی ملاپ توں احتراز کرن گے؟ کی پیڈوفلیا وی مُسلماناں نوں اجازت دین گے۔ کی اوہ آپنے شریعی قانون صوبیاں وچ رائج کرن گے کہ مُسلمان آبادی کیتے ایں ہی مطلب ھے؟ کی سیاست مُسلماناں دے اُوس وہم دے عوامل نوں بند یا دُرست کرے گی ، کہ اوہ آپنی عام شریعی وراثت دے ماتحت ہون گے؟ محمد دی بالکڑی نال ویاہ نوں اسلامی طور تے قبول کرنا ، اُودی آپنی مرضی نال متفق ہون دی نیو عرب دے قبیلے بدوؤں وچ پائے جاندی ھے ۔ ایس طراں دے دائرے دی شکل دونہویں پاسیوں مُشکل پیدا کردی ھے ۔ ایس ویلے عرب دے بوہت سارے قبیلیاں دے راہنماؤاں دیاں جوان دھیاں اتے بہناں سان، تاں محمد نیں اُوناں وچوں اک دے نال ویاہ کیوں نہیں کیتا سی؟ جیڈا بالکل واضح ثبوت دیندا ھے۔

محمد دی اُوناں نال آزاد زبردستی جنسی ارمان اُونوں شریک کردا ھے پیڈوفیلیا وچ زیادہ تر نفس پروری بدل جاوے۔

حقیقی طور تے کِسی وی موجودہ عدالت دا قانون ، محمد دی غلطی نوں پیڈوفیلی دے طور تے بیان کرے گا ، محمد دا عورتاں دی مذمت دے متعلق محمد دا بیان رد نہیں کیتا جا سکدا۔

جد کہ بائبل مقدس نیں عورتاں نوں مرداں دے برابر حقوق دیتے نیں۔ پر قرآن ایس گھل نوں رد کردا ھے ، اُوناں دے رتبے نوں ڈنگراں ، یا زمین دی وصول دے برابر درجہ دیندا ھے ۔ محمد دا سماج دے مخالف رویہ عورتاں دے حق دے متعلق انصاف توں محرومی دا اک نمونہ ھے اتے خاص طور تے نوجوان کڑیاں دے متعلق ۔ اُودا بیان عورتاں نوں مارن دی مُعافی دا ثبوت ھے ، اُونوں نفسی ایذارسائی دی درجہ بندی کرنی چاہی دی ایں۔ ایں صرف عورتاں کیتے نہیں ہونا چاہیے دا سی۔ بلکہ اُوناں کیتے وی جیڈے اُودی غلط تعلیمات وچ پھنسے ہوئے نیں۔

محمد اک ہور ظالم آدمی سی۔ اُونے تلوار دے ذریعے توں تھوڑے جے انسانی حقوق دی خاطر جبراً دین نوں کھیلاریاں سی۔ خاص طور تے عورتاں کیتے۔



مخفف سی

قرآن کیتےازروئےمتن مواد

محمد دی موت ( ۶۳۲ ء )

کوئی وی مکمل قرآن محمد دی موت دے  ۱۵۰ ورے تیکر نہیں سی ۔ (ویکھو تھلے ٹاپ کاپی)

اُبوبکر ( پہلا خلیفہ )

اُونے زیدبن طابت نوں قرآن دیاں سورتاں کھجور دے پتیاں دے حصیاں ، چٹے پتھراں ، چمڑے ٹوٹیاں ، نکے بورڈاں دے ذریعے لوکاں دے دلاں تے جیڈا کُجھ لکھیا ہویا ھے اُوناں دے ذریعے ،جیڈا کُجھ موڑھے دیاں ہڈیاں تے لکھیا ھے اُوناں دے ذریعے ، پسلیاں دیاں ہڈیاں دے ذریعے اتے آڈڈھے دوجے وسائل توں اکٹھا کرن کیتے آکھیا ۔

عثمان ( ۶۵۰ ء )

اُونے چار دوبارہ توں آراستہ کرن آلے لوکاں نوں حکم دیتا کہ اُودی تجدید کرن، ترمیم کرن اتے قرآن دے متن نوں اصلی قریش دے متن الخط وچ لکھن فیر اُونے ایس متن نوں پورے عرب وچ تقسیم کر دیتا اتے جینے وی پہلاں دے متن موجود سان اُوناں نوں برباد کر دیتا۔

ٹاپ کاپی اتے سمر قند دے نسخہ جات

مسلمان دعویٰ کردے نیں کہ ایں نسخہ جات عثمان دے ابتدائی نسخے نیں ۔ ایں گھل ناممکن نظر آندی ھے کیوں جے اُوناں دا متن کوفی رسم الخط وچ لکھیا گیا ھے جیڈا کہ عثمان دی موت دے ۱۰۰ ورے بعد تیکر استعمال نہیں ہوندا سی۔ کوئی وی مکمل قرآن دا متن محمد دی موت دے ۱۵۰ سو ورے بعد تیکر موجود نہیں سی ۔ تمام تر نسخہ جات شہادتاں دے نال اتے قرآن دے ترجمے دی تاریخ دے نال کوئی وی مُسلمان یقین نال نہیں آکھ سکدا کہ کیڈی سورۃ نوں محمد نیں آپی بیان کیتا ھے۔

آڈڈھے متن عثمان نیں بین کر دیتے  ( برباد کر دیتے  یا لُکا دیتے ۔)

ابتدائی تعلیمات

۔  ۔ ابن مسعود (جیدی محمد بوہت زیادہ تعریف کردا سی کہ ایں سب توں زیادہ چنگا قرآن پڑھدا ھے۔)

۔  ۔ ابن کعب ( اایدی وی نبی بوہت زیادہ تعریف کردا سی کہ ایں وی بوہت چنگا پڑھدا ھے)

۔  ۔ حفصہ ( نبی دی بیوی : ایدے متن نوں مروان نیں اُودی موت دے بعد برباد کر دیتا )

۔  ۔ عائشہ ( نبی دی اک دوجی بیوی )

۔ ۔ علی

۔  ۔ ابن عباس

۔  ۔ ابو موسیٰ

۔  ۔ انس بی ملک

۔  ۔ عمر

۔  ۔ زید بی طابت

۔   ۔ ابن از ۔ زبیر

۔  ۔ابن امر

۔  ۔ سالم

۔  ۔ اُمہ سلمیٰ

۔  ۔ عبید عمر

ثانوی تعلیمات

۔  ۔ الہ اسود

۔  ۔ انکمہ

۔  ۔ حیتن

۔  ۔ سید بی خیبر

۔  ۔ طلحہ

۔  ۔ مجاہد

۔  ۔ عطا بی ابی رابعہ

۔  ۔الر بی بی خطائم


۔  ۔ جعفر از سعاد

۔  ۔ الحارث بی سعود

۔  ۔ بوہت ساری بےناں  تعلیمات



(۱) مائیکل ورنر دی وے آف دی شامین ( این ۔ وائے ۔ ، ہارپر اینڈ روپبلشرز ، ۱۹۸۰ء ) ، ۲۵ ۔

(۲) تخفیف ۔ ، ۵۴ ۔

(۳) مریسیا الائیڈ ، شامانیزم: آرکیک ٹیکنیکسآف آکیسٹیسی ، ٹرانس ۔ بیلاڈآر۔ٹراسک (این ۔ پی۔ ، پرنسٹن یونیورسٹی پریس ، ۱۹۶۴ء ) ۔ ۵۶ ۔

(۴) ایف جے گیلن اینڈ بالا دی وِن سپنسر ، نیٹیف ٹرائبس آف سنٹرل آسٹریلیاء ، لندن ، این ۔ پی ۔ ، ۱۸۹۹ء ) ۔۴۸۴ ؛ کورٹِڈاِن مریشیاء الائیڈ شامانیزم ، ۵۷۔

(۵) اِیچ۔لنگ روتھ ، دی نیٹیف آف ساراوِک اینڈ برٹش نارتھ بورنیو بیسڈ چیفلی آن دی ماس ۔ آف دی لیٹ ہیوج بروک لاء ، والیم ۔ ۱ (لندن : این ۔ پی ۔ : این ۔ ڈی۔) کورڈیڈاِن الائیڈ ، شامانیزم ، ۵۷۔

(۶)نُڈرسُموسن، انٹیلیکچول کلچر آف دی اِیگلولِک ایسکیموس، ٹرانس ولیم وارسڈ (کوپن ہیگن : این ۔ پی ۔ ، ۱۹۳۰ء) ۱۱۲ ۔ ۱۳ : کورڈیڈاِن الائیڈ ، شامانیزم ،۵۷۔

(۷) الائیڈ ، شامانیزم ، ۶۰ ۔ (۸) رابرٹ پین ، ہسٹری آف اسلام ( این ۔ وائے ۔ : ڈور سیٹ پریس ، ۱۹۹۰ء) ، ۱۰۔۱۱ ۔

(۹) الطبری ، ہسٹری ، والیم ۶ : ۷۵ ۔

(۱۰) تخفیف

(۱۱) البخاری ، حدیث والیم۔۴، نمبر۔ ۳۲۰۷ : ۱۸۵؛ والیم ۔ ۹ ، نمبر ۲۳۷ ۔ ۷۵۱۷ ، والیم ۔ ۲ ، نمبر ۶۳ ۔ ۲۶۲ : ۱۶۳۶ ؛ والیم ۱ ، نمبر ۔ ۳۴۹ : ۱۳۰

(۱۲) الطبری ، تاریخ ، والیم ۔ ۶ : ۷۸

(۱۳) ہارنر ، وے آف دی شامان ، ۵۵

(۱۴) الائیڈ ، شامانیزم ، ۵۸ ۔ ۵۹

(۱۵) ولیم تُھل بِٹزر ‘‘ لی میجی شین اسوسمیکس ، لرز کونسیپشن دیو مونڈی ، دی ، لامے، ایت

دی لاوئیے، ‘‘ جے ایس اے ، ۲۲ (۱۹۳۰) : ۷۸ : دی ہدُن پریٹس آف گرین لینڈ ( اینگاکُٹ ) ’’۔ ورہنڈلیجن دئیس ۳۶ انٹرنیشنل امریکنیصٹنکونگیس ، پی ٹی ۲ (۱۹۰۸ء) : ۴۵۴؛ کوٹڑ اِن الائیڈ ، شامانیزم ، ۵۸ ۔ ۹ (۱۶) تھل بٹزر ، ‘‘ دی ہتھن پریسٹیس ، ۴۵۴ ؛ کوٹڈ اِن الائیڈ، شامانیزم ، ۵۹

(۱۷) ہارنر ، وے آف دی شامان ، ۵۱

(۱۸) الائیڈ ، شامانیزم ، ۵۱

(۱۹) تخفیف۔، ۱۰۱

(۲۰) البخاری ، حدیث ، والیم ۔ ۱ نمبر ۳ : ۵

(۲۱) تخفیف

(۲۲) الطبری ، ہسٹری ، والیم ۔ ۶ : ۶۹

(۲۳) تخفیف

(۲۴) تخفیف ۔ ، ۷۲

(۲۵) میتھیو سٹرلنگ ، ‘‘ جیو اور شامانیزم، ’’ پروسیڈنگز آف دی امریکن فِلور سوفیکل سوسائٹی ، ۵۷ (۱۹۳۳ء) : ۱۳۷ ۔ ۴۵ ؛ کوٹڈ اِن الائیڈ ، شامانیزم ، ۸۴

(۲۶) ڈاکٹر لابل مِکھیل ، اسلام محمد اتے قرآن : دستاویزی تجزیات (این ۔ بی : این ۔ پی ، ۱۹۹۶ء) ، ۱۴ (۲۷) البخاری ، حدیث ، والیم ۳ ، نمبر ۔ ۲۶۶۱ : ۳۳۶۔

(۲۸) البخاری ، حدیث ، والیم ۔ ۱ ، نمبر ۲ ، ۳ : ۴ ۔ ۵

(۲۹) کے ایف کرجالائنین، ڈائی رلیجن ڈر جوگرہ  ولکر ، والیم ۔ ۳ ، (این ۔ پی ، این ، پی ۔ ، ۱۹۲۱ ۔ ۲۷ ) ، ۲۴۸؛ کوٹڈ اِن الائیڈ ، شامانیزم ، ۱۵

(۳۰) جان آر ۔ سوانٹن ، سوشل کنڈیشن ، بی لیف ، اینڈ لِنگوسِٹک ریلشن شِپ آف دی لِنجٹ

انڈین ، ‘‘ آر بی ای ڈبلیو، ۲۶ ( ۱۹۰۸ء) : ۴۶۶ ؛ کوٹڈ اِن الائیڈ، شامانیزم ، ۵۵

(۳۱) البخاری ، حدیث ، والیم ۷ ، نمبر ، ۵۷۴ : ۲۳۲

(۳۲) البخاری ، حدیث ، والیم ۔ ۷ ، نمبر ۵۷۴۱ ۔ ۲۳۱، ۵۷۳۷ : ۲۲۹ ۔۳۰ والیم ۳ ، نمبر ۲۲۷۶ : ۱۷۵ ، والیم ۶ ، نمبر ۵۰۰۷ : ۲۸۶

(۳۳) البخاری ، حدیث ، والیم ۷ ، نمبر ۵۷۴۰ : ۲۳۰ ، ۵۹۴۴ : ۲۸۶

(۳۴) تخفیف ۔ ، ۵۷۳۸ : ۲۳۰

(۳۵) تخفیف ۔ ، ۵۷۳۹ : ۲۳۰

(۳۶) تخفیف ۔ ، ۵۷۵۳ : ۲۳۴ ، ۵۷۷۲ : ۲۴۰ ،

(۳۷) ٹرانس محمد ماماڈیوک پکتھل ، شاندار قرآن دےمعانی ، (این وائی اور ٹرانٹو : نیو امریکن لائبریری ، این ڈی۔ ) ۴۵۵

(۳۸) البخاری ، حدیث ، والیم ۷ ، نمبر ۔ ۵۷۳۵ : ۲۲۸ ۔ ۲۹ ، ۵۷۴۸ : ۲۳۲ ، ۵۷۵۱ : ۲۳۳ ؛ والیم ۶ ، نمبر ۵۰۱۶ ۔ ۰۷ : ۲۸۹ والیم ۔ ۵ ، نمبر ۴۴۳۹ : ۳۰۰ ۔

(۳۹) البخاری ، حدیث ، والیم ۷ ، نمبر ۵۷۴۷ : ۲۳۲ ، والیم ۔ ۴ ، ۳۲۹۲ : ۲۱۰ ، والیم ۔ ۹ ، نمبر ۶۹۹۵ : ۵۵ ، ۷۰۰۵ : ۵۸ ۔ ۵۹ ، ۷۰۴۴ : ۷۱

(۴۰) البخاری ، حدیث ، والیم ۷ ، نمبر ۵۷۲۱ : ۲۲۵

(۴۱) تخفیف ۔ ، ۵۴۴۵ : ۱۴۰ ۔ ۴ ، ۵۷۶۹ : ۲۴۰ ، ۵۷۷۹ : ۲۴۲

(۴۲) البخاری ، حدیث ، والیم ۷ ، نمبر ۵۷۶۳ : ۲۳۷ ، ۳۹ ۔ ۲۳۸ ۔ ۵۷۶۵ ؛ والیم ۔ ۸ ، نمبر ۔ ۶۰۶۳ : ۲۹ ، ۶۳۹۱ : ۱۳۷؛ والیم ۴ ، نمبر ۳۲۶۸ : ۲۰۴

(۴۳) البخاری ، حدیث ، والیم ۷ ، نمبر ۵۷۶۷ : ۲۳۹

(۴۴) البخاری ، حدیث ، والیم ۲ ، نمبر ۱۲۴۵ ۔ ۶۳ : ۱۲۷ ۔ ۳۰

(۴۵) البخاری حدیث ، والیم ۔ ۱ ، نمبر ۱۶۲ : ۷۲

(۴۶) البخاری ، حدیث ، وال؛والیم ۔ ۲ ، نمبر ۱۲۴۵ ۔ ۶۳ : ۱۲۷ ۔ ۳۰

(۴۷) تخفیف ۔ ، ۹۵۳ : ۲۹

(۴۸) البخاری ، حدیث ، والیم ۱ ، نمبر ۴۲۶ : ۱۵۵ ، ۱۶۸ : ۷۴ ؛ والیم ۷ نمبر ۔ ۵۸۵۴ : ۲۶۵ ، ۵۸۶۶ : ۲۶۶

(۴۹) البخاری ، حدیث ، والیم ۔ ۷ ، نمبر ۵۸۹ : ۱۹۴ ؛ والیم ۳ ، نمبر ۲۳۵۲ : ۲۱۱

(۵۰) البخاری ، حدیث ، والیم ۔ ۷ ، نمبر ۔ ۵۳۷۶ : ۱۲۰

(۵۱) تخفیف ، ۵۶۳۰ : ۱۹۷ ۔

(۵۲) پکتھل ، قرآن ، ۱۷۹

(۵۳) البخاری ، حدیث ، والیم ۔ ۷ ، نمبر ۔ ۵۶۸۶ : ۲۱۶ ، ۵۷۲۷ : ۲۲۶ ؛ والیم ۔ ۴ ، نمبر ۳۰۱۸

(۵۴) البخاری ، حدیث ، والیم ۔ ۳ ، نمبر ۔ ۲۱۰۳ : ۱۱۸ ، والیم ۔ ۱ ، نمبر ۲۸۳ : ۱۰۶

(۵۵) البخاری ، حدیث ، والیم ۷ ، نمبر ۵۷۱۶ : ۲۲۳ ۔ ۲۴

(۵۶) تخفیف ، ۵۷۱۸ : ۲۲۴

(۵۷) البخاری ، حدیث ، والیم ، ۱ ، نمبر ۱۳۰ : ۶۲

(۵۸) البخاری ، حدیث ، والیم ۔ ۵ ، نمبر ۳۹۳۸ : ۱۱۰ (۵۹) البخاری ، حدیث ، والیم ۔ ۸ ، نمبر ۶۲۲۳ : ۸۱ ، ۶۲۲۶ : ۸۲ ؛ والیم ۔ ۴ ، نمبر ۔ ۳۲۸۹ : ۲۰۹

(۶۰) البخاری ، حدیث ، والیم ۴ ، نمبر ۳۵۷۹ : ۳۱۹

(۶۱) البخاری ، حدیث ، والیم ۔ ۳ ، نمبر ۲۰۹۵ : ۱۱۵ ؛ والیم ۔ ۴ ، نمبر ۳۵۸۳ ۔ ۸۵ ، ۳۲۱ ۔ ۲۲

باب ہفتم

(۱) آرتھر جیفری ، قرآن دے  متن دی تاریخ کیتے مواد : پرانی شریعت (لیڈن : ای ۔ جے ۔ بُرل ، ۱۹۳۷) ، ۵

(۲) تخفیف ۔ ، ۶

(۳) البخاری ، حدیث ، والیم ۹ ، نمبر ۷۱۹۱ : ۱۱۹ ۔ ۲۰

(۴) البخاری ، حدیث ، والیم ۔ ۶ ، نمبر ۔ ۴۹۸۶ : ۲۷۹ ۔ ۸۰

(۵) نیومین ، مسجد ، اسلام اتے  قرآن ( ہٹ فیلڈ ، پی اے انٹرڈسپلزی بائبلی ریسرچ انسٹیٹیوٹ ، ۱۹۹۶ء) ، ۶ ۔

(۶) تخفیف ۔ ، ۳۱۲

(۷) جیفری ، میٹریل ، ۷ ۔ ۸

(۸) جیفری گِلر کرائسٹ ، جامعتہ القرآن : کوڈی فیکشین آف دی قرآن ٹیکسٹ ،

(فروری ۲۰۱۲ کو شائع ہوئی۔) [http://www.answering-islam.org/Gilchrist/Jam/index.html]

(۹) تخفیف

(۱۰) تخفیف

(۱۱) البخاری ، حدیث ، والیم ۔ ۶ ، نمبر ۴۹۸۷ : ۲۸۰

(۱۲) جیفری ،  میٹریلز ، ۸


(۱۴) گلکرائسٹ ، جامع القرآن ، باب ۲ : ۲

(۱۵) تخفیف ، باب ۳ : ۲

(۱۶) جیفری ، میٹریلز ، ۲۱۳

(۱۷) تخفیف

(۱۸) تخفیف ، ۱۰

(۱۹) گِلکرائسٹ ، جامع القرآن ، باب ۲ :  ۷

(۲۰) تخفیف ، باب ۷ :

(۲۱) تخفیف

(۲۲) تخفیف ۔ ، باب  ۷ : ۵

(۲۳) تخفیف ۔ ، باب   ۷ : ۵

(۲۴) تخفیف

(۲۵) عبداللہ عبدالفادی کی قرآن بے خطا ھے ؟ (ویلاج ، آسٹریا : لائٹ آف لائف ، این ڈی ) ۳۲۳ ۔  ۳۳

(۲۶) تخفیف ۔ ، ۳۳۳

(۲۷) میکھیل ، اسلام محمد اتے قرآن ،  ۸

(۲۸) البخاری ، حدیث ، والیم ۱ ، نمبر ۳ : ۵ ۔۶

باب  ہشتم

(۱) البخاری ، حدیث والیم ۳ ، نمبر ۲۰۰۴ : ۸۱ ؛ والیم ۵ ، نمبر ۳۹۴۳  : ۱۱۲ ؛ والیم ۔ ۴ ، نمبر  ۳۳۹۷ : ۲۵۶ ۔

(۲) البخاری ، حدیث ، والیم ۔ ۳ ، نمبر ۔ ۲۰۰۵ :  ۸۱

(۳) ریورنڈ ۔ ڈبلیو ۔ سینٹ کلیرٹِس ڈال ، دی اورجنل سورسز آف دی قرآن ( لنڈن : سوسائٹی فار پروموٹنگ کرسچن نالج ، ۱۹۱۱ ء) ،  ۶۰

(۴)البخاری ، حدیث ، والیم ۳  نمبر ۱۸۹۳ : ۴۶ ، ۲۰۰۰  ۔ ۳ : ۸۱ ؛ والیم ۔ ۵ ، نمبر ۔  ۳۸۳۱ : ۶۵

(۵) البخاری ، حدیث ، والیم ۔ ۲ ، نمر ۹۷۱ : ۳۵

(۶) تخفیف ۔ ، ۹۵۵ ۔  ۳۰ ، ۹۶۵ : ۳۲ ، ۹۶۸ : ۳۳ ، ۹۷۶ : ۳۶ ، ۹۸۳ ۔۵ : ۳۹

(۷) البخاری ، حدیث ، والیم ۔ ۸ ، نمبر ۶۷۰۸ : ۲۳۵

(۸) البخاری ، حدیث ، والیم ۔ ۵ ، نمبر ۴۱۵۷ ۔ ۸ : ۱۹۷ ؛ والیم : ۵ نمبر ۔  ۴۲۵۵۲ : ۲۲۶ ۔

باب نہم


(۱) مِلرڈ جے ، ارِ کسن، کرسچن تھیالوجی ( گرینڈ ریپڈز : بیکر بُک ہاوس کو ۔ ۔ ، ۱۹۸۸ ء) ، ۹۱۱

(۲) راجر ای اولسن ، ارمینیا دی الہیات : روایاتاتے  حقائق (ڈاونرز گرو ، آئی ایل : انٹر  ورسٹی پریس ، ۲۰۰۶ ) ، ۱۷ ۔ ۱۸

(۳) تخفیف ۔ ، ۱۳

(۴) تخفیف ۔ ، ۱۴

(۵) تخفیف

(۶) تخفیف ، ۱۹

(۷) فریڈ ایچ کلوسٹر ، کیلونز ڈاکرین آف پری ڈیسٹینیشن  (گرینڈ ریپڈز : بیکر بُک ہاوس کو ۔ ، ۱۹۷۷ ء) ، ۲۵

(۸) جیکب آرمینیس ، ‘‘ ایگزیمینشن آف ڈاکٹر پرکنزپمفلٹ اون پری ڈیسٹینیشن  ورکس ، ۳ : ۲۸۱

(۹) جان وسیلے ، سرمن ون ۔ ہنڈرڈ ٹونٹی ایٹ : فری گریس ، وسیلے سنٹر اون لائن ، ۱۸۷۲ ایڈ :    ،

.; [http://Wesley.nnu.edu/John-Wesley/the-sermons-of-john-wesley-1872-

( اکتوبر ۲۰۱۱ ء کو شائع ہوئی ) edition/sermons-128-free-grace/]


(۱۰) جیکب آرمینیس ، پبلک ڈِسپوٹیشن ، ’’ ورکس ، ۲ : ۱۹۲

(۱۱) اولُسن ، آرمینین تھیالوجی ، ۳۵

(۱۲) البخاری ، حدیث ، والیم ۔ ۴ ، نمبر ۔ ۳۲۰۸ : ۱۸۷ ۔

(۱۳) البخاری ، حدیث ، والیم ۔ ۹ ، نمبر ۷۵۱۵ : ۲۳۶

(۱۴) تخفیف ۔ ، ۷۵۵۱ : ۲۵۳

(۱۵) البخاری ، حدیث ، والیم ۱ ، نمبر ۲۱۶ : ۸۷ (۱۶) البخاری ، حدیث ، والیم ۔ ۹ ، نمبر ۷۴۳۷ : ۲۰۴ ۔ ۶

(۱۷) البخاری ، حدیث ، والیم ۔ ۸ ، نمبر ۔ ۶۵۲۸ ۔ ۳۰ ؛ والیم ۔ ۹ نمبر ۷۴۳۹ : ۲۰۷ ۔ ۹

(۱۸) البخاری ، حدیث ، والیم ۔ ۸ ۔ نمبر ۔ ۶۵۶۱ ۔ ۴ : ۱۸۸

باب دھم

(۱) این ۔ اے ۔ ، پردے کے پیچھے ، ( این ۔ پی ۔ : این ۔ پی ۔ ، این ۔ ذی ) ، ۷۹

(۲) البخاری ، حدیث ، والیم ۔ ۷ ، نمبر ۔ ۵۷۵۳ : ۲۳۴

(۳) البخاری ، حدیث ، والیم ۔ ۱ ، نمبر ۔ ۵۱۱ : ۱۷۹ ۔

(۴) البخاری ، حدیث ، والیم ۔ ۳ ، نمبر ۔ ۲۶۵۸ : ۳۳۱ ۔

(۵) تخفیف ۔ ۔ ۲۶۶۷ : ۳۴۰ ۔

(۶) البخاری ، حدیث ، والیم ۔ ۹ ، نمبر ۷۰۹۹ : ۸۹ ؛ والیم ۔ ۵ ، نمبر ۔ ۴۴۲۵ : ۲۹۶

(۷) ایلفریڈ جے ہارتھ ، جیرالڈ ایل میٹنیگلی ، اینڈ ایڈون ایم ہماچی ، ایڈز ۔ ، پیپلز آف دی اولڈ ٹیسٹامنٹ ورلڈ ( گرانڈ ریپرڈ : بیکر بُک ہاؤس کو  ؛ ۱۹۹۴ء) ، ۲۷۳

(۸) جارج ایف جو وِٹ ، دی ڈرامہ آف دی لاس ڈیسائپلز ( لندن : کواننٹ پبلشنگ کو ۔ ، ۱۹۷۰ء) ، ۱۵۱ ۔ ۱۵۴

(۹) البخاری ، حدیث ، والیم ۔ ۲ ، نمبر ۔ ۱۰۵۲ : ۶۴ ؛ والیم ۔ ۷ ، نمبر ۵۱۹۷ ۔ ۹۸ : ۵۱۔۲ ۔

(۱۰) البخاری ، حدیث ، والیم ۔ ۱ ، نمبر ۳۰۴ : ۱۱۱ ۔ ۱۲ ؛ والیم ۲ ، نمبر ۔ ۱۴۶۲ : ۲۰۲ ۔

(۱۱) جین آئڈل مین سِمتھ اینڈ وُونے یزبیک ہداد ، اسلامی موت اتے جی اُٹھنےدا  تصور ( البانی : سٹیٹ یونیورسٹی آف دی نیویارک پریس ، ۱۹۸۱ء) ، ۱۶۴ ۔ ۱۲

(۱۲) البخاری ، حدیث ، والیم ۔ ۶ ، نمبر ۴۸۷۹ : ۲۱۸ ؛ والیم ۴ ، نمبر ۔ ۳۲۴۳ : ۱۹۷

(۱۳) البخاری ، حدیث ، والیم ۔ ۴ ، نمبر ۳۲۴۵ ۔ ۴۶ : ۱۹۷ ۔ ۱۹۸ ۔

(۱۴) تخفیف ۔ ، ۳۲۴۶ : ۱۹۸

(۱۵) جودت مِلر ، رب دے ۹۹ نام : قرونِ وسطیٰ دے اک فوجی آلوں رپورٹ ( این ۔ وائے ۔ : سائمن اینڈ شُوسٹر اِنک ۔ ، ۱۹۹۶ء) ، ۲۶۔

(۱۶) تخفیف
xxx tube%elastic tits

Feb 02

مکہ محمد اتےرب مہتاب اک اصلی اسلامی نسب توں اک اصلی تحقیق


بریٹ سٹورٹروئن

دےقلم نال





بریٹ سٹورٹروئن دےقلم نال

دوجیاں کتاباں اتے ادبی فن پارے



مکہ اتےمحمد : اک یہودی مسیحی اسلامی دھرم دی دستاویز

نائٹ آف دی ڈریگن ( سکرین پلے )

ایٹلانٹس ( سکرین پلے )

شیڈو گیمز ( سکرین پلے )



مکہ محمد اتےرب مہتاب بریٹ سٹورن دےقلم نال

اشاعت برائے بریٹ سٹورن

کاپی روئٹ ۲۰۱۲ بریٹ سٹورن دے آلوں

آئی ایس  بی این ۷۔۶۷۸۱۔۴۶۵۹۔۱۔۹۷۸


زبردست اشاعت، مستند حاشیہ جات نوٹس

ایں الیکٹرونک کتاب صرف تہاڑے ذاتی لطف اندوزی کیتےمستند ہے ایں الیکٹرونک کتاب دوبارہ ویچی یا دوجے لوکاں نوں نہیں دیتی جا سکدی جے کر تُسی ایں کتاب دوجے لوکاں نوں دینا پسند کردے اوہ تے مہربانی نال ہر وصل کرن الا بندہ اک اضافی جلد مُل لیوں جے کر تُسی ایس کتاب نوں پڑھ دے پیئے اوہ تے  تُسی ایس نوں مُل نہیں لیا اتے ایں تہاڑے ورتن کیتے نہیں مُل لئی گئی smashword.comمہربانی نال اینوں و

تے واپس کرو اتے اپنی جلد مُل لیوں مصنف دی سخت محنت دے احترام کیتے اسی تہاڑے بوہت شکر گزار ہاں ۔




میری سوہنی بیوی آئرس دے ناں میں اودے سارے صبر وتحمل کیتے اتے اودی معاونت کیتے شکرگزار ہاں جدوں میں اوس تخلیق اتے اوس جدید دستی تحریر نوں اپڈیٹ کر دا پیا سی تے اونے اودی تکمیل وچ میری مدد کیتی۔

اوناں ساریاں شہیداں دے ناں جیڈے رب کریم دے جلال کیتے شہید ہوئے اتے اوناں ساریاں مقدساں دے ناں جیڈے اپنی روزانہ دی حیاتی وچ انج ہی حیاتی گزار دے پیے نیں جیویں ‘‘قصائی دے سامنے بھیڑ’’ رب ساڑے مُکتی داتا یسوع دا فضل ہمیش اوناں تے قائم رکھے۔



عنواناں دی  فہرست


لسانی حاشیہ جات


اسلام دی ودھدی ہوئی لہر


مکالمے دا تجزیہ


پہلا حصہ ۔ حجرہ اسود

باب اپہلا  ۔حجرہ اسوددی  تاریخ

حجرہ اسود دا بیان

حجرہ اسود دیاں روایتاں

محمد دی الوداعی زیارت

حجرہ اسود دیاں زیارتاں

باب دوجا ۔پیوتر پتھراں دے پاروں اسلام توں پہلاں دیاں بدعتاں

قدیم دنیا دےپتھر

کبعہ اتے شروع دے عرب دے مزار

پتھر، بُت اتے تصویراں

ابتدائی عرب دےبتاں اتے پتھراں دی پوجا

باب تیجا ۔ محمد دی مادہ پرستی

محمد دا مادہ پرستی کیتے روکنا ادہ


اللہ دیاں دھیاں : مِناہ ، اُلیعات اور الہ اُعضا

ابتدائی مُلایت

محمد دا الہ اُعضا نوں قُربانیاں چڑھان توں دبکنا

محمد دی گناہ آلودہ فطرت

شیطانی ایتاں

باب چوتھا ۔ حجرہ اسود دےتجزیات

حجرہ اسود بطور ااک مقدس قربان گاہ

نُکر  دے سرے دے پتھر دی قیاس آرائی

الیعات بطور حجرہ اسود

الہ اُعضا بطور حجرہ اسود

اللہ بطور حجرہ اسود


دوجا حصہ۔رب مہتاب اللہ

باب پنجواں۔ اللہ ‘‘رب مہتاب ’’ اور الرحمٰن

لفظ ‘‘ اللہ ’’دا  جائزہ

اللہ بطور عرب آلا رب مہتاب



تیجا حصہ ۔ محمد

باب چھیواں ۔ محمد بطور عامل

عاملیت کیتے بائبل دا  نقطہ نظر

عاملیت دا آغاز

محمد دا جادنوں ورتنا

محمد دا علم واعداد اتے  توہماتوں ورتنا

شفاء دیون دیاں غلطیاں

غیر سائنسی بیانات


چوتھا حصہ ۔ قرآن

باب ستواں۔ کی قرآن خرب دا  کلام ہے

محمد دا بائبل کیتے بیان

قرآن دی تکمیل

قرآن دے دوجے ورژنز

قرآن دےابتدائی  دستی نسخہ جات

تنسیخ دا عقیدہ

قرآن دا ذریعہ



پنجواں حصہ۔ اسلام دا مُکتی دا  تصًور

باب اٹھواں ۔ کفارے کیتے قُربانی دا لہو

ابتدائی قُربانیاں

ابراہام دی قُربانی

یومِ کفارہ ( یومِ کیپر )

موسیٰ اتے گائے دی قُربانی

اللہ ، بال اتے یہواہ وچ موازنہ

باب نواں ۔اسلامی منزل توں پہلاں اتے برزخ وچ اُترن دا تصور

منزل تے اپڑن توں پہلاں دا تصور

منزل تے اپڑن دے اسلامی تصور دا مسیحی تصور دے نال مقابلہ

اسلام وچ  دوزخ دا تصور


چھیواں حصہ ۔ عورتاں د اسلامی تصور

باب دسواں ۔ مرداں نوں عورتوں تےبرتری

بیویاں نوں کُٹنا  اللہ آلوں اختیار دیتا گیئا

عورتاں دی ہور ذلالت

دوزخ وچ جاون آلے لوکاں وچ زیادہ عورتاں نیں

جنت دیاں آسمانی حوراں

محمد آلوں جسم ویچنا قانونی ہے

باب گیارھواں  ۔ اسلام وچ ویاہ

محمد دیاں بیویاں، حرماں اتے لونڈیاں

عورتاں دی اسلامی تزلیل

طلاق دے  قوانین

محمد دی جنسی حِرص


ستواں حصہ ۔ جہاد

باب بارھواں  ۔ابتدائی اسلامی شہنشاہیت

مقدس جنگ دی تعریف

یہودیاں اتے مسیحیاں دے خلاف جہاد

تاریخ وچ اسلامی فتوعات

باب تیرھواں۔جہاداں دا انت

جہاد۔ دھرماں دے مقابلے وچ  اوس دی تعریف

سلطنتی جہاد ۔ وُسعت ااتےوقتی ڈھانچہ

موجودہ تاریخی دہرایا جان آلا  طریقہ کار جہاد اتے  بائبل دا  ‘‘حیوان’’

چودھواں باب۔ مرتداں دے خلاف جہاد

مرتدی دی تعریف

سُلمان رُشدی دا  معاملہ

رُشدی ااتے اودا ناول ، ‘‘ شیطانی آیتاں ’’

باب پندرھواں ۔ غُربت دا جہاد

محمد ( ایک نسلی غلام تاجر )

تاریخ وچ اسلامی غلامی

مسیحیت غلام ہون دی ممانعت کردی ہے

باب سولہ ۔ مخالفِ مسیح دا جہاد ( مہدی )

اسلامی مہدی دی تعریف

مہدی اتے مخالفِ مسیح نال نال

مخالفِ مسیح دی دُنیاوی سلطنت



الف۔ رب مہتاب دی ہیکل وچ عربی تاریخ دی فہرست

ب۔ ایس  حقیقت دی مدد کیتے شواہد کہ اللہ رب مہتاب ہے

ج۔ قرآن کیتے  اقتباسی مواد ، مختلف اقتباسات کہ عثمان نیں مختلف قرآناں تے  پابندی لگادیتی

د۔ اسلامی شہنشاہیت دی وُسعت دی حد بندی




























ایں موجودہ ہ ۲۰۱۲ دی الیکٹرونک کتاب میرے ابتدائی کام تے مبنی ہے ۔ اک یہودی مسیحی اسلامی دھرم دی دستاویز۔ ایں اشاعت نویں  مواد اتے  ۲۰۰۰ اور ۲۰۰۲ دے اشاعتی ورژنز وچوں اپ ڈیٹ کیتی گئی ہے ۔ دنیا وچ  اسلام دے مسلسل واقعات اتے مسیحی مشن دے مسلسل ربط دے پاروں میں فیصلہ کیتا کہ  ایس  دستی تحریرنوں  الیکٹرونک کتاب دی شکل وچ شائع کراں تاں جے ایں پھیلدی ہوئی ی دنیا دےسامعین تیکر اپڑسکے۔ اصلی مواد اوس دی ابتدائی تاریخ وچ موجود ہے ااتے  ایس  وچ کُجھ  تبدیلیاں دی لوڑ ہے اپنی پہلی اشاعت وچ ایس دی  کاپی رائٹ دی  ترجیح وچ ستمبر ۱۱، ۲۰۰۱ دے واقعات شامل سی ۔ ایدے وچ میں پوری دنیا وچ اسلام دے وھددے ہوئے جہاد نوں خاص طور تےواضح کیتا سی ایس موجودہ تجدید وچ نواں مواد اسلام دےجہاددی شہنشاہیت جنگ اتے مخالفِ مسیح اتےاسلامی مہدی دےوچکار  موازناں دی صورت وچ پیش کیتا گیا ہے۔

ایس  کتاب دا  بنیادی کام محمد دے ایناں دعویاں نوں مرکز بنانا ہے کہ ا وہ رب دا الہیٰ پیغمبر ہے ایں مکمل تفتیش بنیادی طور تے محمد ااتے اوس دی حیاتی دے گواواں تے مبنی ہے ایس مکالے وچ میں ابتدائی کلیسیاء دےشاگرداں دے  اُصولاں نوں اپنادے ہوئے ایس گالھ نوں  کو پرکھیاہے کہ کی آیا محمد بائبل دی تعلیم دے مطابق سچا یا جھوٹا نبی سی۔

یوحنا رُسول نے اِیس گالھ نوں جانن کیتے  ابتدائی کلیسیاء نوں ایں گالھ دسی  ‘‘ اے عزیزو! ہر اک روح دا یقین نہ کرو بلکہ روحواں نوں آزماؤکہ ا وہ رب آلوں ہے  یا نہیں ایس لئی بوہت سارے جھوٹے نبی  دنیا وچ نکل کھڑے ہوئےنیں ’’۔ (۱۔یوحنا۱:۴)بائبل دے ایس حوالے توں اتے ایس طراں دے ہور بوہت سارے دوجے حوالیاں توں سانوں پتہ چلدا ہے کہ روحواں نوں پرکھنا ضروری ہے آیا کسی شخص دے اندر اک نبی ، اُستاد یا اک مبلغ دی روح موجود ہے یا اوہ مخالفِ مسیح دی آتما رکھدا ہ ہے ۔ ابتدائی مسیحیاں دے  زمانے توں ، روحواںنوں پرکھن دا اک سخت معیار سی جینوں قائم رکھیا گیا اتے عظیم بشپ پولی کارپ نیں یوحنا رُسول دے اوناں اُصولاں نوں اپنایا ۔ پولی کارپ نیں عظیم مذاہب دا علم رکھن آلے مفکر بشپ آرنیئس نوں پڑھایا۔

ایں مشہور مقدس آرنیئس سی جیناں نیں  روحانی اقتباسات دی جلداں دے ذریعے نال پرکھیا کہ اودے  دور دے کیڈے  روحانی جھوٹے نبی نیں اودی مثال دی پیروی کر دے ہوئے میں موازنے دے ایسے طریقہ کار نوں ورتدے ہوئے اسلامی عقیدے دے خیمیاں نوں پرکھیا ایں میں نبڑے احتیاط دے نال قرآن دے اتے ا اسلامی حیثیت دے مطالعہ نوں  مرکز بنایا ہے بوہت سارے ایس گالھ توں خبردار  نہیں ہےکہ حدیث نوں  ‘‘ اک نو جلداں تےمشتمل نبی پاک اتے اُوس دے کنبے ، بیلیاںاتے  دوجے موقعے دا گواواں دے اکھراں اتے کرتباں دا مجموعہ) اک با اختیار اتے مستند کتاب سمجھی جاندی ایں جیویں کہ قرآن اوس دے نال نال میں ابتدائی مسلماناں دی  تاریخاں تے اور آب بیتیاں نوں سیکلر تاریخاں نوں جغرافیائی دریافتاںنوں اتے  بے شمار مسیحی وسائل دی وی  تحقیق کتی ایں ۔

بوہت سارے حقائق جیڈے پیش کیتے گئے نیں اوہ سخت وی نظر آندے نیں پر اوناں دی نیو ایں اسلام دے دھرم کیتے اوناں دیاں اپنیاں نیویاں نیں فیر وی میں سارے مسلماناں کیتے پورے خلوص دے نال دلچسپی رکھدا ہاں جیڈے ہلی تیکر مسیحی دھرم دے اتے مُکتی دی گارنٹی دی حقیقت نوں نہیں سمجھ سکے۔ ساری دنیا وچ مسلماناں دی اک ودھدی ہوئی تعداد نوں اوناں کیتے اک سچے رب نوں سمجھن کیتے اک چیلنج اتے اک موقعے دے طور تے اسلام دے دل وچ اُتارے۔

تعریفی کلمات وچ اوآریو دے ہونہار پروفیسر دا وی شکریہ ادا کردا ہاں جیناں نیں مینوں کلیسیائی تاریخ ، تفسیر اتے بے شمار ابتدائی مشرقی زباناں جیناں دے ناں ایں نیں :      کوپٹِک ، یوگریٹک اتےابتدائی عبرانی دے پاروں سکھایا ۔ دوجے مشہور مفکرین ننیں وی مفید بصیرت دے نال ایدے وچ ا حصہ پایا۔ مثال دے طور تےڈاکٹر رابرٹ مورے نے اپنے تعمیری الفاظ نال ایس کتاب نوں اتے اایدے  تحقیقی مواد نوں جیڈا اسلامی دھرم توں متعلقہ دستاویزی مواد تے مشتمل ہے سراہا زبردست مواد جیڈا کہ مخالفِ مسیح اتے مہدی دےمتعلق سی اوہ گہری بصیرت رکھن آلے مفکرین جوئیل رچرڈسن اتے سابقہ مسلمان ولید شُبد نے مہیا  کیتا اک خاص شُکر گزاری ڈاکٹر جوزف بتراگوں کیتے جیناں نیں لسانی ااتے جغرافیائی جانکاری وچ حصہ پایا اُوناں دی مفکرانہ عقیدت دے  سبب توں ایس کتاب دے پہلے اشاعتی مرحلے دی تکمیل دا  کام پورا ہویا مزید براں اُوناں دے تاریخی  تجزیات جیڈے یسوع مسیح دے پاروں سی اتے اُوناں دے شجرہ نسب دے پاروں اوہ گراں قدر ہے اخیر وچ میں جینی ہیچ دا شکریہ ادا کردا ہاںاوناں دی شاندار نصحیت اتے اشاعتی کام کیتے جیڈی ایس تریجی اشاعت دی تکمیل اتے اودے اپڈیٹ دے حوالے نال ہویا ۔



لسانی حاشیہ جات

اسلام اتے یہودی مسیحی الہیات دے وچکار منطقی مسلے کیتےبنیادی اختلافات داتعلق ابتدائی زباناں نال وی سی ایس طراں خاص اختلافات دا تعلق جیڈا رب دے ناں دے تعلق نال سی اتے اوس اختلاف دے پاروں وی جیڈا بائبل دے رب اتے سارے دوجے دیوتاواں دے وچکار ہے۔ایں بوہت ضروری ہے کہ اسی سچے رب دے پاروں جانیئے پرانے عہد نامے وچ مقدس ناں بطور یہواہ دیتا گیا ہے ورنہ ایس توں پہلاں رب دا ناں جہاد حرفی ناں ہی جانیا جاندا سی دس حکماں وچ اوس دا اعلان کیتا: ‘‘ رب کریم تیرا رب جیڈا تہانوں ملکِ مصر چوں اتے غلامی دے گھر چوں کڈ لیایا میں ہوں ’’۔ ( خروج ۲: ۲۰ ) تریجے حکم وچ ایں آکھیا گیا کہ اودا ناں بے فائدہ نہ لینا ہور نویں عہد نامے وچ آکھیا جاندا ہے ‘‘ ہور کسی دوجے دے وسیلہ نال مُکتی نہیں کیوں جے آسمان دے تھلے آدمیاں نوں کوئی دوجا ناں بخشیا گیا جیدے وسیلہ نال اسی مُکتی پا سکیے ۔’’ ( اعمال ۱۲ : ۴ ) ایس بیان دے نال کہ اُوسے رب دے پیوتر ناں نوں عزت دینی ہے تاں ایس دا مطلب ہے ہر بندے نوں ضرور اودے ناں نوں جانن دا جتن کرنا ہے ۔  میں ابتدائی ٹھیک عبرانی حروف ا بجد کدے ناں جیڈا یہودی رب کیتے سی جیویں کہ یاہو ورتیا گیا جینوں ابتدائی صحیح عبرانی جغرافیائی مواد دے مطابق یہواہ آکھیا جاندا سی جرمنی وچ ڈبلیودی آواز ویدی  طراں ادا کیتی جاندی ہے یہواہ یاہو کیتے انگریزی زبان وچ ڈبلیو دی اک غلط آواز ہے جغرافیائی طور تے یہودی لوکی دوناں ہجیاں نوں قبول کردے نیں  ۔

یسوع دا صحیح ناںصحیح آواز دی شکل وچ پیش کیتا  گیا حقیقی عبرانی یا یونانی یہودی مسیحا دے ناں دے حروف دُرست نیں ۔ عبرانی وچ کونسونٹس دے اندر واوُل ورت گئے نیں اتے ایدے توں عبرانی وچ یشوع نوں مُکتی یا مُکتی دین آلا دے معنی وچ پیش کیتا گیا ایں تاہم بہت سارے پرانے ربی مفکرین ایس خاص تبدیلی دے نال اتفاق نہیں کردے ۔مثال دے طور تےرب کریم دے  کے خصوصی ناں دے نال اکثر ترجمے وچ یشوع، یسوع، یوشوع اتے ہور کئی طراں مختلف طراں نال وی  پیش کیتا جاندا ہے  ۔

پر ایناں اختلافات دے باوجود ایدے معنی وچ فرق نہیں آندا کُجھ مفکرین ہو سکدا ہے اپنی عقائدی پرکھ دی وجہ توں اودے تلفظ وچ بضد ہو ن پر مُکتی دے معنیاں وچ ایدے وچ کوئی تبدیلی نہیں ۔ مثال دے طور تے پطرس دا ناں اتےانگریزی وچ اس کو مختصراً پیٹی، یونانی پطروس، سپینش وچ پیدرو وغیرہ آکھیا جاندا ہے اتے ایں سب کُجھ مختلف زباناں اتے ثقافت دی وجہ توں ہے۔  اک مشہور یہودی مفکر ڈیوڈ فلسر نیں اپنی  اک  وسیع تحقیق وچ یہودیت دی پہلی صدیوچ  بیان کردے ہوئے  ایس گالھ دی  دلیل دیتی کہ یسوع دے گلیلی شاگرد لفظ دے اخیر وچ این دے بجائے ( آ) استعمال کردے سی ایس لئی  جدوں اوہ یسوع دا ناں لیندے سی تاں اوہ یشوع استعمال کردے سی  انت دے طور تے ایں تلفظ یُشوع یا یشوع ہو گیا دوجے مفکرین بیان کردے نیں  کہ نویں عہد نامے لکھاریاں ننیں یونانی سگما ( ایس ) عبرانی شِن دےترجمے کیتے ورتیا  ایس لئی ا یونانی اتے عبرانی وچ اودا تلفظ اک دوجے دے مساوی نہ ہوئے۔ تاں جے میں ایس گالھ تے دھرم رکھدا ہاں کہ تلفظ دیاں آوازاں  یشوع دےبالکل قریب ہے اتے ایس کتاب وچ ایں ہی ناں ورتیا گیا ہے۔

مختلف زباناں دے اختلاف دے پاروں جتھے آواز وچ فرق آیا پر معنی دے نال کوئی مسئلہ نہ رھیا یاکا دا اصلی معنی ‘‘ میں ہوں ’’ دے نیں جیڈ ا عبرانی وچ ورتیا گیا ہے ایں پیوتر ناں موسیٰ نوں اسرائیلیاں تیکر اپڑان کیتے دیتا گیا ایس لئی میں یاکو ورتن کیتے منتخب کیتا تاں جے یشوع اتے یہواہ دے اکھر قائم رھن۔ عبرانی وچ یہواہ دے اندر ایچ چُپ ہے جیویں یشوع دے اندر ایں وی عبرانی توں لیا گیا ہے اتے یونانی وچ ترجمہ ہویا ہے۔

عبرانی وچ یُوڈ اکھر دی وائے توں آواز نکلدی ہے میں ایس گالھ تے یقین رکھدا ہاں کہ یونانی آواز یُوٹا جدوں عبرانی اکھر وچ منتقل ہوندی ہے تاں یُوٹا دے یونانی اکھر کیتے عبرانی اکھر یُوڈ ورتیا جاندا ہے اتے فلسطین دی ایں ہی عبرانی زبان سی ۔ یہودی ذہنیت دے مطابق   شاگرداں کیتے اکھر یُشوع عبرانی بائبل توں اکھر یسوع جیڈا کہ یونانی وچ ہے ورتیا گیا ۔ پہلی صدی عیسوی وچ رب کریم نوں عبرانی دے ایسے اکھر یسوع دے مطابق پکاردے سی جدوں کہ اسرائیلی آبادی یہودی ذہنیت دے مطابق ایس نوں ورتدے سی ۔

انت ایں ہے کہ یونانی اکھر دی ابتداء وچ عبرانی آواز ورتی گئی اتے یُوٹا آواز نوں واضح وائے دے نال ورتیا گیا چنگے جانکاری دی نیو تے یعنی بائبل دی سوچ دی نیو تے اونوں یہودی ذہن دے ڈھانچے تے ادا کیتا گیا جدوں اوہ یونانی زبان وچ بولدے تاں ضروری سی کہ اودی آواز وچ خاص کُونسٹنٹ آواز شامکل ہوندی چھیویں صدی وچ پیٹرس رمس نیں ‘‘ جے ’’ نوں انگریزی زبان وچ ورتیا ایتھوں تیکر کہ لاطینی اتے جرمن زبان وچ وی ‘‘ جے ’’ کیتے وائے دی آواز ورتی جاندی سی بجائے جی دے ۔ نتیجتاً ایں آکھیا جا سکدا ہے کہ صوتی اعتبار نال یشوع یا یسوع صحیح تلفظ ہے جیسزز دی بجائے۔

مزید ہور رب دا ناں شخصی طور تے نہیں لیا گیا ایں محض اک صفاتی طراں ہے ایتھوں تیکر کہ ایں اک جرمنی اکھر ‘‘ گوٹ ’’ توں اخذ کیتا گیا ہے جیڈا کہ شیطانی الوہیت یا ابتدائی جرمنی وچ الہیات توں اخذ ہے میں اُمید کردا ہاں کہ ایں کتاب ایس مھاورے نوں سمجھن کیتے ساڑی مدد کرے گئی کہ ایں یہودی لفظ نوں شخصی طور تے ورتن وچ سانوں بیصرت دیوے ، جیڈا کہ ایس گالھ نوں جاندا ہے کہ یشوع دا اکھر بحیثیت یہواہ بچان آلے دے طور تے ورتیا گیا ہے کلیسیاء دی ایں اک لازمی لوڈ ہے کہ اوہ اوس گالھ نوں ابتدائی یہودی پس منظر دے طور تے یاد کرے  ۔

جدوں میں یہودی مسیحیت دا اکھر ورتدا ہاں تاں میں اوناں شرعی مسیحیاں دی گالھ نہیں کردا جیناں دی نیو طالمود ،  ظہر، قبالہ، یا رسپونسہ تے نہیں ایں یہودی کتاباں زیادہ تر قرآن دی طراں نیں اتے حدیث وی اوس پرانے عہد نامے یا نویں عہد نامے دی طراں نہیں نیں ۔ حقیقی یہودی مسیحیت نوں پرانے عہد نامے اتے نویں  عہد نامے دی نیو تے  تعمیر ہونا  چاہی دا ایں کوئی وی دوجی کتاب ماسوائے بائبل دے الہام توں متاثر نہیں ہے کیوں جے  ایں ہی واحد کتاب ہے جیڈی یہواہ دے وعدیا ں تے مشتمل ہے اسی یہواہ نیں آپی نوں بحیثیت یسوع مسیح دے ظاہر کیتا۔

ااوس دے  قُربانی دے کفارے جیڈا کہ بحیثیت ساری دُنیا دےپاپاں دی  معافی کیتے پیش کیتا گیا ۔ اُوس نیں آپی  اوناں دے رب یہواہ دے طور تے جیڈا کہ یسوع نجات دہندہ مسیح ہے پیش کیتا  ۔

نتیجتاً بوہت سارے ابتدائی بائبل دے ترجمے جیڈے مشنریاں نیں ناستعمال کیتاودے وچ  صوتی ناں یسوعورتیا  گیا۔ جدوں اودا جاپانی اتے  کورین زباناں وچ ترجمہ ہویا۔ انج ہی  جون اتے چالز ویزے نیں وی ابتدائی اکھر وچ نجات دہندہ دے ناں کیتے اکھر یسوع نوں اپنے بوہت سارے گیتاں وچ ورتیا  اتے ہو بہو ایں ہی آواز پرانی عبرانی لکھتاں نال  ملدی جُلدی  ہے۔ بشپی بائبل ، عظیم بائبل اتے ابتدائی اے بی بائبل نیں  ۱۶۱۱ وچ اکھر یسوع کیتے جیڈا ترجمہ ورتیا اودے وچ اکھر جے انگریزی زبان وچ ورتیا نہیں گیا۔

ایں ترجمہ زبان دانی اتے صوتی اعتبار نال سمجھن کیتے قابلِ اصلاح ہے ایس اشاعت وچ میں  روائتی نامں یسوع نوں ایس گالھ کیتے  ورتیا ہے کیوں جے ایں زیادہ تر جانیا جندا ہے۔ یہواہ دی  اصلاح وی استعمال کیتی گئی ہے۔ جدوں اسلامی اکھر اللہ دے نال سیہودی مسیحی اُلوہیت نوں متقابلاً استعمال کیتاگیا ہے ایں ضروری ہے کہ وضاحت اتے ترجمے دی اصلاح کیتے ابتدائی صوتی اکھر ورتیا جاوے بوہت ساری کلیسیاؤاں نیں اپنی کم علمی دی وجہ توں اللہ دے اکھر نوں یہواہ دے طور تے ایمان وچ سمجھوتے دے طور تے استعمال کر لیا ہے۔ ایس کتاب وچ کنگ جمیز دے ورثن نوں  باقی ثانوی گالھاں دے حوالے دے طور تے ورتیا گیا ہے۔
















اسلام دی  وھددی ہوئی لہر

بوہت سارے اعدادوشمار دے وسیلے اسلام دنیا دا سب ستوں تیزی نال ودھن آلا دین تصور کیتا جاندا ہے۔ (۱) تاہم، مسیحت وچ نویں تبدیل ہون آلیاں دی تعداد زیادہ ہے اسلام دے تیزی نال ودھن  دی بنیادی وجہ زیادہ شرح پیدائش ہے تقریباً ۸۔۱ہر سال جبکہ باقی دنیا دا شرح پیدائش ۱۲۔۱ بلین مسلمان وھددے نیں  ، تاہم، دنیا وچ ہر پنجواں بندہ مسلمان ہے۔ ۲۰۱۱ وچ ، بوہتسارے  اعدادوشمار دے مطابق اگلے عشرے وچ مسلمان دنیا دا ک  تہائی ہوں گے۔ مسلمان اج تیزی نال دنیا بوہت سارے حصیاں وچ بشارت دا کام کر رہیے نیں ، اوہ مغربی یورپاتے  شمالی امریکہ وچ تیزینال  ودھد ی ہوئی قوم بن رہے نیں کیوں جے اوناں نیں نے پوری دنیا وچ حکومت کرن دے منصوبیاں نوں  جاری کیتا  ہے۔ یورپ وچ ، مسلمان برطانینوں  یورپ کیتے اہم سسمجھدے نیں ۔ برطانیہ نوں جیتن کیتے لندن سب توں زیادہ اہم ہے۔ ۱۹۸۸ وچ اک اسلامی کانفرس وچ اک  خُطاب کرن آلے نوں آکھیا  جدوں تیکر اسی اسلام کیتے لندن نوں  جیتن وچ ناکام ہواں گئے  اسی ساری مغربی دنیا نوں جیتن وچ ناکام ہوں گئے (۳) اعدادوشمار دے مطابق، اوناں دا مشن کامیاب ہو چکیا ہے اپنی کتاب اُسلامک ان ویژن وچ ، ڈاکٹر رابرٹ مورے ۱۹۹۱۔ ۱۹۹۲ دے حقائق دسدے نیں ۔


انگلینڈ وچ صورتِ حال حیران کن ہے۔ ھن انگلینڈ وچ مسیحی  مبشراں توں زیادہ عرب دے مسلمان نیں ۔ ایناں نوں  عرب دی  تیل دی دولت دے وسائل توں فنڈز دیتے جا رہے نیں ۔ مسلمان بند انگلینڈ چرچز مُل لیندے پیئے نیں اتے اوناں نوں میستاں وچ بدلدے پیئے نیں ایتھوں تیکر کہ کُجھ مسلمان دعویٰ کر دے پئے نیں کہ انگلینڈ پہلا مسلمان یورپی مُلک ہوئے گا ( ۴ )

ڈاکٹر مورے ایس گالھ دا وی ذکر کر دے نیں کہ کیویں انگلش پارلیمنٹ نیں دباؤپایا  ہے کہ مسلماناں نوں اوناں دے اسلامی قانون دی پیروی کرن دے بجائے ایدے کہ طلاق دے معاملہ وچ اوہ عام انگلش قانون دی پیروی کرن ۔ انج ہی ، فرانس اتے جرمنی وچ لکھاں مسلمان ایس ویلے رھندے نیں  (۵) مغربی دنیا تے قبضہ کرن وچ اپنے منصوبیاں نوں پورا کرن کیتے ، مسلماناں دا دنیا نوں فتح  کرن دی حد بندی داشیڈول عمل وچ ہے۔

اسلام دی صداقت دی  تحقیق وچ ، کسی نوں وی بنیادی روائیتاں جیدے وچ  پیغمبر، جیدا ناں محمد ہے اوس نوں وی شامل کرنا ہوئے گا ۔ ایس تحقیق وچ ، اک جامع منطقی خلاصہ، جغرافیائی صورتِ حال، تاریخی پہلووں اتے اُلہیاتی موازنیاں نوں وی ورتنا ہوئے گا  ایس گالھ دا جائزہ لین کیتے کہ آیا  محمد اک  سچانبی ہے یا جھوٹا اختصار دے نال ، ایں اسلامی جڑاں اوناں دی فجر دی رسم وچ سامنے آندی ہے۔



سارے مسلماناں نوں اپنی حیاتی وچ کم از کم اک وری پیوتر شہر مکہ دی زیارت کرنی ہوندی ہے ایں سفر حج آکھواندا ہے ۔ (بوہت وڈی زیارت ) جیڈی کہ  اسلام دے ‘‘پنج ستوناں ’’ وچوں اک  ہے۔ اودی ادائگی کیتے بوہت سارے دن درکار نیں ۔ حج اوناں رواتاں دی ترتیب تے مشتمل اظہار ہے جیڈا مکہ دی وڈی مسیت اتے شہر دےآلے دوالے  ادا کیتی جاندی ہے۔ اسلامی کیلنڈر دے مطابق، حج صرف رمضان دے مقدس مہینے وچ ادا کیتا جاندا  ہے جیڈا ہر سال دس دن پہلے آندا  ہے۔

جامع اسلام دے انسائیکلوپیڈیا وچ (۱۹۸۹)، حج دے دوران زیارت کرن آلیاں دی تعداد زیادہ توں زیادہ دو میلین پوجا کرن آلیاں تے مشتمل ہوندی  ہے۔ (۶) ۲۰۱۰ وچ ایں  تعداد ۲۵ میلین  تیکر ودھ گئی۔   ایس وڈی تعداد دے ساریاں توں ، زائیریننوں بوہت زیادہ  مشکلات دا سامنا کرنا پیا کیوں جےبوہت  سارے زائیرین اک  ہی ویلے وچ ایناں اسلامی رسومات نوں ادا کرن دے جتن کر رہے سی ۔ مثال دے طور تے ، خانہ کعبہ دا  طوائف کئی وری بوہت زیادہ زائیرین نوں عظیم مسیت وچوں باہر کڈ دیندا  ؛

مکہ وچ اپڑن تے ، زائیرین دا  خیال آمد دا طوائف  کرنا ہوندا ایں ایدے وچ اوناں نوں کعبہ دے آسے پاسے ست چکر لگانے سی ، ایس نوں پیوتر گھر آکھیا گیا اتے اندائی گھر وی ایں بڑے اُبھرے ہوئے پتھر دی شکل دا ہے جینوں نقش و نگار دا کام کیتے ہوئے کالے رنگ دے کپڑےنال  ڈھکیا ہوندا ایں  ۔ ایں مکدی  بوہت وڈی مسیت دے مرکز وچ واقع ہے۔ کبعہ دے گھراں دے جنوب مشرقی کونے وچ حجرہ اسود ہے (۸)ریت دے مطابق، ہر زائر نےجتن  کرنا  ہے اتے اودے کالے پتھر دا بوسہ لینا ہے۔ تاہم، بوہت وڈے ہجوم دے سارے ، بوہت سارے زائرین چلدے چلدےاوس  پتھر دے آل محض اشارہ کر دیندے نیں (۹) کعبہ دا طوائف حج دے اوس سارے محل وچ ساریاں توں زیادہ مقدس رسم تصور کیتی جاندی ہے۔

مقالے داجائزہ

ایں کتاب ست وڈے حصیاں وچ تقسیم کیتی گئی ہے ۔ اسلامی جڑاں نوں ٹھوس بنیادی تعمیر دیون کیتے پہلے دو حصیاں وچ اک ایک لمبے تکنیکی تجزیہ دی لوڈ سی ۔ ایں تحقیقات نتیجے کیتے بطور معاونتورتی گئی ہے  تاں جے محمد اتے اودے دین نوں سمجھیے ۔

حجرہ اسود

یقیناً جیڈے ایس گالھ دے شوقین نیں اوہ ضرور لھبن گئے کہ حجرہ اسود کی ہے یا ایں کہ ایں کیڈی شے دی نمائندگی کردا ہے ، مسلماناں ، مسیحیاں اتے آچارِ قدیمہ دے ماہرین ساریاں دی ایس مقدس پتھر دے پاروں مختلف تفاسیر ہویا  ہون گیاں ۔ ایس مقالے دا کام ایناں نقطیاں نوں لھبنا ایں اتے کُجھ بظاہر معقول مفروضات بیان کردا ہے۔

ایں مواد چوکھی طراں چمکیلے حجرہ اسود دے متعلق ہے اتے ایں پہلے حصے نال بھریا ہوا ہے ۔ اتے فیر چار باباں وچ تقسیم ہویا ہے۔ پہلا باب محمد توں لیکے حجرہ اسود شروع دے مسلماناں دیاں روائیتاں ،محمد دی اپنی زیارت اتے ایس زیارت دے بعد مختلف زیارتاں دے پاروں بیان کردا ہے ۔ دوجا باب عرب دے ابتدائی مختلف پتھراں دے پاروں بیان کردا ہے جیناں دے پاروں ایں یقین کیتا جاندا سی کہ ایں مجسم دیوتے اتے دیوائی نیں  ایس پتھر دی ابتدائی دا اک وسیع تجزیہ ایس گالھ نوں جانن اتے سمجھن کیتے ہے ۔جیدے پاروں اسالامی حجرہ اسود تے دھرم اتے بدعت نال جُڑیا ہویا ہے۔

تیجے باب وچ محمد دی مادہ پرستی توں روک تھام دے پاروں دو مثالاں شامل نیں ، پہلی مثال دیوی الا اُعضا کیتے اودیاں قُربانیاں اتے نامہناد شیطانی ایتاں محمد نوں دو واری اودے بیلیاں نیں نویں دین وچ ابتدائی مادہ پرستی دے کماں نوں شامل کرن دا آکھیا جدکہ اوناں دے وچ بوہت سارے اختلافات جیڈے کہ محمد دے دوجے ہم عصراں نیں جیڈے اسلام توں پہلاں دھرم رکھدے سی اُٹھائے ۔

چوتھے باب وچ حجرہ اسود دے بارے بوہت سارے مقاصدشامل کیتے گئے نیں ایس گالھ نوں ظاہر کرن کیتے کہ اوہ کی ہے اتے اصل وچ کیڈی شے نوں پیش کردا ہے ایس حقیقت دے متعلق کہ ابتدائی عرب آلے بتاں دی پوجا کر دے سی اتے دیوتاواں اُتے دھرم رکھدے سی اتے ایسے ہی ماحول وچ رہندے سی۔اسلام دے پاروں اک وسیع نقطہ نظر دا جاری حج دے اندر لیا گیا ہے ۔جیناں نوں ہور نکے حصیاں وچ ویکھیا گیا : ( الف ) پتھر دے مسلماناں دی تشریح جیڈی بائبل دے پتھر دہ ہوئی ( نُکر دے سرے دا پتھر جینوں معماراں نیں رد کیتا۔ (۱۔پطرس ۲: ۶۔۷ ) (ب)دمشق دے یوحنا دی گواہی جیڈا کہ مفید پتھر تے دھرم رکھنا سی قرامتی فرقے دے لوکی جیڈے کہ اک روحانی مسلمان فرقہ سی جیڈا کہ اپروڈائٹ مجسم دا سردار سی اتے دیوی الات دے برابر سی اوہ وی ممکنہ طور تے محمد نوں اُسے پتھر اں دی طراں عزت دیندا سی : ( ج ) :اک لمبا تجزیہ کہ دیوی الات اک ممکنہ الوہیت دی اُمیدوار سی ۔ ( د ) انج ہی دیوی الا اُمنہ وی دیوی الات دی طراں اللہ دی دھی سمجھی جاندی سی ۔ انج ہی دیوتا اللہ نوں وی حجرہ اسود دا مجسمہ تصور کیتا جاندا ہے۔


رب مہتاب اللہ اتے الرحمٰن دی بدعت

دوجے حصے وچ دیوتا اللہ دی ابتداء دے باپاروں  مختلف تحقیق نوں  تفصیل نال ویکھا گیا ہے پہلا قدم ایس گالھ نوں لھبدا ہے ۔ کہ دیوتا ایل دی  لسانی جڑاں دا تعلق لفظ اللہ  دے نال ہے۔ کیوں جے اوہ دونہویںاک جیی لسانی بنیاداں تے تعلق رکھدے نیں دوجا ایس بحث وچ سوال ایں اُٹھدا ہے کہ آیا اللہ اک بندے دا ناں ہے یا محض دیوتا ورگی اک اصلاح ہے۔ جے کر اللہ اک شخصی ناں ہے ، تاں فیر ایں بائبل دے رب دے ناں توں مختلف کیوں ہے یعنی یہواہ توں ؟ اخیر وچ اک مطالعہ جیڈا مختلف چن دے خُداواں دے پاروں ہے جیڈے پورے عرب وچ سی ، جیناں دی بنیاد ماہرین آثارِ قدیمہ دے شواہد تے ہے۔ جیناں نیں ایس گالھ تے روشنی پائی کہ ایں اللہ ہی ہے۔

اک ہور وسیع مطالعہ جیڈا ایس حصے وچ موجود ہے اوہ ایس گالھ تے روشنی پاندا ہے کہ محمد نیں اسلام توں پہلاں دی اک بدعت الرحمٰن نوں نوی اسلامی سوچ وچ شامل کر دیتا ہور ایں کہ تاریخی شواہد الوہیت دے بھید نوں وی عیاں کردی ہے۔

جیس نوں الرحمٰن نال جوڑیا گیا ہے ( جیدا ترجمہ ترس نال بریا ہویا یا رحم نال بھریا دے نال کیتا گیا ہے ) اتے ایس نوں نوے دین دے نال جوڑیا گیا ۔محمد نیں بڑی خُوبی دے نال اپنے آپ نوں اوس مسلمان نال جوڑیا ہے جیڈا اوس دور دے رحمانہ نبیاں دے ہم عصراں وچوں اک سی۔


تیجے حصہ وچ محمد دے کردار نوں اک روحانی رہنما دے طور نال بیان کیتا جاندا ہے اتے اودے نال روحانی طرز دے ابتدائی تجربات نوں جیڈے عاملیت وچوں نیں ۔ محمد دی غار دے اندر روحواں دے نال خوف ناک اتے اشتعال آمنے سامنے ، اودے بعدوں بے شمار بد روحواں نال ملاقاتاں ، مردی دے دور ، جادوگری اتے علم الاعداد دیاں مشقاں ، ایں سب ایس گالھ دی صداقت وچ اضافہ کردیاں نیں کہ محمد عاملیت یا شمانیت دی مشق کردا سی دوجے موضوعات اودی توہم پرستی اتے بے ڈھنگیاں گالاں نوں پیش کردے نیں ۔ ۔


چوتھا حصہ آپی ایس گالھ دے دعوے دے متعلق ہے جیڈے مسلمان ایس گالھ کیتے کردے نیں کہ جدید قرآن مُستند ہے ۔ تاریخی وضاحتاں دے نال ایس گالھ دا جائزہ لیا گیا ہے کہ آیا موجود قرآن اوہ ہی ارآن ہے جیڈا ابتدائی اسلام نیں پیش کیتا ‘‘ تنسیخ دے عقیدے ’’ دی پرکھ نال شکوک و شہبات اُٹھدے نیں ۔ پرکھ دی ایں تکنیک ایس گالھ دے تضاد نوں پیش کردی ہے کہ موجودہ قرآن دیاں ایتاں بدلیاں گئیاں نیں

اسلام وچ مُکتی دا  تصور

پنجواں حصے وچ میں فیصلہ کیتا  اسلامی عقیدےوچ  مُکتی دا تصور ہے ۔ اہم موضوعات جیویں خون دی قُربانی دا  کفارہ، جری طور تے پہلاں توں طے کردہ مُکتی ، اسلام دا ارواح دی روحانی تطہردا  نظریہ ۔

اسلام وچ عورتاں دا تصور

چھیواں حصہ سانوں عورتاں دی تزلیل دے متضاد نظریات اتے عملیکماں نوںویکھیا  گیا ہے ۔

اسلام دیاں اپنیاں مقدس تحریراں وچوں مثالاں دیتیاں گئیاں نیں  ۔ ایں ضرب المثال مغربی قاریوں کیتے اکثر بوہت ہی دھچکا دین آلی نیں ۔


ستواں حصہ مکمل طور تے جہاد دے تصور دے سروےنوں  پیش کرداہے۔ ایس حصے وچ دھرم نہ لیان آلیاں کمزوراں ، تاریخی شہنشاہی جہاداں ، جہاداں ، اسلامی غلامی دی تجارتاں نوں زیر بحث لیاندا گیا ہے۔ اتے ہور ، موجودہ اسلامی جہاد دی تحریکاں اتے بائبل دی نبوت دے متعلقا تجزیاتی تعلقات نوں وی شامل کیتا گئیاں ہے۔


باب ۱

حجرہ اسود دی تاریخ

حجرہ اسود دےبیانات

حجرہ اسود دے متعلق جیڈا کہ مکہ وچ واقع ہے دے بارے وچ اک مخصوص فضا موجود ہےاتے  کعبہ دے نواحی علاقیاں وچ ایں اک بھید دی طراں لُکی ہوئی ہے اودی ابتداء دا بھید پھیل چُکیا ہے اتے اودے متعلق بوہت ساریاں کہانیاں اتے توہمات موجود نیں  برزخ دیاں روایات اتے مادہ پرستی دی  روایات دی طراں حجرہ اسود وی سائنس اتے منطق دے دور وچ اک عقیدہ بن چُکیا ہے اودا اثر پیچھاں کالے جادو اتےبے دین  کفر دے نال ملدا ہے۔ ہزاراں لوکاں دا بہندا ہویا لہو جیڈا اک متلاطم دریا دی طراں ہے اوہ دنیا کیتے اللہ دے غضب اتے قہر وچ سڈدا ہویا اک نشان ہے اج دے ایس باترتیب روشن خیال دور وچ ہلی تیکر فوجی جہاد دی گالھ مہان دیاں چیخاں دی آوازاں آرھیا نیں جیڈی ایس گالھ دا اعلان کردا ہے کہ ‘‘  اللہ دے سوا کوئی رب نہیں اتے محمد اودے رسُول نیں ’’ ایس گالھ توں کیتے پرے نیں کہ مارے جان آلیاں تے رحم ہوئے ، اک لُکی ہوئی تلوار اپنی پوری جادو آلی طاقت اتے بربادی دی قوت دے نال اک گردباد دی طراں لٹکتی ہوئی نظر آندی ہے۔

چُپ چاپ ساری دُنیا اوس آن آلی موت نوں دیکھدی ہے ؛ ااسلامی چکر دے بگاڑ وچ حجرہ اسود تسارے مہذب معاشرے دے اندر جیڈا کُجھ اوندے راہ وچ آرھیا ہے اونوں نگلدا جارھیا ہے اتے جہاد دی چیخ و پکار وچ ایں پوری دنیا دے لوکاں دا لہو بہا رھیا ہے ۔جیناں نیں رب مہتاب اتے نبی محمد دے اگے گھٹنے ٹیکن توں انکار کیتا ہے۔

حجرہ اسود دے بیاندا  پُرانا ترین تفصیلی تصور مسلمان تاریخ دان ازاقی دے آلوں آیا۔ الزبیر دی  عملداریدے  دوران ؛ اس نے ۶۸۳ توں ۶۸۴ عیسوی وچ مکہ دے محاصرہ دے ویلے اک بیان دیتا ۔ بنو اُمیہ دے دور وچ ، یزیددی  فوج نیں  پاک شہر مکہ تے  سڈدے ہوئے تیراں نال شدید حملہ کیتا ۔ اُوناں  تیراں وچوں ااک نیں کعبہ نوں ساڈ دیتا اتے ایں مکمل طور تے برباد ہویا ۔ بعدازاں ، حجرہ اسود تین وڈے حصیاں وچ ٹوٹ گیا ۔ (۱)بعد وچ اک  ٹکڑے نوں کٹیا گیا اتے بوہت سالاں کیتے  اونوں بنو شائبہ ننیں  رکھیا ۔ ایف ۔ ای پیٹرز اپنی کتاب حج وچ ، تاریخ دان ازاقی دیاں گالھاں نوں لکھدا  ہے۔

ابن الزبیر ننیں اونوں آہنی ہتھاں وچ لیا، اونوں اونے اُتوں مُکا دیتا ، جیدی حالت اتُوں صاف ہے ایس پتھر (رکن ) دی لمبائی ۲ ہتھ ہے اتے ایں کعبہ دی مضبوط کند دے نال ہے ۔ ‘‘ میں کسے توں سُنیا کہ اوس دا اندر اں کند آلا حصہ کُجھ کہندے نیں کہ گلابی رنگ دا ہے ، کُجھ کیندے نیں کہ چٹے رنگ دا َ۔ ’’  (۲)

ابن الزبیر دے ویلے دی اک ہور ریت وچ آکھیا گیا کہ اوس پتھر دی لمبائی تین ہتھ سی ۔ دوجے گواہ وی بیان کردے نیں کہ اودا رنگ چٹا سی سوائے باہر آلے دے باقی سارا چٹا سی ۔ (۳) مسیحی لکھاری جان و مشقی، جیڈا ابتدائی اٹھویں صدی دے  دوران اک مسلمان حکومت دےزیر تسلط علاقے وچ رھندا سی ۔ اوس نیں ‘‘ سفید پتھر ’’ دے تاریخی بیان وچ آکھیا ۔ جان بڑی روانینال عربی بولن آلا شخص اتے قرآن اتے حدیث کیتے بوہت مشہور سی۔ اوہ ایس گالھ تے دھرم رکھدا سی  کہ سفید پتھر افراتِ بُت دا سربراہ سی ، جینوں عرب آلے پوجدے سی اتے اونوں خجیر ( وڈا ) آکھدے سی۔

جان نے کہا، ‘‘ یہاں تک کہ آج بھی اس پر اُبھرے ہوئے حصے موجود ہیں جن کو بڑے احتیاط سے مشاہدہ کیا جاتا ہے ’’۔ (۴)

۹۳۰ صدی عیسوی کے دوران قرامتیوں نے مکہ پر چڑھ آئے پتھر کو اُٹھایا اور واپس العصا یا بحرین میں واپس لائے، وہاں اُنھوں نے اُس کو نصب کیا اس کے لیے ایک بڑے تاوان کی پیشکش بھی ہوئے لیکن اس کونظر انداز کر دیا گیا پھر ۲۱ سالوں کے بعد ، ایک تاریخ دان جیو وائی کے مطابق حجرہ اسود کو کوفے کی جامع مسجد میں اس پیغام کے ساتھ رکھا گیا : ‘‘ حکم سے ہم اس کو لائے اور حکم ہی سے ہم نے اس کو واپس رکھا ’’۔ (۵) سفید پتھر چرا لیا گیا جس کو تین حصوں میں تقسیم کیا گیا لیکن جب اس کو واپس کیا گیا تو یہ سات مختلف حصوں میں تھا۔

اسلام دے انسائیکلوپیڈیا وچ اک من بھاندا سوال کیتا گیا : کی قرامتیاں نیں جان بوجھ کے اوس چٹے پتھر نوں ایس گالھ نوں ظاہر کرن کیتے ست عدداں وچ تقسیم کیتا کہ دورِ حاضر وچ ست امام ہون گئے ؟  (۶)ایں دلیل ظاہر کردی ہے کہ اک عرصہ توں اوہ اسلامی بھیس وچ اک روحانی فرقہ جیڈا اپنے اپ نوں آپی لُٹدا ایں مزید ہور اوہ ست اماماں دے عقیدے اُتے وی یقین رکھدے سی اتے ست اراکین اُتے وی۔ (۷) اک ہور عقیدے دے مطابق قرامتیاں نیں ایس نوں دھرم توں ہندسہ ایمانی بناندیاں ہوئا ست آسماناں دا اسلامی آخرت دا عقیدہ بنا دیتا۔  (۸)گردنِ باعئم دے مطابق ، محمدی تہواراں وچ ۱۹۳۲ وچ اک افذضانی زائر نیں اودا اک ہور حصہ توڑ دیتا اتے  بادشاہ ابنِ صعود دے دور وچ فوراً واس حصے نوں دوبارہ جوڑیا سی  (۹)

ستمبر ۱۸۵۳ عیسوی وچ مشہور دریافت دا  ، کیپٹن رچرڈ برٹن ننیں  اپنا بھیس بدل کے دس منٹ تیکر حجرہ اسود کدے کول رھیا  ۔ اُودی اپنی کتاب ، ‘‘المدینہ اتے المکہ دا ذاتی  مقامی دورہ ’’ اوہ لکھدے نیں اتے تھلے دیتے ڈونگے مشاہدے نوں بیان کردے نیں  ۔

میں ڈونگائی وچ اودا مشاہدہ کیتاہے اتے ذاتی طور تے ایس گالھ کیتے قائل ہاں  کہ ایں اک چٹانی شہاب ثاقب دا  حصہ سی اتے تقریباً سارے مسافر اوس اک نقطے تے متفق نیں کہ ایں اک آتش فشانی پتھر ہے علیبے ایس نوں  معدنیاتی طورتے  اک آتش فشانی پہاڑ دا حصہ آکھدے نیں کُجھ کہ شفاف طور تے چمکتدا ہے اتےایندے  سیاہ پس منظر دے سبب توں  اوس دیاں  ٹائلاں  سُرخی مائل للگدیاں نیں ۔ اک  ویلویٹ دی طراں ماسوائے اودے کہ اک حصہ دے جیڈا کہ سُرخ ہے برکھادت اودے بارے سوچ دے سی کہ ایں ایک سفیدی مائل اتے  پیلے مواد نال بنیا ہوا  پتھر ہے (۱۰) برتن اودے بارےوچ  ااک  ہور خلاصےنوں  بیان کردے ہوئے جاری رکھدے نیں :

کہ میرے نزدیک ایں عام شہابِ ثاقب دا اک پتھر ہے جیدے اُوتے اک موٹی چادر ہے ایں چمکیلی اتے پالش کیتی ہوئی نظر آندی ہے ممبی دے ڈاکٹر مینوں ایدی ملکیت دے بارے اک خاص گالھ دسی جیدے توں مینوں پتہ چلیا کہ ایں سیاہ اتے اندر توں چمکیلا اتے چمکدا ہایا سرمئی سفید اتے ایں نکل دے لوہے وچ ملان کیتے نتیجے وچ نظر آندا ہے ۔ (۱۱)

بوہت سارے جدید بیانات دا  اضافہ اوس حجرہ اسود وچ شامل کیتا  گیا۔ گردانِ باوئم ۱۹۵۱ توں اودے واسطے روایتی تجزیہ پیش کردے نیں :

حجرہ اسود مختلف طراں نال اک لاوے اتے شہاب ثاقب دے ٹکڑے دے طور تے بیان کیتا گیا ہے اتے اصل وچ ایں اک  گہرے سُرخی مائل بھورا رنگ ہےاتے  مشرقی کونے وچ تعمیر ہویا اتے تقریباً زمین توں ۵ فٹ اُوپر ہے ھن ایں تین وڈے اتے ست سات  نکے حصیاں نوں  اکٹھا کرکے سلور بینڈ نال بنیا گیا ہے اس کا ڈایا میٹر تقریباً ۱۲ انچ ہے ۔ (۱۲)

اسلام دا  انسائیکلو پیڈیا ااودے  پاروں ہور بیان کردا ہے:

ایں پتھر کعبہ دے جنوب مشرقی حصے وچ ہے جیڈا کہ تقریباً ۵۰ ۔۱ گز یا میٹر زمین توں اُوپر ہے ایں سیاہ رنگ دا ہے اتے سُرخی مائل ہے اتے ااودے  حصے زردنیں جیڈ کہ تقریباً ۱۱ انچ ۲۸ سینٹی میٹر چوڑے اتے  ۱۵ انچ اتے  ۳۸ سینٹی میٹر اُونچے نیںاتے  اک سلور وچ بندھے گئے نیں  (۱۳)

ایں خاص گواہی دمشقی جون دی تائید کردی  ہے کیوں جے  اوُس نیں اوس دی شکل اتے روایتی سائز دی مشاہبت مادہ پرست دیوی استعارات دے مجسمے دی طراں دسی سی  ۔ میرثیا الائیڈ نے مذہبی انسائیکلو پیڈیا وچ بیان کیتا ہے :

کعبہ دی اک اہم ترین شے اوس دی  بیرونی طرف واقع مقام ہے ایں حجرہ اسود ہے جیڈا کہ اودے مشرقی کونےوچ  واقع ہے ۔ حقیقت وچ گہرے سُرخ بھورے رنگ دا ایں پتھر، ھن اک  کیثف چاندی رنگ دے  بُکس وچ ہے، اوس سیاہ رنگ دے پتھر دی ابتداء دے بارے معلوم نہیں ممکن ہے ایں شہاب ثاقب توں ہوئے (۱۴)

ایں سارے تینوں جدید بیانات جیڈے بیان کیتے گئے اک طراں دے نیں ۔ ایدے باوجود ایس پتھر دی حقیقی سائنسی ابتداء دے پاروں شک باقی ہے۔ کی ایں ابتدائی سیلکون گلاس دے پھسلے ہوئے نکل اتے لوہے لوہے نال بنیا ہویا ہے جیڈا اک شہاب ثاقب توں ٹوٹے ہوئے ستارے توں نکلیا ؟ یا ہو سکدا کہ ماہر جغرافیائی ٹیم اک مکمل تفتیش دے ذریعے اوس بھید نوں حل کر سکے ۔ کی ایس گالھ دی کوئی سائنسی وضاحت ہے کہ کیوں ایں پتھر چٹے توں کالا ہویا ؟ یا ہو سکدا ہے کہ اوہ اصلی سفید پتھر جیدی محمد تعظیم کردا سی اوہ قرامتیاں نیں چُوری کر لیا اتے اودی تھاں تے موجود حجرہ اسود رکھ دیتا ہوئے ۔ مسلمان اج وی بحث کر دے نیں کہ پتھر سیاہ کیوں ہویا پتھر دے محصور کیتے جان وچ کی راز ہے ؟ کیوں پتھر دا اک نکا حصہ ہی عوام تے ظاہر کیتا جاندا ہے؟ کی سیاہ پتھر وچ موری ماضی دی کسی جنسی زرخیزی دے ایمانی کام نوں ظاہر کردی ہے ؟ ایں بھید توہم پرستی اتے رازداری دے سبب لُکے رہے ۔

حجرہ اسود ہی صرف اوہ پتھر نہیں سی جینوں کعبہ وچ قابلِ تعظیم سمجھیا جاندا سی۔ ٹھیک اودے عین سامنے دے نکر وچ اتے تھلے آلی تھاں تے ، اک ہور سُرخی مائل پتھر جینوں ‘‘ سہولت دے پتھر ’’ ( حجرہ سعادہ ) آکھیا جاندا سی رکھیا ہویا ہے ۔  (۱۵) اک ہور پتھر وی سی جینوں

‘‘ اسٹیشن’’ یا ابرہام دے ‘‘کھڑے ہونے دی تھاں’’ آکھیا جاندا سی ایدے پاروں آکھیا جاندا ہے کہ ایدے اُتے معجزاتی طور تے اودے پیراں دے نشانات محفوظ نیں ۔ اخیر وچ ، کعبہ دے اندر تعظیم دا دوغلا کردار ہے جیویں کہ ایلیڈ نیں آکھیا :

حجر اسود اتے دروازے دی بیرونی دیوار مُلتزان دے وچکار دوغلا کردار ہے جتھے پوجا کرنےآلے  اپنے بدن جُھکاندے سی ۔: براقا (برکت، قوت ) وصول کرن کیتے  ۔ ایں پاک مکان دے نال  منسلک ہے۔(۱۶)

حجرہ اسود اتے دوجیاںانج دیاں شیواں دی  تعظیم خُداؤاں دی طراں کیتی جاندی سی ایں سارے اسلام توں پہلاں دے پتھر پیوتر پتھر آکھواندے نیں : پر حجرہ اسود نوں کعبہ وچ ساریاں توں بوہتی تعظیم دیتی جاندی سی ۔

حجرہ اسود دیاں روائیتاں

آدم توں لیکے طوفانِ نوح تیکر

حجرہ اسود دی کہانی آدم دے جنت توں زمین تیکر اخراج توں شروع ہوئی۔اونے  اپنے آپ نوں  بُدھا دی پہاڑیاُتے  جیڈا انڈیا وچ واقع ہے پایا۔ روائیتاں دے مطابق آدم نوے فٹ لمبا سی ۔(۱۷) اودے سر اُتے ستاریاں دا اک گلدستہ رکھیا گیا سی  ، جیڈا کہ تقریباً آسماناں  تیکر ہی اپڑدا سی جیتھوں اوہ آیا سی ۔(۱۸) اوہ پہاڑ اُتے اوس کوشش کیتے کھڑا سی کہ فرشتتیاں نوں گاوندے ہوئے سُنیا ۔ شام دے دوران ، فرشتے دیومیکر آدم توں ڈر جاندے سی اتے رب کولوں دُعا کردے سی کہ اونوں اُوتھوں ہٹا دیوے ۔ رب کریم نیں اوناں دیاں دُعاواں دا جواب انج دیتا کہ آدم دا سائز زمین تے دوجے رہن آلے ڈنگراں دی طراں کر دیتا ۔

اودے سائز دے گھٹ ہون دے نتیجے وچ ، آدم ہور فرشتیاں دے گیتاں نوں نہیں سُن دا سی اتے اوس نیں اوس گالھ دا اقرار کیتا کہ ایس گالھ توں کس قدر غمزدہ سی ۔ رب نیں اونوں جواب دیتا : ‘‘ اے آدم  ’’ توں ہمیش جفا کشی کرے گا ، ‘‘ پر توں مینوں ملے گا ’’ (قرآن۸۴ : ۶ ) فیر رب نیں آدم نوں ترغیب دیتی کہ ‘‘ الہی تخت ’’ ( حجرہ اسود ) دی زمین اُتے لھبوں ایس ریت توں انج معلوم ہویا کہ اللہ دے مقام یا تجسم دا نچوڑ حجرہ اسود وچ ہے ، رب صرف اودے وچ ہی بسدا ہے یا اُودا تخت اودے اُتے لگا ہویا ہے ۔ فیر آدم نیں رب دے اوس سُپرد کیتے ہوئے اختیار دی پیروی کیتی اتے جنوب مغرب وچ جودی دے پہاڑ ، جیڈا کہ مسلماناں دے نزدیک اراراط دے پہاڑ دے مساوی ہے سفر کیتا ۔جنوب وچ سفر کردے ہوئے، لُبنان دا  پہاڑاتے  اُولیوز دے پہاڑ توں سینا دے پہاڑ اتے سُرخ ساحل سمندر تیکر سفر کیتا ، فیر اوہ حجاز دی سُکھی وادی وچ داخل ہویا ، ااک  انج دی تھاں جیڈا پہاڑاں نال؛ بھریا ہوئا سی  اتے ایں پہاڑ چمکدار کالی چٹاناں نال بھریا سی  ۔ فوراً اوس نیں محسوس کیا ایں تھاں ہ ‘‘ زمین دی ناف ’’ ہے ‘‘ خُدا دے تخت دا مرکز ’’ ۔(۱۹)

ایس ریگستانی وادی وچ اک ہلکی بلندی تے ، اک تنبو یا چھتر کھڑا ہے جیڈا کہ چار چھتریاں دے ستوناں دی طراں ہے اتے  اودے تے اک ادبی دی طراں دی اک چھت ہے ۔الزبتھ الیک اتے  ہال الیک اپنی کتاب ، ‘‘ مکہ دی بلسڈ مدینہ دی ریڈینیٹ ’’وچ  ، ایس بیان نوں جاری رکھدے نیں :

چھتر دے تھلے ، ایں ایس قدر چمک دمک دے نال ہے کہ ایں ساری وادی نوں روشن کر رھی ہے ۔ اک چٹا پتھر بعل دی طراں تھلے ہے جیڈی کہ آدم دی روں دی علامت ہے ۔ آدم اپنی ہی آتما دی علامت تے چلدا رھیا ، اتے فیر اُوناں پتھراں دے نال جیڈا جیرا دے پہاڑ توں لیائے گئے ، اوس نیں جتن کیتا کہ زمین نوں ہمیش کیتے اپنی مضبوط کاریگری نال اودییاں کنداں وچ باز رکھ لے۔۔(۲۰)

ایں خاص ریت  واضح طور تے بیان ہے کہ آدم نیں زمینات  حجرہ اسود لھب لیا ۔مسلمان تاریخ دان طبری دی ریت توں ۔(۸۳۹ سے ۹۲۳ صدی عیسوی )ا وہ دعویٰ کردا سی  کہ آدم جیڈا حجرہ اسود لیایا سی اوہ اپنی اصلی حالت وچ اوہ برف توں زیادہ چٹا سی ’’ (۲۱) مزید ہور  ، اوہ اپنے نال موسیٰ دیاں شیواں مُر اتے لوبان وی چُکے اُٹھائے ہوئے نیں ساریاں روائیتاں ایں دسدیدیاں نیں کہایں  صرف اک پتھر تے زور نہیں دیندا بلکہ جنت دے اک  ‘‘ ہیرے یاقوت (روبی)’’تے وی  بھی زور دیندا ہے۔ (۲۲) آدم نے اُوس ہیرےنوں  اپنے اتھرو پونجن کیتے کے لیے استعمال کیتا کیوں جے  جنت نوں  چھوڑن دے بعداودے اتھرو  اوہ ہزار ورےتیکر  نہ رُکے جدوں اوہ جنت وچ واپس نہیں گیا، جتھے ابلیس یعنی شیطان اونوں ہور پریشان نہ کر سکیا ۔(۲۳) ایں وی آکھیا گیا کہ آدم نیں چٹے پتھر نوں مکہ دے نزدیک کیوبے دے پہاڑ اُتے وی رکھیا : ھینری راتاں  وچ ، اُوس نیں آسماناں نوں  روشن کر دیتا جیویںچن  راتاں نوں کو چانن کردا ہے (۲۴)اک لمبی جندڈی دے بعد ، آدم مکہ وچ فوت ہو گیا۔اودے پُتر  سیت نیں اُونوں  ابو کیوبے دی غار دے تھلے دفن کیتا فیر شاندار پتھر اوس چھتر توں لیا گیا اتے آدم دی  قبر اُتے رکھیاگیا۔

طوفان دے دوران

نوحدے   دوران، پتھر ڈوب گیا اتے آدم دی لاش پانی دی سطح اُتے تیردی رہی جد کہ کشتی اپنے ارادے اُتے چلدی رھی سی اتے اوس نیں  ڈوبے ہوئے پتھر اُتے ست چکر لگائے (۲۵) ایس موقع اُتے ، ایں شمالدے آل  سفر کیتا اتے اخیری جودی دے پہاڑ اُتے رُکیا ۔ ااک ہور ریت  ایں وی ہے کہ کیویں  کشتی نیں  مکہ اتے مدینہ دے مقدس شہر دے آسے پاسے اک ہفتے کیتے چکر لگایا ۔ اوس ویلے دے دوران، اوہ گھر جیڈا آدم نیں بنایا سی جیڈا پتھر دے نال سی  کیوبےدے  پہاڑ اُتے چُکیا گیا ایس لئی اوہ نہیں ڈوبیا ایتھوں تیکر کہ یایس پس منظر وچ وی ، پتھر کسی حد تیکر ڈوبیا، جد کہ ایس  حقیقت دی وجہ توں ایس طراں دی  کہانی کہ پانی نوںآکھیا گیا  کہ اُوچا ہو ایں۱۵ ہتھ زمین دی  سطح توں  بلند ترین پہاڑاُتے  اُوچا ہوئے ا (۲۶)

ابرہام دے ویلے وچ

ایلک اتے  ایلک روایتی ادھرم دے خلاصےنوں  شاندار طریقے نال پیش کردے نیں  کہ کیویں ابرہام نیں  ابتدائی کعبہ دی  تھاں نوں دریافت کیتا ۔

جدوں اسماعیل واپس آیا، ابرہام نیں  بڑی سمجھ کیتے اپنے بپُتر دی مدد لئی : رب دے گھر نوں بنانون کیتے ۔اک  مشتعل ہویا ااک  ٹیلے دے گرد چلی اتے اک  بدل جیدی شکل ۲ سِراںآلے  اژدہےدی طراں سی  ۔ ابرہام اتے اسماعیل نیں زمین نوں  پُٹیا اتے ریت دے تھلے اوناں نیں آدم دی قبر دے ابتدائی آثار پائے۔ اک پتھر جیدے اُتے ایں اکھر لکھے ہوئےسی : ‘‘ میں باکا (مکہ کی وادی)دا  رب ہاں ۔ اتے میں ترس اتے محبت نوں اپنے دو ناواں دے طور تے خلق کیتا ہے’’۔ (۲۷)

ایس توں ایں گالھ  واضح ہو جاندی  ہے کہ ایں الوہیت جیدا اُتے ذکر ہویا ہے اوہ محض اک علاقے دے ‘‘ اعلیٰ دیوتا ’’ دی ہےاتے ایدا  تعلق عبرانیاں دےقادرِ مطلق رب توں نہیں ، جیدا ذکر اگے ہور چوتھے باب وچ کیتا جاوے گا ۔

ایس رُکی ہوئی تعمیر وچ  اُوناں  نیں فیصلہ کیتا کہ مشرقی کونے کیتے اونوں اک منفرد پتھر دی لوڈ ہے جیدے سبب توں پوجا کرن آلے  جاننن کہ اُوس تھاں د طواف ایتھوں شروع کیتا جاوے ۔ ایس طراں نال ایس  درخواست اُتے انج دا پتھر لیان واسطے اسماعیل نیں معجزاتی طور تے ابو کیوبے دی پہاڑی  توں ایں مقدس قیمتی پتھر لیایا جیڈا کہ آدم دی موت دے ویلے توں اوتھے دفن سی ۔ ‘‘ اوس آسمانی پتھر دی لو نال اک واری فیر مکہ دا سارا علاقہ چانن ہو گیا  ۔ ’’(۲۸)

ایتھے اوس آسمانی پتھر دے بارے وچ کہ ا  وہ کیویں ابرہام دے کول لیایا گیا دو روایئتاں نیں اک جیڈا ایس نظریے نوں پیش کر دا ہے کہ کیویں جبرائیل فرشتہ آسمان توں اوس پتھر نوں لیایا ، اک دوجی کہانی ایس گالھ نوں دسدی ہے کہ کیویں ایں پتھر ابو کیوبے توں لیاندا گیا ایں دونہویں عقیدے اسلامی زبانی کہانیاں وچ ملدے جُلدے نیں ۔

ابتدائی اک قریب مشرقی مفکر ایف ۔ ای پیٹرز نیں اپنی کتاب یہودیت ، مسیحیت اتے اسلام وچ : شاندار پیرائے اتے اودی تشریح بیان کردے ہوئےآکھدا  ہے کہ ایں سپینی صوفی ماسٹر یون العربی نال مشابہ ہے ( ۱۲۴۰ سی۔ ای ) :

ایں آکھیا جاندا ہے کہ ابو کیوبےدا  پہاڑ زور دار طریقے نال ہلیا اتے  اودے توں حجرہ اسود ٹوٹیا اتے  اُوس ویلے ایں چٹا نیلم سی اتے جبرائیل اوس نوںاک  باغ وچوں لیایا اتے  اودے وچ لُکا دیتا اتے  ایں طوفان دے ویلے توں ابرہام دے دورتیکر  ابو کیوبے دی پہاڑیوچ لُکا دیتا گیا  (۲۹)

کیوں ایں پتھر سیاہ ہو گیا؟

پتھر دے رنگ  وچ تبدیلی دی بوہت ساری وجوہات وضاحت کیتے بیان کیتی جاندی ہے۔ بوہت عام تاثر ایں ہے کہ ایں ‘‘حیض وچ مبتلا عورت دے چُھو جانن دی وجہ توں ہویا ۔ ’(۳۰)پیٹرز نیں اوس دی تصدیق کیتی کہ ایں صوفی  ابن العربی نیں بیان کیتا  ہے۔

حجرہ اسود اوس رُوح دے بارے بیان  کرداہے ایں اک حیض وچ مبتلا عورت دے چھُونن نال  سیاہ ہو گیا  (۳۱)اک دوجیمختلف ریت  بیان  کر دی ہے، ایں اک حیض وچ مبتلا عورت دے چھون اتے گندےلوکاں دے  اوس دے  اُوپر چڑھن اتے اوس نوں رگڈنے دے سبب نال سیاہ ہو گیا (۳۲)

اک تیجی تشریح ایس گالھ تے ہے کہ ایں تبدیلی انسان دی ایس کائنات تے اپنی ذات دے پاروں ہے۔ ۔نتیجتاً ایس گالھ تے یقین کیتا جاندا ہے کہ ایں پتھر انساناں دے پاپاں دے سببوں سیاہ ہویا ۔ (۳۳) ااک ہور مختلف خیال سانوں سکھاندا ہے کہ ایس پتھر دے سیاہ ہون دا مطلب ہے کہ اودے اُتے چانن نہیں ہے اتے ایں اک مکمل علامت ہے ‘‘ رب واسطے روحانی طور تے غربت دی ( فقیر ) ۔  ۔  ۔  اتے رب دا خالی ہو جانا ۔’’ (۳۴) یا ضروری ہے کہ اپنی ذات نوں  مارنا ۔ ایں ریت صوفی ازم یا بُت مت دے ذرائع توں آندی  ہے۔

مادہ پرستی دیاں روائیتاں

ایں روئیتاں بعد وچ اسلام دےابتدائی وریاںوچ عقیدے اتے کہانیاں دی نیو اُتے ڈھک دیتی گئی قرآن اتے حدیث ایناں کہانیاں دے پاروں بوہت گھٹ دسدا ہے بھاویں ایناں روئیتاں نیں نسل در نسل اسلامی دھرم دی زبانی تعلیمات دے پاروں اہم کردار ادا کیتا خورے ایں بوہت زیادہ تفسیراں نال جیویں کہ اوس پتھر دے پوجن دے بارے وچ ماداہ پرستاں دی ہے اودے توں بچن کیتے ایجاد کیتا گیا۔

ابنِ صاد ایں دھرم رکھدے نیں کہ چٹے پتھر ابو کیوبے دی پہاڑی توں محمد دی پہلی وحی توں چار ورے پہلاں تھلے لیاندا گیا ۔ اک ہور گواہی جیڈی الفقہی توں آئی اودے مطابق ایں قریش دے قبیلے دی مکہ دی  پہلی دوبارہ تعمیردے ویلے  آیا، ‘‘ ممکنہ طورتے  کیوبے دےویلے’’(۳۵)

ایں گالھ بالکل واضح لگدی ہے کہ حجرہ اسود کعبہ دی تعمیر وچ مادہ پرستاں نیں شامل کیتا پیٹرز نے بیان دیتا:

مکہ دےمتبرک مقامی بتاں دا اکھٹے کیتا جانا قریش دے پہلے ھاکم امر بن لوہے دے دور وچ ہویا اتے جتھے تیکر ابو کیوبے دے دینی مذہبی دیوتاؤاں دا  حصہ سی (۳۶)

ایناں مادہ پرست ابتدائی لوکاں دی ابتداء وی جغرافیہ داناں اتے تاریخ داناں نیں رقم کیتی اتے آن آلیاں باباں وچ اوناں دے بارے وی گالھ ہوئے گی ۔ ایدے مقابلے وچ عقائدی بیانات وچ قرآن حدیث یا سیکلر ذرائع دےبیانات نہیں نیں ایں محض پرانیاں رائیتاں نیں ۔

محمد دی الوداعی زیارت

مکہ توں اک لمبی غیر حاضری دے بعد محمد مقدس شہر وچ اپنے آخری حج کیتے آیا ابن عباس وچ حدیث دے مطابق بیان ہے، ‘‘مشرکاں دے اک گروپ نیں ایس خبر نوں پھیلایا کہ لوکاں دا اک گروہ اوناں دے آل آرھیا ہے اتے اوہ یثرب دے بخار نال کمزور پے گئے نیں  ’’(۳۷) ایناں حالاتاں وچ ، نبی نیں اپنے بیلیاں نوں حکم کیتا کہانج ہی  کرن جیویں اونے آکھیا اونے ساریاں توں پہلاں کعبہ دے کونے دا بوسہ لیا جتھے حجرہ اسود نسب سی اتے فیر اودے حصے دے پہلاں تین چکر لگائے ایس گالھ دا مظاہرہ کرن کیتے کہ اوہ سفر نال کمزور یا بیمار نہیں نیں فیر اوناں نیں اپنے چکراں دا عمل چاروں پاسے جاری رکھیا ۔(۳۸)

شہادتاً عبداللہ بن امردی  حدیث دے مطابق محمد نیں ہمیش ایسے طریقے نال حج اتے عمرہ دونہواں کیتے چکر لگان دی  مشق کیتی  محمد نے صفا اتے ماروا دی پہاڑیاں دے وچکار وی طواف کیتا(۳۹)ایں دونہویں روائیتاں مکہ دے اندر اسلام توں پہلاں وی کیتی جاندی سی اتے ایں شدت پسند مادہ پرست کر دے سی بعض دفعہ محمد اُونٹ دی  سواری دی  ریت دے مطابق وی اونوں ادا کرنی سی  ہر واری ہی ا وہ حجرہ اسود دے کونے نوں عبور کردے اوہ اودے آل جُھکے ہوئے سر نال اشارہ کردے اتے فرماندے سی :  ‘‘اللہ اکبر ’’ (۴۰)اوناں دی چھڑی دے استعمال دا  اشارہ ایں وی بیان کردا کہ اُوس نیں کعبہ وچ  ۳۶۰ بتاں نوں  برباد کر دیتا ہے ۔ محمد کھڑا ہویا اتے اوناں آل اوسے چھڑی نال اشارہ کیتا اتے آکھیا ‘‘ سچ آ چُکیا ہے اتے جھوٹ جا چُکیا ہے ’’ (قرآن ۸۸ : ۱۷ )

فیر اوناں نیں اونوں اک اک کر کے ناس کر دیتا (۴۱)ایں پتھر دے بُت واضح طور تے ایس بدعت نوں پیش کردے سی  کہ ورے دے  ہر دن کیتے اک دیوتا نوں شامل کیتا جاوے  ۔

محمد دے اک قریب ترین بیلی عمر بن الخطاب نیں چُم کے اتے چُھو کے حجرہ اسود دا بغور جائزہ لیا اتے چونک گیا  ابیث بن رابعہ اپنی حدیث وچ عمر بن خطاب دی  اوسگالھ نوں  زناکاری دی اک شکل دے طور تے بیان کرتدے نیں : بے شک میں جاندا ہاں کہ تسی اک  پتھر ہو نہ ہی کوئی فائدہ پہنچا سسکدے اوہ اتے نہ ہی کوئی نقصان ۔کی  میں  اللہ دے رُسول نوں چومدے ہوئے  نہیں دیکھیا میں تہانوں نہیں چوما گا۔ (۴۲)

محمد دے کُجھ قریب ترین بیلیاں نیں اودی بوہت ساری رسماں دے متبادل رسماں ظاہر کیتیاں ایس حقیقت دے باوجود اوناں نیں محض فرمانبرداری کیتی اتے اختیار نوں اپنے پیارے نبی کیتے ملتوی کر دیتا۔ محمد محض مادہ پرستی دیاں ساریاں ساریاں گالھاں توں بچ نکلیا محض اک نواں  عقیدہ ایجاد کرکے مثال دے طورتے  اُوس نیں  اعلان  کیتا کہ رب نیں مسلماناں نوں حج اتے جہاد دیتا ہے تاجے اوہ  کافراں نال لڑن ۔(۴۳)

حجرہ اسوددیاں زیارتاں

آرتھوڈیکس عمل

پرانی مشق حجرہ اسود کیتے روایتی مشق دے  معاملے وچ ایں بوہت سارے حصے دی ریت سی جیڈا کہ  محمد دے ویلے توں لا تبدیل ہوئے  گی جدوں وی اودے لاگے توں گزر جاندا تاں  پتھر نوں چُمیا جاندا پر جے کر  اجتماع دے باعث نا ممکن ہوندا تے اونوں ہتھ نال  چُھو لیاجاندا سی ایں چُھونا چہرےکیتے  بدل گیا ’’۔ (۴۴)جیویں کہ پہلاں وی بیان کیتا  گیا کہ اودے مدِ مقابِل اک دوجا پتھر ‘‘ یمنی کونے ’’ تے رکھیا گیا جینوں ‘‘وڈی خوشی دا  پتھر ’’آکھیا جاندا سی فیر وی ایں پتھر محض چھون کیتے سی اتے اودا اونوں چُمیا نہیں جاندا سی اتے ایں گالھ ایس شے دی علامت سی کہ حجرہ اسود زیادہ تر برتری رکھدا سی ۔

بدداواں دے  خلاف ِمعمول کام

مادہ پرستاں دے کھلے حج نوں مکمل طور تے نابود کر دیتا گیا بوہت سارے بدووں پجاری اسلام توں پہلاں دیاں رسماں نوں حج دے ذریعے ادا کر دے سی تھلے دیتے ہوئے بیان ایناں عجیب رسماں نوں ب نکھیڑ کہ بیان کر دا ہے۔

ابنِ جبار نامی اک مسافر  نیں گیارہ سو بیاسی سی ۔ ای دی اک تحریری تاریخی حج رپورٹ نوں مہیا کیتا ایس اُمیدتے  کہاوہ اپنی روحانی لوڑاں نوں پورا کرن گئے ہزاراں یمنی وچ حج دی رسم ادا کرنن کیتے  آئےایں  بدو پختہ یقین رکھدے سی کہ اوناں دے ملک دی  زرخیزی دا انحصار براکا ( برکت دی  قوت اُتے ہے جیڈا کعبہ اتے حجرہ اسود توں لیکے لے جان گئے۔ نتیجتاًاوہ اللہ کیتے اک منافع بخش تاجر بنے (۴۵) ابن جبار نیں بیان کیتا :

جدوں اوناں نیں نمقدس کعبہ دا طواف کیتا اُوناں نیں اپنے آپ نوں بالاں دی طراں اک چانگی ماں دے سامنے سُٹ دیتا اوہ اودی قُربت وچ پناہ لھبدے سی ۔ اُوناں نیں اودے پردیاں نال اپنے آپ نوں جوڑیا اتے اپنے ہتھاں نوں اودے نال پیوست کیتا اتے اوناں نیں اونوں حضر ناظر جان کہ ہنجواں نال نمازاں ادا کیتیا پر جینی جیویں ہی اوہ قصبے وچ اپڑے تاں اوناں دے وچکار کوئی وی اایس قابل نہیں سی کہ حجرہ اسود دا طواف کر سکدا یا اُونوں چھو سسکدا ۔ اُوناں وچوں  ۳۰ یا ۴۰ اینے سختی دے نال جکڑے گئے جیویں زنجیراں دے نال اتے جدوں اوہ کعبہ دے دروازے اُتے اپڑے تاں ایں زنجیر اک ٹھوکر کھان دے نال  ٹُوٹ گئی۔ (۴۶)

تقریباً ۷۰۰ وریاں دے بعد ۱۹۰۹ وچ ااک ہور  مُشاہد جیدا ناں بیتِنونی سی اوہ بدووں دی ایس رسم دے بارے وچ ہور بیان کردا ہے:

بددواں دیاں  عورتاں آدمیاں دیاں پُشتاں نوں مضبوطی نال پکڑ لیندیاں اتے جدوں اوہ حجرہ اسود تیکر اپڑدے اتے اوہ سارے اونوں چھوندے اتے اونوں چومدے سی ۔ خاوند بیوی دے  پتھر دے پیچھے سر ہلاتندا سی اتے انج ظاہری طور تے اودا حج ہو جاندا سی اتے اوسے ہی ویلے اوہ اودے کیتے روندا وی سی: ‘‘کی تُسی نحج کر لیا ہے اوہ حجا ؟ ’’ اوہ جوابدیندی سی : ‘‘ ہاں میں ن کر لیا ہا میں کر لیا ’’۔ فیر اوہ حجرہ اسود تیکر مُڑ آندی اتے ایں آکھدی ‘‘ میں حج ادا کر لیا ہےاوہ اپنا سر آسمان آل اُٹھاندی اتے ایں آکھنا جاری رکھدی کہ تو مینوں قبول کرے یا نہ کرے میں حج ادا کر لیا اوہ اپنا سر آسمان آل اُٹھاندی اتے ایں آکھنا جاری رکھدی کہ تو مینوں قبول کرے یا نہ کرے میں حج ادا کر لیا جے کر تو مینوں قبول نہیں کیتا تاں تینوں ایں کرنا پئے گا کہ مینوں قبول (۴۷)

جتھوں تیکر حجرہ اسود دا تعلق ہے جیڈا کہ اکثر شادمانی دا پتھر یعنی (الحجر الصاد ) دا تعلق ہے ایں دونہویں پرانی مشق اتے بدواں  دیاں رسماں نال اپنیاں جڑاں نوں ملاندے نیں جیڈا کہ عرب وچ اسلام توں پہلاں سی ،

اگلا باب ابتدائی پتھر دیاں بدعتاں دی تفتیش دا تعلق رکھدا ہے جیڈا کہ  سارے ابتدائی عرب وچ واقع سی ایں  مطالعہ اسلامی حج دی جڑاں نوں  سمجھن کیتے زبردست ہے۔













باب ۲

اسلام توں پہلاں دیاں متبرک پتھراں دیاں بدعتاں

ابتدائی دنیا دے پتھر

صرف اسلام توں پہلاں عرب آلے ا وہ لوکی نہیں سی جہناں نیں پتھراں دی  پوجا کیتی ۔ ایس گالھ دی  وافر شہادت پُر اثر تشبہیات دے نال ملدی  ہے کہ ابتدائی دنیا اتے عرب دیاں رسماں دے درمیان پتھراں نوں پوجن دیاں بدعتاں موجود سی۔  ایتھوں تیکر اسلام دے اندر بتاں دی پرستش یا تعظیم کرن دا تعلق ہے تاں ایس دا معاملہ وچ تھوڑا جیا ذہین ہر دایہاڑے دے کے کوئی وی ایس دین توں بے شمار مثالاں دے سکدا اتے ہور ایس طراں دیاں گالھاں دا تقابلی جائزہ لے سکدا ہے تھلے دیتا حصہ پتھراں دی پرستش دیاں بدعتاں دا بین الاقوامی تصور پیش کرے گا۔

مقدس پتھراں دیاں تعریفاں

مقدس پتھراں دی تعلیم ساری دنیا وچ انسان دی پیدائش ہی توں کیتی جاندی رھی ہے ۔ اوہ قربانیاں، جادوئی تصورات اتے الہیات دا کاروبار کردا رھیا  خاص قسم دے پتھر سی۔

جیڈے انسان نیں اپنی خاص رسماں کیتے بنائے یا کھڑے کیتے ایں یادگاراں دے طور تے ستوناں یا قطاراں دےطور تے کھڑے کیتے گئے، اتے کائناتی آغاز توں ہی اوناں نوں مختلف ناں دیتے  گئے۔ ایلیڈ نیں ایس قسم دے پتھراں دے بار ے وچ بیان کیتا  ۔

استادہ، ماقبل تاریخ دے دور داپتھر (ایں لمبے، سیدھے کھڑے رہہن آلے  یادگار پتھر سی  ) ماقبل تاریخ دا سیدھے نصب کیتے ۔ پتھراں دا  دائرہ (کھڑے پتھراں دا دائرہ): کلاں سنگی دور دی قبر جیدےوچ  دو عمومی پتھراں اُتے اک لیٹواں پتھر ٹکا ہوا ہوندا ہے (ایں میز دی طراں یا  لمبا پتھر، جیڈاسیدھا لیٹا ہوا فقی پتھراں داسلسلہ سی ) اتے پتھراں دےٹیلے ( پتھراں دےڈھیر ) (۱)

مزیدہور  ، خاص شکل یا خصوصیات دے نال ، قدرتی چٹاناں نوں؎ مقدس اہمیت دے ناں دیتے  گئے۔ جیڈے چھوٹے طراں دے پتھر ہوندے اُوناں نوں گھر وچ بدعت دے  نشاناں دے طور تے استعمالکیتا جاندا سی  اتے اوناں نوں جادوئی حفاظت دے طور تے جسم اُتے چُکییا بنھیا جاندا سی ۔ا وہ پتھر جیڈے اینے نیکے ہوندے کاوناں نوں  کوئی وی شخص ہر روزچُک سکدا ا وہ تعویذاں دےطور تے استعمال کیتے جاندے (۲)

اتے ہور خاص طور تے ؛ اُوناں نوں  ستاریاں نال ، شہابِ ثاقب توں ڈگے  ہوئے پتھر جان کے اکثر ایں دھرم رکھیا جاندا سی کہ یہ بھلائی یا بُرائی کیتے آسماناں توں آئےنیں  ۔( ۳ ) ایں مکاشفاتی پتھر  سی جیڈے  گرج دے نال زمین اُتے گرائے گئےسی  ۔ ایس گالھ تے دھرم رکھیا جاندا سی کہ نرسنگےدی  آواز نال پانیاُتے  تیر سکدے سی یا جیویں ہی بھیڑے عملاں دا ناں پُکاریا جاندا تاں ایں زمین دے تھلے ڈوب جاندے سی  ۔ مزید ہور ، کُجھ لوکی  ایں وی تصور کردے سی  کہ ایں  پتھر خاص الوہیت دے  سبب توں وجود وچ آئے نیں ، ایس  لئی ایناں نوں مزاراں دے طور تے ہیکلاں وچ  یا عزت و احترام دی تھاواں وچ جیڈی تھاں ایں دریافت ہوئے رکھیا جانا چاہہی دا ایں  (۴)

شمالی اتے جنوبی امریکی انڈین دے پتھر

مقدس پتھراں اتے چٹاناں دی امریکی انڈیا دے لوکاں نیں اپنی رُوحِ جان دے نال بوہت زیادہ عزت کیتی  ۔ جنوبی امریکی انڈیا دی ابتدائی توں ایکوڈور دے فرعون  نیں جوالا مُکھی کیتے انسانی قربانیاں چڑھایاں اتے انڈس دے  پتھر دے ہندوستانیاں نیں اوس پتھر دی عام پوجا کیتی ( ۵ ) آئرلینڈ دی جھیل ٹی ٹی دا  جو یولیونیا۔ پیرو وچ ہے دیا پتھر دے دیوتا دریافت ہوئے۔ اوس تھاں اُتے ہندوستانی لوکاں نیں سورج دے مندر وچ سیاہ پتھر دی پوجا کیتی ۔ اوہ ایس  گالھ اُتے دھرم رکھدے سی کہ اور یگانو جیڈی انساناں دی  دیوی ماں ہے، وہ آئی اتے سیارے وینس توں اپنے  نال پتھر لیائی (۶) مزید ہور ، واریو جو اورنیوکو دی وڈی طاقت سی :( ۷ )اوس دی بطور ااک پتھر پرستش کیتی جاندی سی ۔

اینج ہی شمالی امریکی ہندوستانیاں نیں  پتھراں دی پوجا دی مشق کیتی اتے ایلیڈ بیان کردا ہے:

ڈکوٹا نے پُرانے پتھراں نوں سجایا اتے رنگ کیتا اتے اوناں کیتے دُعا کیتی اتے اوناں کیتے کتیاں دیاں قُربانیاں چڑھایاں  ۔ شمالی امریکا دے وڈے انڈین قبائل  نیں کینڈا دی مِسانی جھیل دے پانییاں نوں عبور کرن دی  جرات نہیں کردے سی  ۔ کیوں جے اوہ تصور کردے سی  کہ اودے وچ حقیقتاً روحواں آباد نیں ۔ جنوب دی جانب وی ، امریکہ وچ ایں یقین رکھیا جاندا ہے  کہ دیوتا اوتھے شخصی طور تے سکونت کردے نیں  جیڈے پتھراں دی شکل وچ نیں ‘‘ ٹیکساس کیوا وچ نیکے پتھر دے دیوتا  سی جیناں دی عبادت ا وہ سورج دے ناچ دے دوران کردے سی  ۔ نیو میکسکو ٹاؤ وچ اک مقدس پہاڑ جیدا ناں ‘‘ پتھر آدم ’’ سی اودے پیراں وچ تعظیم کیتی جاندی سی جیڈا اوہ جنگ دے دیوتا نوں پیش کردا سی ۔امریکن انڈیا بستی پبلو وچ لوکی دھرم رکھدے سی کہ شکاریاں دیاں خوش بختی دا انحصار اوناں پتھراں دی ملکیت دے سبب توں بنے جیڈے متجس شکل دے ( ۸ ) امریکی انڈین پتھراں دیاں بدعتاں جیڈیاں ایس پیرائے وچ دسیا گئیاں نیں ٹھیک اسلام توں پہلاں دے پتھراں دی پوجا دیاں روائیتاں دی مثال پیش کردے سی ۔

ابتدائی یونان اتے ایشیا مائز دے پتھر

مزید ہور انڈین پتھراں دیاں بدعتاں ، یونانیاں اتے اوہ ہور بدعتاں جیڈیاں مشرک سی اوناں دیاں وی روائیتاں موجود نیں ۔ اوناں پتھر دیاں بدعتاں دیاں چند مثالاں تھلے دیتے  عبارت وچ تصدیق کیتے پیش نیں  ۔

رومیاں دا  اِنسیلیا

ایں مادہ شہابِ ثاقب دے لوہے دا مواد سی جیڈا تقریباً ۷۰۰ بی۔ سی ۔ ای نُوما پمفلیہ دے دورِ حکومت وچ سی ۔ سِبلین دیاں کتاباں نبوت کردیاں نیں  کہ اوس پتھر دا گواچ جانا روم دے گِرنےدا  متعارف کرانا سی ( ۹ )

اُپلو دا پتھر

ایں پتھر ابتدائی یونانیاں دا بوہت  مقبول مقدس پتھر سی ۔ ایں سیاہ رنگ دا ، مخروطی شکل دا ، بھاری بھر کم پتھر سی اتے ایں دھرم رکھیا جاندا سی کہ ایں  شہابِ ثاقب دا ہے اوس نوں  ڈیلفی دی ناف تصور کیتا جاندا سی ۔ شاعر یائنڈر ( ۵۲۲۔ ۴۳۸ بی ۔سی ۔ ای ) دھرم رکھدا سی کہ ‘‘ ڈیلفی دی ایں ناف ٹھیک زمین دے وچکار وچ موجود ہے ’’ ( ۱۰ )ایں  تعلق بالکل ٹھیک طور تے اسلامی تصور توں ہے کہ کعبہ زمین تے  مرکزی پرستش دا مقام ہے رابراٹ شِیروکس، نیں اپنی کتاب ماسٹرز آف دی ورلڈ میں ایولو دے اوس پتھر  دے بارے وچ بیان کیتا  ہے:

ہیلنیس ، پرائم دا پُتر اتے اک مشہور یونانی پیشن گوئی کرنن آلے  ، پتھر دی مدد نال مستقبل دے بارےوچ  پیشن گوئی کردا سی  ۔ اتے ایں پتھر اُونوں کو ایولو ننیں دیتی سی  ۔ دیوتاؤاں توں پیشن گوئی حاصل کرن کیتے  ل ، اوہ پتھر نوں اپنے سر اتے ہلاندا سی اتے  منتر پڑھدا سی  ۔ پتھر فیر عجیب، مرجھاندی آواز وچ بولدا سی اتے  مستقبل دا اعلان کردا سی  ۔ (۱۱)

افسس وچ ڈیانا دا پتھر

روائتی طور تے ، دیوی دے مجسمہ اتے مندر دے پتھراں دے بارے ایں یقین رکھیا جاندا سی  کہ ایں آسمان توں گرائے گئے نیں ۔ ڈیانا۔ آرٹرمِس دی آل مُنہ کرکے پوجا کیتی جاندی سی اتے ایں غیر یقینی ہے کہ آیااوہ سیارے وینس یا چن توں آئی تھیھ۔ ڈیانا نوں ایولو دی بہن وی سمجھیا جاندا سی ۔ ‘‘ مصریاں دے گیئون اتے بعل ییول ، جزیرہ آدم دے پتھر اتے ہر میز دے پتھر (۱۲)

سیبلی دے پتھر

اُوس پتھر دا مواد لوہےتے  مشتمل ہے جیدے بارے ایں دھرم رکھیا جاندا سی کہ ایں شہابِ ثاقب دا  ہے اتے اوس دا تعلق فریجسنیا دی سیبلی دیوی توں ہے۔ ایلیڈ نیں ایس  پتھر دا اک تاریخی بیان پیش کیتا ہے:

ایں روم وچ ۲۰۴ بی ۔ سی ۔ ای وچ اپڑیا جدوں روم نوں ہینی بال دے آلوں دھمکیاں دیتیاں جا رھیا سی ۔ سیبلی کتابیؓ، جیناں نوں شہابِ ثاقب دے ویکھن جان توں بعد پرکھیا گیا، اتے ایں پیشن گوئی کیتی گئی کہ غیر ملکی فوج اٹلی توں کڈی جا سکدی ہےجے کر  سیبلی دی علامت اک شہابِ ثاقب روم وچ لایندا جاوے اتے ایس طراں ہینی بالنوں  شکست ہوئی ۔ رومی لوکاں نیں ن ایس  دیوی دا  شکریہ اایس طراں  ادا کیتا کہ اُوس نیں  اودے واسطے اک  مندر بنوایا اتے ہر ورے اودی یاد وچ تہوار منان کیتے اِدھر آیا کردے سی ۔(۱۳)

امیہ دا شام وچ پتھر

ایں پتھر مخروطی شکل اتے سیاہ رنگ دا سی  ۔ فنیقی لوکیاودی پوجا  کر دے سی  ۔ پر اودی الوہیت دی شناخت نوں بے یقینی  دے نال پیش کیتا جاندا سی ۔ اودے بعد  ، امیہ  دے عربی کاہن امیہ دے اوس پتھر نوں مزار دی شکل دیتی ، سردار کاہن ایلیگابس اونوں  روم لے گیا جدوں اوہ شہنشاہ بنیا ۔

مقدس پہاڑ اتے وڈے وڈے پتھر

جیویں کہ پیچھے بیان کیتا جا چُکیا ہے کہ ہندوستانی پتھراں دی بوہت زیادہ تعظیم کردے سی  ۔ایں  مُشق اُوناں کیتے  مخص بلا شرکت غیر مقامی نہیں سی ، سیکنڈیویا ، دے لاکی وی ایناں خاص پہاڑاں اتے وڈے پتھراں دی پوجا کر دے سی ۔

مسیحت توں پہلاں دے مجسم سازاں دی شمالی سیکنڈیویا وچ تحقیق اتے کولاپینیسولا اُتے تحریر دے  دوران لکھیا گیا کہ : ۵۰۱ وچ سویڈن، ۲۲۹ وچ ناروے، ۸۰ سے ۹۰ میں فن لینڈ اتے تقریباً ۱۰ وچ مغربی روس وچ وائٹ سی سیگا۔ ’’( ۱۴ ) نمونے دے طور تے ایلیڈ سویڈن وچ مختلف بدعتی مقاماں  دی اک فہرست پیش کردا ہے۔

۱۴۹ چوٹیاںاتے  پہاڑ، ۱۰۸ ڈھلوان دار چٹاناں ، غار، سوتے، چشمے، جھیلاں ، ۳۰ جزیرےاتے  چٹانی جزیرے، پینی سولز، چراگاواں اتے ر ویرانے،پر  بوہت سارے پتھراں یا چٹاناں دی  پرستش تے مشتمل سی ۔ جیڈا کہ تقریباً ۲۲۰ ہیں ۔ اوس گروہ وچ ، ۱۰۲ مثالیں قدرتی طور تے ظاہر ہون آلے  پتھراں دی ھین ۔ الوہیت دے  غیر تراشے بُت، صرف ۲ انج دے نیں  جیناں وچ ناقابل تردید انسانی مداخلت دی صورتاں  موجودنیں  ۔ عام طور تے اوناں وچ بھاری اکثریت گھِسے ہوئے پتھراں دی ہے۔ (۱۵)

‘‘کُجھ معاملات وچ ، پرستش دا  تعلق، لکڑی دے تنے ، مجسم سازی نال رھیا ہے ’’(۱۶) بارہ سنگھے دی قُربانیاں دی روئیتاں نوں  بیان کردے ہوئے جیڈا جسم  دے پیچھے کیتی جاندی سی ، ایلیڑ نیں ۱۶۷۱ وچ سویڈن توں تفصیلی رپورٹ پیش کیتی :

اودے بعد مجسم ساز قُربان گاہ تیکر اپڑے اوناں نیں اپنی ٹوپی لہائی  ، گہرے طور تے جُھکے اتے قُربان گاہ نوں لہو نال داغدار لیا اتے موٹے تازے جانور نال ریڑھ دی ہڈی، کھوپڑی اتے سپنگوں دا اک اوڈا ڈھیر الوہیتنوں  پیش کیتا گیا ، جیویں کہ سینگاں دے پتھر دے پیچھے ڈھیر لگایا گیا (۱۷)

فن لینڈ وچ ، ااک  بیان دیتا گیا۔ ‘‘ اک نیکا  پتھر دیوتا جیڈا چُکیا جا سکدا سی اوہ مالک کہلایا اس دیوتا نوں ہتھ وچ چُک کے  مجسمہ ساز اپنی دُعاؤاں نوں بڑی عقیدتاتے  لوڑاں دی کی فہرستاں دے نال پیش کردے سی ت’’ (۱۸) ایس گالھ نوں بھیڑا تصور کیتا جاندا سی جے کر کوئی اپنے ہتھ نہیں چک سکدا ۔ پجاری اپنی خواہشاتنوں  بار بار دہراندا سی ۔ ‘‘جدوں تیکر پتھر اودے ہوتھ وچ ہوندا تاں اوہ اینا ہلکا ہوندا کہ اوہ اپنے ہتھاُتے چُک سکدا سی ’’(۱۹)

سیکنڈینیویا دے بوہت سارے پہاڑ مقناطیسی، سیاہ، چمکدار، آہنی نیں جیڈا اپنی وسعت وچ کُجھ حد تیکر آکسیجن دی آمزیش دا عمل کرتدے نیں  ، اودےدو پول نیں  جیڈے اونوں قدرتی مقناطیسی عمل دے قابل بناتندے نیں  ۔ اینج دے  سلسلے دی فہرست وچ جیڈا بوہت مشہور تھاواں نیں اُوناں وچ  ڈینی مورا سویڈن، شمالی لیک واٹر، ٹابرگ، اسی جھیل دا  جنوبی حصہ، اتے یو ٹو، فن لینڈ ’’ (۲۰)    جیویں کہ پہلاں دے بیان کیتا گیا ہے، اسلامی ریت دی رپورٹاں  کہ آدم زمیندی  ناف توں دریافت ہویا ایس ساری قدرتی دنیا  دے  درمیان جیڈا کہ چمکدار سیاہ پہاڑی سلسلے توں گری ہوئی ہےایں  گالھ بغیر کسی شک دے مکہ دے پہاڑی سلسلے سنال  تعلق رکھدی  ہے۔

‘‘زمین دی ناف ’’ دا تصور یا اودے مرکز دی کہانی جتھے ہر شے اودے گردگھمدی  ہے ایں دین دی تاریخ دا اک خاص خلاصہ ہے مثال دے طور تے ایپولو  دے پتھر کیتے مزار دے بارےوچ ایںگالھ  سمجھی جاندی سی کہایں  یونانییاں کیتے کائناتدا  مرکز ہے استعارراتی طورتے بوہت سارے دوجے لوکی وی پوری دنیا وچ اپنے مزاراں نوں  کائنات دے مرکز تصور کردے نیں  ۔ قرآنِ مجید وچ سورہ ۴۲ اُاودی  ۷ ایت نوں آلے ‘‘ اُمل کرہ ’’ آکھدے سی جیدا مطلب ہے ‘‘ مرکز دی ماں ’’ یا شہراں کہ ماں ’’ مسلمان تاریخ دان ایس پیرائےدی  تشریح ایں کردے نیں  کہ مکہ زمین دا مرکز ہے اتے مکہ دے سارے علاقے دا حصہ یعنی ‘‘ مکہ دی ناف ’’ (۲۱)

محمد دےبارے وچ ایں شہادت انس بن ملک دی حدیث وچوں ملدی ہے کہ ا وہ پتھراں دی پرستش کردا سی :

اُحددا  پہاڑ اللہ دے رسول دی نظر وچ آیا تاں اوناں نیں فرمایا، ‘‘ایں پہاڑ ہے جیڈا ساڈے نال پیار کر دا ہے اتے اسی اودے نال پیار کردے ہاں ۔

اے اللہ ابرہام  نیں مکہ نوں  پاک کیتا ہےاتے میں  مکہ اتے  مدینہ دے درمیان دو پہاڑاں نوں  پاک کردا ہاں ’’۔(۲۲)

ایں گالھ ظاہر کر دی ہے کہ محمد حجرہ اسود دے نال نالاتے  کعبہ وچ پتھراں دی پرستش وی کردا سی  اتے عرب وچ  دوجے پتھراں دیاں بدعتاں دا مطالعہ وی  موجود سی جیدا ڈانگا اثر محمد دی جندڈی اُتے سی ۔

کعبہ اتے ابتدائی عرب دے مزار

عرب دے ابتدائی ویلیاں وچ بے شمار کعبہ موجود  سی ایدے نال نال بوہت سارے مندر یا مزار وی سی  اتے اوناں نوں تواگت آکھیا جاندا سی ایں سارے مقدس عمارتاں اوناں دا اک خاص  محافظ ہوندا سی اتےاوناں دے مجسمیاں نوں ہدیے اتے قُربانیاں پیش کیتیاں جاندیاں سی  اتے ہور اوناں دے گرد طواف ویکیتا جاندا سی  ۔( ۲۳ ) مثال دے طورتے  ہیمار دیوتا دا اک مندر ثنا وچ سی جینوں ریاپ آکھدے سی اودے اندر وڈی ذمہ داری دے نال قُربانیاں اتے ہدیے چڑھائے جاندے سی ‘‘اک رپورٹ دے مطابق ا وہ اودے وسیلہ نال اک عہد دی گالھ مہان نوں وی وُصول کردے ہوندے سی ’’۔(۲۴) ثنا دے اسی علاقے وچ ایبرا العشرم نیں اک مسیحی گرجہ گھر وی تعمیر کروایا جینوں الکالس آکھیا  گیا ایں سینگِ مر مر اتے اعلیٰ ترین معیار دی لکڑی دے نال بڑے خوبصورت طریقے نال تعمیرکیتا  گیا ’’ (۲۵) گرجے وچ پرستش نہیں ہوندی سی بلکہ ایں محض شہادت سی کہ عرب وچ اسلام توں پہلاں مسیحیت آچکی سی ۔

مکہ دے کعبہ دی پرستش اسلامی دنیا دی باقی تمام عمارات توں زیادہ کیتی جاندی ہے حج دے دوران حاجی ااودے  ذریعے اپنے دھرم دی شہادت دیندے نیں  اپنے جسماں نوںاودی  کند دے نال جُھکاندے نیں  تاں جے کہ اوناں نوں ایس پاک ڈھانچے دے وسیلہ توں براکا (زوردار برکت) ملے۔(۲۶)

مکہ وچ کعبہ دی ایں متبرک فطرت ہور ایس گالھ دا یقین دلاندی  ہے کہ رُسول اکرم  دے  ۳۵ سالہ دور وچ اودے تجدید دا مظاہرہ ہویا اتے  بعد  دے  ۱۵ وریاں وچ اودے اُتے لڑائی وی ہوئی ۔

اوناں نوں اودے پراجیکٹ دی تعمیر کیتے  کسی قابل شخص دی لوڑ سی اتے خوش قسمتی نال اوناں نوں اک قطبی ترکھان مِل گیا جیڈا کہ مکہ وچ ایں کام کر سکے ایس طراں ایں ماہر ترکھان دی مدد نال اُوناں نیں نے فیصلہ کیتا  کہ ا وہ اودے سارے ڈھانچے نوں گرائیں اتے اونوں دوبارہ تعمیر کرن ۔ ابووہاب جیڈا کہ محمد دے پیو دے ماموں  سیاُوناں نیں  کعبہ وچ پتھر لیا کے اودی ابتداء کیتی ۔ اچانک ہی اُوناں دے ہتھاں چوں نکل کہ ایں اپنی اصل شکل وچ ٓگیا ابووہاب ھن اونوں ایس مقدس تھاں دے طور تے یاد کردے نیں  اتے ااُوناں نیں  خبردار کیتا ‘‘ اے قریش آلوں اودے اندر کوئی حرام دی کمائی یا کوئی کرائے تے لائی ہوئی کسبی یا سُود خوری دی رقم اتے نہ ہی کوئی بھیڑا کام اتےتشدد اوس عمارت وچ کرنا ’’ (۲۷) اچانک لوکی تذبذب دا شکار ہو گئے اتے مندرنوںڈھان توں  ڈرے اتے اودی ہیبت توں باہر نکلے ایس پیش خیمہ دے باوجود مسلمان تاریخ دان ابن اضحاق دے مطابق محمد دی جندڑی اک انج دے شخص دی جندڑی سی جیڈا نہ ڈر سی:

الولید بن المغیرہ نیں آکھیا  ‘‘ میں تباہ کاری شروع کراں گا ’’ اُونے  کدال چُکیا اتے ایں آکھدے ہوئے اُوپر چڑھ گیا ، اوہ ربا نہ ڈر اوہ ربا اسی اوہ کرن دا ارادہ کردے ہاں جیڈا بہترین ہے’’۔ فیر اوس نیں ن کونیاں توں  اوس حصے نوں تباہ کردیتا اوس  رات لوکاں نیں نیں ویکھیا اتے آکھیا  کہجے کر اونوں کوئی نقصان اپڑیا اتے اسی اودا باقی حصہ برباد  نہیں کراں گئے اتے اونوں دوبارہ بحال کر دیواں  گئے پر جے کر اونوں کُجھ نہ ہویا تاں اودا مطلب ہے کہ دیوتا نہ خوش نہیں ہے اتے اسی اونوں ڈھا دیواں گئے ۔ فجر دے ویلے الولید دوبارہ اپنے کام تے آیا اتے اوناں نیں اونوں ابرہام دیاں بنیادوں تیکر ڈھا دیتا اوہ سبز پتھر جیڈا اُونٹ دی کہان دی طراں  سی اُوناں نوں اکٹھے ااک دوجے دے نال  جوڑ دیتا اتے رب کیتے نسوانی شکل اختیار کرتدے ہوئےجیڈا  کہ اصل عربی وچ  استعمال ہویا اتے جینوں کعبہ وچ لیاندا گیا  جینوں کعبہ وچ لاگوکیتا  گیااودا ناں لے کے خطاب کیتا گیا اودے توں تسی اندازہ کر سکدے اوہ کہ محمد دے زمانے دے دوران کیویں  شہریاں دی جندڑی وچ ہر روز پتھر دی بدعتنوں  تعظیم دیتی جاندی سی  ۔

بیت ایل بُت اتے مجسمے

عرب دے رہن آلے  ابتدائی لوکاں نیں ن اوس پرستش نوں جتھے کیتے وی اوہ مختلف علاقیاں وچ  گئے جاری رکھیا اوہ اکثر اپنے خُداؤاں نوں نال چُکی پھردے اتے اپنے ستانیاں وچ مزاراں وچ اونوں نسب کر لیندے عموماً پتھراں درختاں اتے ستاریاں دی پوجا کیتی جاندی سی اتے اوناں دے اندر متحرک روحواں رہندیاں سی۔ (۲۹)جیویں کہ یونانی اتے لاطینی مصنفین نیں عرب دی ثقافت دے نال تعلق قائم کیتا اتے ا وہ پتھراں دی بدعت دے دور دور پھیلے ہوئے تصور دے نال اچانک ملے اُوناں کیتے ایں گالھ بڑی عجیب سی کہ لوکی پتھراں نوں پوجدے سی ۔ ‘‘ آیا کہ ایں مکمل طور تے غیر متشکل نیں یا ایں اُوس طراں دے نیں جیویں کسے وی پتھر دی ابتدائی شکل ہوندی ہے’’۔ (۳۰) مسلمان تاریخ دان ابن القالبسی کے مطابق :

مکہ دے ہر کنبے وچ پرستش کیتے اک بُت ہوندا سی جدوں کیتے اوناں وچوں کوئی گھر توں باہر کسی سفر کیتے جاندا سی تاں گھر چھوڑن توں پہلاں اودا اخیری کام اود بُت نوں ایس اُمید تے چُھونا سی کہ اوناں دا سفر مبارک ہوئے گا  ؛ اتے اودے مُڑ آن تے پہلا کام جیڈا اوہ کردا سی دوبارہ اوس بُت نوں شکرگزاری دے طور تے چُھونا سی کہ اوہ مبارک طور تے مُڑ آیا۔  (۳۱)

انج ہی اک ہور مسلمان تاریخ دان ابن الاضحاق وی انج دا ہی بیان دییندے نیں ا وہ اپنے بیان وچ صرف چُھونے دی بجائے اوس بُت نوں رگڑن دا  ذکر کردے نیں ۔ (۳۲)

محمد نے حجرہ اسود دی ریت وچ اوناں رسماں نوں جاری رکھیا جدوں محمد نیں سُوٹی دے نال پتھر نوں چُھویا اتے خُوشی نال آکھیا ‘‘ اللہ اکبر ’’ اوہ ایس گالھ تے دھرم رکھدا سی کہ اوس بُت دے اندر الوہیت ہے انج اوہ اک عام عربی ذہنی ڈھانچے دی عکاسی کردا سی ۔ اسلامی الہیات دے حوالے نال بوہت ساری مثالاں اتے تضادات اپنے آپ نوں ظاہر کردے نیں  مثال دے  طورتے  کیوں محمداتے  اودے پیروکار واضح طور تے چاپلوسی اتے ادب وآداب کیتے  بتاں نال گالھاں کردے سی جدوں کہ دوجیاں نوں بُت پرستی توں روکدے سی ؟ انج ہی  مقدس اتے پاک اشیاء نوں اوناں پتھراں دے نال ایس حقیقت دے نال جوڑیا جاندا سی کہ کوئی وی حیض وچ مبتلا عورت اوناں پاک شیواں یا پتھراں نوں چُھو نہیں سکدی سی ۔ (۳۳)اتے اودی مخالفت وچ حج دی اسلامی ریت وچ اونوں نجس قرار دیتا جاندا سی ابن القالبی نیں ابتدائی عربآلیاں دیاں رسماں دے متعلق ایں بیان دیتا  :

کہ عرب آلے بُتاں دی پوجا کیتے بوہت زیادہ جذباتی سی  اوناں وچوں کُجھ اپنے آپ نوں اوناں مندراں دے وچکار لے جاندے سی اتے اوہ اوناں دی پوجا دے مرکز سی جد کہ دوجے کسے وی بُت نوں جیڈا اوناں نوں تقدیس کیتے دیتا جاندا سی اودے نال انج دا ہی رویہ اختیار کر دے سی اوہ بندہ جیڈا اپنے لی اوس مندر نوں تعمیر کرن دے قابل نہیں ہوندا یا اوس بُت نوں لین دے قابل نہ ہوندا تاں اوہ کسے وی دوجے مندر دے سامنے بُت نوں کھڑا کر لیندا جینوں اوہ ترجیح دیندا سی اتے فیر اوسے طراں اوہ اودے آسے پاسے طوائف کردا جیویں کہ اوہ پاک گھر دے آلے دوالے طوائف کر سکدا سی عرب آلے اوناں بُتاں نوں بیت ایلز ( نسب ) آکھدے سی جدوں کدی ایں پتھر کسی جیندی جاگدی شکل دی صورت وچ ہوندا سی تاں اونوں بُت ( انسب ) ابو تصور ( اوتھن ) اُوناں دا  طواف دا ایں عمل سرکم روٹیسن (دیوار)آکھواندا ہے ۔  (۳۴)

مزید ہور ایں بُت اکثر لکڑی سونے یا چاندی دے بنے ہوندے سی  ؛ اتے مورتاں  اکثر پتھر دیاں بنیا ہوئیاں ہوندیاں یا اک پتھر نوں بطور بُت طواف دے ذریعے پرستش وچ لیا جاندا سی ۔ (۳۵) قالبی ہور ایناں رسماں نوں بیان کردے ہوئے ذکر کردا ہے:

جدوں کدی اک مسافر کسی تھاں یا مقام (اک انج دی تھاں جیڈی ران گزارن کیتے ہوندی) پر رُکدا تاںاوہ اپنے لئی چار پتھر چُندا سی اوناں وچوں ساریاں توں اعلیٰ پتھر نوں چُن کے اپنے رب دے طور تے رکھ لیندا اتے باقی تین نوں اپنے کھانپکان دے پانڈے دی معاونت کیتے اپنی روانگی تے اوہ اوناں نوں پیچھے چھڑ دیندا ہے اتے اگلے مقاماں تے وی ایں ہی کُجھ کر دا ہے عرب آلے اوناں بتاں بیت الز  (انسب) اتے پتھراں دے آگے قُربانیاں وی گزاردے سی  باوجود ایدے کہ اوہ کعبہ دی شان اتے  برتری نوں وی چاہندے سی  جیدی زیارت اوہ حج دے طور تے کر دے سی اوناں نیں اپنے سفراں دے دوران جیڈا کُجھ کیتا ہوندا  اوہ ہی کُجھ اوہ کعبہ وچ آکے کردے کیوں جے اوناں دی اودے نال عقیدت سی اوہ بھیڑ جیڈی ا وہ پیش کردے سی اتے اوناں بُتاں اتے  بیت الز (انسب) دے سامنے قُربان کردے سی اوناں نوں اوہ ذیبہے  آکھدے سی  اتے ا تھاں جیدے تے اوہ قُربانیاں یا ہدیئے قُربان کردے سی  اوناں نوں اوہ مذبحے آکھدے(۳۶)

ایدے توں ایں جانکاری ہوندی ہے کہ ایں مقدس بیت ایل دوہرے مقصد کیتے استعمال کیتے جاندے سی پہلے نمبر تے ایں مجموعی طور تے خاص الوہیت نوں پیش کردا ہے جیڈا وی مردوزن اونوں انفرادی طور تے اپنیاں  دعاؤاں وچ یاد رکھدا ہے دوجے نمبر تے ایں اک  مقدس مذبحے دے طور تے وی استعمال ہوندا ہے جیڈا ایس نوں دے طور تے قُربانیاں کیتے استعمال کردے نیں  ۔ بوہت سارے اسلامی مفکرین ایس گالھ تے دھرم رکھدے نیں کہ حجرہ اسود بلاشبہ مقدس قُربان گاہ دے  طور تے پوجیا جاندا  ہے اتے برکتاں کیتے اونوں پُکاریا جاندا  ہے تاں جے اودے اُتے ڈنگراں دییاں قُربانیاں حج دے ویلے وچ گزاری نہیں جاندی ۔

ابتدائی عرب دے بتاں اتے  بیت ایل دی پوجا

بوہت ساری اسلام توں پہلاں اتے اسلام دے بعد حج دے ادا کرن دی  روائیتاں سارے ابتدائی عرب وچ موجود نیں اوناں وچ ان میں مندرجہ ذیل شامل نیں : بتاں اتے بیت ایل ( انسب ) دے مختلف ہدیاں اتے قُربانیاں جیڈیاں پتھراں کیتے ، طوافاں دے اور قُربانیوں جو پتھروں کے لیے، طوافوں کے ذریعے اتے انج ہی طراں دی مقدس چٹاناں دے مزاراں دیاں رسماں دے ذریعے ادا کیتی جاندی سی ۔

تبالہ وچ جیڈا کہ مکہ توں ست راتاں دا سفر ہے اوس تھاں تے دھو القلاش دا بُت پیا ہے ایں سلیکہ دی اک معدنی ا شکل دی پہاڑی دا ترشیا ہویا ٹکڑا سی اتے اوندی مشہبت انج دی سی جیویں اودے سر اُتے کوئی تاج ہوندا ہے یہودہ دے سائل دے لاگے یا ایس علاقہ وچ اک ہور بُت سی اتے جیڈا سعد آکھواندا سی ایں اک لمبی چٹان آکھواندا سی اک ہور قبیلہ جیدا ناں دھوز سی اوناں دا اک اپنا بُت سی جینوں اوناں نیں مزار وچ رکھیا ہویا سی اتے اونوں اوہ دھوایل کفن آکھدے سی ( اودیاں دو ہتھلیاں سی ) ( ۳۷ ) ‘‘ کِسی آزد قبیلے کا بھی ایک بُت تھا جس کو دھوایل شرع ( دُوس راس ) کہتے تھے۔ (۳۸)ایں نباتین دا وی اک وڈا دیوتا سی ‘‘اودی سب توں وڈی تقدیس پیترا وچ سی جتھے اک وڈا سیاہ رنگ دا پتھر جیڈا اک شاندار مندر وچ سی پوجن کیتے وقف کیتا ہویا سی ۔ ’’ ( ۳۹)

ابن الا قالبی نیں اک دوجے  بُت دے بارے وچ بیان کیتا :

تئیں قبیلے دے کول اک بُت سی جینوں الفالس آکھدے سی ایں اک لال رنگ دا سی اودی شکل اوناں دے پہاڑ دے مرکز آجا وچ اک انسان ورگی سی جیڈا کہ سیاہ سی اوہ اونوں پوجدے سی اونوں ہدیے چڑھاندے سی اتے اودے سامنے قُربانیاں ذبح کر

دے ( ۴۰)

ہور شام دیاں پہاڑیاں دے جنوب وچ قُادہ، لکھم، جُودھم، امیلہ اور گتفان دا وی اک بُت سی جینوں الُااوکیسر آکھدے سی اوہ اکثر زیارت کیتے جاندے سی اتے اوس بُت دے مزار اُتے اپنی آمد تے اپنے سر منڈلاندے سی ۔ اک شخص جیدا ناں ذوہیب سی اُوس نیں آکھیا ، ‘‘مینوں الاوکیس دے بیتایل دی قسم جیندے تئ سر منڈوائے جاندے نیں ’’ ( ۴۱ ) ایس گالھ تے غورکرو  کہ کیویں ایں  دیوتا اُوکیسر اک بُت کے طور تے پیش کیتا جاندا سی اتے بیت ایل ( انسب ) ااک دوجا  دیوتا سی ای گالھ ظاہر کر دی ہے کہ پتھردی  شکل زیادہ اہم نہیں سی ۔ انازدا وی اک  بُت سی جیڈا سوایر سی جینوں اوہ  طواف کیتے استعمال کردے سی  اک  مسافر جعفر ایس  بُت دے لاگے آیا اتے اُوس نیں  اپنا بیان دیتا :

سائر دے آلے دوالے میرے جوان اُونٹ قُربانی دا لہو ویکھ کے چونک گئے اتے زیارت دے دُوران ااودے لاگے  خوفزدہ اتے بے حس  و حرکتاتے چُپ کھڑے رہے  اودی غیبی آواز دے انتظار وچ ۔ ( ۴۲ )

ابن الاقالبی توں ریت  ہے کہ مسافر بدواں نیں بوہت  زیادہ بیت ایلز بنائے جیڈے کہ در حقیقت ابتدائی تباہ کاریوں دے نال؛ اکٹھے ہوئے پتھراں توں سی اوناں نوں گڈیا گیاُوناں کیتے  قُربانیاں چڑھائی گئیں اتے بطور بلوتا اوناں دا طواف کیتا گیا اایں ہی پتھراں دے پاروں وحی دی نیو تے دمشق دا یوحنا اپنے بیان نوں  درست کردا ہے کہ حجرہ اسود درحقیقت ایفروٹائیڈ دے بُت دا مجسمہ سی ۔

مندرجہ بالا اقوال دی فہرست ابن الا قالبی دے تاریخی بیانات توں آندی ہے جیدا تعلق عرب مادی ثقافت وچ کھلرے ہوئی پتھر دے متعلق بدعتاں توں ہے:

غنی ہر شام اپنے بیت ایل دے آلے دوالے طواف کرے گا ۔۔۔۔۔۔۔۔ اتے میں بیت ایلز  توں  عہد لیواں گا ۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔ جوان لڑکے اپنے بیت ایل دے دوالے طواف کرن گئے جدوں تیکر کہ اوناں بال سُرمی رنگدے  نہ ہو جان  ۔۔۔۔۔۔۔میں اپنی اُونٹینیاں دے  اگے اگے چلا گا اتے میرے بیت ایلز میرے پیچھے ہون گئے ؛ کی میرےلوکاں دے رب میرے پیچھے ہون گئے ۔۔۔۔۔۔۔۔اتے  میں ناپنے بیت ایلز اتے پردیاں دی قسم کھائی ہے ۔۔۔۔۔۔۔۔ نہیں ! آلات اتے مقدس بیت ایلاں دیاں  ۔۔۔۔۔۔۔۔۔ جد کہ میں اتے میرا گھوڑا میرا علاقہ میرے بیت ایلزدی  طراں لہو دی قُربانی توں ملیا جاوے گا ۔ ( ۴۳ )

ایں سارے تاریخی اقوال ایس گالھ دی واضح شہادت پیش کرتدے نیں  کہ کیویں ابتدائی عرب وچ بتاں دیے پوجن دا رحجان سی۔

اک دوجے سند جیڈے بتاں نوں پوجنا یا بدعتاں دے پاروں عرب کے معاشرے وچ موجود سی کہاا وہ اپنے بالاں دے ناں اپنے کنبے دے ناں ایناں بتاں دے ناواں تے رکھدے سی ۔

مثال دے طور تے موزینے دے کول اک بُت سی جیدا ناں نوہم تسی اتے اُوس نیں اپنے بالاں دے ناں اوس بُت دی عزت وچ عبد نوہم رکھیا اُوناں دے کول  نوہمدا اک  محافظ بُت وی سی جیدا ناں کزئی ابن عبد نوہم سی ۔ (۴۴)

اتے ایں بوہت اہم گالھ نظر آندی  ہے کہ محمد دے اپنے گھرانےوچ  قریش دا ناں کعبہ دے محافظ دا ناں سی  جیڈا کہ اودے  آباؤ اجداد دے ناواں وچوں  مناف ناں دا سورج دا دیوتا سی اتے دوجا ناں العضا سی جیڈا کہ اللہ دیاں دھیاں وچوں اک ہے خاص طورتے  مزےدی گالھ ایں  ہے کہ محمد دے اپنے پیو دا ناں عبداللہ سی جیدا مطلب ہے ( اللہ دا غلام ) ( ۴۵ )

کیوں اُوناں نیں  اپنے ناں ایناں دیوتاؤاں دے ناں تے رکھے واضح طور تے ایں اک دین سی جیڈا ایناں پتھر دے بُتاں نوں عزت دیندا سی ۔

مزید ہور ایں محض اک اتفاق سی  کہ محمد دے پیو نیں اسلامی الہیات دا ناں اونوں دیتا  یا اللہ محض ۳۶۰ یا ااودے توں  زیادہ بتاں چوں اک بُت سی  جیڈا اسلام توں پہلاں کعبہ وچ موجود سی ۔


باب سوم

مادہ پرستی کیتےمحمد دی ممانعت

اللہ دیاں دھیاں : مِنا ، ال لات اتے ال عُضا

مِنا ( منات )

مِنا ( مِنات ) اک بُت سی جیدی سارے عرب آلے بڑے پرانے ویلیاں توں پوجا کر دے سی، اوہ اکثر اپنے بالاں دے ناں عبد مِنا اتے زید مِنا اونوں عزت دے دین لئی رکھدے سی ۔دیوی مِنا دے سب  توں  زیادہ عقیدت دے  زور دین آلے لوکی مُشلل دے علاقے وچ رھندے سی جیڈا کہ مکہ اتے مدینہ دے وچکار کودات وچ سی ابنِ ال قالبی توں ریت ہے:

خاص طور تے اُوذ اتے خضراز آلے مدینہ اتے مکہ دے باسیاں دی طراں مِنا نوں پوجن کیتے  استعمال کردے سی اودے اگے قُربانیاں چڑھاندے سی اتے اودے سامنے ہدیے لیاندے سی ۔ (۱)

مزید ہور ابنِ ال قالبی بیان کردے نیں  کہ محمد دا اپنا قبیلہ قُریش آپی وی اپنے وڈے دیوتاؤاں وچوں اک یعنی مِنا دی پوجا کردا سی  ۔ ( ۲ ) ابنِ الاقالبی اِیسے بیان نوں  جاری رکھدے نیں:

حج دے اخیر تے  ، جدوں اوہ گھر واپس آون دے قریب سی تاں اوناں نیں اوس تھاں تے جتھے  مَنا نوں گڈیا گیا سی اپنے سراں   نوں منڈوایا اتے اوتھے کُجھ دیر ٹھہرے اوناں دا حج اُوس ویلے تیکر  پورا نہیں ہوندا جدوں تیکر کہ اوہ مِنا دا دورہ نہیں کردے سی ۔(۳)

اِیسے ہی بنیاد تے اک حدیث وچ محمد نیں ایس ریت نوں جاری رکھیا اودے بعد عمرہ ( مختصر حج ) اوہ مکہ وچ آیا اتے اپنا سر منڈوایا۔

عام طور تے مِنا نوں قسمت دی دیوی منیا جاندا  ہے بطور                                                                                ۔۔۔تاریکی دے چن دےبوہت  ساری قربان گاواںاودے کیتے  وقف نیں جیناں نوں تعمیر دے سامان پتھراں اتے دوجیاں شیواں نال تعمیرکیتا جاندا ہے اتے اکثر ایناں اُتے مینڈھے اتے بیل وغیرہ نوں  ذبح کیتا جاندا ہے اتے ایں قُربانیاں شروع دے چناں یعنی پہلی رات دے  چناں دے نال ادا کیتی جاندی نیں ۔ (۴)ایں شے ایس گالھ دی علامت ہے کہ ڈنگر چن دیوتا قُربانی کیتے پیش کیتے گئے نیں ۔

ایں سارےلیکھ  دے حوالے نال ہر پاسے کھلرے ہوئے تصورات محمد دی نفسیات دے نال جوڑے جاندے نیں جیڈا کہ براہ راست اسلام توں پہلاں دی مادیت پرستی توں آئے نیں ۔ خاص طور تے دیوی مِنات دی بقا  دے  بارے وچ جیڈا ایس گالھ دی گواہی ہے کہ ایں ابتدائی عرب وچ لوکاں دے ذہناں  دے اندر لیکھ دی دیوی سی ۔ لیکھ یا مقدر دے متعلق اک بنیادی عقیدہ اسلامی الہیات دے ایمانی نظام دی جڑ دے طور تے موجود ہے۔

ال لات

ابن ال قالبی دے بیان دے مطابق اللہ دیاں دھیاں وچوں اک اتے ناں نہاد دھی ہے:

فیر اوناں نیں آلات نوں اپنی دیوی دے طورتے  اختیار کیتا ۔ الات طائف وچ گڈھی گئی اتے مِنا توں زیادہ جدید ہے ایں اک مربعی شکل دا پتھر سی جینوں یہودی ورتدے سی ۔جینوں  یہودی اپنا سازوسامان تیار کرن کیتے  استعمال کردے سی  اِیس دیوی تے سی کف دے رھن آلے  بنو اعتاب ابنِ مالک دا  قبضہ سی جینے اوس گھردی  تعمیر کروائی سی اہل قریش وی  سارے عرب آلیاں دیاں طراں ال لات دی پوجا کرنا چاہندے سی  اُوناں نیں وی اپنے بالاں دے ناں اودے ناں تے رکھے اوہ اوناں نوں زید الات اتے طیم الات آکھدے سی ایں دیوی اج مکہ ۔۔۔۔ زمانے وچ الاطائف دی مسیت دے مینار دے سجے ہتھ ں کھڑی ہے اوہ اک بُت ہے جیدے کیتے رب نیں ذکر کیتا  ‘‘جدوں اونے ایں آکھیا کی توں ال لات اتے اُعضا نوں ویکھیا ہے ’’ ؟ (۵)

ال ُعضا

ایں یقین کیتا جاندا ہے کہ عرب آلیاں کیتے  ال لات یا مِنا توں زیادہ جدید ال عُضا ہے اتے عرب آلیاں نیں ال ُعضا دے ناں تے وی اپنے بالاں دے ناں رکھے ابن ال قالبی نیں  ال عُضا دی بدعت نوں بیان کیتا :

ااودا  بُت نخلتاً شامہ دی وادی وچ جیڈی کہ حوُرد آکھواندی ہے وچ واقع ہے جیڈا کہ الاگھمیر دے نال نال مکدی  سیدھی سڑک توں  الاایراغ دے پاسے جاندی ہے جیڈا کہ دھت ایرکدے اتے  الابوُستان توں نومیل دور ہے اودے اُتے اودا اک گھر بنایا گیا ہے جینوں بُھس آکھیا جاندا ہے جیدے اُتے لوکی اپنی غائبی گالھ مہان نوں وصول کردے نیں  ۔ عرب آلیاں دے نال نال قریش آلے وی اودے ناواں تے اپنے بالاں دے ناں عبدل عُضا رکھدے سی ۔

مزید ہور ال ُعضا قریش دا ساریاں توں وڈا بُت سی اوہ اُوس بُت نوں سفر دا رب آکھدے سی اونوں تحفے چڑھاندے سی اتے قُربانیاں دے ذریعے اودی خوشنودی حاصل کردے سی ۔ دوجے عرب آلیاں دے نال نال قریش آلے وی جیڈے مکہ چیں موجود سی اوہ کِسے دوجے بُت نوں ال عُضا توں زیادہ قُربانی نہیں دیندے سی ایدے ال لات اتے مِنا دی پوجا کردے سی  تاہم ال عُضانیں قریش آلیاں توں اپنی زیادتیاں اتے  قُربانیاں دی وجہ توں بوہت  عزت پائی اِیسے گالھ دی وجہ توں میں دھرم رکھدا ہاں کہ اوہ اُوس بُت دے زیادہ لاگے سی (۶)

پہلاں وی جیویں بیان کیتا گیا ہے کہ محمد دے اپنے آباؤ اجداد وچوں جیڈا قبیلہ قریش نال تعلق رکھدے سی اُوناں نیں  اپناناں  عبدل عُضارکھیا ایں اُوسے ہی رب دی پوجن دے زیر اثر سی ۔

ابتدائی موحدین

بوہت ساریاں مختلف حالتاں وچ قرآن نیں  ( حینف ) دی اصطلاح نوں  استعمال کیتا جیدا ترجمہ ( مومن ) یا ( مسلمان ) ہے بیان کردا ہے ، ‘‘ ابراہام نہ ہی یہودی سی نہ ہی مسیحی بلکہ اک مومن سی اتے اللہ دی مرضی دے سامنے چوکدا سی (جیڈا کہ اسلام ہے ) اتے اونے ایناں بُتاں نوں اللہ دے نال نہیں جوڑیا ۔ ’’

( قرآن ۳:۶۷ ) پیٹرز اک خاص تعریف جیدی بنیاد اسلامی الہیاتی تے ہے پیش کردا ہے۔

مسلمان مفکرین نیں حینف دا ا لفْط لیا اتے اودے توں اسم مصدر حنیفہ نوں دو طراں نال پیش کیتا : پہلاں اسلام دی تاریخ کیتے مترادف دے طور تے پیش کیتا جیدے مطابق ایں دین محمد تے نازل ہویا اتے مسلماناں نیں ایدے تے عمل کیتا اتے دوجے نمبر تے ایدا مطلب ہے کہ قدرتی موحدین دی  شکل ہے جیدا آغاز ابراہام نیں بحیثیت سردار کیتا بھاویں پورے طور تے نہیں اتے بعد از اِیس اسلامی ریت نوں یاد کیتا گیا اتے مکہ وچ انج دے موحدین ننیں اسلام توں پہلاں وی ایس وحیدا  فائدہ چُکیا ۔ (۷)

محمد دی نبوت دے بلاوے توں پہلاں بوہت سارے حنیف موجود سی اک مسلمان تاریخ دان ابنِ اضحاق محمد دی جندڑی وچ بیان کردے نیں جیدا اتعلق اوناں ابتدائی موحدین دے نال ہے:اک  دن جدوں روزے دے دن اہل قریش دا اکٹھ ہویا اُوناں بُتاں دی پوجا اتے طواف کیتے جیناں دے اگے اوہ ہدیے چڑھاندے اتے قُربانیاں دیندے سی اتے اوہ اپنی سالانہ عید دے طور تے وی مناندے سی تاں چار بندے چُپ چپیتے اُوناں نالوں وکھ ہو گئے اتے ایس گالھ تے متفق ہو گئے کہ اوناں نیں اپنی اک وکھری کونسل بنانی ہے ۔ (۸)

ایناں بندیاں دے ناں ایں نیں ۔ (۱ ) ورقا بن نوفل ۔( ۲) عبید اللہ بِن حبیش ( ۳ ) عثمان بن الا حویرک اور ( ۴ ) زید بن امر ابن ال اضحاق اِیس بیان نوں جاری رکھدے ہاں : ایناں لوکاں دی رائے سی کہ اہل قریش نیں اپنے پیو ابراہام دے دین نوں وگاڑ دیتا  ہے اتے اوہ پتھر جیڈا اوہ چُکدے پھردے نیں نہ تو ںاوناں دی سُن سکدا ہاں نہ اِاوناں نوں  ویکھدے ہاں نہ ااوناں نوں  ضرر پہنچا سکدے نیں اتے نہ اوناں دی مدد کر سکدے نیں ۔ اپنے آپ نوں لازمی  اک دین سمجھو ،، اوناں نیں آکھیا تہاڑے کول کُجھ وی نہیں بس اوہ زمین تے کھلر گئے اتے ابراہام دے دین نوں و حنیفہ دے طور ورتن لگ پئے ۔ (۹)

جدوں توں اہل قریش کعبہ دے رکھوالے بنے اودوں توں حجرہ اسودنہواں  ترجیح دیتی گئی ؟ ایس گواہی دا دینا بڑا اوکھا ہے کیوں جے اوس ویلے وچ کعبہ دے اندر ۳۶۰ توں زاید بُت موجود سی جدوں کہ ایں چار مرد ہرطراں دی  بُت پرستی دی ممانعت کردے سی  ۔

بوہت سارے سوالات اُٹھنے چاہی دے نیں  کیوں بُت پرستی دیاں ساریاں شکلاں مُکایا نہیں گئیاں ؟ کیوں حجرہ اسود نوں گھر دیتی گئی ؟ کی حجرہ اسود ماضی دے دوجے بُتاں دے نال پوجا جاندا سی ؟ ایس اخیری سوال دا جواب واضح طور تے ہاں وچ ہے فیر کیوں اسلامی معاشرے نیں  اج وی مادہ پرستی دی  ایس ریت نوں کہ اوہ حجرہ اسود نوں پوجنا جاری رکھیا ہویا  ہے ؟

ایں پہلا حنیف جیدا تذکرہ اُتے کیتا گیا یعنی ورقا بِن نوفل ایں محمد دی پہلی بیوی خدیجہ دا  چچا زاد سی اوہ اک بوڑھا ابندہ سی  تھا اوس نیں اپنے آپ نوں خود مسیحیت نال جُوڑے رکھیا اتے اودے صحائف دا پوری طراں مطالعہ کر دا سی ۔(۱۰)عائشہ جیڈی کہ محمد دی اک ہور بیوی سی اونے بیان کیتا :

‘‘ ورقا جیڈا کہ اسلام دے پہلاں دے دور وچ اک مسیحی بنیا اتے اُوس نیں اپنیاں لکھتاں عبرانی حرفاں وچ لکھیا اونے انجیلاں نوں عبرانی وچ لکھیا جینوں  زیادہ اوہ اللہ دی مرضی توں لکھ سکدا سی’’۔ (۱۱)

عائشہ نیں اک ہور  حدیث وچ اک ہور  بیان دیتا ۔ ورقا جیڈا کہ اسلام توں پہلاں دے دور وچ مسیحی ہویا اُوس نیں انجیلاں نوں عربی وچ لکھیا ۔۔۔۔’’۔ (۱۲)

ایناں حدیثا ں توں ایں گالھ ظاہر ہوندی ہے کہ ا وہ بائبل دے عربی مترجمین وچوں اک سی ۔ ابنِ اضحاق دوجے حینف دا بیان دسدے نیں ۔

عبید اللہ نیں اسلام دے آن تیکر تحقیق جاری رکھی ؛ فیر اوہ حبشہ مسلماناں دے نال اپنی بیوی نوں  لیکے جیڈا کہ مسلمان سی ہجرت کر گیااودا ناں  اُمہ حبیبہ بن اُبو سفیان سی جدوں اوہ آیا تاں اوس نیں مسیحیت نوں قبول کیتا  ، اسلام توں وکھ ہویا اتے حبشہ وچ اک مسیحی دے طور تے مر گیا ۔ محمد بن جعفر بن الذبیر نیں مینوں دسیا کہ جدوں اوہ اک مسیحی بنیا تاں جدوں عبیداللہ نبی دے بیلیاں دے لاگیو لنگیاں جیڈے کہندے سی ‘‘اسی واضح طور تے ویکھدے ہاں پر تہاڑیاں اکھیاں بس ادھیاں کُھلیاں نیں’’ ‘‘ اساں ویکھدے ہاں تساں فیر وی ویکھن دے جتن کر رھے اوہ ۔ ۔ ’’اونے اکھر  ثاثہ استعمال کیتا کیوں جے جدوں اک کُتے دا بال اپنیاں اکھیاں ویکھن کیتے کھولن داجتن کر دا ہے تاں اونوں بس ادھا نظر آندا ہے دوجا اکھر فقہ ہے جیدا مطلب ہے اکھیاں کھولنا اودی موت توں بعد رُسول نیں اودی بیوی اُمہ حبیبہ نال ویاہ کر لیا  (۱۳)

اک تیجا حنیف عثمان سی جیڈا کہ بیذانتن دے حکمران دے کول سفر کیتے گیا اوہ اک مسیحی بن گیا اتے اونوں اوتھے اک وڈا عہدہ ملیا۔ اضحاق چوتھا حینف زید دی جندڑی دے پاروں جاری رکھدے ہوئے آکھدا ہے:

زید بن امر اونج ہی رھیا جیویں اوہ سی: اُونے نہ تے یہودیت نوں قبول کیتا اتے نہ ہی مسیحیت نوں اونے اپنے لوکاں دے دین توں منع کیتا اتے بُتاں اتے ڈنگراں دی پوجا اتے بُتاں دے اگے لہو بہانا اتے ہدیے دیون توں پرہیز کیتا اوناں شیر خوار دھیاں نوں مارن توں منع کیتا اتے اُوناں نوں آکھیا کہ اوہ ابراہام دے رب دی پوجا کر دا ہے اتے اونے اپنے لوکاں دے کام نوں کھلے عام منع کیتا ۔  ۔  ۔  ھن زید سادہ طریقے نال یہودیت اتے مسیحیت نوں من دا سی پر اوہ اوناں دے نال مطمین نہیں سی ۔ اوہ اک واری مکہ دی تعمیر وچ آیا پر جدوں اوہ لکھم دے مُلک وچ آیا تاں اودے اُتے حملہ کیتا گیا اتے اونوں مار دیتا گیا ۔ (۱۴)

ایں گالھ بوہت قابلِ فہم ہے کہ کیوں زید نیں مسیحیت یا یہودیت نوں  قبول نہیں کیتا کیوں جے ستویں صدی عیسوی وچ دونہواں دیناں دے بارے خیال کیتا جاندا سی کہ اوہ اپنی اصلی تعلیم توں پھیر گئے نیں ۔

ایناں حینفاں توں علاوہ جیناں چار دا پہلاں تذکرہو  چُکیا ہے دوجے حینف وی سی مثال دے طور تے اُبو عامر قابلِ ذکر نیں اوہ اک ‘‘ راہب ’’ آکھواندے سی اتے تارک الدنیا جندڑی دی مشق کردے سی ۔ ایں گالھ وی سمجھی گئی ہے کہ اوہ اک مسیحی زید سی ، پر کئی بیانات اوناں نوں ‘‘ حنیفہ ’’ دے نال ملاندے نیں جیناں دا عقیدہ یہودی رسما رواجا دے لاگے سی ۔  (۱۵)

اک دن جیویں کہ تاریخ دان ابنِ اضحاق دے ریکارڈ دے مطابق ابو امر پیغمبر محمد دے نال آمنے سامنے ملے ابوامر رُسول دے کول مدینہ آئے اتے اودے کولوں اوس دین دے پاروں پوچھیا جیڈا اوہ لیائے سی ۔ ‘‘ حنفہ ’’ ابراہام دا دین محمد نے جواب دیتا ۔ ‘‘ایں ہی ہے جیدی پیروی کردا ہاں’’۔ ( ابو امرنیں آکھیا ) ‘‘تساں نہیں کردے ۔’’ ہاں میں کردا ہاں پر تساں محمد نیں  حنیفہ وچ اوناں شیواں نوں متعارف کروایا ہے جیڈا اودا حصہ نہیں ہے ۔ ’’ میں انج  نہیں کیتا ’’۔

( محمد نیں جواب دیتا ) ‘‘ میں اونوں صاف اتے خالص لیایا ہاں ۔ ’’ (۱۶)

اوہ ‘‘ شیواں جیڈیاں اودے نال تعلق نہیں رکھدیاں ۔’’ ایں شیواں اوناں تصورات توں لیا ھئیاں نیں جیدا تعلق مادہ پرست رسماں اتے روایئتاں توں ہے جیناں نوں محمد نیں نویں دین وچ شامل کیتا ساریاں حینفاں نیں اسلام توں پہلاں دے کاماں نوں دین وچ شامل کرن دی وجہ توں مشکل محسوس کیتی ۔ایس گالھ دی گواہی مختلف تاریخ داناں توں ملدی ہے کہ محمد دے یہودیت اتے مسیحیت دے نال ذاتی قریبی تعلقات سی ۔ مزید ہور اودی زیاددہ تر بیویاں اتے حرماں مسیحی سان یا اُوناں دے شخصی تعلقات مسیحیاں دے نال سان۔

مزید ایں کہ بوہت ساری کلیساواں اتے یہودی گروہ عرب وچ رھندے سان دونہویں بڑی اہمیت دا حامل سی اتے بلاشبہ اوس ویلے وچ محمد دا آمنا سامنا ایناں گروپاں دے نال ہوندا سی جدوں اوہ کاروان دے نال سفر کر دا سی ابو امر نیں محمد دے نویں دین کیتے اک دُرست جائزہ پیش کیتا ، جیدے مطابق اونے ابراہام دے دین دے اندر اضافی پہلواں نوں شامل کیتا ایں دین چھ بنیادی ذرائع توں بنیا جیندے وچ ۱۔ مسیحیت دیاں مختلف شکلاں سی ۲۔ باطنیت ۳۔ ہر قسم دی یہودیت ۴۔ عرب دے ْقصے  کہانیاں اتے روائیتاں ۵۔ سائبین مشقاں اتے ۶۔فارسی زرتشی ۔(۱۷)

محمد نے ال عُضا نوں قُربانیاں چڑھان توں منع کیتا

زید بن امر چوتھے حنیف نیں جنے اوس محمد دے خلاف اودی سخت ممانعت کیتے تنقید کیتی ایں بیان زید بن حارث دے اختیار تے مبنی ہے پیٹرز نیں محمد دے ابتدائی مادہ پرست ہون دی مندرجہ ذیل مثال حدیث وچوں دیتی ہے نبی نیں بُتاں وچوں اک کیتے قُربانی چڑھائی ۔ ( نسب مِن الانسب ) ؛ فیر اونے اونوں بُھنیا اتے فیر اونوں لے لیا فیر زید ابن نفل سانوں وادی دے اُوپر آلے حصے وچ ملے ایں مکہ دے گرم دناں چوں اک سی جدوں اسی اک دوجے دے نال ملے تاں اسی اوس دور دے بربریت دے زمانے دے مطابق سلام دُعا لئی۔ اُس نے اونوں بُھنیا اتے فیر اونوں لے آیا فیر زید ابن امر ابن نفلسانوں  وادی دے اُوپر آلے حصے وچ ملےایں  مکہ دے گرم دناں وچوں اک سی جدوں اسی اک دوجے دے نال ملے تاں اساں اوس دور دے بربریت دے زمانے دے مطابق سلام دُعا لئی ۔ ۔ ( علیک سلیک لئی ) جیڈا کہ اِن ام سُحبان سی ۔ نبی نیں آکھیا ،

‘‘ میں کیوں تینوں ویکھدا ہاں اے ابن امرمکہ دے لوکی تیرے توں نفرت کردے نیں ؟’’ ‘‘اونے آکھیا میرے نفرت کرے جان دی کوئی وجہ نہیں ہے ۔ پر میں ویکھیا ہے کہ ا وہ لوکی رب دی ذات دے نال دوجے دوسرے الہواں نوں جوڑدے نیں اتے  میں انج کرن توں بعض   آنا ہاں میں چاہنا ہاں  کہ اوہ ابراہام دے دین دی پیروی کرن ۔۔۔’’ نبی نیں آکھیا  ‘‘کی تساں کُجھ کھانا پسند کروں گئے ؟ ’’ااونے آکھیا  ‘‘ ہاں ’’فیر  نبی نیں اوس دے سامنے اُوس ‘‘ ڈنگر دا  گوشت ’’ رکھ دیتا ۔ اُوس ( زید ابنِ امر )نیں آکھیا : ‘‘ محمد تو کیدے لئی قُربان کیتاہے ؟ ’’ اُوس نیں آکھیا  ، ‘‘بُتاں وچوں اک لئی ’’ ۔

مندرجہ ذیل واقعہ جیڈا اُتے بیان کیتا گیا ااودے وچ ایں ریکارڈ کیتا گیا کہ زید نیں شدید طور تے محمد ببُت پرستی دی ممانعت دی مندرجہ ذیل وچ اونے ایں جواب دیتا :

‘‘ میں اُوناں وچوں نہیں ہاں جیڈے رب توں علاوہ کسے ہور دیاں قُربانیاں چڑھاندے نیں ۔’’ (۱۸)

ایدے توں علاوہ ابنِ قالبی نیں بیان دیتا : ‘‘سانوں دسیا گیا کہ رب دے رُسول نیں اک واری ایں ذکر کیتا جیڈا کہ ال عُضا دے بارے وچ سی، میں  ال عُضاکیتے چٹی  بھیڑ پیش کیتی جدوں کہ میں اپنے  دین دے لوکاں دا پیروکار ہاں ۔ ’’(۱۹)

بوہت سارے مفکرین دھرم رکھدے سان کہ قرآن مادہ پرستی دی قُربانی نوں  غلط آکھدا ہے سورہ نمبر ۹۶ ، توں  ۸ ایت تیکر ‘‘کی اونے تہانوں اک یتیم دے طور تے نہیں پایا اتے تہونوں پناہ نہیں دیتی کی اونے تہانوں قصوروار نہیں پایا اتے تہاڑی ہدایت کیتی ؟ کی اونے تہانوں لوڑ مند نہیں پایا اتے تہاڑی حاجت رفع کیتی ۔


محمد دی گناہ آلودہ فطرت

بوہت سارے مسلمان ایس گالھ توں انکار کردے نیں  کہ محمد نیں کدی غلطی یا گناہ کیتا ہے ۔ اسلام دے غلط تصور کیتے حدیث مکمل طور تے اودے گناہگار ہون دی تصدیق کردی ہے ایتھوں تیکر کہ اودے نبوت دے وریاں دے دوران وی واضح طور تے حدیث ایس گالھ دی تصدیق کردی ہے کہ اوہ اپنی گناہ آلودہ فطرت دی وجہ توں اوہ اک کامل آدمی نہیں سی۔

مثال دے طور تےاودی بیوی عائشہ توں ریت ہے:

نبی نیں آکھیا  ۔۔۔ اے اللہ میرے دل نوں  برف اتے اُولیاں دے پانی نال دھو اتے میرے دل نوں سارے گناہواں توں صاف کر جیویں کہ کپڑا گندگی توں صاف کیتا جاندا ہے اتے میرے اتے میرے گناہواں دے درمیان اینا فاصلہ کر دے جیناں مشرق اتے مغرب دے درمیان فاصلہ ہے۔  (۲۰)

ابو موسیٰ ہور محمد دی گناہگار فطرت نوں  ثابت کردے  ہوئےآکھدے نیں : نبی نیں پُکار کے اللہ توں دُعا کیتی جیڈی کہ مندرجہ ذیل دُعا ہے ۔۔۔ اوہ میرے رب میرے گناہ اتے میری جہالت نوں  معاف فرما ااتے میرے عملاں دے درمیان جیڈی  میری راستبازی کیتے حداں کھڑی کردی نیں دُور کر اتے اوہ کر جیڈا میرے کیتے بھلا ہے ۔ اے اللہ میری غلطیاں معاف فرما جیڈیاں میں جان بوجھ کہ یا اپنی جہالت دی وجہ توں کیتاں یا میں اپنی سنجیدگی توں کیتیاں نیں میں اپنی اُوناں ساریاں غلطیاں دا اعتراف کر دا ہاں جیڈیاں میں کیتیاں اے اللہ میرے ماضی دے اتے مُستقبل دے گناہواں نوں معاف فرما جیڈے میں کھلے عام یا چُھپ کہ کیتے نیں ۔ (۲۱)

اک ہور اوکھا مرحلہ جیڈا محمد نوں کئی واری پیش آیا اوہ خُود کشی کرن دے جتن سان بوہت واری اوہ اپنی روح وچ رنجیدہ ہویا اتے اونے خیال کیتا کہ اوہ بدروحواں دے قبضے وچ ہے اتے اونے جتن کیتا کہ اپنے آپ نوں پہاڑ توں گرا لے بوہت واری اوہ اپنی روح وچ  رنجیدہ ہویا اتے اوس نیں خیال کیتا کہ اوہ بدروحواں دے قبضے وچ ہے اتے اوس نیں جتن کیتا کہ اپنے آپ نوں پہاڑ توں سُٹ پر اپنے لیکھاں دے مطابق اوہ کُجھ مافوق الفطرت دے سبب جیڈی اونوں غار وچ ملدی سی اتے جینوں اوہ جبرائیل دے طور تے پیش کردا سی  اوناں نیں اونوں منع کیتا ۔ (۲۲)

ایں گالھ غور کرن کیتے  بڑی من بھاوندی ہے کہ محمد نیں  بعد وچ خُود کشی کرن نوں اک وڈا  گناہ آکھیا جیڈا سیدھا سیدھا جہنم وچ لے جاندا ہے ۔حدیث ایس دھرم دی تصدیق کردی ہے جیڈا کہ جنداب دے بیان دے ذریعے نظر آندا  ہے : نبی نیں آکھیا  ، ‘‘اک بندہ زخماں نال چُور سی اتے اُوس نیں خُود کشی کرن دی کوشش کیتی ، پس اللہ نیں آکھیا : ، ‘‘ میرا غلام چھیتی نال موت دا  سبب بنیا بس میں اودے کیتے جنت دے دروازے بند کر دیواں گا ۔’’(۲۳)

جیویں بیان کیتا گیا کہ خُود کشی کرنا گناہ ہے اتے کِسے وی بندے نوں ایں عمل جنت وچ جان توں روکن دا انت ہو سکدا ہے پنج ارکان دا ٹھیک طراں ادا کرنا وی اسلام وچ اک سنجیدہ معاملہ ہے محمد آپی وی کُجھ ویلے کیتے اودی مشق کرنا بُھل گیا اونے سادہ طور تے ایسے ہی بھلکڑ پن وچ دو اراکین نوں ادا کیتا اتے فیر اونے آکھیا ‘‘جدوں تہاڑے وچوں کوئی نمازاں واسطے کھڑا ہوندا ہےتاں  شیطان آندا  ہے اتے اونوں شک وچ پاندا ہے جدوں تیکر کہ اوہ بُھول نہ جاوے کہ ااونے کِنے  ارکان نماز پڑھ لئی ہے ۔ ’’ (۲۴)

شیطانی ایتاں

محمد نیں اکثر شیطان نوں اپنی غلطیاں یا گناہواں کیتے مسئلہ پیدا کرن آلا آکھیا  ہے اِیس بیان کیتے اک جامع مثال نام نہاد ‘‘ شیطانی ایتاں ’’ متسفر کیتیاں جاندیاں نیں جیڈیاں رسُول محمد نیں بیان کیتی بوہت ساریاں کتاباں اتے رآرٹیکل اِیس متضادمضمون کیتے  وقف کیتے گئے نیں اک  لمبے عرصے کیتے رسُول ایں چاہندا سی ک اہ وہ لوکاں دے نال  س میل جول رکھے اوہ ناخوش ہوندا جدوں اودے پیغام دا انکار کیتا جاندا سی اوہ اپنے دل وچ رب آلوں ( اللہ یا شیطان ) اک نوی وحی پاندا جیڈا اودے لوکاں نوں دوبارہ اکٹھا کردی ایس نوی وحی دے نال اوہ خواہش کردا سی کہ اودا کوئی من بھاوندا نتیجہ نکلے ۔ اودے بعد چھیتی اودا رب ( اللہ یا شیطان )ایس لئی نبوت نوں ظاہر کردا سی : تارے دے نال ہی جیویں ہی تہاڑا بیلی تہاڑے نال بدی نہیں کر دا اتے نہ ہی تہانوں دھوکہ دیندا ہے اتے نہ ہی اپنی خواہش نال گالھ کردا ہے انج مندرجہ ذیل ایتاں نازل ہوئیاں : ‘‘ کی تساں ال لات ،  ال عُضا اتے مِنات جیڈی کہ تیجی دیوی ہے اتے دوجیاں دیویاں دے پاروں میں سوچدا ہاں ’’؟ شیطان نیں اونوں متاثر کیتا کیوں جے اوہ اپنے اندر اکھراں دے نال جدوجہد کر رھیا سی  کہ ‘‘ایں اودے وڈے وڈے جھنڈیاں دیاں طراں گاڑھے الفاظ سان اک متبادل ترجمے وچ اسی پڑھدے ہاں کہ اونے اونیاں دیویاں دا ارمان کیتا ۔ ’’ (۲۵)ایں جھنڈیاں دیاں دیویاں دی طراں گڑھیا گیا سی جیناں نوں اوچیاں تھاواں تے لہرایا گیا ۔ اک دلچسپ جیڈا کہ ایلسی لیچنڈرزدار نیں بنایا کہ ایں گرانق زرخیزی دی  دیویاں دے طور تے استعمال ہوئے سی اتے مکہ دے علاقے وچ بنجر تھاواں تے نصب کیتے گئے سان اتے زم زم دے کنوے دی کعبہ دے اندر اک قُدرتی پیوتر پانی دے طور تے پوجا کیتی جاندی سی ۔ (۲۶)

جدوں اہل قریش نیں اوس نوئے  مکاشفے دے پاروں سُنیا تاں اوہ ایس معاملے وچ بوہت خوش ہوئے کہ محمد نیں اوناں دے دیوتاواں دے بارے وچ کُجھ آکھیا اودے بعد اہل قُریش محمد اتے اودے روحانی بیلیاں دے گروہ وچ شامل ہو گئے اتے اللہ دیاں تین دھیاں دی شفاعت دے ذریعے اللہ تیکر اپڑایا ۔ مسلمان نبی دے نال سی کیوں جے اوہ نبی دے اندر غلطی یا گناہ کیتے شک وچ نہیں سان ۔ (۲۷)

انج  قرآن نیں محمد نوں اک نبی یا پیغمبر دے طور تے پیش کیتا اتے اوہ اسلامی دھرم دی اک اخیری روحانی اختیار بن گیا ابن قالبی اہل قریش دے دُعا دے کلیے نوں بیان کردا ہے جینوں اونے عام طور تے بیان کیتا ہے :

قریش کعبہ دے گرد طواف نہیں کردے سان اتے کہندے  کہ ‘‘ ال لات، ال عُضا اتے  مِنا تین دیویاں نیں ۔ انج اوہ عورتاں نوں شفایات دے وسیلے دے طورتے  سر بلند کردے سی  ۔’’ اوہ وی ‘‘ اللہ دیاں دھیاں آکھواندیاں سان ۔’’ اتے اوناں دے بارے تصور کیتا جاندا سی کہ اوہ رب دے سامنے شفاعت کردیاں نیں ۔ (۲۸)

حبشہ وچ محمد دے پیروکارو دے درمیان ایں خبر کھلر گئی جینے دوجیاں نوں وی متاثر کیتا کہ جبرائیل رسُول تے  ظاہر ہوئے اتے سوال کیتا : ‘‘ محمد تتوں کی کیتا ہے  ؟ توں لوکاں نوں اوہ کُجھ پڑھ کے سُنایا جیڈا میں رب آلوں نہیں لیایا کی توں اوہ کُجھ کیتا ہے جیڈا میں تینوں نہیں آکھیا ۔ ‘‘ رُسول پریشان ہو گیا جیڈا کُجھ اونے کیتا اتے کنبن لگ پیا رب نیں نبی دے ایس بے چین ہون نوں ویکھیا اتے نوی وحی دیتی۔

‘‘اساں نبی یا رسُول تہاڑے  سامنے نہیں گھلیا بلکہ شیطان نیں اپنی خواہش اودے وچ پائی  ہے پر رب اونوں لیوے گا جیڈا شیطان نیں تجویز کیتا ہے فیر رب اپنی ایتاں قائم کرے گا کیوں جے رب جانن آلا اتے حکم والا ہے ۔’’(۲۹)

رب نیں فیر سابقہ وحی نوں  کینسل کرکے نوی ایت نوں رکھیا :

کی تہاڑے بندے اتے اوناں دیاں عورتاں نہیں اتے بلاشبہ اوناں دے درمیان تقسیم غلط ہے تمہارے آدمی اور اُن کی عورتیں نہیں اور بِلا شبہ اِن کے درمیان تقسیم غلط ہے (بوہت زیادہ بے انصافی ہے ) ؛ اوہ کُجھ نہیں نیں بلکہ اوناں دے والداں نیں محض اوناں نوں ناں دیتے نیں  ( قرآن  ۲۳ ۔ ۲۱ : ۵۳ )(۳۰)

محمد دی ایس نوی وحی دے نال اہل قریش نیں اعلان کیتا : ‘‘ محمد نیں جیڈا کُجھ آکھیا اودی توبہ کیتی ہے اللہ دے نال دیویاں دی اوس صورتِ حال کیتے ل اونے اودے وچ ترمیم کتی ہے اتے کُجھ ہور لے کے آیا ہے ۔ ’’

ایس فیر  جانن دے  نتیجے وچ اوناں لوکاں نیں اپنے تعلقات رسُول اتے اودے پیروکاراں دے نال سلڑائی وچ بدل گئے ۔ (۳۱)

ماوئنٹ گو مری واُٹ نیں اِایناں  ‘‘ شیطانی ایتاں’’ دی حقیقت دے بارے وچ دو نقاط پیش کیتے نیں : پہلے نمبر تے ، اک ویلے وچ محمد نیںایناں  شیطانی اایتاں نوں  قرآن دا حصہ بنا کے لوکاں وچ اودی تلاوت کیتی اتے ایں  ناقابلِ فہم کہانی جیڈی بعد وچ مسلماناں نیں ایجاد کیتی یا اودے بعد میں غیر مسلماناں نیں ایجاد کیتی  اودے بعد میں غیر مسلماناں نیں وی دہرایا  دوجے نمبر تے اودے کُجھ عرصہ بعد محمد نیں اعلان کیتا کہ ایں ایتاں قرآن دا حقیقی حصہ نہیں ابتدائی اشاعتاں ایس گالھ دا بیان نہیں کردی کہ کِنی دیر ایں اودا حصہ رھیا نیں غالباً ایں ہفتے اتے مہنے اودا حصہ رھیاں ہون

گئیاں ۔(۳۲)

حال ہی وچ مسلمان مفکر ایم ایم اعشان نیں واٹ دی  اوس گالھ مہان تے اختلاف پیش کیتااتے اپنی دلیل پیش کیتی کہ پنج یا چھ ورے دے عرصے دے طوقف توں اودا جواب دیتا اتے اودے کیتے بنیادی وجہ دسدے ہوئے اونے دعویٰ کیتا کہ ایں کہانی غلط ہو سکدی ہے ۔ کیوں جے  محمد دا تعلق اودے توں بوہت پہلاں دے عرصے توں ہے ۔ (۳۳)

ایس خیال کیتے  منطق کمزور رھیا ہے : پہلے نمبرتے  محمد لازمی طور تے اپنے اُوناں بیلیاں دے نال ملدا رھیا جیڈے ایس گالھ تے دھرم رکھکدے سان کہ اودے وچ غلطی نہیں ہو سکدی دوجے نمبر تے محمد دی جندڑی دی تاریخ دے بارے وچ کسے واسطے وی پورے طور تے بیان کرنا ایتھوں تیکر کہ وڈے وڈے مسلمان مفکرین وی ایدے وچ مشکل پاوندے نیں ۔ ایس لئی واٹ دا نظریہ بوہت مناسب واٹ ‘‘ شیطانی ایتاں ’’ دی سچائی دے بارے وچاک  تیجی حقیقت نوں شامل کردا ہےاونے  بیان کیتا کہ تین دیویاں  لات ال ُعضا ااتے مِنا دی مکہ دے لاگے مندراں وچ بڑے پیمانے تے پوجا کیتی جاندی سی ۔

اک چوتھی وجہ نوں واٹ دی ایس فہرست وچ شامل کیتا گیا ہے تاں جے ایناں ایتاں دے اختیار نوں قبول کیتا جاوے جدید قرآن دیاں اشاعتاں وچ لفظ  ‘‘گرانِک ’’نوں  دو فرشتیاں دے طور تے لیا گیا ہے ۔ ( قرآن ۲۷۔ ۲۶ : ۵۳ ) اتے ناواں دے سوا کُجھ نہیں ہے ۔ ( قرآن  ۲۳ : ۵۳ ) ایں تعریفاں اک دوجے نالوں مختلف نظر آندی ہاں اتے اصل ایتاں کیتے ہور شک پیدا کردی نیں ۔

ایس سارے باب دے دوران محمد دی انسانی کمزوری دی تصدیق کیتی گئی اتے گواہی دیتی گئی ہے حینفاں نیں اکثر اودے ابتدائی دور وچ اودی مادیت پرستی دی روائتاں اتے خیالات نوں ملامت کیتا ہے جدوں کہ اوسے دوران اودے وچ مسیحی اتے یہودی عقائد نوں وی شامل کرن دی کوشش کیتی گئی ہے مزید ہور حدیث اِیس حقیقت کیتے کافی گواہی دیندی ہے کہ محمد اکثر گناہ ااتے غلطیاں کردا سی اتے اپنی  انسانی گناہ آلودہ فطرت نوں تسلیم وی کردا سی کی اُوس نیں اپنی حجرہ اسود دی ریت نوں منن وچ  غلطی کیتی  جیدے کیتے حینفاں نیں  اودی مخالفت کیتی ؟ حج دے تعلق نال دوجی  مادیت پرستی دی روائتاں وی ابتدائی عربا  آلیاں دی جندڑی وچ شامل سان  اتے ایں تاریخی شواہد توں  ملدا ہے کہ انج ہی سی کیویں کوئی وی شخص محمد دے رویےنوں  بیان کرسکدا سی  ؟

بھاویں اوہ بُت پرستی دی  مشق کر رھیا سی رسُول  دے بیلی ایس گالھ تے دھرم رکھدے سی کہ محمد ‘‘ اللہ دی دھیاں’’ دی ممانعت کردا اتے  اُوناں توں شفاعت کیتے منع کردا سی انج ہی  جیویں کہ پہلے باب وچ دسیا گیا  ہے کہ اودے بیلیاں وچوں اک رُسول نیں آکھیا  ‘‘ میں جاندا ہاں کہ تو ں اک پتھر ہے ۔۔۔ کی میں نہیں ویکھیا  کہ اللہ دے رسُول نیں تینوں چومیا میں تینوں نہیں چوما گا’’۔ (۳۴)

عمر واضح طور تے ایناں پتھرا ں دی بدعتاں کیتے  جیڈا کہ پرانے زمانے دے عرب وچ  عام سی کافی مشہور سی بُت پرستی دے ایس دین نوںمنن دے  بجائےا  وہ محض نبی دی مصومیت تے یقین رکھدا سی  ۔ تحریری طور تے شواہد وی ملدے نیں کہ محمد ااتے  اودے پیروکاراں نیں حقیقی توحید وچ پتھراںدی  پوجااتے  پرستش نوں وی  شامل کیتا بُت پرستی کرنا مکمل طور تے یہواہ پاک خُدا دے قانون دے خلاف اتے پاک توریت اتے نوے عہد نامے دے مطابق نا فرمانی ھے۔


۔ باب چہارم

حجرہ اسود دا تجزیہ

ساری اسلامی تاریخ دے دوران حجرہ اسود نوں عزت دیتی جاندی رھی ہے اِاودی پوجا کیتی جاندی رھی ہے جد کہ کُجھ لوکی جاندے نیں کہ حجرہ اسود کیڈی شے نوں پیش کردا ہے ۔ ایں باب بوہت ساریاں پہلیاں گالھاں دی تحقیق کرے گا جیڈا ایس بھید دے انت کیتے وضاحت ہے ۔

حجرہ اسود بطور اک مقدس قربان گاہ

اسلامی انسائیکلوپیڈیا حجرہ اسود  دے کامنوں  بطور ااک  مقدس قُربان گاہ اتے اک اینج دی قُربان گاہ دے طورتے  پیش کردا ہے جیڈا ابراہام اتے یعقوب نیں بنائی ۔ (۱)ایس گالھ دے بیان وچ جے کر ایں مقابلہ اک قانونی ی حیثیت رکھدا ہے تاں پتھر دے مذبیحاں نوں جیڈے ابتدائی دنیا وچ سان اوناں دی ضرور پڑتال ہونین چاہی دی ہے ۔

یونانی بدعات

یونانی مصنف تھیو فراسٹس (جیڈا کہ چوتھی صدی قبل از مسیح سی ) اوہ انفاردی دین دی دید کردا سی ‘‘ کیوں جے اوہ ایں سمجھدا سی کہ جیڈا کوئی پہلاں ہی ایناں پتھراں نوں سڑک دے اک پاسے تیل ملدا یا اوناں اُوتے تیل انڈیل دا ہے ایں اودا حق ہے ۔’’ اوناں دی شکل عمودی ستوناں دی طراں ہوندی سی جیناں دے سرے تے کوئی سریا پتھراں دا اک ڈھیر لگا دیتا جاندا سی اتے اونوں ‘‘ حرمز ’’ آکھدے سان ایں ناں حرمز دے دیوتا دے برابر سی ، جیدا مطلب پتھر سی ۔ ایلیڈ بیان کردا ہے : ‘‘ کہ ایں پتھر بطور اک دیوتا ہے اتے دیوتا وچ ہی پتھر ہے ’’ اینج ہی حرمز نوں وی ‘‘ سڑکاں دے اطراف دا دیوتا ‘‘ تسلیم کیتا جاندا سی ۔ ’’ (۲)

مزید ہور یونانی معاشرےدے اہور وی بے شمار دیوتا  سان جیڈے کہ  غیر تراشے اتے تراشے ہوئے پتھراں نوں پیش کردے سی  تراشے ہوئے پتھراں وچوں اک اپلو ، آگو سیو آکھواندا سی جیڈا کہ سڑک دیوتا سی عام طور تے گلی وچ گھر یا دروازے دے سامنے کھڑا ہویا ملدا سی  ۔ ایناں وچوں بوہت سارے پتھر تیل نال مسخ کیتے جاندے سی ، ایناں اُتے ربناں نال  ڈیکوریشن کیتی جاندی سی اتے  بطور مذبحے اوناں دی شناخت ہوندی سی ۔ (۳)


یونانی بدعات

عبرانی مقدس مذبحیاں دے تصورات ابتدائی یونان توں آڈڈا سی ۔ یوناننیاں دی پتھر اں نوں مسخ کرن دی رسم عبرانیاں دی رسم نال ملدی جُلدی سی پر اوناں دے ورتن دے مطلب وچ فرق سی ۔ ۔ عبرانی ایناں پتھراں نوں ایس گالھ دے تصور کیتے مسخ کردے سان ایں اک پیوتر تھاں ہے جد کہ یونانی اصل وچ ایں دھرم رکھدے سان پر اوناں نیں پتھراں نوں مسخ کرن دی مشق نہ کیتی ۔ عبرانی زبان وچ مقدس پتھر یا پتھراںدے ستوناں نوں  میٹس سیوا آکھیا جاندا ہے جیدا مطلب ہے سیدھا کھڑا ہونا جدوں یعقوبدی  بیوی راخل فوت ہوئی تاں اونے اودی قبر اُوتے اک پتھر گڑھیا  ( پیدائش۳۵:۲۰) ایں سیدھا سیدھا یادگاری دے مقصد نوں بیان کردا ہے ۔

پتھر دا  ستون وی اک یادگار پہلو ہے جیویں کہ یعقوباتے ارامیاں دے وچکار معاہدہ ہویا۔  ( پیدائش ۳۱:۴۳) (۴)

ابراہام نیں اک مقدس مذبحہ پیوتر تھاں دی یادگاری کیتے بنایا جتھے رب اودے اُوتے ظاہر ہویا ( پیدائش  ۸۔۷ :۱۲ ؛ ۱۸ : ۱۳ اور ۲۳ : ۲۶ ) یعقوب نیں اپنے پیو دی ریت دی پیروی کیتی اونے سُکنے وچ آسمان توں اک پوڑھی دے ذریعے فرشتیاں نوں لیندے چڑھدے ویکھیا: ‘‘ یقیناً رب اوس تھاں اُوتے ہے اتے مینوں ایس گالھ دی خبر نہ سی ۔’’ ( پیدائش ۱۶ : ۲۸ ) یعقوب نیں خوفزدہ ہو کے آکھیا ایں کیویں دی بھیانک تھاں ہے ایں رب دے گھر اتے آسمان دے آستانے دے سوا کُجھ نہیں ہو سکدا’’ اگلی فجر اوس نیں اوس پتھر نوں جینوں اوہ سرہانے دے طور نال ورتدا سی اونوں پلر دے طور تے گڈھیا اتے اودے اُوتے تیل انڈیلیا اتے اونے اوس تھاں دا م بیت ایل رکھیا۔

‘‘رب دا گھر ’’ ( پیدائش ۱۶ : ۲۸ ) اتے ایں گالھ بڑے غور طلب ہے کہ یعقوب نیں ایں آکھیا گالھ بڑی غور طلب ہے کہ یعقوب نیں ہمیش ایں آکھیا کہ ایں کیویں دی پیوتر ‘‘ تھاں ’’ ہے  ایں نہیں آکھیا کہ ایں پیوتر پتھر ہے اوہ پتھر محض یادگاری دے طور تے سی کہ تھاں کتھے ہے  ۔جتھے رب ظاہر ہویا ہے اودے واسطے پتھر مرکز نہیں ہے ۔ حجرہ اسود دی پرستش دیاں ریتاں دی پرستش اتے بائبل دی پتھراں نوں یادگاری دے طور تے  استعمال کرنے دی نسبت وچ وڈا متضاد ہے ۔ اسلام توں پہلاں عرب آلے ایس گالھ تے دھرم رکھدے سان کہ پتھر اے اندر الوہیت ہے اتے ایں ہی گالھ اسلامی حج دے دوران وی ہوئی محمد ننیں پتھراں دا بوسہ لیا اتے اونوں چومیا تاں جے اوہ اوناں خُداواں دی برکت اتے قوت نوں وصول کرے ۔ محمد نیں کدی ایں نہیں آکھیا کہ حجرہ اسود اک  پیوتر مذبحہ ہے جیوے کہ یعقوب یا ابراہام نیں آکھیا پتھر دی بحیثیت اک مذبحے دے تھیوری بعد وچ اسلامی علم الہیات وچ  نشوونما پا ئی گئی اتے اُوناں نیں  ابتدائی یہودی اتے مسیحی مفکرین آلا  کلیہ استعمال کیتا تاریخی شواہد توں ایں جانکاری ہوندی ہے کہ یہ واضح طور تے محمد دا دوجے عرب آلیاں دی طراں مقدس پتھر تے ایمان لیان دا عقیدہ ہے ۔


کونے دے سرے دے پتھر دے مفروضے


حجرہ اسود نوں بوہت سارے مسلماناں نیں ‘‘ گھر دے کونے دے سرے دا پتھر ’’اتے  ‘‘ زمین تے رب دا سجا ہتھ  ’’ تصور کیتا ۔ (۵)مسلمان مفکر مولانا علی نیں اپنی کتاب اسلام دے دین وچ بیان کیتا ا :

حجرہ اسود اصل وچ کعبہ دے کونے دے سرے دا پتھر ہے جیڈا کہ محض اک  نشان دے طور تے کھڑا ہے اتے ابراہام دی نسل دے اوس حصے دے طور تے ہے جیدے کیتے اسرائیلیاں نوں ہدایت کیتی گئی سی کہ رب دی بادشاہی دے کونے دے سرے دا پتھر بنے گا ۔ ‘‘ جیڈے پتھر نوں معماراں نیں رد کیتا اوہ ہی کونے دے سرے دا پتھر ہو گیا’’۔ ( زبور ۲۲ : ۱۱۸ ) ۔۔۔ اسماعیل نیں اونوں رد کیتا ۔ (۶)

علی نیں نوے عہد نامے وچ  نوے عہد نامے وچوں لاڈھے دی تمثیل دی مثال دیندے ہوئے جاری رکھیا : ‘‘ایس لئی میں تہانوں آکھدا ہاں کہ رب دی بادشاہی تہاڑے کولوں لے لئی جاوے گی اتے اُوس قوم نوں جیڈی اودے پھل لیاوے گی دے دیتی جاوے گی ( متی ۴۳ : ۲۱ ) اوہ ادھرم رکھدا سی کہ اکھر ‘‘ قوم ’’ عربدے لوکاں دے بارے گالھ کردی ہے ۔ علی نیں اہنے بیان دی معاونت کیتے ۔  ۔ دانیل ۴۵ : ۲ دا وی حوالہ دیتا ۔ پُوری دنیا وچ صرف اک  ہی اینج دا پتھر ہے جیڈا ‘‘ بغیر ہتھ لگائےکٹیا گیا ’’ جیڈا کونے دے سرے دا پتھر ہویا جیدی اہمیت پوری دنیا وچ قائم ہے۔ (۷) علی نیں اسلامی تھیالوجی دے معیار نوں دانیل دی کتاب دا حوالہ دے کے توڑ دیتا کیوں جے مسلمان صرف توریت ، زبور اتے اناجیل نوں با اختیارمن دے نیں  ۔

تاریخی اعتبارنال  کونے دے سرے دا پتھر کی سی ۔ ایں اک پتھر سی جیڈا سلہمان دی ہیکل دی تعمیر وچ رد کر دیتا گیا ۔ کونے دے سرے دے پتھراں نوں اکثر عمارت دیاں نیویاں دی تعمیر وچ استعمال کیتا جاندا ہے ۔ ابتدائی زلزلے اتے سردیاں دے بدل کیتے ایں گالھ درکار ہے کہ ‘‘پکیاں نیویاں کیتے رکھے گئے ک پتھر جیڈے چٹاناں توں لے گئے اتے کونے دے سرے دے طور تے استعمال ہوئے ۔ ’’ ( یسعیاہ ۲۶ : ۲۸ ) ؛ یرمیاں ۲۶ : ۵۱ ؛ ۱۔پطرس ۶ : ۲ ) پتھراں دیاں کنداں بناندے ہوئے  ، ‘‘ اک وڈا  منصوبہ اک نِکے  زاویےدی  تعمیر وچ پورا ہوندا ہے ۔ ایں زاویےوچ  جوڑیا جاندا ہے اتے ایں پتھر تعمیروچ  استعمال کیتا جاندا ہے۔ ’’ (۸)

سلیمان دی ہیکل دی  تعمیر وچ اک وڈے سائز دا کونے دے سرے دا پتھر درکار سی ایس طراں نال ا مکہ دا حجرہ اسود اپنے نِکے ہون اتے وزن وچ گھٹ ہون دی وجہ توں کونے دے سرے دا پتھر تصور نہیں کیتا جاسکدا ۔ ایناں پتھراں دی شکل دے بارے وچ یا کٹے جان دے بارے وچ تصور کیتا جاندا ہے کہ ایں سلمان اتے اخی اب دے دور وچ متضاد طور تے موجود سان۔ حجرہ اسود دا بحیثیت اک ہتھ دے بغیر کٹے ہوئے تصور جیدا تعلق سلیمان دی ہیکل توں ہے ایدے ممکنات دی نفی کر دا ہے کونے دے سرے دے پتھر دی صیحح نشاندہی بائبل دےبوہت  سارے پیرواں وچ دیتی گئی ہے  ۔ جیڈا کہ یسوع دی گالھ کردے نیں یعنی مسیح دی جینوں ایمان لیان آلے ایمانداراں نیں رد کیتا ۔ (۹)

ال لات بطور حجرہ اسود

ابتدائی تاریخ داناں اتے  جدید ماہر آثارِ قدیمہ نیں ایس گالھ نوں تصدیق کیتا ہے کہ الات وی مادہ پرست لوکاں دی دیوی سی جینوں مکہ دے حجرہ اسود دے طور تے وی پیش کیتا گیا ۔

دمشقی جان اتے ہیروڈوٹس دے آلوں گواہی

مسیحی راہب اتے علم الہہیات دا ماہر دمشقی جان اسلامی زیر اثر قوم وچ رھندا سی ۔ اُوس کُنبے دے  دمشق دے  مُسلمان منظمین دے طور تے سیوا کیتی جیدے انت وچ جان نیں اسلامی لوکاں دی رسماں زبان اتے دین نوں سیکھیا اپنے کام وچ ۷۴۳ عیسوی وچ جان نیں ایس نوے دین اسلام دے خلاف اک دہنی تحریر نامہ شامل کیتا  ۔ (۱۰)جان تصوراں اتے تصویراں دا دفاع کرن آلا اک  شخص سی اتے محمد اتے اودے پیروکاراں کیتے اک شدید نفرت رکھدا سی ۔ جان نیں لِکھیا :ا  وہ ہور سانوں بُت پرست آکھدے نیں کیوں جے اساں سُولی دی پوجا کیتی اتے اوناں نیں اودے توں نفرت کیتی اتے اسی اونوں نوں جواب دیتا : تاں فیر تساں کینج اپنے عقیدےدے  خلاف کعبہ وچ اک  بُت دا بوسہ لیندے اتے اونوں قبول کردے ہوں  ؟ ’’ (۱۱)

جان محمد دے دین دے کاماں دے واضح تضاد آل اشارہ کردا ہے ۔ ایں اک عام علم سی کہ محمد نیں کدی وی تصورات وچوں یا سُولی نوں کو گھر وچ استعمال نہیں کیتا ۔ (۱۲) ریاکارانہ طور تے اونے پتھر دا بوسہ لیا اتے اودے اُوتے متھا ٹیکیا اتے اپنے پیروکاراں توں وی توقع کیتی کہ اوہ اینج ہی کرن اونے اتے اودے شاگرداں نیں پتھر نال گالھاں کیتیاں جان اپنے نظریات نوں  بیان کردے ہوئے جاری کردا ہے :

اوہ پتھر جیدے نال اوہ گالھاں کردے اتے جیدی اوہ پوجا کردے سان اونوں اوہ خیبر کہہ کے بُلاندے سان ۔ ایتھوں تیکر کہ موجودہ دور وچ سانوں اینج دے لوکی ملدے نیں جیڈے ایس گالھ دا مظاہرہ واضح طور تے کردے نیں ۔ (۱۳)

جدوں ایں گالھ ظاہر ہوئی ناں جان نیں ویکھیا کہ اینج کرن آلے پہلے پہل اودے بیان نوں دُرست مندے سان جدوں تیکر کہ عرب وچ ابتدائی ابتدائی بُتاں اتے مقدس ہیکلاں نوں برباد نہیں کیتا گیا سی۔ یوحنا عرباں دے بدعات دے بارے دسدا ہے ۔ اوہ بُت پرستی وچ ملوث سان اتے صُب دے ستارے اتے ایفروڈائیٹ دی پرستش کردے سان جیدا مطلب اوناں دی اپنی زبان وچ بوہت وڈا سی۔ ہیرا کلئیس دے دور وچ ایں بوہت وڈے بُت سان ۔ (۱۴)

عربی خیبر یا کیبی رن دے الفاظ اوناں دے  عظمت دے سائز کدی سیان سی  ۔ محمدجدوں اُوس پتھر نوں چھوندا سی تاں اوہ یاد کردا اتے اوندے منہ وچوں نکلدا ‘‘ اللہ اکبر ’’ ۔

ہیرو ڈوٹسا اک  عظیم یونانی تاریخ دان اتے سیاہ ہے اوہ ۴۹۰ اتے  ۴۸۰ قبل از مسیح دے دوران پیدا ہویا ا وہ یوحنا دے بیان دی تصدیق کردا ہے اُوس نیں آسمانی ایفروڈائیٹ  جیڈا کہ یوناندا  دیوتا سی اونوں عربی دیوی ال لات دے برابر آکھیا۔ (۱۵) ہیرو ڈوٹس نیں  لِکھیا :

مندرجہ ذیل فارص دیاں رسماں نیں  جینوں میں اپنے ذاتی علم دے بیان کر سکدا ہاں ۔۔۔ اوناں دے نظام وچ ذی اوس آسماناں دا اک  مکمل دائرہ ہے اتے اوہ اودے واسطے پہاڑاں دیاں چوٹیاں اُتوں قُربانی دیندے سان ا وہ سُورج ، چاند اتے زمین ، آگ ، پانی اتے ہواؤں جیڈے کہ اُوناں دے حقیقی دیوتا سان اُوناں دی وی پوجا کر دے سان ؛ بعد وچ اُوناں  اُسوریاں اتے عرباں توں  ایفروڈائیٹ کیتے  اُسوری نام مائلیٹا ہے ، عربی وچ ال لات ہے اتے فارسی وچ میسٹرا ہے ۔ (۱۶)

ہیروڈوٹس دی گواہی دی نیو تے ایں  ال لات دی  دیوی اک بوہت وڈی  دیوی بن گئی۔

سُورج دی دیوی ال لات

ال لات دے بوہت سارے ناں سان  ، اتے زیادہ تر اوناں وچوں  عستارات  دے نال  (جینوں یسیرتوی آکھیا جاندا سی ) اتے عشیرا وی آکھیا جاندا سی ایس حصے دا مرکز ایس گالھ نوں ظاہر کردا ہے کہ ممکنہ طور تے ال لات سُورج دی دیوی سی اتے چن دیوتا دی دھی سی بلاشبہ ، جے کر دمشقی جان ٹھیک آکھدا سی تاں حجرہ اسود ال لات دی دیوی دا گھر سی جیڈا کہ اللہ توں شفاعت کردا سی جیڈا کہ مکہ دا  ‘‘ وڈا  دیوتا ’’ سی۔

نیبیتیا ( پیترا )

بوہت سارے آثارِ قدیمہ  دے  ماہرین نیں الا آلات نوں سورج دی دیوی دے برابر تصور کیتا ہے جیڈا کہ ابتدائی زمانے وچ تقریباً مشرق وچ پھیلی ہوئی سی ۔ نیبیتیا وچ ہلال چاند ‘‘ اشارا دا اوہ ’’ آکھواندا سی اتے سورج دی دیوی چاند دیوتا دی دھی سی اتے اوہ ‘‘ مندر دی اوہ ’’ آکھواندی سی نظامِ شمسی دی تجسیم وچوں اک ال لات یا لات یعنی دیوی ماں جیڈی کہ یونانیوں توں اُدھارلئی  گئی سی اونوں لاٹو آکھدے سان ۔ (۱۷)

عرب اتے اودے قریبی علاقے ابتدائی ۱۹۷۰ءدے  دوران لیپنس دی عرب عستارات دی پوجا کردے سان اتے اُوس خاص بدعت دی تصدیق کیتی جا چُکی ہے ‘‘ جیڈے کہ بوہت سارے جنوبی عرب دے لوکاں شمالی عرب دے اتے دو تین تاں لومودی شخصی ناواں نیں وی کیتی ہے  ’’۔ (۱۸)ایں بوہت ساری دریافتاں  ۱۹۸۶ ءاتے  ۱۹۹۲ ء دے درمیان سڈنی دی یونیورسٹی دے آثارِ قدیمہ دے ماہرین نیں کیتی ہاں ۔ اِایناں دی  دریافت اتے تحریر اسلامی دور توں پہلاں دے حصیاں اتے تھاواں دے بارے وچ ہے جیڈا کہ جنوبی یردن دے علاقے وچ ہے اتے اُوتھے ۲۰۰۰ شمالی عربیاں توں  زیادہ لوکی پائے گئے۔ ااوناں دے  نقشے کھیچے گئے تصویراں لیا گئیا  ں اتے  ریکارڈ بنایا گیا اوناں دے درمیان وچ دوشارس اتے ال لات دی دیویاں کیتے  ک دُعاواں ہوندیاں نیں ۔ (۱۹)

لیپنسکی وچ ابتدائی عرب دی دیوی عستارات بابل وچ اتے یوگرت وچ وی ال لات نوں منیا جاندا ہے ۔ اودا کردار اتے اودی قسم لِکھتاں وچ بیان نہیں کیتی گئی ۔ پر اوہ اکثر چاندی دی دیوی دے طور ت ے بیان کیتی گئی ۔ جینوں شمسی دیوی منیا گیا بھاویں ایں برائے راست ثابت نہیں ہو سکدا پرانے عربی لوکاں دی حقیقت وچ تین وڈیاں دیویاں نیں ستارے دی دیوی چن دی دیوی اتے سُورج دی دیوی اتے ایں سب آڈڈے ناواں توں جانیا جاندیاں نیں ۔ (۲۰)

عرب دے سیبئین فرقے دے  لوکاں نیں وی  ایس چن دی دیوی ، سورج دی دیوی اتے ستارے دی دیاں دی پرستش کیتی ۔ ایناں سیبئین لوکاں نیں نایتھوپیا نوں وی دریافت کیتا ۔ (۲۱)

کیتبان دی بادشاہی عرب دے جنوبی ساحل وچ  واقع ہے ایتھے وی عستارات دی کو کہ اک وڈا  دیوتا یادیوی ہے اتے جیدا پرسنل ناں آم ہے جیدا ترجمہ انکل ہے اِیس سلطنت دے نال اک علاقہ دیتارت آکھواندا ہے اتے ایں وی  عستارات دا علاقہ ہے اتے ایدے وقف ہے ۔ مااِن اتے اوُسان دی سلطنت وچ اِیس دیوتا کی پوجا چن دیوتا واد کدے نال ہوندی ہے  مااِن دی سلطنت وچ عطارت دا وی اک مہینہ ہے جیدا ناں دیتارت ہے جیدا ترجمہ ہ ہے ‘‘ عطارت دا اک ’’ (۲۲)


شواہد ایں ملے نیں کہ ال لات دی اصلی شکل ابتدائی بابل توں بنی اتے اک ارامی شخص ننیں اونوں طیما وچ پایا جیڈا کہ جنوبی عرب وچ ہے جیدا ذکر ‘‘ طیما دے تین خُداواں ’’ وچ ہوندا ہے : سالم ذی محرم ، سِن گالا اور اعشیرا۔ سِن گالا نوں عام طورتے  سُورج دیوتا دے طور تے جانیا جاندا سی جیدا ترجمہ ترجمہ ہے ‘‘ودا پاپ ’’ اُوس دی تاریخ پندرویں صدی توں ہے بادشاہ نیبونی دس نیں طیما وچ اپنی جنگ دے  دوران قیام کیتا اتے ایں غالباً ۵۵۳ توں لے کے ۵۴۴ قبل از مسیح دا دور ہےا وہ  چن دیوتا یعنی سِن دا اک وقف شدہ پُجاری سی ایں اک بابلی چن دیوتا ہے جینوں اعشیرا وی آکھیا جاندا سی اتے ایں اک شمسی دیوی وی آکھوائی جاندی سی ۔ (۲۳) لیپنسکی نیں  شواہددا  اضافہ کیتا :

زیادہ پرانی بابلی لِکھتاں ایں گالھ وکھاندی ایں تاہم ایں عستارات عشراتیم یا عسیراتم آکھواندی نیں ۔

جیڈا کہ دوجے ہزار سالہ دور قبل از مسیح وچ سان ایں وی نظامِ شمسی دا دیوتا سی جیدا ناں عُمورو سی ۔ جیدا کردار واضحِ طور تے آڈڈا سی اتے اودے کے تحریری ذرائع وی ملدے نیں ۔ (۲۴)

لیپنسکیاودے  حاشیے نوں وی ہور ااودی وحدانیت دے  تصور وچ شامل کردا ہے: اودا انت ایس حقیقت توں زیادہ مضبوط ہو جاندا ہے کہ عمرو باری کم آکھواندا ہے جیدا مطلب ‘‘ چمکنا ’’ہے عمرو کی باری کم دی اک خُوبی جدوں اودے ناں نوں ویکھیا جاندا ہے تاں ایں وی ہونی چاہی دی ہے اتے اودی ایں خُوبی کتیبان یعنی چن دیوتا دے نال جیڈی تمنا توں ہے ملدی جُلدی ہے ۔ (۲۵)

عستارات عام طور تے ‘‘ عورت دے قدم ’’نوں آکھدے نیں  عشاراطم ، بیلطسری ، گوبارہ اتے گِھسان گو عیدنا یہ تینوں خطبات اودے  کردار دی خُوبیاں نیں کیوں جے ایں اک خانہ بدوش دیوی ہے ۔ (۲۶) دوسرے اسلام توں پہلاں دے دیوتا یا دیویاں مِنا اتے الا اُعضا اتے الا آلات دی پوجہ کیتی جاندی سی  اتے تقریباً مشرق قریب دے سارے کِسان اتے چرقاہے اوناں دی پوجا کردے سان ۔(۲۷) اوہ بطور اک پرانے ترین دیوتا دی فہرست وچ ظاہر ہوئی ۔ لیپنسکی نیں اودے ابتدائی ماضی دی  زبان کیتے وی مدد دیندا ہے ۔ جیدے مطابق عشرات الا اِمی ، یعنی ‘‘ عستارات میری ماں ہے ’’ ایں ناں اودے شگون کیتے ہے یعنی اُتلو ۔اماں ۔مُو سمس اُمی اور پرانی عقائدی زبان وچ  اُمی سمس ہے یعنی ‘‘ سمس میری ماں ہے ۔’’ (۲۸)

دیوی دا لفظ بعد وچ عقائدین رسم الخط وچ شمالی فلسطین وچ  تا انکا دے مقام تے دریافت ہویا ۔ پندرھویں صدی قبل از مسیح دی تاریخ وچ ایں تختیاں اُوتے لِکھیا ہویا ہے جتھے اُوس تھاں دے شہزادے دا ناں عبدی اسرتی یا عبدی اسراتی یعنی عستارات دا نوکر لِکھیا ہویا ہے جیدے توں ایس گالھ دا پتہ چلدا ہے کہ چودھویں صدی قبل از مسیح تیکر اودی پوجا پوجا کیتی جاندی رہی ہے۔ لیپنسکی اونوں جاری رکھدے ہوئے آکھدا ہے: تاانکا رسم االخط دا  ذکر اک اومان دے طور تے ہویا ہے جیدا مطلب اک رب دے عہدے دا تاثر ہے ہوا ہے ۔۔۔ سورج دیوتا تے عام طور تے یقین کیتا جاندا سی کہ ایں وحی لیاندا ہے اتے عستارات دے بارے وچ تاانکا وچ مشہور سی کہ ایں سُورج دی دیوی ہے  سورج دیوتا در حقیقت فلسطین وچ نسوانی دیوی دے  دور وچ متصور کیتی جاندی سی ۔ محض اک یوگرت ہے۔ (۲۹)


کنعان دے ابتدائی عقیدیاں وچ عستاراتدا  عقیدہ جانیا پہچانیا سی اوہ ذاتی طور تے ایل دے ناں توں جانی جاندی سی یعنی یوگرت دا اک سب توں وڈا دیوتا ۔(۳۰) ایلیڈ نیں ااونوں  مندرجہ ذیل پیرائےوچ  بیان کیتا ۔ ایل نیں اپنی دو بیویاں  عشرہ اتے عناتنوں  حاملہ کیتا اتے اودے توں صُبح تے شام دے ستارے نیں جنم لیا ۔ عشرہ آپی نوں ایل دے ہم پلا آکھدی ہے جیدا مطلب ہے دیوتاوا ں دی ماں اُاونے اگاں ہور  ۷۰ الہی پُتراں نوں پیدا کیتا ہے ماسوائے بعل دے سارے دوجے دیوتا پہلے جوڑے ایل عشرہ توں نازل ہوئے۔ (۳۱) عستارات ( عشرہ ) شاپسو دے ناں توں وی ابتدائی یوگرت وچ  جانی جاندی ہے ۔ ایں واحد دو نسوانی یوگرت دیاں دیویاں نیں جیناں نوں رعباتو آکھیا جاندا ہے ۔ مزید ہور عستارات اتے شاپسو دونوں سورج دیاں دیویاں تصورکیتاں جاندیاں نیں  ۔ عستارات نوں چن دے دیوتا یارا دے ہم پلا آکھیا جاندا ہے۔ (۳۲) ااک ہور  یوگراتی پیرائےدے  مطابق اک نظم مشہور ہے ایس نظم دا عنوان رحیم خُداؤاں طلوع آفتاب اتے غروب آفتاب دی  نظم ہے۔ایس  نظم وچ عستارات دا مقابلہ شاپسو دے نال کیتا گیا ہے ۔ (۳۳) عستارتا ( عشرہ ) اتے شاپسو نوں واضح طور تے شراب اتے بئیر دی خواہش ہوندی سی ۔ اک پیرائے وچ اودی اک دیوی بہن نیں اودے تے شراب تے بئیر ڈولن کیتے آکھیا جیڈی اودے سامنے بعل دے جسم دی متلاشی سی  ی۔ اتے ایس پیرائے دے الفاظ ایں نیں ‘‘ میرے سامنے چمکدی ہوئی شراب ڈولو اتے اپنے ہاں توں بئیر ڈولو اتے میں بعل نوں لھبا ں گی ۔ ’’ (۳۴) مندرجہ بالا حصے وچ گرائمر دے لحاظ نال لیپنسکی اک اوکھا علم نوں سمجھدے ہوئے عستارت یعنی بائبل وچ  بیان کیتا گیا اک دیوتا اشاراتے  اسلامی دیوتا یعنی ال لات  دے بارے وچ بیان کیتا ہے۔ اصل متن وچ ایں سوالیہ شکل وچ ہے عبرانی ااتے ارامی تحریر دی درمیانی شکل ہے ملائی ہوئی شکل ایں بوہت حد تیکر ممکن ہے کہ بئیر کیتے استعمال کیتا گیا لفظ جُوس دی  طراں دے  لفظ جیدی عبرانی دیاں جڑاں اتے ایتھوپیا دی زبان دیاں جڑاں اکوں جیا نیں اتے عقائد ین اکھر بلالو وی اینج دی اصطلاح وچ پیش کیتا گیا ہے ۔ (۳۵)

عربی رسم الخط وچ اگر لات دے لفظ دا جائزہ لیا جاوے تاں عربیاں دے آلوں ایں رائے وی ملدی ہے کہ ایس اکھر دیاں جڑاں وی جیڈی کہ کھانے دے نال ملدی ہے ۔ (۳۶) اک عقائدین ٹیکس ایس گالھ دا ریکارڈ مہیا کردا ہے کہ شمسی دیوتا شراب یا بئیر نوں بخارات دی صورت وچ ایس پیش کیتے گئے ہدیے نوں لے لیندا سی ۔ (۳۷)ایناں سارے عقائد وچ اک وڈا اکھر سورج دی دیوی لات کیتے اُیس اکھر دا استعمال کیتا جاندا ہے جیدے مطابق مطابق اوہ اک  ہل کیتے ہوئے جو دے نال تعلق رکھدی ہے۔

بائبل دے بیان دے مطابق عستارات ‘‘ حسد دے  بُت ’’ دے طور تے جیڈا کہ یروشلم دی ہیکل دے باہر گگڑھیا گیا سی حزقیایل ۵:۸؛ ۲۔ سلاطین ۵ ۔ ۳ : ۲۱ ؛ ۱۳، ۷ ۔ ۴ : ۲۳ ) ۔ (۳۸)اک غیرت دا  چڑھاوا، یعنی ایضا دے دسویں حصے دے برابر جو داا  ٓٹا غیرت دے چڑھاوے دے طور تے گناہ کیتے کاہن دے کول لیائے اتے ایں پیوتر توریت دے مطابق اک ہدیے دے طور تے پیش کیتا جاوے ۔ (گنتی ۱۵ : ۵ ) ابن الا قالبی جیڈا کہ اک یہودی سی جیڈا کہ آٹے دے بارے وچ تافل سیوک دے طور تے بیان کردے نیں اوہ دسدے نیں  کہ بعد وچ اودا ناں طائف دی  چٹان جیڈا کہ ال لات دی علامت سی پے اودا تذکرہ اوناں نیں الات دے باب وچ ایک چٹان دے ےطور تے کیتا ہے جیدے توں یہودی جو دا آٹا اتے دلیہ تیار کردے سان  ۔ ایناں ساریاں تشبیہات توں پتہ چلدا ہے ۔ ‘‘ کہ ایں عبرانی رسم نال ملدی جُلدی رسم دا نتیجہ ہے یعنی غیرت دی قُربانی دے لفظ اُوسے ہی پیوتر تھاں توں لے گئے جینوں بعد وچ ال الات دی علامت دے طور تے استعمال کیتا گیا ۔ ’’ (۳۹)

نتیجتاً ال لاتنوں  سارے عرب وچ پتھراں اتےبُتاں دے طور تے  آڈڈی شکلاں اتے سائزاں وچ پیش کیتا گیا جیس نیں ن مکہ دے حجرہ اسود نوں اک ممکنہ رب دی علامت دے طور تے استعمال کیتا ۔

ایناں ساریاں مخصوص تعلقات دے باوجود اک خاص مقام باقی نظر آندا  ہے اتے اوہ ایں ہے کہ محمد نیں طائف وچ ال لات دی بدعت نوں برباد کیتا ۔ نبی دے حکم تے الا مُغیرا ال لات دے بُت کدے کول  گئے اتے اِوس نوں  برباد کیتا ۔ (۴۰) واضح طورتے  محمد اِوس پتھر نوں اپنے دیوتا اللہ دے دشمن رب دے طور تے تسلیم کردا سی اتے  نتیجتاً اُوس نیں اوسنوں مُکایا  ۔ ایس واقع نوں تسلیم کردے ہوئے ال الات دی وحدانیتنوں  حجرہ اسود دے تصور دے نال ضرور رد کیتا جانا چاہی دا ہے ۔

ال عُضا بطور حجرہ اسود

جدوں توں الات ( یسیرت ) ( ایفروڈائیٹ ) نیں بطور حجرہ اسود حکومت کیتی تاں اک ہور وجہ دریافت ہوئی ۔ جیدے مطابق آثارِ قدیمہ اتے تاریخ نیں  الا اُعضا دی دیوی نوں وی ایفروڈائیٹ دے برابر قرار دیتا ۔ نظریاتی طور تے دمشقی جان نیں اپنے عقیدے نوں دُرست کیتا کہ ْحجرہ اسود ایفروڈائیٹ دا  سربراہ ہے عربی ساحل اتیم دے  مقام تے عرب دی ایفروڈائیٹ ال عُضا مقدس مجسمہ موجود ہے۔ (۴۱) ااینج ہی  قدیم نباتیہ وچ الا اُعضا بطور اک ایفروڈائیٹ وی تصور کیتی جاندی ہے۔ (۴۲) نباتیاں دے  درمیان ال عُضا اک مقبول ترین دیوی سی ۔ا وہ اکثر اک مضبوط پتھر دے  استعمال کیتی جاندی رھی ہے اتے اودے بارے وچ مقدس تحریر ‘‘ایں ال عُضاہے اتے رب دا  گھر ہے ’’۔ (۴۴) میصابُت یعنی بتاں دی اکھ  اکثر تراشی جاندی سی ۔ بُتاں دی اکھ دے تراشے جان دی  ابتدائی تاریخاں دا تعلق پہلی صدی عیسوی دے وسعت توں ہےاتے  چوتھی صدی عیسوی دے وسعت توں وی  ۔ (۴۵) نباتیہ وچ اک ہور  مشکل بالیاں دے نال  ایناں دیاں آراہئش اتے ناکاتے  دو اکھاں دے نال  ایناں دیاں دریافتاں وی سامنے آئیاں  ممکنہ طور تے نباتی لوکاں نیں  مِصر وچوں اونوں اختیار کیتا جتھے ایفروڈائیٹ دا اک وڈا بدعتی مجسمہ موجود سی اتے جینوں وسیع نال بنایا گیا سی ۔ (۴۶)

ال عُضا ایفروڈائیٹ ‘‘ محبت اتے خوبصورتی دی دیوی سی اتے ایں عورتاں دے  زیور دے پیش کیتے جاون کیتے بوہت ہی مناسب سی ۔ ’’ (۴۷) عرب وچ اودی بالیاں دی بقاء دے شواہد مسلمان تاریخ دان ابنِ اضحاق نیں وی دیتے نیں  ۔ کاب ملک الا انصاری نیں فرمایا اساں ال لات اتے ال اُعضا اتے وُود نوں رد کردے ہاں  ۔ اساں اوناں دے گلے دے ہاروں اتے  بالیاں نوں رد کر دے ہاں ۔’’ (۴۸)

تاریخی ذرائع توں ایں پہلاں وی بیان کیتا جا چُکیا ہے کہ محمد اتے اُودا ا قُریش قبیلہ الا اُعضا ( ایفروڈائیٹ ) دی مکہ وچ پوجا کردا سی  ۔

ایس طراں نال حجرہ اسود اوس دیوی کیتے وقف کیتا گیا سی ؟ اودی شناخت وچ جواب ایں نظر آندا سی  کہ ال لات کیتے محمد نیں خُود حکم دیتا کہاونوں برباد کیتا جاوے  ۔ رُسول نیں خالد نوں گھلیا ں کہ ال عُضا دے بُت جیدی نخلا عبادت کردے سان  برباد کر دیتا جاوے  ۔ ابنِ اضحاق نیں ایدی شناخت نوں اُوس مندر دے نال بیان کردے ہوئے آکھیا ہے کہ قریش دے نانا اتے مندر دے قبیلے اودی پوجا کردے سان ۔ (۴۹)فیر وی ابنِ قالبی نیں اُوس نوں نسوانی شیطان دے  طور تے بیان کیتا خورے اُوس نتیجے دے نال دو  ہور ممکنہ خیالات وی ملے ہوئےنیں  جدوں مکہ تے دوبارہ قبضہ ہویا تاں نبی نیں خالدنوں  نخلا دی وادی وچ گھلیا اتے اُوس بدعت نوں برباد کیتا ابن الا قالبی نیں ایس واقع نوں  بیان کیتا ہے:

محمد نیں  خالد نوں حکم دیتا ‘‘ نخلا دی وادی وچ جاؤ اُوتھے تساں تین درخت پاؤگئے پہلے درخت نوں کٹنا ’’ خالد گیا اتے اونوں کٹ دیتا اپنی واپسی تے جدوں خالد  نیں خبر دیتی تاں نبی نیں پوچھیا ت ‘‘کی تساں نیں اُوتھے کُجھ ویکھی ؟ ’’ خالد نیں جواب دیتا اتے آکھیا ‘‘ نہیں ’’ نبی نیں اونوں حکم دیتا واپس جاؤ اتے دوجے درخت نوں کٹو اوہ گیا اتے اونوں کٹیا اپنی واپسی تے اونے دوبارہ رپورٹ دیتی  نبی نیں اودے توں دوجی واری پوچھیا ا ، ‘‘کی تساں نیں فیر اوتھے کُجھ ویکھیا ؟ ’’ خالد  نیں جواب دیتا ‘‘ نہیں ’’ ایدے تے نبی نیں اونوں دوبارہ حکم دیتا کہ واپس جاؤ اتے تیجا درخت کٹو جدوں خالد اُوس تھاں تے آیا تاں اونے ویکھیا کہ اک حبشی عورت کھلرے ہوئے والاں نال اتے اپنے کندھیاں اُوتے بانہواں رکھیا ہوئیاں اتے اپنے دانداں نوں پیسدے ہوئے موجود ہے اودے پیچھاں دبایا الاسلامی کھڑی ہے جیڈی اوس ویلے ال عُضادی محافظ سی ۔۔۔ اُوس عورت دے آل مُڑتے ہوئے خالد نیں اونوں موت دے گھاٹ اُتاریا اتے ویکھو اوہ سڑ کے سوا ہوگئی فیر اونے اوس درخت نوں گرایا اتے اُوس محافظ دبایا نوں ماریا اودے بعد اوہ نبی کول واپس گیا اتے رپورٹ دیتی اودے تے نبی نیں آکھیا ، ، ‘‘ا وہ ال عُضا سی ، پر ھن اوہ ہور نہیں رھی ۔ عرباں کیتے اوہ ہور نہیں رہوے گئی ایس لئی اودی دوبارہ پوجا نہیں کیتی جاوے گئی  وہ مزید نہیں ہو گی ۔ ’’ (۵۰)

جدوں توں محمد نیں نخلا وچ ال عُضادی بدعت نوں  کیتا تاں ایں گالھ شکر و شبے دے نال جاری رہی کہ مکہ وچ اُوسے دیوی دی  پوجا کیتی جاندی ہے ایں گالھ ہور شہادت بن گئی کہ محمد اللہ دے ویریاں دی زمین تے گھڑ سواری کر رھیا سی ۔ دمشقی جان دی گواہی دے باوجود اتے بے شمار آثارِ قدیمہ اتے  زباندانی دے رابطیاں دے باوجود کوئی وی شخص منطقی طور تے ایس نتیجےتے اپڑ جاندا ہے کہ  ال لات اتے ال عُضا دونہویں  حجرہ اسود دی نمائندگی کردیاں نیں

اللہ بطور حجرہ اسود

سارے عرب دے اندر ایں سارے وڈے وڈے دیوتا خاص چٹان اتے کُجھ مقدس مندراں اتے مزاراں دے طور تے پیش کیتے جاندے رھے نیں ۔ ابنِ اضحاق بیان کردے نیں  کہ اک شہادت جیڈی محمددی خدمت دے دوران مندر دی دوبارہ تعمیر وچ پائی جاندی ہے اوہ ایں ہے :

‘‘مینوں قریش آلیاں نیں دسیا  کہ شام دی تحریر دے کونے وچ ایں گالھ پائی گئی اتے اوہ اوس نوں نہ سمجھ سکے جدوں تیکر کہ اک یہودی نیں نہ پڑھیا ایں لِکھیا ہویا سی: ‘‘ میں اللہ بکا دا رب ہاں میں اونوں اُوس دن پیدا کیتا جدوں میں آسمان اتے زمین پیدا کیتی اتے سُورج اتے چن نوں تشکیل دیتا اتے میں اونوں ست برگزیدہ فرشتیاں نال گھیریا ایں کھڑا رھے گا جدوں کہ اودے دو پہاڑ ہون گئے ایں اپنے لوکاں نوں دودھ تے پانی نال برکت دیوے گا ’’ اتے مینوں دسیا گیا کہاُوتھے اک  مقام لِکھیا ہویا ملیا  ، ‘‘رب دا گھر ہے اتے اودے وسائل تین پاسیوں آندے نیں ۔ ’’ (۵۱)

اللہ نوں مکہ وچ کعبہ دا وڈا دیوتا ’’ منیا گیا اتے اونوں حجرہ اسود دے طور تے پیش کیتا گیا بعد وچ جیدی ۳۶۰ دیوتاؤاں  دے درمیان پوجا کیتی گئی ۔ اتے نتیجہ ایں نکلیا کہ محمد نیں دوجے سارے دیوتاؤاں نوں  اللہ دا مخالف جانیا اتے اللہ اودا پسندیدہ ہویا ۔ مزید ہور محمد دے  پیو دا ناں عبدلہ ہویا جیدا مطلب ہے  نام ‘‘ اللہ دا غلام ’’ ایں گالھ سمجھ وچ آندی ہے کہ اودے کُنبے وچ باقی سارے دیوتاواں تے اونوں اپنے خاندانی دیوتا دے طور تے اختیار سی ۔ اپنی خدمت دے دوران سارے بُت پتھراں اتے مورتاں نوں باہر کڑھ دیتا  گیا ماسوائے حجرہ اسود دے ایں گالھ تصدیق کردی ہے کہ بلاشبہ حجرہ اسود مقامی مکہ آلیاں کیتے وڈا دیوتا اللہ آکھوایا جدوں محمد پتھر نوں چھوندا سی تے اعلان کردا ‘‘ اللہ اکبر ’’

اوہ اودے مجسم ہون دا دی الوہیت دا  اعلان کردا سی  ۔

کوئی شواہد موجود نہیں کہ اُوس نیں اودے مطلب ایں رسماں نوں جیڈیاں عرب دے پتھر دی بدعات دے بارے وچ سی رھن دیتا تاہم ایں پورے طور تے نہ ہو سکیا کیوں جے حجرہ اسود اک قُربان گاہ یا علامت دے طور تے پیش کیتا ایں واضح ہے کہ محمد نیں مادیت پرستدے  پتھراں دی  پوجا کرندیاں ریتاں نوں برقرار رکھیا  ؟ جے کر محمد نیں عرب دی  بُت پرستی دی شدت دے  خلاف اسرار کیتا ہے تاں کیوں اُوس نیں بُت پرستی دیاں اینج دیاں ہی رسماں نوںختم نہیں کیتا  ایس گالھ دے ہم اثر جیڈے شواہدملدے  نیں  اوہ ایس حقیقت نوں پیش کردے نیں  کہ محمد نیں جان بوجھ کے  نیتاً پتھر دے دیوتا اللہ دے مقابلے وچ اودے سارے دشمن بدعتی پتھراں نوں  برباد کر دیتا ۔


دوجا حصہ اللہ چن دیوتا

پنجواں باب

اللہ ‘‘چن دیوتا ’’ اتے الرحمان

‘‘ اللہ ’’ دے اکھر دا  تجزیہ

مسلمان ایس گالھ دا دعویٰ کردے نیں  کہ اللہ اک شخصی ناں ہے جیڈا دوجے کِسے وی ناں توں آڈڈا ہے اوہ ایں وی دھرم رکھدے نیں کہ اللہ اوہ ہی دیوتا ہے جیدی پوجا ابرہام اتے اودیاں نسلاں کردیاں نیں ایس گالھ دی تفتیش وچ کہ مسلمان ایس دھرم دا اعلان کردے نیں اللہ دے ناں دا جائزہ لینا ضروری ہے خاص طور تے ایس لفظ دی زبان اتے تاریخ ہے ۔

اللہ ( الہ ۔ لہ ) مکہ دا ‘‘وڈا رب ’’

مغربی مفکر ماؤنٹ گومری واٹ دعویٰ کردے نیں  کہ لفظ اللہ آل الہ توں ترمیم کیتا ہویا  ہے جیدا مطلب ہے ‘‘ دیوتا ’’ خاص دیوتا ’’ یا بوہت‘‘وڈا دیوتا ’’۔ اسلام توںپہلاں  عرب آلے  اللہ نوں بطور مکہ وچ کعبہ دے سب توں وڈے دیوتا دے طور تے پوجدے سان جیویں کہ طائف وچ الہ لات نوں سب توں وڈے دیوتا دے طور تے پوجدے سان ایس وجہ توں وائٹ نیں آکھیا ، ‘‘جے کر اللہ دا لفظ وی  اُوسے ہی رب کیتے استعمال کیتا گیا ہے جینوں یہودی اتے مسیحی تسلیم کردے سان تاں فیر اک بوہت وڈی پریشانی دا موقع ہے  ۔’’ (۱)

بوہت ساریاں مثالاں ایس گالھ نوں ثابت کرن کیتے موجود نیں کہ اللہ بنیادی طور تے اک مقامی ‘‘ وڈا دیوتا ’’ سی قرآن بیان کردا ہے ۔ ھن جے کر اوہ کشتی تے سفر کردے تاں اوہ اللہ نوں پُکاردے اودے کیتے اپنی عقیدت دا اظہار کردے پر جدوں اوہ سوکھے تے اُتر آندے تاں ویکھو اوہ دوجیاں دی پوجا وی کردے سان۔

( قرآن ۶۵ : ۲۹ )

مزید ہور جدوں تکلیف ابندیاں نوں چھوندی سی تاں اوہ اپنے خُداوند اے آل توبہ کیتے روندے ہوئے رُجوع لیاندے پر جدوں اوہ اوناں نوں اپنے رحم دی لذت عطا کردا تاں اوناں وچوں بعض اپنے دوجے دیوتاواں دی پوجا کیتے چلے جاندے  ۔ ( قرآن ۳۳ : ۳۰ )

ایں بیان کہ ا وہ ‘‘اودے نال مخلصانہ عقیدت رکھدے سان ’’ ایں گالھ ظاہر کردی ہے کہ اوناں کول اللہ دے مقابلے کیتے دوجے دیوتا وی سان ۔ (۲)ایناں دیوتاؤاں وچ تین دا اساں پہلاں جائزہ لیا جیناں دے الہ لات ، الہ عُضا اتے مِنا نیں ۔

اینج  ہی مکہ دے  ۳۶۰ توں زیادہ بتاں دے درمیان  ہُبل وی ساریاں توں وڈا دیوتا تصور کیتا جاندا سی۔ محمد دے اپنے دادا عبدالمطلب ہُبلدے کول  کھڑے ہوندے سان اتے اونوں ساریاں توں وڈا مقدس دیوتا جاندے سان جدوں اوہ اللہ دے سامنے دُعا کر رے ہوندے ۔ (۳) یایں گالھ  ظاہر کردی ہے کہ کینج اسلام توں پہلاں نکہ وچ مادہ پرست اللہ کیتے بطور اک مقامی سے اسلام سے پہلے مکہ میں مادہ پرست اللہ کے لیے بطور ایک مقامی ‘‘وڈے دیوتا ’’ دے تصور کردے سان  اُوس نیں کائنات وچ کسے وڈے دیوتا دے طور تے پہچان نہیں رکھی سی قرآن دی ابتدائی صورتاں جیڈایاں ممانعت کیتے شامل ہوئیاں جیناں نوں شیطانی ایتاں آکھیا جاندا ہے اوہ ایں ظاہر کردیاں نیں کہ  محمد آپی اللہ دی بطور وحدانیت عزت کردا سی پر ایں بعد دیاں سورتاں وچ موجود نہیں سی کہ اللہ ہی بطور اک وڈا دیوتا دے پوجیا جاندا ۔ (۴)

ایف۔ ای پیٹرز نیں اللہ دی اصلیت کیتے اک اندازہ پیش کیتا ہے :

اللہ دی بطور اک دیوتا دے اصطلاح دی بدعت جنوبی شام اتے شمالی عرب وچ جانی جاندی سی اتے مکہ وچ واضح طور تے اونوں مرکزی اہمیت حاصل سی جتھے کعبہ دی  عمارت بغیر کسے شک شُبے دے اودا گھر سی ۔ ۔ ۔ اللہ محض مکہ دا دیوتا نہیں سی بلکہ وسیع طور تے اوہ اک ‘‘ وڈے دیوتا ’’ دے طور تے پوجیا جاندا سی یعنی چیف اتے مکہ دے رہن آلے سردار دے طور تے (۵)

اِیس کتاب وچ ، کہ کی اللہ رب کیتے اک دوجا ناں ہے ؟ رابرٹ مورے نیں اودے استدال دی ایں لائن کیچھی ہے:

قرآن ایں بیان نہیں کردا کہ اللہ کون ہے کہ محمد اک مادہ پرست سی عرب آلے پہلاں ہی جاندے سان کہ اوہ کون سی اوہ دُرست سی اللہ کعبہ وچ پوجے جان آلے بتاں وچوں مادہ پرست دا اک بُت سی  ۔ (۶)

کی اللہ دا بائبل نال کوئی تعلق ھے؟

مسلمان مفکرین اکثر اللہ دے بائبل دے نال تعلق وچ مختلف آراء رکھدے نیں  بدقسمتی نال بوہت سارے مسیحی اتے یہودی رہنما پورے طور تے اللہ دی الوہیت نوں نہیں سمجھدے جدوں اوہ بائبل دے صحیفیاں دے نال اودے تعلق نوں جوڑدے نیں ۔ ایں حصہ ایس سوال دے جواب وچ تہاڑے ہر غلط تصور نوں مُصاف کر دیوے گا ۔

اللہ بطور اک شخصی ناں

اسلامی مفکرین اتے مومناں دی اک اکثریت ایس خیال نوں تھامے ہوئے ہے کہ اللہ اک شخصی ناں ہے ایں اوہ وجہ ہو سکدی ہے کہ اک مسلمان لھاری مولانا علی نیں بیان کیتی ہوئے ، جیس نیں بیان کیا :

اللہ اک خاص یا شخصی ناں ہے اک  الہی ہستی جیڈی سارے ناواں توں آڈڈا ہے جیڈا اسما الصفات یا ناواں دی  خصوصیات آکھواندی بطور خاصیت ایں اپنے اندر کوئی خوبی نہیں رکھدی پر بطور ناں ایں اپنے اندر بوہت ساری خُوبیاں رکھدا ہے جیڈا کہ وکھرے طور تے صفاتی ناواں تے مشتمل ہے ایں کِسے دوجے لفظ توں نہیں کڈیا گیا اتے نہ ہی ایدا لفظ اِلہ توں ہے جیدا مطلب ( دیوتا یا پرستش دی کوئی شے ہے ) بعض دفعہ ایں آکھیا گیا کہ اللہ الہ لہ دی اک شکل ہے پر ایں اک غلطی ھے۔ (۷)

مسلمان جیڈے ایس گالھ تے دھرم رکھدے نیں کہ اللہ اک شخصی ناں ہے تاں اوناں نوں بائبل نوں پورے طور تے رد کرنا چاہی دا ہے کیوں جے اک وی لفظ اللہ دے ناں توں بائبل وچ نہیں مسلمان علی دی ایسے ہی گالھ نوں پکڑے ہوئے نیں یا فیر اوناں نوں ایں دعوی کرنا چاہی دا ہے کہ بائبل دے ناں غلط نیں یا اوناں نوں بائبل دے پیرائے وچ کسے اک وچ اللہ دے ناں نوں دریافت کرنا چاہی دا ہے ۔ اللہ دے ناں کیتے ایل یا یہواہ دا ناں بائبل وچ واحد وسیلہ ھے۔

رابرٹ مورے ایس گالھ دی حالت کیتے جیڈا کہ اک مسلمان سفیر نیں دعوی ٰ کردے ہوئے پیش کیتا کہ اللہ عبرانی لفظ ؎ہیلویاہ دے برابر ہے تاہم ایں عبرانی لفظ جمع دا سیغہ نہیں ہے بلکہ ایں اک کلا لفظ ہے ااتے ایس عبرانی لفظ دا  مطلب یہواہ دی تعریف ہے ایں سفیر ایس پیرائے وچ جیدے وچ یسوع نیں ارامی زبان وچ ایلی ایلیآکھیا  ایں کہندا ہے ک اوہ حقیقت وچ  ہ اللہ ہے درحقیقت نوے عہد نامےوچ  ایتھے اک ارامی محاورہ حوالے دے طور تے بیان کیتا گیا ہے ۔ جیڈا زبور ۲۲ دی پہلی ایت توں لیا گیا ہے اتے عبرانی رب نوں پُکاریا گیا ہے۔ (۸)

زباندانی وچ ایں  غیر منطقی کوشش بائبل دے نال اللہ دی ہم آہنگی نوں قائم کرن وچ  کمزور ہے۔

مزید ہور کلا لفظ عبرانی زبان دی اصل ‘‘ درخت ’’ دے معنیاں وچ یا خاص طور تے ‘‘ بلوط دے درخت ’’ کیتے استعمال ہویا ہے ۔ ( یشوع ) ۲۶ : ۲۴ ) ۔(۹) تاہم ایں مقابلے دے الفاظ دُور دُور نیں جے کر مسلمان مفکرین اللہ نوں اک درخت دے تشبہہ دیندے نیں تاں ایں وی بُت پرستی وچ وحدانیت دی اک شکل ہوئے گی اتے ایں گھل ہور زیادہ مسلئے پیدا کرے گی کہ ابتدائی عرب آلے درخت دی پوجا دی گواہی پیش کردے نیں کُجھ مسلمان ایس نتیجے تے وی اپڑ دے نیں اتے تسلیم کر دے نیں کہ اوناں نوں ضرور ایس مسئلے دے حل تیکر اپڑنا چاہی دا ہے ۔اینج اوہ سادہ طور تے ایں اعلان کردے نیں کہ رب کیتے یہواہ دے ناں نوں شخصی طور تے بدل دیتا گیا ہے ۔کی ایس دعویٰ نوں سچ ثابت کیتا جا سکدا ہے ؟ یقیناًنہیں پرانے اسلامی لوکی تے توریت تے زبور نوں با اختیار کتاباں من دے نیں اتے ایناں کتاباں وچ یہواہ ہی دا ناں ہوئے گا اتے اوناں کیتے اللہ دا ناں نہیں ہے ۔

دوجے مسلمان ایں وی کہندے نیں ک پرانا عہد نام گواچ گیا ہے اتے ایں خود ساختہ کتاب ہے ۔دریائے مردار دے طوماراں نیں ثابت کیتا ہے کہ پرانے عہد نامے دے صحیفے پورے طور تے دُرست نیں ۔ ایناں طوماراں نیں ۲۰۰۰ اور ۲۰۰ وریاں دی ٓثارِ قدیمہ دی  تاریخ نوں دُرست ثابت ککیتا ہے ہور ایں کہ ایں  قابِل بھروسہ بائبل دا ترجمہ مکمل ہے اتے یہودی معاشرےدا  قانون ہے اتے ایں قرآن دے دیتے جان توں سینکڑوں ورے پہلاں توں ہے ۔

منطقی طور پر تے گالھ غلط ہے کہ اللہ دی تھاں یہواہ دا ناں آیا ایتھوں تیکر کہ دو دیوتاواں دی تعریفاں دے اندر وی تضاد ہے یہواہ خُدا آپی اپنا وجود رکھدا ہے اتے آپی نوں ظاہر کر دا آیا ہے ۔ جدوں کہ اللہ محض اک مجسمے دے جانیا جا سکدا ہے اوہ جیڈے ایس گالھ تے دھرم رکھدے نیں کہ اللہ اک   شخصی ناں ہے اُوس نوں بائبل دے یہواہ دے نال اونوں جوڑن وچ نا ممکنہ حد تیکر کوشش کرنی پیئے گی ۔

اللہ بطور اک غیر شخصی ناں

اوہ جیڈے ایس عقیدے تے دھرم رکھدے نیں کہ اللہ محض اک غیر شخصی ناںیا خطاب ہےتاں اوناں کیتے اک بہتر موقع ہے  کہ ا وہ بائبل اتے قرآن دے  درمیان فرق ویکھ سکن ایس اختلاف کیتے الہیاتی تعمیر دا ایس حصے وچ مظاہرہ کیتا گیا جے کر اِل اک نسلی اصطلاح دے طور تے استعمال ہوئے ہے تاں اللہ کیتے زباندانی دی جز نوں عبرانی اصطلاح ایل جیڈا کہ رب کیتے استعمال ہویا ایدے نال مقابلہ کیتا جا سکدا ہے ۔ عبرانینسلاں دے رب نوں کنعان دی سر زمین ہی توں ایس ناں دی اصطلاح دیتی گئی ہے اتے ایں ناں یوگرینک زبان وچ وی بطور ایل ہی آیا ہے اتے ایل کنعان بطور اوناں دے شخصی دیوتا دے ناں دے طور تے استعمال ہویا ہے جیدا تعلق ابراہام دے رب دے نال ہے جینوں ایل ایلون آکھیا گیا ہے یعنی ‘‘ رب سب توںزیادہ  وڈا ’’  ’’ ( پیدائش ۱۹ : ۱۴ ) تاہم رب کیتے شخصی ناں یہواہ ہی رھیا ہے ۔ ( پیدائش ۱ : ۱۲ ؛ ۱ : ۱۵ ؛ ۱ : ۱۸ وغیرہ ) اتے ایں بطور ابراہام دےرب دے  ظاہر ہویا اتے  ایں ہی ناں موسیٰ کیتے اتے عبرانی نبیاں کیتے ظاہر ہویا ۔

جتھوں تیکر ایل دا تعلق ہے تاں ایں بائبل وچ قائم رھیا ہے اتے اکثر ناواں دے نال جوڑیا گیا ہے جیویں بیت ایل ( بیت ۔ ایل ) ‘‘رب دا گھر ’’ ایس اکھر نوں انگریزی اکھر ‘‘رب ’’ دے نال وی جوڑیا جاندا ہے جیڈا کہ جرمن مادہ پرست نیو توں لیا گیا ہے ایس اکھر نوں وی اک زبانی ناں دے طور تے اختیار کیتا گیا ہے اتے ایں رب کیتے شخصی ناں نہیں ہے اتے اوس نوں وی ضرور واضح کیتا جانا چاہی دا ہے کہ ایل یا رب زباندانی دی اصظلاحواں نیں جدوں کہ یہواہ کلا شخصی ناں ہے جیڈا پیوتر توریت وچ ظاہر ہویا ۔

ککی مسلماناں نیں ایل نوں شخصی یا غیر شخصی طور تے اپنے خُداواں دے لیا ہے اتے اوہ یقین کردے نیں کہ ابراہام ، ہاجرہ اتے اسماعیل اودے تصور نوں لے کے مکہ وچ آئے اوناں رب تے دھرم دیاں اُلجھن یعنی ایل نوں ذاتی یا غیر ذاتی طور تے خراب کرن وچ مادیت پرستی نوں اختیار کیتا جینوں بعد وچ مکہ وچ قائم کیتا ۔ کی اللہ محض اک مجسماتی  قوت یا اک شخصیت ہے ؟ دونہواں صورتاں وچ اودی منطقی صورتِ حال نوں پیش کرنا ناممکن ہے ۔

ایس اکھر اللہ کیتے اوس دی تعریف دے حوالے توں تین نمایاں مسائل نیں : پہلے نمبرتے بوہت سارے مسلمان اونوں اپنے دیوتا دے شخصی الہ ہون دا نسلی دعویٰ نہیں کرن گئے۔

دوجے نمبرتے ا وہ ایسے گالھ نوں محسوس کردے نیں کہ اللہ دے نال اوناں دے شخصی رب ہون دا دعویٰ محض اوناں دی غیر شخصی ناں دی تعلق داری ہے تیجے نمبر تے کہ ابراہام اتے اوس دے کنبے نیں مکہ دا سفر کیتا ایں اک نواں وحدانی دھرم ہے اتے ایں محض اللہ دے رب ہون نوں ثابت کرن دی نیو ہے ۔

جے کر اسی پہلے حصے وچ ایتھے اللہ نوں اک غیر شخصی طاقت دے طور تے ویکھیا گیا ہے تاں اوتھے اسلامی الہیاتی نظریات دے رب دی فطرت ساکن شکل دی ہے اتے ایں انسانی تصور توں پرے ہے ۔

اتے ایں ایس گالھ نوں وی پورے طور تے ظاہر کردا ہے کہ اوہ رب دی شخصیت نوں نہیں جاندے اتے نہ ہی اونوں ویکھدے نیں اتے نہ ہی اونوں چھوندے نیں اتے نہ ہی اوس دے نال کوئی شخصی تعلق ہے اتے اوہ انسان توں بوہت پرے ہے۔اودے فرشتے ہی اودے اتے انسان دے وچکار اک پُل نیں اتے اوہ اودے متعلق وی بوہت گھٹ جاندے نیں بوہت سارے مسلمان آکھن گئے کہ اللہ دی کوئی بناوٹ نہیں ہے اونوں وصول نہیں کیتا جا سکدا اتے اوہ ناقابلِ جامع ہے۔

اسلامی مفکرین ایس متضاد مسئلے کیتے ونڈے ہوئے نیں ۔ ا وہ جیڈے ایں آکھدے نیں کہ اوہ غیر شخصی ہے اوہ آکھدے نیں کہ اللہ ‘‘ مکمل الہ ’’ ہے اتے اک آتما  نہیں ہے جے کر اللہ اک شخص نہیں یا اک روح نہیں تاں فیر اوہ کی ہے ؟کی  اللہ اک غیر شخصی قوت ہے ؟ کی اُودیاں کُجھ  صفات نیں ؟جے کر اینج ہے تاں صرف اک  شخصی رب ہی دی محبت اتے معافی ورگیاں خُوبیاں ہو سکدیاں نیں ۔ کی رب ترس کھان آلا اتے رحیم ہے جے کر اوہ اینج دا ہے تاں فیر اوہ اک ساکن خیال یا قوت کینج ہے ۔

مسلمان مفکرین بیان کردے نیں کہ اللہ بطور اک لیکھ دے لکھاری دے ہے اتے اودا احترام بطور جُھوٹیاں دے سب توں زیادہ کیتا جاندا ہے ۔

( سورہ ۵۴ : ۳ ) ایس ایت وچ عربی اکھر مُکاردا  مطلب ہے جُھوٹا ، دھوکہ دین آلا اتے  فریبی ۔ مسلمان یہودی شریعت توں ویکھدے نیں کہ یہواہ نیں برائی نوں پیدا کیتا۔( یسعیاہ ۷ : ۳۹ ) اِیسے توں ہی اوہ ایں اخذ کردے نیں کہ یہیواہ وی اللہ دی طراں مُکارا ہے اوہ ایس گالھ توں ایس شے نوں مدد دین دی کوشش کردے نیں کہ صحیفیاں وچ جدوں توں یہواہ نیں ابلیس نوں پیدا کیتا تاں اُوس نیں برائی نوں پیدا کیتا ایں وجہ غیر منطقی ہے ۔ مسلمان ایں وجہ پیش کردے نیں کہ جے کر یہواہ نیں اونوں پیدا کیتا ہے تاں اودی تخلیق وی اودی سیان ہونی چاہی ہے ایں وحدانیت رکھن آلا رب نہیں جینوں یہودی یا مسیحی رب آکھدے نیں ۔ صحیفے اِیس گالھ نوں بیان کردے نیں  کہ یہواہ نیں ابلیس نوں پیدا کیتا تاں جے گناہگاراں نوں سزا دیوے نہ کہ اُوس نوں  غیر راست باز مُکارا دے طور تے پیدا کیتا بھاویں مسلمان رب نوں توحید دےمنن آلیاں دے طور تے دعویٰ کردے نیں پر اوناں دے بوہت سارے تصورات اینج دے نہیں نیں کیوں جے اوہ ہندو دھرم دی طراں لیکھ دے ہون تے وی یقین رکھدے نیں ۔ ہندو وی عظیم برہمن نوں چنگائی اتےبرائی دونہواں  صفات رکھن آلا ا دیوتا من دے نیں ۔ اللہ انساناں تے اپنی رومی اتے یونانی دیوتاؤاں دی فطرت دے  طور تے ظاہر ہوندا ہے  اللہ دی صفات پیوتر یہواہ دی صفات دا عکس نہیں نیں جیویں اوس نیں اپنے آپ نوں پیوتر توریت وچ ظاہر کیتا ہے۔

کوئی ایں گالھ آکھ سکدا ہے کہ مسلماناں نیں اک دوجے دے نال اتفاق کیتا ہے ایدے باوجود نوے آڈڈے فرقے نیں جیڈے اسلامی دھرم رکھدے نیں ۔ ہر گروہ آڈڈعقیدے رکھدا ہے اتے اوناں دی تقسیم دے وچکار گرما گرم بحثاں ہوندیاں نیں جیناں وچ اللہ دیاں تعریفاں نوں وی شامل کیتا گیا ہے ۔

ایتھوں تیکر تعلق دوجے مسئلے دا ہے جیدا تعلق اللہ دی اصطلاح توں ہے تاں اوہ اینوں اپنے ذاتی دیوتا دے طور تے اپنے تصور توں من دے نیں ۔ایس نظریے دے حِساب توں ایں اک سنجیدہ الہیاتی لاگو کرن دا مسئلہ ہے جیڈا کہ مادہ پرستی دی الوہیت توں اختیار کیتا گیا ہے مثال دے طور تے ‘‘وڈے دیوتا ’’ ایل دی پوجا کرنا ایں مادہ پرست کنعانیوں توں سی جیڈا بُت پرستی دے طور تے اینوں شخصی دیوتا تسلیم کردے سان جیویں کہ تھلے ویکھیا گیا ہے  کہ یوگریٹک ایل دیوتا جیڈا کہ عربی زبان دے اِل توں لیا گیا ہے اودی سارے عرب وچ بطور دوجے شخصی چن دیوتا دے پوجا کیتی جاندی سی۔

اک تیجا وڈا مسئلہ تاریخی اتے بائبل دے بیانات دی وظاحت وچ اُٹھدا ہے  ۔ پیوتر طومار اسماعیل دے آباواجداد دے بارےوچ  بیان کردے نیں کہ ایں حویلہ توں شور دے علاقے توں سان جیڈا  کہ مصر دے بارڈر دے کول سی  جدوں تساں شور نوں جاندے ہوں۔ (پیدائش ۲۵:۱۸)ایں  زمین سینا دی پہاڑی توں جنوب مغربی کونے وچ دُور واقع سی جیڈا کہ ساحل سمندراتے  فیر مِصر دے آل جاندی سی ااودا  حدوددربع مکہ توں بوہت فاصلے تے سی خاص طور تے اُوس ویلے جدوں کوئی ایں تصور کرے کہ ایں زمین صحرا وچ ہے اتے ایں سفر کیتے اک ودا اوکھا  ای مرحلہ ہے۔ عرب دے لوکاں دی  حقیقی اصل نسل بدوؤں توں آندی سی جیڈا کہ سارے عرب وچ اسماعیل پیدائش توں بوہت پہلاں رھندے سان اتے براہ راست کوئی وی اینج دے تاریخی شواہد نہیں ملدے جیدے توں اسرائیلیاں اتے عرب دے لوکاں دے درمیان لہو دے اک ہون دی وجہ مل سکے ۔ صحیفے دے مطابقاودی نسل  شعیر دے ملک دی پہاڑی وچ وسدی سی ۔ (پیدائش ۳۸:۸)

قرآن دے باہر کوئی وی اینج دے شواہد نہیں ملدے کہ ابراہام یا اسماعیل نیں مکہ دے علاقے دے آل ہجرت کیتی ایتھوں تیکر کہ جے کر ابراہام اوس زمین وچ گیا تاں اودے دیوتا نیں ایس نوں نسلی طور تے لیا ورنہ اوہ اک کنعانی مادیت پرست دیوتا دی پوجا کرن گئے ۔ ابراہام نوں شخصی ناں یہواہ دیتا گیا تاں جے کسے وی مادیت پرست دیوتا دے تعلق توں بال  ایل دا اکھر دیوتا کیتے  نسلی طور تے ورتیا گیا ااتے اودی صفات دے  سبب توں اونوں ایل ایلون یا ایل شیڈائی دی خصوصیات وی دیتی گئی۔ مکہ دے رھن آلے اتے اودے آسے پاسے دے لوکاں نیں اِیس ناں ایل نوں  اختیار کیتا یا دوجے تے ایس شخصی ناں نوں اپنے دیوتاواں دے حوالے توں واستعمال کیتا خاص طور تے چن دیوتا دے بھیس وچ ایں مشق یہودیاں اتے مسیحیاں دے عقیدے کیتے استعمال ہوندی سی جیویں کہ پیوتر صحیفیاں وچ ظاہر ہویا ہے۔

اللہ بطور عرب آلیاں دے چن دیوتا دے طور تے

سارے ابتدائی قریب مشرق وچ چن دیوتا دیبوہت سارے  ناواں توں پوجا کیتی جاندی سی (۱) سمیرین (نانا)، جیڈا کہ چیف دیوتا این لِل دا پُتر سی ۔  (۲) عقائدین (گناہ)؛  (۳) بابلیاں دے دھرم دے دیوتاواں دا ابتدائی پیو   (۴) انو ، آسماناں دا دیوتا اتے سارے دیوتاؤاں دا  سردار اتے (۵) یوگرت مزید ہور خاص ناں جیڈا کہ آڈڈیاں نسلاں نیں دیتے ۔ (۱) نمراسُس جیدا مطلب ہے ‘‘چمکدا طلوع’’۔ (۲) ‘‘ اُور دا رب’’ اتے (۳) ‘‘ اِرگیشریگل دا خُداوند ’’ جیڈا کہ اُور وچ چن دیوتا کیتے مندر دا اک ناں سی ۔ (۱۰)

نتیجتاً چن دیوتا دی عرب وچ وڈے اعلیٰ پیمانے تے پوجا ہوندی سی اتے  اودے ہی نال آسے پاسے ادے علاقیاں وچ  وی صرف مکہ دا مشرقی حصہ گناہ دا صحرا سی ، سینہ دا  صحرا سی اتے چن دیوتا دے بعد ہی ممکنہ طور تے اودا ناں کوہِ سینا پیا جیڈا کہ سفر کرن آلے  بدوؤاں نیں رکھیا ۔ (۱۱)

غالباً بائبل دا  ذکر بیان کردا ہے کہ سینہ دا پہاڑ حُورب دے ناں توں  ہے۔ اِیس لئی یہواہ خُدا نوں اِوس چن دیوتا  دے نال نہیں ملایا جا سکدا ۔ پرانے عہد نامے دے مطابق سختی نال چن دیوتا دی بدعت دی  ممانعت کیتی گئی ہے۔ (استثنا ۴:۱۹؛ ۱۷:۳؛ ۲۔سلاطین ۲۱:۳؛ ۳:۵ ؛ ۲۳:۵، یرمیاہ ۸:۲ ؛ ۱۹:۱۳ ، صفنیاہ ۱:۵ ) (۱۲) رابرٹ مورے اپنی تحریر چن دیوتا اللہ : مشرقیِ وسطیٰ دے آثارِ قدیمہ وچ بیان کردے نیں ہیں کہ فلسطین دے علاقہ حُضور وچ ۱۹۵۰ دی دہائی وچ اک مندرسی :

چن دیوتا دے دو بُت ملے نیں ایناں وچوں ہر اک بندے دا مجسمہ ہے جیڈا تخت تے بیٹھا ہویا ہے اتے اودی چھاتی تے چن کھودیا ہویا ہے اُوتھے دے لوکی واضح کر دے نیں ایں چن دیوتا دے بُت نیں بوہت سارے نِکے مجسمے وی ملے نیں جیناں دی شناخت چن دیوتا دیاں دھیاں دے طور تے ہوندی ہے۔  (۱۳)

بیان کیتے گئے باب وچ دیوی ال لات بطور اک سُورج دی دیوی دی مُرید بیان کیتی گئی ہے پر ہور ایں وی ظاہر ہویا ہے کہ اوہ اپنی بہناں ال عُضا اتے مِنا دے نال چن دیوتا اتے سُورج دیوی دی دھیاں وی نیں خورے ہو سکدا ہے کہ ال لات اصل وچ سُورج دیوی سی بعض اوقات ایناں دیوتاواں دا اُوناں دے علاقے دے حِساب توں دوہرا کردار وی ہوندا سی ہور ایں کہ حُضور دے علاقے وچ اللہ دیاں تین دھیاں کیتے چھُٹکارےدے  باؤلز وی نیں ایں گالھ بڑی خاص ہے کہ مورے دے بیان دے مطابق تینے دھیاں ال لات ، ال عُضا اتے مِنا اکٹحی چن دیوتا دے نال اپنے سراں اُتے چن دے نشان دے نال پیش کیتی گئی ۔(۱۴)

جیویں کہ پہلاں ذکر ہویا ہے  کہ نوبونی دس جیڈا باب دا آخری بادشاہ سی اُونے چن دیوتا کیتے طیما وچ جیڈا کہ شمالی عرب وچ ہے اُودے کیتے بڑی بدعت دی تھاں تیار کیتی گئی سی ۔ ایں شہادتاں وی ملیاں نیں کہ جنوبی عرب وچ چن دیوتا دا وی قبضہ سی ایلئیڈ بیان کردا ہے:

ہر شخص اپنے ہی رب دی پُوجا کردا سی  واد (مِناؤاںدا رب سی ) اُم کتابئین دا رب سی ، سِن ( حیدراماؤتھس دا رب سی ) اتے ایلمکا (سائبین دا رب سی ) جنوبی عرب وچ مندراں دے وچکار دو مندر بوہت مشہور سان ۔ درمیان دو مندر بہت مشہور تھے۔ ۱۔ حُوریدا دا مندر جیڈا کہ حیدرماؤت وچ ہے اتے ایں مندر سِن کیتے وقف ہےجیڈا  کہ مقامی چن دا رب  ہے اتے دوجا عوام دا  مندر ہے (اونوں حرم بِلکس وی آکھدے نیں ایں  مارب وچ واقع ہےاتے  ایلمکا کیتے وقف ہویا ہے اتے ایں سائبین دا چن دیوتا ہے۔(۱۵)

جدوں کہ  ‘‘ایلمکا’’ دا ناں ‘‘اِل مُکا’’ ترجمہ کیتا  گیا ہے جیدا مطلب ہے پانی دا دیوتا اتے ااُودا  تعلق سُورج دی دیوی شام نال سی ۔ (۱۶)بھاویں جِیکس ریکمین نیں اپنی کتاب ‘‘لیپینتھان دی اہل عربیہ دُو صد پری اسلامیکا’’ وچ دعویٰ کیتا ہے کہ دوجا دیوتا بحیثیت سُورج دا دیوتا تصور کیتا جاندا ہے۔ اوہ ایس گالھ نال وی متفق ہے کہ بوہت  سارے مفکرین پہلے دیوتا ایلمکا دا احترام بحیثیت اک مرد چن دیوتا دے کردے سان ۔ (۱۷)

جنوبی عرب وچ چن  دیوتا کیتے تصور کیتا جاندا ہے ۔ ایلمکا دا احترام وی اِیس علاقے وچ چن دےرب دے طور تے کیتا جاندا سی  ۔ عرب دی  لسانی تاریخ وچ ‘‘اِل’’ یا ‘‘الہ’’ بطور چن دے محاورے دے ہے۔ (۱۸)

دوجے نوں شار دے ناں توں وی  پُوجیا جاندا سی  ۔ ڈیوڈ ایف گراف نیں اپنی تحریر ‘‘ایکمینڈ دے ویلیاں دے دوران عرب آلے ’’ وچ بیان کیتا ہے شار دا ناں بذاتِ خود چن دیوتا سِن دے عہدےتوں  کڈیا گیا ہے۔ ثانوی طور تے ۱۱۔ تھہری ۔۔ ال ۔۔ شار۔(۱۹) ریکمین شیران نوں وی چن دیوتا دے نال ملاندا ہے۔ (۲۰)

ایں خاص دیوتا جیدی شمال عرب وچ پوجیا جاندا سی اتے اوہ  ا شارد ا ‘ا‘وہ’’ آکھواندا سی ۔ (۲۱) چن دیوتا سِناتے دوجا  دیوتا شمالی عرب وچ پوجے جاندے سان جنوبی عرب اتے اوس دے دور دراز علاقیاں وچ جیڈا کہ نتیجتاً مکہ دی تھاں سی اتے جغرافیہ طور تے اک تکونی مرکزسی  اِیس بیان توں ایں گالھ نظر آندی ہے کہ اللہ آل الہ دا  مساوی ہے اِیس طراں اُودا تعلق عرب دے چن دیوتا دے نال ملانا آسان ہے  ۔

مورے اِیس تعلق دا اک بڑا چنگا خلاصہ پیش کردا ہے:

کی ایں حیرانی دی گالھ نہیں کہ ہلال نوں اسلام دی علامت دے طور تے پیش کیتا جاندا ؟ اتے ایں ہی ہلال ایناں دیاں مسیتاں اتے میناراں تے نظر آندا ہے ؟ اتے ایں ہی ہلال اسلامی قوماں دے جھنڈیاں تے نظر آندا ہے اتے مسلمان روضہ وی آسمان تے مہینے دے ہلال دے دوران رکھدے نیں  ؟ (۲۲)

کُجھ مسلمان قرونِ وسطیٰ تیکر اپنی مسیتاں دے اُوپر ہلال دی علامت نوں  نہیں رکھدے سان  ۔ (۲۳)جے کر ھن اینج ہویا ہے تاں ایں کیوں شروع کیتا گیا ؟ کی ایں محض اتفاق سی ؟ کی ایں محض اتفاق سی ؟ا وہ لوکی جیڈے مافوق والفطرت  دنیا تے یقین رکھدے نیں اوناں کیتے  جو اب واضح ہے ۔ نوے عہد نامے وچ ایس طراں نال  وضاحت ہوندی ہے۔

‘‘رب دے سارے ہتھیار لو تاں جے تساں ابلیس دے منصوبیاں دے  مقابلے وچ قائم رہ سکو۔ کیوں جے سانوں لہو اتے گوشت نال کُشتی نہیں کرنی ہے بلکہ حکومت آلیاں اتے شرارت دیاں اُوناں روحانی فوجاں نال جیڈیاں آسمانی مقاماں وچ نیں  ۔ ایس واسطے تساںرب دے  سارے ہتھیار بھن لو تاں جے بھیڑے دِن وچ مقابلہ کر سکو ا تےکماں نوں انت دیکے  قائم رہ سکو۔’’(افسیوں ۱۳ ۔ ۱۱ : ۶ )

لوک یا قوماں ایناں آسمانی بُری تاثیراں توں اکثر انداز ہوندی نیں ۔ زور آور دیوتا بطور اک فریبی اتے مُکار شیطانی دیوتا دے اُناں ساریاں تے جیڈے اُودے قبضے وچ ہے ۔ حکومت کردا ہے اسلام توں پہلاں دیاں جڑاں ابتدائی چن دیوتا دی بدعت اتے بابلی علمِ فلکیات توں جنم لیندی ہے جینے بوہت ساریاں نوں نفرت اتے فریب دا شکار بنایا ہے ایس شطانیت دے اسلامی پھل بربریت اتے جنگ وجدل دی صورت وچ چودہ سو ورے تیکر ظاہر ہوندے رھے نیں ۔

اسلام دی ایس  فطرت دے سبب توں اسلام کیتے مُکتی دا ذکر مندرجہ ذیل صورت وچ ہے، ‘‘ویکھو اوہ جیڈا دھرم نہیں لیائے اوہ جیڈے صحفیاں وچ ہے اتے بُت پرست نیں اوہ آگ وچ جان گئے۔ اوہ بوہت بھیڑی مخلوق نیں ۔ ’’(قرآن ۹۶:۶ ) اینج ہی تساں جیڈے دھرم لیائے ہو تساں یہودیوں اتے عیسائیاں نوں اپنے بیلی نہ بنانا ویکھو اللہ غلط کام کرن آلے قبیلے دی راہنمائی نہیں کرے گا ۔’’ (قرآن ۵:۵۱)

دوبارہ سورہ ۵:۶۹ وچ ایں حکم آیا ہے کہ اللہ نوں بطور اپنے وڈے دیوتا دے پُوجو۔

ویکھوا وہ جیڈا دھرم لیائے اتے اوہ جیڈے یہودی اتے سائبین اتے مسیحی نیں  اُوناں وچوں جیڈا کوئی اللہ تے دھرم لیاوے اتے اخیر تیکر  قائم رھوے اتے ٹھیک کام کردا رھے تاں اُوناں کیتے کوئی خوف نہیں اتے نہ ہی اُوناں کیتے کوئی پریشانی ہے۔

مُکتی کیتے اللہ تے دھرم لیان کیتے جیڈی گالھ درکار ہے کہ اوہ پہلاں پرانے عہد نامے اتے نوے عہد نامے نوں سمجھن اللہ اک مادیت پرستی دا چن دیوتا ہے جیدی اصلیت آثارِ قدیمہ دے مطابق ابتدائی عرب دی پوجا دے نال اللہ دی درختاں دے وچکار پوجا کیتی جاندی سی جیناں نوں مقدس مزاراں دے طور تے استعمال کیتا جاندا سی ۔ من بھاوندی گالھ ایں ہے کہ اوناں وچ اکثر سخت درخت جیویں اوک دا درخت جیدا عبرانی زبان وچ ترجمہ اللہ کیتا گیا ہے یعنی بدعتی پرستش نوں بائبل وچ منع کیتا گیا ہے اصل وچ مادیت پرستی دیاں روائیتاں دے مطابق اوہ لوک دن وچ پنج واری جُھکدے سان ۔ اتے اوہ آسمانی دے سامنے اپنے آپ نوں جُھکاندے سی اتے ایں ہی روائیتاں محمد دیاں نمازاں وچ ہون آلیاں مشق دیاں جڑاں سی ۔پر اینج دی پوجا نوں یہواہ پیوتر رب نیں منع کیتا ہے اتے ایس نوں بُت پرستی دے شیطانی اثرات آکھیا گیا ہے ۔ جیویں جیوں ابانیاں نیں ترقی کیتی تاں اکھر اتے گرائمر ویلیاں دے نال آپس وچ شامل ہوئیاں ابتدائی عبرانی زبان ابراہام دی زبان سی جیڈا بابل توں آیا اسماعیل اتے عیسو دیاں نسلاں نیں عرب دیاں آبادیاں وچ ویاہ کیتے اتے اینج ہی زباناں دوجیاں زباناں وچ شامل ہوئیاں ۔ اک دوجا تصور جیڈا آل لہ دے مطلب دے بارے وچ ہے ۔ اوہ وی دُرست نہیں ہے کیوں جے بعد وچ اودیاں جکڑاں خاص دیوتا دے نال ملائیاں گئیاں چالدین عبرانی ایل یا اِل دو پہلے حروف نیں جیڈا کہ اکھ ایلوہیم یزراعیل وچ موجود ہے اتے ایناں نوں ہی ہو سکدا  ہے مثالاں دے طور تے رکھیا گیا ہوئے تاں جے ایس معاملے وچ ‘‘آل’’ بلاواسطہ طورتے  اللہ دے طور تے استعمال ہویاہے۔ اتے  ‘‘دی ڈیفینٹ آرٹیکل’’ دے طور تے عربی زبان وچ استعمال کیتا ہے اتے ایں وی ممکن ہو سکدا ہے کہ اکھر حالہ عربی زبان وچ ہلال کیتے استعمال ہویا ہےاتے ایں  اابتدائی عرب دے بدوؤاں لوکاں نیں ابتدائی عبرانی گرائمر دے ڈاھانچے توں اختیار کیتا ہے ۔

مثال دے طور تے عبرانی وچ ایچ دا حرف ڈیفینٹ آرٹیکل کیتے استعمال ہوئے گا اتے بعد وچ عربی وچ ایں آل وچ بدل دیتا گیا جیویں کہ دی ڈیفینٹ آرٹیکل کیتے استعمال ہونداہے۔ ھن جیویں کہ ایں آکھیا جاندا ہے جے کر عبرانی زبان دی ابتدائی شکل دے مطابق اکھر آہالہ ہلال دے  معنی وچ آندا  ہے تاں عربی زبان وچ ایدی حالت ترقی پزیری توں پہلاں دی ہے اتے ڈیفینٹ آرٹیکل دے  بغیر اے اللہ دا مطلب اک  ہلالی چن ہے ۔ ایں اللہ دے ناں نوں واضح کرے گا اتےمِصر اتے عرب دے بوہت سارے چن دیوتا نوں پیش کردے نیں۔

اینج اللہ ہلال چن کیتے استعمال ہوندا ہے اتے اِیسے لئی بوہت سارے اسلامی قوماں دے جھنڈے تے علامت دے طور تے ایس ناں دیاں جڑاں مزاراں اتے آثارِ قدیمہ دی پوجا دے طور تے استعمال ہویا ہے اینج اللہ عبرانی وچ سخت لکڑی یا اوک دے درخت کیتے استعمال ہویا ہے اتے فیر اخیری اینج دا اکھر چن دیوتا دے دے اللہ کیتے جیدی پوجا درختاں دے جُھنڈاں دے وچکار ہوندی سی اینج ہی عبرانی دا آہالہ اتے عربی دے آہالہ وچ اک قریبی تعلق ہو سکدا ہے یہواہ  نیں آثارِقدیمہ دے جھنڈاں دی پرستش توں  منع کیتا اتے توریت وچ آہالہ یا اللہ دی شناخت کروائی۔ آثارِ قدیمہ اِیس ساری معلومات وچ اک اہم کردار ادا کر سکدا ہے اتے اوناں دے متغیرات اتے  تعلقات وچ تعلق قائم کر سکدا ہے ۔ ایں گالھ بوہت واضح ہے کہ عربی زبان نیں ساریاں زباناں دی طراں ترقی کیتی ہے اتے نہ ہی اودیاں جڑاں آدم دی اصلی زبان دے نال ملدیاں نیں جیویں کہ بوہت سارے مسلمان ایدا دعویٰ کر دے نیں ۔ مسلمان جیڈے  عربی زبان نوں انسانی ابتداء دی زبان کیندے نیں ا وہ سائنسی مواد دا  انکار کردے نیں  ۔

مزید ہور اوہ بائبل دے  ابتدائی بابلی ذکر دا وی انکار کردے نیں جیدے مطابق لوکاں دیاں زباناں وچ اختلاف ہو گیا ۔

اسلام اتے مسیحیت دونہویں متضاد دین نیں جے کر اک نوں قبول کیتا جاوے تاں دوجا فُوراً رد ہو جاوے گا ۔ اسلامی تعلیمات نوں حقیقی بائبل دی مسیحی جانکاری وچ شامل نہیں کیتا جا سکدا سی ۔ مسلمان مادیت پرستی دے چن دیوتا دی پوجا کر دے نیں اوناں دے دین دیاں جڑاں یہودیاں دے خُداوند نال نہیں ملدیاں بوہت سارے مسلمان ھن وی یسوع دے رب ہون دا انکار کردے نیں اتے یسوع دے مجسم ہون دے واقعے دا وی کُجھ نا ں نہاد بدلے ہوئے مسلمان سادہ طور تے یسوع نوں اک ہور نبی دے طور تے قبول کر دے نیں اتے اونوں تخلیق دے خُداوند دے طور تے قبول نہیں کردے اک ہور افواہ جیڈی زبانی پھیلی ہوئی ہے اوہ ایں ہے کہ یسوع نیں لوکاں نوں آپی نوں رب ہون دا کہہ کے دھوکا دیتا جدوں اوہ مُڑ آوے گا تاں یسوع ضرور اللہ توں اپنے جھوٹے ہون اتے لوکاں دی غلط راہنمائی کیتے معافی منگے گا ۔ ا وہ اِیس خیال توں نفرت کردے نیں کہ جے کر اک سچا مسیحی یسوع نوں یہواہ خُدا کہندا ہے  یہودی ذہنیت دے مطابق یوحنا رُسول  نیں بیان دیتا کہ ہر آدمی یا روح یسوع دے جِسم اختیار کرنن دا انکار  کردی ہے اوہ مخالفِ مسیح دی روح ہے ۔ یسوع یہواہ ، بچانے آلا رب ہے۔ سوائے یہودی مسیحی دے ، رب دی آتما دا کوئی بندہ نہیں آکھ سکدا کہ یسوع یہواہ نہیں (یعنی خُدا ) ۔ پینٹی کوست دے دن ۳۰۰۰ ایماندار یہودی یسوع دے ناں تے بُلائے گئے کہ اوناں نوں مُکتی دیتی جاوے اتے سارے اک رب نوں منن آلے سان ۔ اوہ کِسے دوجے دیوتا یا پیر بابے نوں نہیں من دے سان کیوں جے ایں جُھوٹے رب سمجھے جاندے سان ۔ اوہ سمجھدے سان کہ یسوع نیں اشارہ کیتا ہے یہواہ بچاندا ہے ۔جیڈا کوئی انکار کردا ہے کہ یسوع جسم وچ حقیقتاً یہواہ سی رب نہیں ہے ! ایں محمد دسدا ہے جیڈا کہ مخالفِ مسیح دی اک قسم دا نبی ہے۔


قرآن وچ اک نوں کڈ کے ساری سورتاں دے آغاز وچ اک کلام دا اضافہ کیتا گیا ہے: ‘‘اللہ دے ناں توں ، جیڈا بڑا مہربان اتے رحم کرن آلا ہے’’۔ (۲۴)ایں مقولے قرآندی اک کتاب وچ تالیف کرن توں بعد شامل کیتے گئے ۔ عربی دے  مترادفات (ہم قیمت الفاظ) رحم کرن آلا (الرحمان اتے ہمدرد (الرحیم)کسے  دیوتا کیتے حوالہ جات سان جیناں دی پوجا محمد دی پیدائش توں بوہت پہلاں کیتی جاندی سی ۔ الرحمٰن دیوتا نوں اسلامی چن دیوتا اللہ دین وچ ملا دیتا گیا اتے پورے قرآن وچ چبوت دیتے گئے ۔

مسلمان دلیل دیندے نیں کہ چن دیوتا دا عقیدہ دوم ہڈھراموت(یمن) دے شمال وچ موجود نہیں سی ۔ قیاس دے طور تے جادوئی عمل  نیں مکہ دے دین وچ سرایت نہ کیتی ۔ (۲۵) تاں جے اینوں پچھلے حصے وچ پہلاں ہی جھوٹا ثابت کیتا جا چُکیا ہے ۔ ۔ یقیناً عقیدہ دوم دی جنوبی عرب توں شمالی عرب تیکر پرستش ہوندی سی ۔ اینج ہی ، الرحمٰن ( الرحیم)دا  عقیدہ جنوبی عرب وچ اتے اودے نال نال وسطی عرب عرب الیمامہ وچ یہودی اثر دے  ذریعے بنایا گیا۔

چوتھی اتے پنجویں صدیاں سی۔ای توں کندہ کاریاں جنوبی عرب توں ملی نیں  ‘‘رحمانی’’ عقیدہ دا ثبوت دے رھیاں نیں  ۔ اِیس نوں  قرآن وچ ‘‘حنیفہ’’دی  اصطلاح وچ  برابر تقسیم کیتا گیا ہے۔ (۲۶) اک یہودی بادشاہ بنام دہُو نوواس نیں یمن وچ ‘‘چھیویں صدی دے نصف’’ دے دوران حکومت کیتی ۔ا وہ سارے مشرقِ قریب وچ کئی زباناں وچ بڑے مشہور رہے جیویں : یونانی ، شامی ( ارامی) اتے آڈڈے عربی لہجے ۔ اُودی شہرت دی  وجہ حبشی مسیحیاں دی انتہائی ایذا رسانی سی جیڈے جنوبی عرب وچ  ہوئی۔ا وہ اکثر ‘‘ ہمائریٹوں دی مسیحی کتاب وچ  بطور مسروق مار ڈالنے آلا مشہور رھیا ۔’’ اوہ جھوٹے وعدیاں نال  مسیحیاں دے حوالے کرن کیتے چال چلدا ؛ کہجے کر اوہ  ‘کِسے رحم کرن آلے ’’ (رحمٰن) دی قسم کھان تاں اوناں نوں نقصان نہیں پہنچایا جاوے گا ۔ فیر وی ، اونج ہی اوہ آپی نوں ترک کردے ، اوہ اوناں نوں قتل کر دیندا ۔ (۲۷)

قرآن وچ دیوتا کدے ناں دی  اِرتقاء اتے ااخیری  تالیف دے متعلقہ اپنی دریافتتاں نوں بیان کردا ہے:

۔ ۔ ۔ ۔پہلیْ ابتدائی مکی سورتاں وچ  محمد تقریباً مستقل طور تے اللہ دیوتا دے طور تے نہیں بلکہ کِسے دوجے دا حوالہ دیندا ہے ، جیویں اساں ویکھیا ہے ، بطور مالک یا ، کیوں جے اکثر بولن آلا ہوندا ہے تہاڑا مالک ۔ ایں محفوظ شدہ ایجاد دے طور تے کِسے نوے دیوتا دا ناں نہیں ہے ، کوئی دیوتا جیدی موجودگی مکہ وچ ہے ، سابقہ دے طور تے اوہ گمنام ہے ؛ بلکہ ایں اک لقب ہے کِسے آشنا کیتے اک حوالہ ۔ محم دا آقا کونہ ہے ؟

کئی واری اپنی تبلیغ دے آغاز دے بعد، شاید دو ورے بعد، محمد الرحیم دا ناں استعمال کرنا شروع کردا ہے، ‘‘ رحیم شخصی’’، ااودے رب اتے نمایاں طور تے سورت ۵۶، ۶۸، ۷۸ ، ۸۹ اتے ۹۳ وچ  مالک اتے رحمٰن نال نال  استعمال ہوئے نیں ، اللہ دے ذکر دے نال نہیں۔ مالک ، دے برعکس رحمٰن اک ناں ہے، ہمیش حرفِ تنکیر دے نال استعمال ہویا ہے اتے قرآن وچرب دے کئی دوجے القاب جیڈے کام وچ لیائے گئے بالکل آڈڈے نیں ۔ اتے ایں اک تاریخ دے نال اک ناں ہے ، اوہ تاریخ جیدا مکہ دے نال تعلق نہیں ، اوتھے اسلام توں پہلاں ‘‘ الرحمٰن دا دین غیر مصدقہ رھندا ہے ۔ جتھے رحمٰن دی پرستش یمن وچ سی اتے حتیٰ کہ ہور من بھاوندی ، کیوں جے اودا براہ راست محمد نال تعلق ہے ، عرب دا مرکزی علاقہ جیڈا  الیمامہ کدے ناں توں  مشہور ہے۔ (۲۸)

پیٹرز ننیں زور دیتا ہے کہ کیویں پجا توں زیادہ واری الرحمٰن دا لقب ‘‘ ناں نہاد دوجے مکی عرصے دی سورتاں وچ اتے اکثر حقیقت کیتے واضح حوالہ جیڈا اہل مکہ نیں اودا ناں عجیب پایا ۔  ’’ یا ناقابلِ قبول ایس سورت ۲۱ : ۳۶ ، ۲۵ : ۶۰ ااتے  ۱۳ : ۳۰ دا بطور ثبوت حوالہ دیتا ۔ پیٹرز نیں دعویٰ کیتا ، ‘‘ ہو سکدا ہے کہ کِسے دا خیال ہو ئے کہ محمددا  رحمٰن اتے اوناں دا اپنا اللہ دو امتیازی دیوتا سان ، جیویں اُوناں دے اوہ رھے ہون’’۔ (۲۹) پیٹرز اسلام دے دیوتا دی نشونما نوں بیان کرنا جاری رکھدا ہے:

اساں سورت ۱۷ وچ اک صُلح دی شروعات نوں ویکھ سکدے ہاں یا : ہور دُرست طور تے ، محمد دے حصے وچ اک مراعات ہون کیتے کی ظاہر ہوندا ہے ، دینی نماز وچ اک مسئلہ دے فیصلے کرن دے سیاق و سباق وچ : ‘‘ اللہ دی نماز پڑھ یا الرحمٰن دی نماز پڑھ ، جینوں وی تساں پُکارو ، اودے کیتے بڑے سوھنے ناں رکھنا ۔۔۔ ’’ ایدے بعد ، ایتھے الرحمٰن دا کوئی ہور ذکر نہیں ، نہیں ، کِسے وی قیمت تے نہیں ، جیویں دیوتا دا عجیب ناں ہے ۔ ایدے بعد توں اوہ ناں مکہ دے اللہ دے ناں توں مشہور ہو گیا اتے رحمٰن نوں اودیاں خُوبیاں توں گھٹ کر دیتا گیا ۔ قرآن دی ہر سورت نوں بچان کیتے اودے شروع وچ ایں کلمہ متبرک سمجھ کے محفوظ کر لیا گیا: ‘‘ شروع اللہ کدے ناں توں  ، جیڈا بڑا مہربان (الرحمٰن) ہمدرد (الرحیم) رحم کرن آلا ہے ’’۔ (۳۰) درحقیقت، حدیث اتے قرآن دونہواں نیں  محمد دے الہامی عمل نوں مسلسل قائم رکھیا بس اُوتے بیان کردہ عمل جیڈا دو دیوتاواں دا اک کلام وچ ملا دینا ہے ۔ اپنے قافلے دے دوریاں دے دوران محمد نیں الرحمٰن دا ایں نواں دین اتے اودی تعلیمات سیکھیا ۔

ابنِ اسحاق  نیں ذکر کیتا سی کہ الیمامہ وچ اک شخص نوں الرحمٰن آکھیا جاندا سی ۔(موسلما) لوکاں نوں تعلیم دے رھیا سی ۔ (۳۱) محمد ایس مقرر کردہ نبی دا اک نیک  بال سی  ۔  اوس نیں اخلاقی قوانین دا مجموعہ سکھایا کہ شراب دے ذائقے توں پرہیز کرے ۔ ہر دوجے مہینے وچ روزہ رکھنا ، ویاہ وچ وفاداری ‘‘ اک پُتر دی پیدائش توں بعد ’’ اتے دن وچ تین واری رسمی نمازاں پڑھنا ۔ اوہ مجموعی طور تے یومِ ال آخیر وچ جسم دے جی اُٹھن روزہِ عدالت اتے الیمامہ وچ حجر پر خانہ کعبہ دا اقرار تے زور دینا ۔’’ (۳۲) مزید  ہور  ، موسائلما اتے محمد دونہواں نیں عربی سیرز دے طریقے دی غیر دلچسپ شاعری وچ ویلہ ضائع کیتا اتے اُوناں دونہواں نیں ‘‘ جن یا شیطان نال کِسے تعلق دا انکار کیتا  ۔’’ موسائلما دا دھرم سی کہ ‘‘اوہ’’ ‘‘رب دا اک رسول ہے’’، اتے اودیاں وحیاں اُوپروں آندیاں نیں ، اوہ وسیلہ جیڈا یا تے الرحمٰن توں پہچانیا جاندا ہے یا واضح طور تے اوہ جیڈا آسمان توں آندا ہے ۔’’ (۳۳)

دونہواں نبیاں دی تعلیمات دے وچکار واضح مشاہبات دی وجہ توں سوال پوچھنا چاہی دا ہے ، کون کیدے توں شیواں ورتدا سی ؟ مسلماناں دا دعویٰ ہے کہ ‘‘موسائلما بڑا جھوٹا’’ سی یا ‘‘جھوٹا نبی سی ’’۔ جیس نیں محمد توں چُرایا خاص طور تے طریقہ کار دے معاملات وچ ۔ (۳۴) مسلماناں نیں  دعویٰ کیتا ہے کہ اسود یمن توں سی اتے  موسائلمامہ توں سی اتے طلحہ اسد ملک وچ اُوس نیں نبی دی بیماری دے دوران آپی کیتے نبوت دا دعویٰ کرن دی کوشش  کیتی (۳۵) ایس مسئلے نوں واضح کردے ہوئے پیٹرز اک ہور منطقی خیال دیندا ہے:

ایں تصور کرنا اوکھا ہے کہ موسائلما نیں شروع توں الرحمٰن اُدھار لیا اتے خاص طور تے کامیاب مکہ دا محمد اتے فیر بنو حنیفہ نوں فرضی اللہ دے گرد جمع کرن وچ کامیاب ہو گیا ۔ ایں قبول کرنا زیادہ آسان ہے کہ الرحمٰن دی الیمامہ وچ اک اصلی اتے لمبے عرصے دی تعلیم سی ، جدید ریاض دے آسے پاسے اک دین جیڈا ہو سکدا ہے محمد نیں وی بنایا ہوئے ۔ (۳۶)

الرحمٰن یا الرحیم دین دی یمن وچ بوہت تعلیم دیتی گئی ، محمد دے پیدا ہون توں دو سو ورے قبل ۔ مزید ہور ،  ایں قبول کرن کیتے ایں واجب ہوئے گا کہ ایں دین پہلاں قائم سی ، الیمامہ وچ ایدا مرکز سی اتے دور دور تیکر پھیلدا رھیا ۔ قابلِ منظور چانن وچ ایں انت کڈیا جا سکدا ہے کہ محمد ظاہر ہون آلے ثقافتی اتے دینی مقاصد استعمال کر دا سی۔

سارے ثبوت مسلسل بڑے نتیجہ خیزنیں کہ محمد نیں دین اسلام دے اصول ایجاد نہیں کیتے سان  ۔اوس نیں واضح طور تے پہلاں توں موجود عربی بُت پرست رسماں نوں دوجے قائم شدہ عقائد وچ ملا کے اک نواں دین بنا دیتا ۔ لاپرواہی توں اج مسلمان انھے طریقے توں بغیر غور کیتے ااینج دے دھوکے نوں نظر انداز کر رھے نیں ، بجائے ایدے کہ بڑے چنگے آثاِ قدیمہ دے اتے تاریخی حقائق دی تحریری شہادت دے ۔ بوہت سارے مسیحی اتے یہودیاں دا دھرم ہے کہ اللہ یا اوس دے دوجے فرضی اللہ ، الرحمٰن ( رحم کرن آلا ) اتے یہواہ اک ہور وحی ہے ۔ ایس سبق وچ شامل ذریعہ دے مواد تے غور کردے ہوئے، کوئی اک  ایس قسم دی گول مول گالھ نوں منطقی نہیں بنا سکدا ۔ اللہ ستاریاں دی یعنی نجومی رسم ورواج دی بُت پرست طریقے توں نکلیا ہے اتے دیو تاواں دی پرستش دے وچکار چن دیوتا نوں مرکز بنایا گیا ۔ کِسے تھاں تے تاریخی تجزیاتی طور تے ثبوت دا ذکر نہیں اللہ یہودیاں اتے مسیحیاں دے یہودی رب آل اشارہ ہ کرن ۔

مسیحیاں اتے یہودیاں دے وچکار اتے حالیہ ہلچل دا رُجحان رھیا ہے کہ اسلامی کمیونٹی نوں اطمینان دیتا جاوے ۔ اوس نوی تحریک نوں ‘‘ کر اسلام ’’ دا ناں دیتا گیا ہے اتے مسیحیت اتے اسلام نوں ملان دی اک کوشش ہے ۔ ایس ٹحریک دی نیو نائجریا وچ رکھی گئی ہے اتے عالمی طور تے پھیل گئی ہے ۔ ییل یونیورسٹی دی اک کانفرنس جیڈی جولائی ۲۰۰۸ وچ ہوئی اسلام نوں قبول کرن اتے اطاعت دی اک بوہت اعلیٰ مثال دا آغاز ہے ، ۳۰۰ نمایاں مسیحی راہنماواں نیں اک خط تے ‘‘ ساڑے تے تہاڑے وچکار اک مشترکہ کلمہ ’’ تے دستخط کیتے ۔ ایں خط ‘‘رحم کرن آلے ’’ دے ناں لکھیا گیا، جیڈا اللہ دی طراں دے ہی دیوتا دے آل اشارہ ہے ۔ ایں انجیل دے خادم کیویں دھوکا کھا سکدے نیں جدوں اینج دی اہمیت دے واقعات پیش آندے نیں ؟ مزید ہور قرآن بار بار مسیح دی الوہیت دا انکار کر دا ہے ۔ دوبارہ ایں راہنما کیویں ایناں حقائق نوں نظر انداز کر سکدے نیں اتے ادھم مچانے آلا خُدائی انکار کرسکدے نیں  ؟ حتیٰ کہ اوناں نیں حقیقت دی  غلط تشریح کیتی کہ خط وچ جدوں محمد دا بطور رب دا نبی حوالہ دیتا گیا جب محمد کا بطور خُدا کا نبی حوالہ دیتا گیا نوں وڈا ‘‘پی’’ استعمال کیتا  گیا جیڈا  اشارہ کردا ہے  ک ا ہ ودوجے سارے نبیاں توں اعلیٰ تر  ہے۔ ایں استعمال اسلامی وسیلہ مواد وچ استعمال نہیں کیتا گیا بلکہ حقیقتاً خط دے وڈے حصے وچ ایناں کلیسیائی رہنمائی دے آل کوئی بہانہ نہیں کیتا جا سکدا جدوں قطعی طور تے رب دا انکار کیتا جاندا ہے  ۔جے کر اوہ ایس قسم دی استعمال کیتی گئی زبان توں گمراہ ہو گئے یا دھوکہ کھا گئے تاں اوناں نوں ایس حقیقت  نوں سیاننا چاہی دا اتے اپنی غلطی دا اقرار کرنا چایے دا  ۔بوہت ساریاں  ویب سائیٹس ایس خط دے دستخط کنندگان نوں وکھاندی ہے  ۔ مصنفدا ایں ارمان نہیں کلیسیاء دے اندر خانہ جنگی پیدا کرے بلکہ جدوں مُکتی دے پاروں اینج دے قابلِ غور واقعات ہوندے نیں تاں ضتاں ضروری مسئلہ زیر بحث ہونا چاہی دا ہے  ۔ ایں کلیسیاواں آمنے سامنے آن کیتے وسیع برتری ہے ، اک  لمحے کیتے ، کی پولس رسُول نیں اک واری پطرس نوں اینج نہیں ڈانٹیا سی جدوں پیوتر اتے نا پیوتر دے متعلقہ مسئلہ سی ؟ ایک دفعہ پطرس کو ایسا نہیں ڈانٹا ٹھا جب پاک اور ناپاک کے متعلقہ مسئلہ تھا؟ فوراً مسئلہ ٹھیک کر لیا گیا ، بس ایں کہ ابتدائی کلیسیاء وچ ہور ابتری نہ پائی گئی۔ ااینج ہی ایدے توں پہلاں کئی گمراواں کلیسیاواں وچ ایں اہم مسئلہ بیان کرنا چاہی دا ھے۔


مخفف اے

چن دیوتا دے مندراں دی عرب دے قافلیاں دے راہواں تے تھاواں دی نکھیڑ  

پاپ دا صحرا ۔ اک اینج دا علاقہ جیڈا چن دیوتا دے پاپ کیتے وقف ہون دے ناں توں جانیا جاندا ھے۔

اُعور ۔ ابتدائی مندراں وچوں اک جیڈا چن دیوتا کیتے وقف ہویا۔

حاران ۔ چن دیوتا کیتے اک کھدائی کیتا ہویا مندر ۔

لمیا۔ بابل دا اخیری بادشاہ نیبونی ڈس ( ۵۵۵ ۔۵۳۵ ) نیں چن دیوتا کیتے ایس شہر نوں تعمیر کیتا۔

مکہ۔ کعبہ  دے  اندر ۳۶۰ بُت نسب سی اللہ چن دیوتا سی اتے مندر دے سب توں وڈے دیوتا دے طور تے جانیا جاندا سی۔

مارب ۔ الیمکا دا مندر سائبین چن دیوتا دا مندر۔

ہوریدہ ۔ پاپ دے چن دیوتا دا مندر جیڈا  ۱۹۴۴ء وچ جی کیٹن تھامسن نیں کھدوایا۔

مِصر ۔بوہت ساریاں تھاواں اعسترہ کیتے وقف سی جیڈی کہ پاپ دے چن دیوتا دی دھی تصور کیتی جاندی سی۔


مخفف بی

اوہ حقائقجیڈے ایس گھل دی شہادت دیندے نیں کہ اللہ چن دیوتا نیں  

۔   ۔ قمری کیلنڈر دا استعمال بطور اسلامی معیار دے استعمال ہونا ۔

۔  ۔ ہلال چن دا زیادہ تر مسیتاں دے اُوتے موجود ہونا ۔

۔  ۔ وڈے دینی تہوار رمضان دے چن دے حساب توں شروع ہونا اتے چن دے حساب توں ختم ہونا ، جیویں کہ اسلام دے ویلیاں توں پہلا ں ہوندا سی۔

۔  ۔ چن دے مندراں دی جغرافیائی دریافتاں اتے عرب دے قافلیاں دے راستیاں تے اُودا مِلنا۔

۔  ۔ اسلام دے وڈے مندر ( کعبہ)  دا چن دیوتاؤاں دے نال مخصوص ہونا خاص طور تے دیوتا اللہ دا ( یعنی چن دیوتا )

۔  ۔ اللہ چن دیوتا اللہ دیاں دھیاں ( الات ، الُعضا اور مینا ) بنیادی طور تے محمد توں پوجا کیتی جاندی سی ۔

۔   ۔ بے شمار زباندانی دے تعلقات جیڈے  عرب دے آڈڈھے چن دیوتا نال مِلدے جُلدے نیں۔




۱ ۔ میری پیٹ فِشر اتے رابرٹ لیوسٹر ، لیونگ ریلیجنز ( اینگل وڈکلپس : ( پرینسٹس ہال ، ۱۹۹۱ ) ، ۲۹۱ ۔

۲۔ سائٹ لکھنی ہے ( مئی ۲۰۱۱ سے شروع ہوئی )

۳۔ رابرٹ سی ڈیگلس ، ‘‘ چیلنج آف دی مُسل ورلڈ ’’ورلڈ ایونجلیزم ۱۵ ، نمبر ۵۵ ( نومبر سے دسمبر ۱۹۸۸ ) : ۱۵

۴۔ رابرٹ ایمورے دی اسلامک اِنویشن : کنفرنیٹک دی ورلڈز فاسٹس گرائنگ ریلجن ( یوجن ، اُعر : ہاروس ہاؤس پبلشرز ، ۱۹۹۲ ) ، ۵ ۔

۵۔ تخفیف ۵ ۔ ۶ ۶۔ سرل گلاسی ، اسلام دا جامع انسائیکلوپیڈیا ( نیویارک : ہارپر اینڈ روپبلشرز ۱۹۸۹ ) ، ۳۱۳

۷۔ تخفیف ۔ ، ۳۸۵

۸۔ تخفیف ۔ ، ۳۱۳

تخفیف ۔ ، ۲۱۴

پہلا باب

۱۔ گلاسی انسائیکلوپپیڈیا آف اسلام ، ۲۱۴۔

۲۔ ابوالولید محمد الہ ازرقی، ‘‘ اخبار مکہ ’’ فردیند وُسٹن فیلڈ ڈائی خرومینک ڈرستت مکہ والیم نمبر ۱ لِپزگ ( ۱۸۵۸) : ریپ ۔ ( ہِلڈرشم : جارج اُومز ، ۱۹۸۱ ) ، ۱۴۰ توں  ۱۴۴ ؛ ایف ای پیٹرز دے بیان وچ ، حج : مسلماناں دا  مکہ اتے پیوتر تھاواں تے زیارت کرنا۔ ( پِنسٹن : یونیورسٹی پریس ، ۱۹۹۴ ) ۶۳۔

۳۔ تخفیف

۴۔ دمشق دا یوحنا ، ‘‘ آن ہیرسیس ’’ دمشق دے مقدس یوحنا وچ : تحریراں  ، والیم ۳۷ ، دی فادر آف دی چرچ : اک نواں ترجمہ ، ٹرانس ۔فریڈرک ایچ چیز رائے جوزف ڈیفری ایتھ ایل ۔ ( نیویارک : فادرز آف دی چرچ۔ ، ۱۹۵۸ ) ، ۱۵۷

۵۔ گلاسی ، انسائیکلوپیڈیا آف اسلام ۷۷۔

۶۔ تخفیف ۔ ، ۳۲۳

۷۔ تخفیف۔ ، ۳۲۲

۸۔ صیحح لبخاری، حدیث : ( نبی محمد دی آکھی ہوئی اتے کیتی ہوئیاں روائتاں جیڈیاں اُودے بیلیاں نیں بیان کیتیاں۔

( ۱۹۴ سے ۲۵۶ )

ہجری ۔ ( ۸۱۰ سے ۸۷۰ ) عیسوی ۔ ، والیم ۹ ٹرانس ۔ محمود متراجی ( بیروت : دارلحفکر ، ۱۹۹۳ ) ، والیم ۱ ، نمبر ۳۴۹ : ۱۳۰ سے ۱۳۱

۹۔ جی ۔ ای ۔ ون گرون بوم، محمڈن فیسٹیول ( نیویارک ہنسری شمعون ۔ ، ۱۹۵۱ ) ، ۲۳ ۱۰۔ رچرڈ ایف برٹن ، مکہ کیتے اتے ا مدینہ کیتے زیارت دا  شخصی بیان ، والیم ۲ ، ایسبل برٹن ( نیویارک : ڈوور پبلیکیشنز۔ : ۱۹۶۴ ) ، ۱۶۹۔

۱۱۔ تخفیف ۔ ، ۳۲۶

۱۲ ۔ گرونے بوم ، فیسٹیول ۲۳

۱۳۔ گلاسی ، انسائیکلوپیڈیا آف اسلام ، ۲۱۴

۱۴۔ میریسیا الییڈیا، ایڈ ۔  ۔ ، انسائیکلوپیڈیا آف رلیجن ، ( نیویارک میکمیلن پبلیشنگ ، سی او ، ۔ ۱۹۸۷ ) ، ۸ : ۲۲۵

۱۵ ۔ گلاسی انسائیکلوپیڈیا آف اسلام ، ۲۱۴

۱۶ ۔ الیسڈیا ، انسائیکلوپیڈیا آف رلیجن ، ۸ : ۲۲۵

۱۷۔ البخاری ، حدیث ، والیم ۸ ، نمبر ۶۲۲۷ : ۸۳ اور والیم ۴ نمبر ۳۳۲۶ : ۲۲۱

۱۸۔ الیضبات ایلک اور پال ایلک ، ایڈز، مکہ دی بلِسڈ مدینہ دی ریڈینٹ ( نیویارک : کراؤن پبلشرز ۱۹۶۳ )، ۱۶

۱۹۔ تخفیف ۱۶ ۔ ۱۷

۲۰ ۔ تخفیف ، ۱۷

۲۱۔ الطبری ، طبری دی تاریخ ، احسان یا، شاطر اور مترجم فرانز روسنتھل ، والیم ۱، عام تعارف اتے  طوفانِ نوح دی تخلیق توں ( البینی : سٹیٹ یونیورسٹی آف نیویارک پریس ، ۱۹۸۹ ) ۳۰۳

۲۲۔ تخفیف ، ۲۹۳

۲۳۔ تخفیف ، ۳۰۳

۲۴۔ ایف ای پیٹرز ، یہودیت ، مسیحیت اتے اسلام : شاندار پیرائے اتے اُوناں دا تغیر ( پرنسٹن : پرنسٹن یونیورسٹی پریس ۱۹۹۰ ) ۹۰۸

ایلک اینڈ ایلک ، مکہ دی بلسڈ ، ۱۸۔

(۲۶) الطبری، طبری دی  تاریخ

(۲۷) ایلک اینڈ ایلک، مکہ دی بلسڈ ، ۲۲

(۲۸) تخفیف

(۲۹) پیٹرز؛ کلاسیکل ٹیکٹس ، ۹۰۹

(۳۰) تخفیف

(۳۱) تخفیف ۔ ، ۹۱۰

(۳۲) تخفیف ۹۰۸

(۳۳) ایلسڈ ، انسائیکلوپیڈیا آف رلیجن ۸ : ۲۲۵

(۳۴) گلاسی، انسائیکلوپیڈیا آف رلیجن ، ۷۷

(۳۵) پیٹرز ، حج ، ۱۴ (۳۶) تخفیف ، ۱۵

(۳۷) البخاری ، حدیث ، والیم ۲ ، نمبر ۱۶۱۶ : ۲۵۳

(۳۸) تخفیف ۔ ، ۱۶۰۵  : ۲۵۴

(۳۹) تخفیف ۔ ، ۱۶۱۶ ؛ ۲۵۶

(۴۰) تخفیف ۔ ، ۱۶۰۷ : ۲۵۴، ۱۶۱۲ ۔ ۱۳ : ۲۵۵، ۱۶۳۲ : ۲۶۱،

(۴۱) ایف ۔ای پیٹرز،محمد ااتے اسلام دی ابتداء (البانی : سٹیٹ یونورسٹی آف نیویارک پریس ؛ ۱۹۹۴)، ۲۳۶۔

(۴۲) البخاری، حدیث والیم ۲، نمبر ۱۵۹۷ : ۲۵۱

(۴۳) گرونےبوم،فیسٹیول ، ۴۴

(۴۴) تخفیف۔ ، ۲۹

(۴۵) تخفیف ، ۔۴۲ ۔۴۳

(۴۶) تخفیف، ۔ ۴۳

(۴۷) تخفیف ۔ ، ۴۴

باب دوم

(۱) ایلیڈ ، انسدائیکلوپیڈیا آف رلیجن ، ۱۴:۵۰

(۲) تخفیف

(۳) تخفیف۔ ، ۴۵

(۴) رابرٹ کھاراکس، ماسٹرز آف دی ورلڈ، ٹرانس، لوول بلئر (نیویارک: برکلے پبلشنگ کورپ۔ ، ۱۹۷۴ ) ، ۵۵

(۵) ایلیڈ، انسائیکلوپیڈیا آف رلیجن ۱۴:۵۳

(۶) کھاراکس ، ماسٹرز، ۵۵

(۷) ایلیڈ، انسائیکلوپیڈیا آف رلیجن، ۱۴:۵۳

(۸) تخفیف

(۹) کھاراکس، ماسٹرز، ۵۶

(۱۰) ایلیسڈ، انسائیکلوپیڈیا آف رلیجن ، ۱۴:۱۵

(۱۱) کھاراکس ، ملسٹرز، ۵۶

(۱۲) تخفیف

(۱۳) ایلسڈ ، انسائیکلوپیڈیا آف رلیجن ، ۱۴:۴۶

(۱۴) تخفیف۔، ۱۴:۵۲


(۱۶) تخفیف

(۱۷) تخفیف

(۱۸) تخفیف

(۱۹) تخفیف

(۲۰) کھاراکس، ماسٹرز، ۵۷

(۲۱) ایلک اینڈ ایلک، مکہ دی بلسڈ ، ۲۱۱

(۲۲) البخاری ، حدیث، والیم ۹ ، نمبر ۷۳۳۳ : ۶۸

(۲۳) پیٹرز، اوریجنز ، ۱۶

(۲۴) حشام ابن القالبی، بتوں دی  کتاب ال صنام دا اک ترجمہ، ترجمہ، نبی امین فارس ( پرنسٹن : پرنسٹن یونیورسٹی پریس ۱۹۵۲) ۱۰ ۔ ۱۱

(۲۵) تخفیف۔ ، ۴۰

(۲۶) گرونے بوم، فیسیول ، ۲۳

(۲۷) ابن اضحاق، محمددی حیاتی : اضحاق دی سیرتِ رسول اللہ دا اک ترجمہ ، ترجمہ : گئیول می ( کراچی ، پاکستان : آکسفورڈ یونیورسٹی پریس ، ۱۹۶۷ ) ، ۸۴

(۲۸) تخفیف ۔ ، ۸۵

(۲۹) پیٹرز ، اوریجنز ، ۱۲ ، ۲۷۰

(۳۰) پیٹرز، حج، ۲۱

(۳۱) ابن القالبی ، آئیڈلز، ۲۸(۳۲) پیرز ، اوریجنز ، ۱۵

(۳۳) القالبی ، آٹیٹلز ، ۲۷

(۳۴) تخفیف ۔ ، ۲۸

(۳۵) تخفیف ۔ ، ۴۶

(۳۶) تخفیف ۔ ، ۲۸ ۔ ۲۹

(۳۷) تخفیف ۲۹ ۔ ۳۲

(۳۸) تخفیف

(۳۹) تخفیف ۔ ۳۳

(۴۰) تخفیف ۔ ، ۵۱

(۴۱) تخفیف ، ۔ ۳۳، ۴۲

(۴۲) تخفیف ۔ ، ۳۵ ۔ ۳۶

(۴۳) تخفیف ۔ ، ۳۶ ۔ ۳۷

(۴۴) تخفیف ۔ ، ۳۴

(۴۵) الطبری ، الطبری دی تاریخ ، ایڈ۔ احسان یار شاطر ، ترجمہ ڈبلیو مونٹ گومری واٹ اینڈ ایم وی میکڈونلڈ ، والیم ۔ ۶ ، مکہ وچ  (البانی : سٹیٹ یونیورسٹی آف نیویارک پریس ، ۱۹۸۸) ، ایکس ایکس ایکس ۹، ۴۴

باب سوم

(۱) ابن القالبی ، آیڈلز ، ۱۲

(۲) تخفیف ۔ ، ۱۳

(۳) تخفیف ۔ ، ۳۱

(۴) ایلک اور ایلک ، مکہ دی بلسڈ ، ۳۱ (۵) ا